Adhyaya 43
Sukalā’s Narrative (within the Vena Episode): Varāha, Ikṣvāku, and the Dharma of Battle
अस्याध्याये सुकला वृतान्तं कथयति। मनोः पुत्रः इक्ष्वाकुः अयोध्याधिपः कोसलराजः चतुर्विधसेनया सह मृगयार्थं मेरुं गङ्गां च प्रति प्रयाति; वराहाः समूहेन सङ्गच्छन्ति, व्याधाश्च तान् अन्वयन्ति। ततः मेरुपर्वतस्य दिव्यवर्णनं विस्तरेण दृश्यते—देववृन्दावनानि, दिव्यजीवसमूहाः, रत्नधातवः, तीर्थसदृशाः सरांसि च। पुनः संग्रामे वराहः स्वसहचर्या सह वराहसमूहमध्ये स्थितः शरैः पाशैः प्रहारैश्च आक्रान्तः; उभयपक्षे महती क्षतिः जायते। अन्ते धर्मोपदेशः प्रवर्तते—रणे न निवर्तितव्यं, पलायनं लज्जाकरं, वीरमरणं स्वर्गफलप्रदं इति। तदनन्तरं इक्ष्वाकुः दृढनिश्चयः सन् एकाकिनं गर्जन्तं वराहं प्रति अभ्यधावत्।
Shlokas
Verse 1
सुकलोवाच । एवं ते शूकराः सर्वे युद्धाय समुपस्थिताः । पुरः स्थितस्य ते राज्ञो ह्यवतस्थुश्च लुब्धकाः
सुकल उवाच। एवं ते शूकराः सर्वे युद्धाय समुपस्थिताः। पुरः स्थितस्य राज्ञः समक्षं लुब्धकाः अवतस्थुः॥
Verse 2
महावराहो राजेंद्र गिरिसानुं समाश्रितः । महता यूथभावेन व्यूहं कृत्वा प्रतिष्ठति
राजेन्द्र, महावराहः गिरिसानुं समाश्रित्य। महता यूथभावेन व्यूहं कृत्वा प्रतिष्ठते॥
Verse 3
कपिलः स्थूलपीनांगो महादंष्ट्रो महामुखः । दुःसहः शूकरो राजन्गर्जते चातिभैरवम्
राजन्, कपिलः स्थूलपीनाङ्गो महादंष्ट्रो महामुखः। दुःसहः शूकरोऽसौ चातिभैरवं गर्जति॥
Verse 4
तानपश्यन्महाराजः शालतालवनाश्रयान् । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मनुपुत्रः प्रतापवान्
तान् शालतालवनाश्रयान् निवसतः दृष्ट्वा महाराजः, तेषां वचनं श्रुत्वा प्रतापवान् मनुपुत्रः सम्यक् शुश्राव।
Verse 5
गृह्यतां शूर वाराहो विध्यतां बलदर्पितः । एवमाभाष्य तान्वीरो मनुपुत्रः प्रतापवान्
“गृह्यतां शूरो वाराहः, विध्यतां बलदर्पितः” इति तान् अभाष्य वीरो प्रतापवान् मनुपुत्रः आज्ञां ददौ।
Verse 6
अथ ते लुब्धकाः सर्वे मृगया मदमोहिताः । संनद्धा दंशिताः सर्वे श्वभिः सार्द्धं प्रजग्मिरे
अथ ते सर्वे लुब्धकाः मृगयामदमोहिताः, संनद्धा दंशिताश्च, श्वभिः सार्धं प्रजग्मिरे।
Verse 7
हर्षेण महताविष्टो राजराजो महाबलः । अश्वारूढः सुसैन्येन चतुरंगेण संयतः
महताहर्षेणाविष्टो राजराजो महाबलः, अश्वारूढः सुसैन्येन चतुरङ्गेण संयतः प्रायात्।
Verse 8
गंगातीरं समायातो मेरौ गिरिवरोत्तमे । रत्नधातुसमाकीर्णे नानावृक्षैरलंकृते
स गङ्गातीरं समायातो मेरौ गिरिवरोत्तमे, रत्नधातुसमाकीर्णे नानावृक्षैरलङ्कृते।
Verse 9
सुकलोवाच । यो बलधाम मरीचिचयकरनिकरमयप्रोत्तुंगोऽत्युच्चम् । गगनमेव संप्राप्तो नाना नगाचरितशोभो गिरिराजो भाति
सुकल उवाच—यो बलधाम, मरीचिचयकरनिकरमय इव, प्रोत्तुङ्गोऽत्युच्चशिखरः; गगनमेव संप्राप्त इव स गिरिराजो नानानगाचरितशोभया भाति।
Verse 10
योजनबहलविमल गंगाप्रवाह समुच्चरत्तीरवीचीतरंगभंगैर्मुक्ताफलसदृशैर्निर्मलांबुकणैः । सर्वत्र प्रक्षालित धवलतलशिलातलोगिरींद्र सुःश्रियायुक्तः
योजनबहलो विमलो गङ्गाप्रवाहः समुच्चरन् तीरेषु वीचीतरङ्गभङ्गैर्मुक्ताफलसदृशैर्निर्मलाम्बुकणैः सिञ्चति। सर्वत्र प्रक्षालितधवलशिलातलो गिरिरिन्द्रः सुःश्रियायुक्तो भाति।
Verse 11
देवैश्चारणकिन्नरैः परिवृतो गंधर्वविद्याधरैः सिद्धैरप्सरसांगणैर्मुनिजनैर्नागेंद्र विद्याधरैः । श्रीखंडैर्बहुचंदनैस्ससरलैः शालैस्तमालैर्गिरी रुद्रा क्षैर्वरसिद्धिदायकघनैः कल्पद्रुमैः शोभते
देवैश्चारणकिन्नरैः परिवृतो गन्धर्वविद्याधरैः सिद्धैरप्सरसां गणैर्मुनिजनैर्नागेन्द्रविद्याधरैः। श्रीखण्डैर्बहुचन्दनैः ससरलैः शालैस्तमालैर्गिरिः रुद्राक्षैर्वरसिद्धिदायकघनैः कल्पद्रुमैः शोभते।
Verse 12
नानाधातुविचित्रो वै नानारत्नविचित्रितैः । विमानैः कांचनैर्दंडैः कलत्रैरुपशोभते
नानाधातुविचित्रो वै नानारत्नविचित्रितैः। विमानैः काञ्चनैर्दण्डैः कलत्रैरुपशोभते॥
Verse 13
नालिकेरवनैर्दिव्यैः पूगवृक्षैर्विराजते । दिव्यपुन्नागबकुलैः कदलीखंडमंडितैः
नालिकेरवनैर्दिव्यैः पूगवृक्षैर्विराजते। दिव्यपुन्नागबकुलैः कदलीखण्डमण्डितैः॥
Verse 14
पुष्पकैश्चंपकैरद्रि पाःटलैः केतकैस्तथा । नानावल्लीवितानैश्च पुष्पितैः पद्मकैस्तथा
पुष्पैश्चम्पकैः पर्वतजैः पाटलैः केतकपुष्पैश्च, नानावल्लीलतावितानैः पुष्पितैः, तथा पद्मकपुष्पैश्च स समलंकृतः।
Verse 15
नानावर्णैः सुपुष्पैश्च नानावृक्षैरलंकृतः । दिव्यवृक्षैः समाकीर्णः स्फाटिकस्य शिलातलैः
नानावर्णैः सुपुष्पैः नानावृक्षैश्च सुसंस्कृतः; दिव्यवृक्षैः समाकीर्णः, स्फाटिकसदृशैः शिलातलैः समाच्छादितभूमिः।
Verse 16
योगियोगीन्द्र संसिद्धैः कंदरांतर्निवासिभिः । निर्झरैश्चैव रम्यैश्च बहुप्रस्रवणैर्गिरिः
योगिनां योगीन्द्राणां संसिद्धैः कन्दरान्तर्निवासिभिः मुनिभिः स गिरिः शोभते; रम्यैः निर्झरैः बहुप्रस्रवणैश्च समन्वितः।
Verse 17
नदीप्रवाहसंह्रष्टैः संगमैरुपशोभते । ह्रदैश्च पल्वलैः कुंडैर्निर्मलोदकधारिभिः
नदीप्रवाहसंहृष्टैः संगमैः स उपशोभते; ह्रदैः पल्वलैः कुण्डैश्च निर्मलोदकधारिभिः समलंकृतः।
Verse 18
गिरिराजो विभात्येकः सानुभिः सह संस्थितैः । शरभैश्चैव शार्दूलैर्मृगयूथैरलंकृतः
गिरिराजः स एकोऽपि सानुभिः सह संस्थितैः विभाति; शरभैः शार्दूलैः मृगयूथैश्च समलंकृतः।
Verse 19
महामत्तैश्च मातंगैर्महिषैरुरुभिः सदा । अनेकैर्दिव्यभावैश्च गिरिराजो विभाति सः
महामत्तैर्मातङ्गैर्महिषैश्चोरुभिः सदा । अनेकैर्दिव्यभावैश्च स गिरिराजो विभाति हि ॥
Verse 20
अयोध्याधिपतिर्वीर इक्ष्वाकुर्मनुनंदनः । तया सुभार्यया युक्तश्चतुरंगबलेन च
अयोध्याधिपतिर्वीर इक्ष्वाकुर्मनुनन्दनः । तया सुभार्यया युक्तश्चतुरङ्गबलेन च ॥
Verse 21
पुरतो लुब्धका यांति शूराः श्वानश्च शीघ्रगाः । यत्रास्ते शूकरः शूरो भार्यया सहितो बली
पुरतो लुब्धका यान्ति शूराः श्वानाश्च शीघ्रगाः । यत्रास्ते शूकरः शूरो भार्यया सहितो बली ॥
Verse 22
बहुभिः शूकरैर्गुप्तो गुरुभिः शिशुभिस्ततः । मेरुभूमिं समाश्रित्य गंगातीरं समंततः
बहुभिः शूकरैर्गुप्तो गुरुभिः शिशुभिस्ततः । मेरुभूमिं समाश्रित्य गङ्गातीरं समन्ततः ॥
Verse 23
सुकलोवाच । तामुवाच वराहस्तु सुप्रियां हर्षसंयुतः । प्रिये पश्य समायातः कोशलाधिपतिर्बली
सुकल उवाच । तामुवाच वराहस्तु सुप्रियां हर्षसंयुतः । प्रिये पश्य समायातः कोशलाधिपतिर्बली ॥
Verse 24
मामुद्दिश्य महाप्राज्ञो मृगयां क्रीडते नृपः । युद्धमेव करिष्यामि सुरासुरप्रहर्षकम्
मामुद्दिश्य महाप्राज्ञो नृपो मृगयया क्रीडति। अहं तु सुरासुरप्रहर्षकरं युद्धमेव करिष्यामि॥
Verse 25
अथ भूपो महातेजा बाणपाणिर्धनुर्धरः । सुदेवां सत्यधर्मांगीं तामुवाच प्रहर्षितः
अथ भूपो महातेजा बाणपाणिर्धनुर्धरः। सुदेवां सत्यधर्माङ्गीं तामुवाच प्रहर्षितः॥
Verse 26
पश्य प्रिये महाकोलं गर्जमानं महाबलम् । परिवारसमायुक्तं दुःसहं मृगघातिभिः
पश्य प्रिये महाकोलं गर्जमानं महाबलम्। परिवारसमायुक्तं दुःसहं मृगघातिभिः॥
Verse 27
अद्यैवाहं हनिष्यामि सुबाणैर्निशितैः प्रिये । मामेव हि महाशूरो युद्धाय समुपाश्रयेत्
अद्यैवाहं हनिष्यामि सुबाणैर्निशितैः प्रिये। मामेव हि महाशूरो युद्धाय समुपाश्रयेत्॥
Verse 28
एवमुक्त्वा प्रियो भार्यां लुब्धकान्वाक्यमब्रवीत् । यथा शूरो महाशूराः प्रेषयध्वं हि शूकरम्
एवमुक्त्वा प्रियो भार्यां लुब्धकान्वाक्यमब्रवीत्। यथा शूरो महाशूराः प्रेषयध्वं हि शूकरम्॥
Verse 29
अथ ते प्रेषिताः शूरा बलतेजः पराक्रमाः । गर्जमानाः प्रधावंति बलतेजः पराक्रमाः
अथ ते प्रेषिताः शूरा बलतेजःपराक्रमसमन्विताः । महागर्जितनिनादेन प्रधावन्ति पुनः पुनः बलतेजःपराक्रमयुक्ताः ॥
Verse 30
कोलं प्रतिगताः सर्वे वायुवेगेन सांप्रतम् । विध्यंति बाणजालैस्ते निशितैर्वनचारकाः
कोलं प्रतिगताः सर्वे वायुवेगेन सांप्रतम् । ते वनचारकाः शत्रून् निशितैर्बाणजालैर्विध्यन्ति ॥
Verse 31
नाना शस्त्रैरथास्त्रैश्च वाराहं वीररूपिणम्
नानाशस्त्रैरथास्त्रैश्च वाराहं वीररूपिणम् । अभ्यघ्नन् समरे क्रुद्धाः सर्वे ते रणदुर्मदाः ॥
Verse 32
सुकलोवाच । पतंति बाणतोमरा विमुक्ता लुब्धकैः शरा घनागिरिंप्रवर्षिणो यथातथा धरांतरे । हतो दृढप्रहारिभिः स निर्जितस्ततस्तथा शतैस्तु यूथपालकः स कोलः संगरंगतः
सुकलोवाच । पतन्ति बाणतोमराः विमुक्ता लुब्धकैः शराः । घनागिरिप्रवर्षिणो यथातथा धरान्तरे ॥ हतो दृढप्रहारिभिः स निर्जितस्ततस्तथा । शतैस्तु यूथपालकः स कोलः संगरङ्गतः ॥
Verse 33
स्वपुत्रपौत्रबांधवैः परांश्च संहरेत्स वै पतंति ते स्वदंष्ट्रया हताहवेऽवलुब्धकाः । पतंति पादहस्तकाः स्थितस्य वेगभ्रामणैः सलुब्धगर्जमेवतं वराहोऽपश्यदागतम्
स्वपुत्रपौत्रबान्धवैः परांश्च संहरेत्स वै । पतन्ति ते स्वदंष्ट्रया हताहवेऽवलुब्धकाः ॥ पतन्ति पादहस्तकाः स्थितस्य वेगभ्रामणैः । सलुब्धगर्जमेवतं वराहोऽपश्यदागतम् ॥
Verse 34
स्वतेजसा विनाशितं मुखाग्रदंष्ट्रया हतं । गतः स यत्र भूपतिः स वांछतेनसंगरम्
स्वतेजसा विनाशितः स मुखाग्रदंष्ट्रया हतः। यत्र भूपतिरास्ते तत्र स गतः, न तु संग्राममकामयत्॥
Verse 35
इक्ष्वाकुनाथं सुमहत्प्रसह्य संत्रास्य क्रुद्धः स हि शूकरेशः । युद्धं वने वांछति तेन सार्द्धमिक्ष्वाकुणा संगरहर्षयुक्तः
इक्ष्वाकुनाथं सुमहत्प्रसह्य संत्रास्य क्रुद्धः स शूकरेशः। संगरहर्षयुक्तः स वने तेन सार्धमिक्ष्वाकुणा युद्धमकामयत्॥
Verse 36
वाराहः पुनरेव युद्धकुशलः संवांछते संगरं तुंडाग्रेण सुतीक्ष्णदंतनखरैः क्रुद्धो धरां क्षोभयन् । हुंकारोच्चारगर्वात्प्रहरति विमलं भूपतिं तं च राजञ्ज्ञात्वा विष्णुपराक्रमं मनुसुतस्त्वानन्दरोमांचितः
राजन्, वाराहः पुनरेव युद्धकुशलः संगरं संवांछते। तुंडाग्रेण सुतीक्ष्णदंतनखरैः क्रुद्धो धरां क्षोभयन्। हुंकारगर्वात्प्रहरति विमलं भूपतिं; मनुसुतो विष्णुपराक्रमं ज्ञात्वा आनन्दरोमाञ्चितः॥
Verse 37
दृष्ट्वा शूकरपौरुषं यमतुलं मेने पतिर्वावराड्देवारिं मनसा विचिन्त्य सहसा वाराहरूपेण वै । संप्रेक्ष्यैव महाबलं बहुतरं युक्तं त्वरेर्वारणं सैन्यं कोलविनाशनाय सहसा संगृह्य संगृह्यताम्
दृष्ट्वा शूकरपौरुषं यमतुलं देवारिर्मनसा विचिन्त्य सहसा वाराहरूपेणाभवत्। संप्रेक्ष्य शत्रुसैन्यं महाबलं बहुतरं, कोलविनाशनाय सैन्यं संगृह्यतामिति सहसा आज्ञापयत्॥
Verse 38
प्रेषिताश्च वारणा रथाश्च वेगवत्तराः सुबाणखड्गधारिणो भुशुंडिभिश्च मुद्गरैः । सपाशपाणिलुब्धका नदंति तत्र तत्परा निवारितो न तिष्ठतो हयागजाश्च यद्गताः
प्रेषिताश्च वारणा रथाश्च वेगवत्तराः; सुबाणखड्गधारिणो भुशुंडिभिश्च मुद्गरैः। सपाशपाणिलुब्धका नदन्ति तत्र तत्पराः; निवारितोऽपि न तिष्ठन्तो हयागजाश्च यद्गताः॥
Verse 39
क्वचित्क्वचिन्न दृश्यते क्वचित्क्वचित्प्रदृश्यते क्वचिद्भयं प्रदर्शयेत्क्वचिद्धयान्प्रमर्दयेत्
क्वचित् क्वचिन्न दृश्यते, क्वचित् क्वचित् प्रदृश्यते; क्वचिद् भयं प्रदर्शयेत्, क्वचिद् धयान् प्रमर्दयेत्।
Verse 40
मर्दयित्वा भटान्वीरान्वाराहो रणदुर्जयः । शब्दं चकारदुर्धषं क्रोधारुणविलोचनः
मर्दयित्वा भटान् वीरान् वाराहो रणदुर्जयः। शब्दं चकार दुर्धर्षं क्रोधारुणविलोचनः॥
Verse 41
कोशलाधिपतिर्वीरस्तं दृष्ट्वा रणदुर्जयम् । युध्यमानं महाकायं मुचंतं मेघवत्स्वनम्
कोशलाधिपतिर्वीरस्तं दृष्ट्वा रणदुर्जयम्। युध्यमानं महाकायं मुचन्तं मेघवत्स्वनम्॥
Verse 42
गर्जतिसमरं विचरति विलसति वीरान्स्वतेजसा धीरः । तडिदिव मुखेषु दंष्ट्रा तस्य विभात्युल्लसत्येव
गर्जति समरे विचरति विलसति वीरान् स्वतेजसा धीरः। तडिदिव मुखेषु दंष्ट्रा तस्य विभात्युल्लसत्येव॥
Verse 43
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । त्रयश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे त्रयश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।
Verse 44
नरपतिरुवाच सैन्याः किमिह न गृह्णंतु ओजसा शूराः । युध्यध्वं तत्र निशितैर्बाणैस्तीक्ष्णैरनेनापि
नरपतिरुवाच—हे सैन्याः! किमिह शूरा ओजसा न गृह्णन्ति? तत्र निशितैस्तीक्ष्णैर्बाणैः, अनेनापि सह, युध्यध्वम्।
Verse 45
समाकर्ण्य ततो वाक्यं क्रुद्धस्यापि महात्मनः । ततस्ते सैनिकाः सर्वे युद्धाय समुपस्थिताः
तस्य क्रुद्धस्यापि महात्मनः वाक्यं समाकर्ण्य, ततस्ते सर्वे सैनिकाः युद्धाय समुपस्थिताः।
Verse 46
अनेकैर्भटसाहस्रैर्वने तं समरे स्थितम् । दिक्षु सर्वासु संहत्य बिभिदुः शूकरं रणे
वने समरे स्थितं तं शूकरं, अनेकैर्भटसाहस्रैः सर्वासु दिक्षु संहत्य, रणे बिभिदुः।
Verse 47
विद्धश्च कैश्चित्तदा बाणजालैः सुयोधैश्च संग्रामभूमौ विशालैः । क्वचिच्चक्रघातैः क्वचिद्वज्रपातैर्हतं दुर्जयं संगरे तं महांतैः
तदा विशालसंग्रामभूमौ कैश्चित्सुयोधैर्बाणजालैर्विद्धः; क्वचिच्चक्रघातैः, क्वचिद्वज्रपातैः, महान्तैः संगरे तं दुर्जयं हतम्।
Verse 48
ततः पौरुषैः क्रोधयुक्तः स कोलः सुविच्छिद्य पाशान्रणे प्रस्थितः सः । महाशूकरैः सार्धमेव प्रयातस्ततः शोणितस्यापि धाराभिषिक्तः
ततः स कोलः पौरुषैः क्रोधयुक्तः, पाशान् सुविच्छिद्य, रणे प्रस्थितः। महाशूकरैः सार्धं प्रयातः; ततः शोणितधाराभिरपि अभिषिक्तः।
Verse 49
करोति प्रहारं च तुंडेन वीरहयानां द्विपानां च चिच्छेद वीरः । स्वदंष्ट्राग्रभागेन तीक्ष्णेन वीरान्पदातीन्हि संपातयेद्रोषभावैः
स वीरः तुण्डेन प्रहारं करोति, वीरहयानां द्विपानां च छेदनं चकार। स्वदंष्ट्राग्रभागेन तीक्ष्णेन रोषभावैः पदातिवीरान् अपि संपातयामास।
Verse 50
जघानास्य शुंडं गजस्यापि रुष्टो भटान्हतान्पादनखैस्तु हृष्टः
रुष्टः स गजस्यापि शुण्डां जघान; हृष्टः पादनखैः भटान् हतान् अकरोत्।
Verse 51
ततस्ते शूकराः सर्वे लुब्धकाश्च परस्परम् । युयुधुः संगरं कृत्वा क्रोधारुणविलोचनाः
ततः ते सर्वे शूकराः लुब्धकाश्च परस्परं संगरं कृत्वा युयुधुः, क्रोधारुणविलोचनाः।
Verse 52
लुब्धकैश्च हताः कोलाः कोलैश्चापि सुलुब्धकाः । निहताः पतिता भूमौ क्षतजेनापि सारुणाः
लुब्धकैः हताः कोलाः, कोलैः चापि सुलुब्धकाः निहताः। ते भूमौ पतिताः, क्षतजेन सारुणाः अभवन्।
Verse 53
जीवं त्यक्त्वा हताः कोलैर्लुब्धकाः पतिता रणे । मृताश्च शूकरास्तत्र श्वानः प्राणांश्च तत्यजुः
जीवं त्यक्त्वा लुब्धकाः कोलैः हताः रणे पतिताः। तत्र शूकराः अपि मृताः, श्वानाः च प्राणान् तत्यजुः।
Verse 54
यत्रयत्र मृता भूमौ पतिता मृगघातकाः । बहवः शूकरा राज्ञा खड्गपातैर्निपातिताः
यत्र यत्र भूमौ मृता मृगघातकाः पतिताः, तत्र तत्र राज्ञा खड्गपातैः बहवः शूकरा अपि निपातिताः।
Verse 55
कति नष्टा हताः कोला भीता दुर्गेषु संस्थिताः । कुंजेषु कंदरांतेषु गुहांतेषु नृपोत्तम
कति कोला नष्टा हताश्च, भीता दुर्गेषु संस्थिताः; कुंजेषु कन्दरान्तेषु गुहान्तेषु च, हे नृपोत्तम!
Verse 56
लुब्धकाश्च मृताः केचिच्छिन्ना दंष्ट्राग्रसूकरैः । प्राणांस्त्यक्त्वा गताः स्वर्गं खंडशो विदलीकृताः
केचिल्लुब्धकाः शिन्नदंष्ट्राग्रसूकरैः खण्डशो विदलीकृताः मृताः; प्राणांस्त्यक्त्वा स्वर्गं गताः।
Verse 57
वागुराः पाशजालाश्च कुटकाः पंजरास्तथा । नाड्यश्च पतिता भूमौ यत्रतत्र समंततः
वागुराः पाशजालाश्च कुटकाः पंजरास्तथा; नाड्यश्च यत्रतत्र समन्ततः भूमौ पतिताः।
Verse 58
एको दयितया सार्धं वाराहः परितिष्ठति । पौत्रकैः पंचसप्तभिर्युद्धार्थं बलदर्पितः
एको वाराहः दयितया सार्धं परितिष्ठति; बलदर्पितः सः पौत्रकैः पञ्चसप्तभिः सह युद्धार्थं सज्जः।
Verse 59
तमुवाच तदा कांतं शूकरं शूकरी पुनः । गच्छ कांत मयासार्द्धमेभिस्तु बालकैः सह
तदा शूकरी पुनः स्वकान्तं शूकरं तमुवाच— “गच्छ, कान्त, मया सार्धम्; एभिः बालकैः सह।”
Verse 60
प्राह प्रीतो वराहस्तां विवस्तां सुप्रियामिति । क्व गच्छामि प्रभग्नोहं स्थानं नास्ति महीतले
तां प्रति प्रीतो वराहः प्राह— “विवस्ता त्वं, सुप्रिये।” सा चोवाच— “क्व गच्छामि? प्रभग्नोऽहं; महीतले मे स्थानं नास्ति।”
Verse 61
मयि नष्टे महाभागे कोलयूथं विनंक्ष्यति । द्वयोश्च सिंहयोर्मध्ये जलं पिबति शूकरः
मयि नष्टे, महाभागे, कोलयूथं विनङ्क्ष्यति; द्वयोश्च सिंहयोर्मध्ये शूकरो जलं पिबति।
Verse 62
द्वयोः शूकरयोर्मध्ये सिंहो नैव पिबत्यपः । एवं शूकरजातीषु दृश्यते बलमुत्तमम्
द्वयोः शूकरयोर्मध्ये सिंहो नैव पिबत्यपः; एवं शूकरजातीषु दृश्यते बलमुत्तमम्।
Verse 63
तदहं नाशयाम्येव यदा भग्नो व्रजाम्यहम् । जाने धर्मं महाभागे बहुश्रेयोविधायकम्
तदहं नाशयाम्येव यदा भग्नो व्रजाम्यहम्; जाने धर्मं महाभागे बहुश्रेयोविधायकम्।
Verse 64
कस्माल्लोभाद्भयाद्वापि युध्यमानः प्रणश्यति । रणतीर्थं परित्यज्य सस्यात्पापी न संशयः
कस्माल्लोभाद्भयाद्वापि युध्यमानः प्रणश्यति । रणतीर्थं परित्यज्य सस्यात्पापी न संशयः ॥
Verse 65
निशितं शस्त्रसंव्यूहं दृष्ट्वा हर्षं प्रगच्छति । अवगाह्यामरीं सिंधुं तीर्थपारं प्रगच्छति
निशितं शस्त्रसंव्यूहं दृष्ट्वा हर्षं प्रगच्छति । अवगाह्यामरीं सिंधुं तीर्थपारं प्रगच्छति ॥
Verse 66
स याति वैष्णवं लोकं पुरुषांश्च समुद्धरेत् । समायांतं च तदहं कथं भग्नो व्रजामि वै
स याति वैष्णवं लोकं पुरुषांश्च समुद्धरेत् । समायांतं च तदहं कथं भग्नो व्रजामि वै ॥
Verse 67
योधनं शस्त्रसंकीर्णं प्रवीरानन्ददायकम् । दृष्ट्वा प्रयाति संहृष्टस्तस्य पुण्यफलं शृणु
योधनं शस्त्रसंकीर्णं प्रवीरानन्ददायकम् । दृष्ट्वा प्रयाति संहृष्टस्तस्य पुण्यफलं शृणु ॥
Verse 68
पदेपदे महत्स्नानं भागीरथ्याः प्रजायते । रणाद्भग्नो गृहं याति यो लोभाच्च प्रिये शृणु
पदेपदे महत्स्नानं भागीरथ्याः प्रजायते । रणाद्भग्नो गृहं याति यो लोभाच्च प्रिये शृणु ॥
Verse 69
मातृदोषं प्रकाशेत स्त्रीजातः परिकथ्यते । अत्र यज्ञाश्च तीर्थाश्च अत्र देवा महौजसः
मातृदोषं प्रकाशयति स्त्रीजातिः परिकीर्त्यते। अत्र यज्ञाश्च तीर्थाश्च सन्ति, अत्र महौजसो देवाः निवसन्ति॥
Verse 70
पश्यंति कौतुकं कांते मुनयः सिद्धचारणाः । त्रैलोक्यं वर्तते तत्र यत्र वीरप्रकाशनम्
कान्ते, मुनयः सिद्धचारणैः सह तदद्भुतं कौतुकं पश्यन्ति। यत्र वीरप्रकाशनं तत्रैव त्रैलोक्यं वर्तते इव॥
Verse 71
समराद्भग्नं प्रपश्यंति सर्वे त्रैलोक्यवासिनः । शपंति निर्घृणं पापं प्रहसन्ति पुनःपुनः
समरे भग्नं तं प्रपश्यन्ति त्रैलोक्यवासिनः सर्वे। निर्घृणं पापं शपन्ति, पुनःपुनः प्रहसन्ति च॥
Verse 72
दुर्गतिं दर्शयेत्तस्य धर्मराजो न संशयः । सम्मुखः समरे युद्धे स्वशिरः शोणितं पिबेत्
तस्य दुर्गतिं धर्मराजो दर्शयेत्, न संशयः। समरे सम्मुखो युद्धे स्वशिरः शोणितं पिबेत्॥
Verse 73
अश्वमेधफलं भुंक्ते इंद्रलोकं प्रगच्छति । यदा जयति संग्रामे शत्रूञ्छूरो वरानने
वरानने, यदा शूरः संग्रामे शत्रून् जयति, तदा अश्वमेधफलं भुङ्क्ते इन्द्रलोकं च प्रगच्छति॥
Verse 74
तदा प्रभुंजते लक्ष्मीं नानाभोगान्न संशयः । यदा तत्र त्यजेत्प्राणान्सम्मुखः सन्निराश्रयः
तदा स निःसंशयं लक्ष्मीं नानाभोगांश्च प्रभुञ्जते। यदा च तत्रैव सम्मुखः सन्निराश्रयः प्राणान् त्यजेत्, तदा परमां गतिं प्राप्नोति॥
Verse 75
स गच्छेत्परमं स्थानं देवकन्यां प्रभुंजते । एवं धर्मं विजानामि कथं भग्नो व्रजाम्यहम्
स परं स्थानं गच्छेत्, देवकन्यां च प्रभुञ्जते। एवं धर्मं विजानामि; कथं भग्नोऽहं व्रजामि॥
Verse 76
अनेन समरे युद्धं करिष्ये नात्र संशयः । मनोः पुत्रेण धीरेण राज्ञा इक्ष्वाकुणा सह
अनेन सह समरे युद्धं करिष्ये, नात्र संशयः। मनोः पुत्रेण धीरेण राज्ञा इक्ष्वाकुणा सह॥
Verse 77
डिंभान्गृहीत्वा याहि त्वं सुखं जीव वरानने । तस्य श्रुत्वा वचः प्राह बद्धाहं तव बंधनैः
“डिंभान् गृहीत्वा याहि त्वं, सुखं जीव वरानने।” तस्य वचः श्रुत्वा सा प्राह—“तव बन्धनैर्बद्धाहम्।”
Verse 78
स्नेहमानरसाख्यैश्च रतिक्रीडनकैः प्रिय । पुरतस्ते सुतैः सार्द्धं प्राणांस्त्यक्ष्यामि मानद
प्रिय, स्नेहमानरसाख्यैश्च रतिक्रीडनकैः सह। मानद, पुरतस्ते सुतैः सार्धं प्राणान् त्यक्ष्यामि॥
Verse 79
एवमेतौ सुसंभाष्य परस्परहितैषिणौ । युद्धाय निश्चितौ भूत्वा समालोकयतो रिपून्
एवं तौ सुसंभाष्य परस्परहितैषिणौ । युद्धाय निश्चयमासाद्य रिपून् समालोकयताम् ॥
Verse 80
कोशलाधिपतिं वीरं तमिक्ष्वाकुं महामतिम्
कोशलाधिपतिं वीरं तमिक्ष्वाकुं महामतिम् ।
Verse 81
यथैव मेघः परिगर्जते दिवि प्रावृट्सुकालेषु तडित्प्रकाशैः । तथैव संगर्जति कांतया समं समाह्वयेद्राजवरं खुराग्रैः
यथा मेघः प्रावृट्काले दिवि परिगर्जते तडित्प्रकाशैः । तथैव स कांतया समं संगर्जन् खुराग्रैः राजवरं समाह्वयत् ॥
Verse 82
तं गर्जमानं ददृशे महात्मा वाराहमेकं पुरुषार्थयुक्तम् । ससार अश्वस्य जवेनयुक्तः ससम्मुखं तस्य नृवीरधीरः
तं गर्जमानं ददृशे महात्मा वाराहमेकं पुरुषार्थयुक्तम् । अश्वजवेन सಸार धीरः नृवीरः ससम्मुखं तस्य ॥