Bhakti-Śraddhā-Ācāra-Māhātmya and the Commencement of the Mārkaṇḍeya Narrative

Verse 1

सनक उवाच । श्रद्धापूर्वाः सर्वधर्मा मनोरथफलप्रदाः । श्रद्धयासाध्यते सर्वं श्रद्धया तुष्यते हरिः ॥ १ ॥

सनक उवाच—श्रद्धापूर्वाः सर्वधर्माः, मनोरथफलप्रदाः। श्रद्धया साध्यते सर्वं, श्रद्धया तुष्यते हरिः।

Verse 2

भक्तिर्भक्त्यैव कर्त्तव्यातथा कर्माणि भक्तितः । कर्मश्चद्धाविहीनानि न सिध्यन्तिं द्विजोत्तमाः ॥ २ ॥

भक्तिर्भक्त्यैव कर्तव्या, तथा कर्माणि भक्तितः। श्रद्धाविहीनानि कर्माणि न सिध्यन्ति, द्विजोत्तमाः।

Verse 3

यथाऽलोको हि जन्तूनां चेष्टाकारणतां गतः । तथैव सर्वसिद्धीनां भक्तिः परमकारणम् ॥ ३ ॥

यथा लोकः प्राणिनां चेष्टाकारणतां गतः, तथैव सर्वसिद्धीनां भक्तिः परमकारणम्।

Verse 4

यथा समस्त लोकानां जीवनं सलिलं स्मृतम् । तथा समस्तसिद्धीनां जीवनं भक्तिरिष्यते ॥ ४ ॥

यथा समस्तलोकानां जीवनं सलिलं स्मृतम्, तथा समस्तसिद्धीनां जीवनं भक्तिरिष्यते ॥४॥

Verse 5

यथा भूमिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वकार्य्याणि साधयेत् ॥ ५ ॥

यथा भूमिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः, तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वकार्याणि साधयेत् ॥५॥

Verse 6

श्रद्धाबँल्लभते धर्म्मं श्रद्धावानर्थमाप्नुयात् । श्रद्धया साध्यते कामः श्रद्धावान्मोक्षमान्पुयात् ॥ ६ ॥

श्रद्धया लभते धर्मं श्रद्धावानर्थमाप्नुयात् । श्रद्धया साध्यते कामः श्रद्धावान्मोक्षमाप्नुयात् ॥६॥

Verse 7

न दानैर्न तपोभिर्वा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । भक्तिहीनेर्मुनिश्चेष्ठ तुष्यते भगवान्हरिः ॥ ७ ॥

न दानैर्न तपोभिर्वा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । भक्तिहीनैर्मुनिश्रेष्ठ तुष्यते भगवान्हरिः ॥७॥

Verse 8

मेरुमात्रसुवर्णानां कोटिकोटिसहस्रशः । दत्ता चाप्यर्थनाशाय यतोभक्तिविवर्जिता ॥ ८ ॥

मेरुमात्रसुवर्णानां कोटिकोटिसहस्रशः । दत्तं चाप्यर्थनाशाय यतो भक्तिविवर्जितम् ॥८॥

Verse 9

अभक्त्या यत्तपस्तप्तैः केवलं कायशोषणम् । अभक्त्या यद्धुतं हव्यं भस्मनि न्यस्तहव्यवत् ॥ ९ ॥

अभक्त्या तपः कृतं केवलं देहशोषणमेव; अभक्त्या हुतं हव्यं तु भस्मनि न्यस्तहव्यवत् निष्फलम्॥

Verse 10

यत्किञ्चित्कुरुते कर्म्मश्रद्धयाऽप्यणुमात्रकम् । तन्नाम जायते पुंसां शाश्वतं प्रतीदायकम् ॥ १० ॥

श्रद्धया यत्किञ्चिदपि अणुमात्रकं कर्म करोति नरः, तदेव तस्य नाम यशः पुण्यं च शाश्वतं प्रतीदायकं भवति॥

Verse 11

अश्वमेघसहस्त्रं वा कर्म्म वेदोदितं कृतम् । तत्सर्वं निष्फलं ब्रह्मन्यदि भक्तिविवर्जितम् ॥ ११ ॥

अश्वमेघसहस्रं वा वेदोक्तं कर्म यद्यपि कृतं, ब्रह्मन्, भक्तिविवर्जितं तत्सर्वं निष्फलमेव॥

Verse 12

हरिभक्तिः परा नॄणां कामधेनूपमा स्मृता । तस्यां सत्यां पिबन्त्यज्ञाः संसारगरलं ह्यहो ॥ १२ ॥

हरिभक्तिः परा नॄणां कामधेनूपमा स्मृता; तस्यां सत्यामपि अज्ञाः संसारगरलं पिबन्ति ह्यहो॥

Verse 13

असारभूते संसारे सारमेतदजात्मज । भगवद्भक्तसङ्गश्च हरिभक्तिस्तितिक्षुता ॥ १३ ॥

असारभूते संसारे, अजात्मज, सारमेतदेव—भगवद्भक्तसङ्गो हरिभक्तिः तितिक्षुता च॥

Verse 14

असूयोपेतमनसां भक्तिदानादिकर्म्म यत् । अवेहि निष्फलं ब्रहंस्तेषां दूरतरो हरिः ॥ १४ ॥

असूयापरिपूर्णचित्तानां भक्तिदानादिकर्म यत् । तद्ब्रह्मन् निष्फलं विद्धि; तेषां दूरतरो हरिः ॥

Verse 15

परिश्रियाभितत्पानां दम्भाचाररतात्मनाम् । मृषा तु कुर्वतां कर्म तेषां दूरतरो हरिः ॥ १५ ॥

परिश्रयाभিতप्तानां दम्भाचाररतात्मनाम् । मृषा कुर्वतां कर्म तेषां दूरतरो हरिः ॥

Verse 16

पृच्छतां च महाधर्म्मान्वदतां वै मृषा च तान् । धर्मेष्वभक्तिमनसां तेषां दूरतरो हरिः ॥ १६ ॥

पृच्छतां महाधर्मान् वदतां वै मृषा च तान् । धर्मेष्वभक्तचित्तानां तेषां दूरतरो हरिः ॥

Verse 17

वेदप्रणिहितो धर्म्मो धर्म्मो वेदो नारायणः परः । तत्राश्रद्धापरा ये तु तेषां दूरतरो हरिः ॥ १७ ॥

वेदप्रणिहितो धर्मो धर्मो वेदः; परो नारायणः । तत्राश्रद्धापरा ये तु तेषां दूरतरो हरिः ॥

Verse 18

यस्य धर्म्मविहीनानि दिनान्यायान्ति यान्ति च । स लोहकारभस्त्रेव श्वसन्नपि न जीवति ॥ १८ ॥

यस्य धर्मविहीनानि दिनान्यायान्ति यान्ति च । स लोहकारभस्त्रेव श्वसन्नपि न जीवति ॥

Verse 19

धर्मार्थकाममोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः । श्रद्धावतां हि सिध्यन्ति नान्यथा ब्रह्मनन्दन ॥ १९ ॥

धर्मार्थकाममोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः। श्रद्धावतां हि सिध्यन्ति नान्यथा ब्रह्मनन्दन॥

Verse 20

स्वाचारमनतिक्रम्य हरिभक्तिपरो हि यः । स याति विष्णुभवनं यद्वै पश्यन्ति सूरयः ॥ २० ॥

स्वाचारमनतिक्रम्य हरिभक्तिपरो हि यः। स याति विष्णुभवनं यद्वै पश्यन्ति सूरयः॥

Verse 21

कुर्वन्वेदोदितान्धर्म्मान्मुनीन्द्र स्वाश्रमोचितान् । हरिध्यानपरोयस्तु स याति परमं पदम् ॥ २१ ॥

कुर्वन्वेदोदितान्धर्म्मान्मुनीन्द्र स्वाश्रमोचितान्। हरिध्यानपरो यस्तु स याति परमं पदम्॥

Verse 22

आचारप्रभवो धर्मः धर्म्मस्य प्रभुरच्युतः । आश्रमाचारयुक्तेन पूजितः सर्वदा हरिः ॥ २२ ॥

आचारप्रभवो धर्मः धर्म्मस्य प्रभुरच्युतः। आश्रमाचारयुक्तेन पूजितः सर्वदा हरिः॥

Verse 23

यः स्वाचारपरिभ्रष्टः साङ्गवेदान्तगोऽपि वा । स एव पतितो ज्ञेयो यतः कर्मबहिष्कृतः ॥ २३ ॥

यः स्वाचारपरिभ्रष्टः साङ्गवेदान्तगोऽपि वा। स एव पतितो ज्ञेयो यतः कर्मबहिष्कृतः॥

Verse 24

हरिभक्तिपरि वाऽपि हरिध्यानपरोऽपि वा । भ्रष्टो यः स्वाश्रमाचारात्पतितः सोऽभिधीयते ॥ २४ ॥

हरिभक्तिपरः स्याद् वा हरिध्यानपरः अपि वा। यः स्वाश्रमाचारात् भ्रष्टः पतितः स उच्यते॥

Verse 25

वेदो वा हरिभक्तिर्वा भक्तिर्वापि महेश्वरे । आचारात्पतितं मूढं न पुनाति द्विजोत्तम ॥ २५ ॥

वेदो वा हरिभक्तिर्वा भक्तिर्वा महेश्वरे। आचारात् पतितं मूढं न पुनाति द्विजोत्तम॥

Verse 26

पुण्यक्षेत्राभिगमनं पुण्यतीर्थनिषेवणम् । यज्ञो वा विविधो ब्रह्मंस्त्यक्ताचारंन रक्षति ॥ २६ ॥

पुण्यक्षेत्राभिगमनं पुण्यतीर्थनिषेवणम्। यज्ञो वा विविधो ब्रह्मन् त्यक्ताचारं न रक्षति॥

Verse 27

आचारात्प्राप्यते स्वर्ग आचारात्प्राप्यते सुखम् । आचारात्प्राप्यते मोक्ष आचारात्किं न लभ्यते ॥ २७ ॥

आचारात् प्राप्यते स्वर्गः आचारात् प्राप्यते सुखम्। आचारात् प्राप्यते मोक्षः आचारात् किं न लभ्यते॥

Verse 28

आचाराणांतु सर्वेषां योगानां चैव सत्तम् । हरिभक्तेपरि तथा निदानं भक्तिरिष्यते ॥ २८ ॥

आचाराणां तु सर्वेषां योगानां चैव सत्तम। हरिभक्तेः परा भक्तिः निदानं भक्तिरिष्यते॥

Verse 29

भक्त्यैव पूज्यते विष्णुर्वाञ्छितार्थफलप्रदः । तस्मात्समस्तलोकानां भक्तिर्मातेति गीयते ॥ २९ ॥

भक्त्यैव विष्णुः पूज्यते, स च वाञ्छितार्थफलप्रदः। तस्मात् समस्तलोकानां भक्तिर्मातेति गीयते॥

Verse 30

जीवन्ति जन्तवः सर्वे यथा मातराश्रिताः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति धार्म्मिकाः ॥ ३० ॥

यथा सर्वे जन्तवो मातराश्रिताः जीवन्ति, तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वे धार्म्मिकाः जीवन्ति॥

Verse 31

स्वाश्रमाचारयुक्तस्य हरिभक्तिर्यदा भवेत् । न तस्य त्रिषु लोकेषु सदृशोऽस्त्यजनन्दन ॥ ३१ ॥

स्वाश्रमाचारयुक्तस्य यदा हरिभक्तिर्भवेत्, अजनन्दन, तस्य त्रिषु लोकेषु सदृशो नास्ति॥

Verse 32

भक्त्या सिध्यन्ति कर्म्माणि कर्म्माणि कर्म्माभिस्तुष्यते हरिः । तस्मिंस्तुष्टे भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षमवाप्यते ॥ ३२ ॥

भक्त्या कर्माणि सिध्यन्ति, कर्मभिस्तुष्यते हरिः। तस्मिंस्तुष्टे भवेज्ज्ञानं, ज्ञानान्मोक्षमवाप्यते॥

Verse 33

भक्तिस्तु भगवद्भक्तसङ्गेन खलु जायते । सत्सङ्गं प्राप्यते पुम्भिः सुकृतैः पूर्वसञ्चितैः ॥ ३३ ॥

भक्तिस्तु भगवद्भक्तसङ्गेनैव जायते। सत्सङ्गः पूर्वसञ्चितसुकृतैः पुम्भिः प्राप्यते॥

Verse 34

वर्णाश्रमाचाररता भगवद्भक्तिलालसाः । कामादिदोष्नि र्मुक्तास्ते सन्तो लोकशिक्षकाः ॥ ३४ ॥

वर्णाश्रमाचारनिरताः भगवद्भक्तिलालसाः । कामादिदोषविमुक्ताः सन्तो लोकस्य शिक्षकाः ॥

Verse 35

सत्ङ्गः परमो ब्रह्मन्न लभ्येताकृतात्मनाम् । यदि लभ्येत विज्ञेयं पुण्यं जन्मान्तरार्जितम् ॥ ३५ ॥

सत्सङ्गः परमो ब्रह्मन् न लभ्येताकृतात्मनाम् । यदि लभ्येत विज्ञेयं पुण्यं जन्मान्तरार्जितम् ॥

Verse 36

पूर्वार्जितानि पापानि नाशमायान्ति यस्य वै । सत्सङ्गतिर्भवेत्तस्य नान्यथा घटते हि सा ॥ ३६ ॥

पूर्वार्जितानि पापानि नाशमायान्ति यस्य वै । सत्सङ्गतिर्भवेत्तस्य नान्यथा घटते हि सा ॥

Verse 37

रविर्हि रशिमजालेन दिवा हन्तिबहिस्तमः । सन्तः सूक्तिमरीच्योश्चान्तर्ध्वान्तं हि सर्वदा ॥ ३७ ॥

रविर्हि रश्मिजालेन दिवा हन्ति बहिस्तमः । सन्तः सूक्तिमरीच्यैव नाशयन्त्यन्तरन्ध्वान्तम् ॥

Verse 38

दुर्लभाः पुरुषा लोके भगवद्भक्तिलालसाः । तेषां सङ्गो भवेद्यस्य तस्य शान्तिर्हि शाश्वती ॥ ३८ ॥

दुर्लभाः पुरुषा लोके भगवद्भक्तिलालसाः । तेषां सङ्गो भवेद्यस्य तस्य शान्तिः शाश्वती ॥

Verse 39

नारद उपाच । किंलक्षणा भागवतास्ते च किं कर्म्म कुर्वते । तेषां लोको भवेत्कीदृक्तत्सर्वं ब्रूहि तत्त्वतः ॥ ३९ ॥

नारद उवाच—के लक्षणा भागवताः, ते च किं कर्म कुर्वन्ति? तेषां लोकः कीदृशो भवति? तत्सर्वं तत्त्वतः मे ब्रूहि॥

Verse 40

त्वं हि भक्तो रमेशस्य देवदेवस्य चक्रिणः । एतान्निगदितुं शक्तस्त्वतो नास्त्यधिकोऽपरः ॥ ४० ॥

त्वं हि रमेशस्य देवदेवस्य चक्रिणो भक्तः। एतान् निगदितुं शक्तः; त्वतोऽधिको नास्ति, न च समोऽपरः॥

Verse 41

सनक उवाच । श्रृणु ब्रह्मन्परं गुह्यं मार्कण्डेयस्य धीमनः । यमुवाच जगन्नाथो योगनिद्राविमोचितः ॥ ४१ ॥

सनक उवाच—शृणु ब्रह्मन्, परं गुह्यं धीमतः मार्कण्डेयस्य; यदुवाच जगन्नाथो योगनिद्राविमोचितः॥

Verse 42

योऽसौ विष्णुः परं ज्योतिर्देवदेवः सनातनः । जगदूपी जगत्कर्त्ता शिवब्रह्म स्वरुपवान् ॥ ४२ ॥

योऽसौ विष्णुः परं ज्योतिः, देवदेवः सनातनः। जगद्रूपो जगत्कर्ता, शिवब्रह्मस्वरूपवान्॥

Verse 43

युगान्ते रौद्ररुपेण ब्रह्माण्डलसबृंहितः । जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥ ४३ ॥

युगान्ते रौद्ररूपेण ब्रह्माण्डं समपूर्य च। जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरजङ्गमे॥

Verse 44

भगवानेव शेषात्मा शेते वटदले हरिः । असंख्याताब्जजन्माद्यैराभूषिततनूरूहः ॥ ४४ ॥

भगवान् हरिरेव शेषात्मा वटदले शेते; असंख्याताब्जजन्माद्यैः शुभलक्षणैः सुशोभिततनूरूहः ॥४४॥

Verse 45

पादाङ्गुष्टाग्रनिर्यातगङ्गाशीताम्बुपावनः । सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरो देवो ब्रह्माण्डग्रासंबृंहितः ॥ ४५ ॥

यस्य पादाङ्गुष्ठाग्रात् गङ्गा शीताम्बुना निर्गता पावनी; स देवः सूक्ष्मात् सूक्ष्मतरः, ब्रह्माण्डग्रासेनापि महत्त्वेन संवृंहितः ॥४५॥

Verse 46

वटच्छदे शयानोऽभूत्सर्वशक्तिसमन्वितः । तस्मिन्स्थाने महाभागो नारायणपरायणः । मार्कंडेयः स्थिनस्तस्य लीलाः पश्यन्महेशितुः ॥ ४६ ॥

वटच्छदे शयानः स सर्वशक्तिसमन्वितोऽभूत्। तस्मिन्स्थाने महाभागो मार्कण्डेयः नारायणपरायणः, महेशितुर्लीलाः पश्यन् स्थितवान् ॥४६॥

Verse 47

ऋषय ऊचुः । तस्मिन्काले महाघोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । हरिरेकः स्थित इति मुने पूर्वं हि शुश्रुम ॥ ४७ ॥

ऋषय ऊचुः—तस्मिन्काले महाघोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे, हरिरेकोऽवस्थित इति मुने वयं पूर्वं शुश्रुम ॥४७॥

Verse 48

जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरंजगमे । सर्वग्रस्तेन हरिणा किमर्थं सोऽवशेषितः ॥ ४८ ॥

जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरजङ्गमे, सर्वग्रस्तेन हरिणा किमर्थं स एवावशेषितः ॥४८॥

Verse 49

परं कौतूहलं ह्यत्रं वर्त्ततेऽतीव सूत नः । हरिकीर्तिसुधापाने कस्यालस्यं प्रजायते ॥ ४९ ॥

परं कौतूहलं नः सूत, अत्रात्यन्तं प्रवर्तते। हरिकीर्तिसुधापाने कस्य न स्यादलस्यता॥

Verse 50

सूत उवाच । आसीन्मुनिर्महाभागो मृकण्डुरिति विश्रुतः । शालग्रामे महातीर्थे सोऽतप्यत महातपाः ॥ ५० ॥

सूत उवाच। आसीन्मुनिर्महाभागो मृकण्डुरिति विश्रुतः। शालग्रामे महातीर्थे स महातपाः तपोऽकरोत्॥

Verse 51

युगानाम युतं ब्रह्मन्गृणन्ब्रह्म सनातनम् ॥ट । निराहारः क्षमायुक्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ ५१ ॥

युगानां युतं ब्रह्मन् गृणन् ब्रह्म सनातनम्। निराहारः क्षमायुक्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः॥

Verse 52

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यन्विषयनिःस्पृहः । सर्वभूतहितो दान्त स्तताप सुमहत्तपः ॥ ५२ ॥

आत्मवत् सर्वभूतानि पश्यन् विषयनि:स्पृहः। सर्वभूतहितो दान्तः स तताप सुमहत्तपः॥

Verse 53

तत्तापःशङ्किताः सर्वे देवा इन्द्रादयस्तदा । परेशं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ॥ ५३ ॥

तत्तापशङ्किताः सर्वे देवा इन्द्रादयस्तदा। परेशं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम्॥

Verse 54

क्षीराब्धेरुत्तरं तीरं संप्राप्यत्रिदिवौकसः । तुष्टुवुर्देवदेवेशं पह्मनाभं जगद्गुरुम् ॥ ५४ ॥

क्षीराब्धेः उत्तरं तीरं संप्राप्य त्रिदिवौकसः । तुष्टुवुर्देवदेवेशं पद्मनाभं जगद्गुरुम् ॥

Verse 55

देवा ऊचुः । नारायणाक्षरानन्त शरणागतपालक । मृकण्डुतपसा त्रस्तान्पाहि नः शरणागतान् ॥ ५५ ॥

देवा ऊचुः । नारायणाक्षरानन्त शरणागतपालक । मृकण्डुतपसा त्रस्तान् पाहि नः शरणागतान् ॥

Verse 56

जय देवाधिदेवेश जय शङ्खगदाधर । जयो लोकस्वरुपाय जयो ब्रह्माण्डहेतवे ॥ ५६ ॥

जय देवाधिदेवेश जय शङ्खगदाधर । जयो लोकस्वरूपाय जयो ब्रह्माण्डहेतवे ॥

Verse 57

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते लोकपावन । नमस्ते लोकनाथाय नमस्ते लोकसाक्षिणे ॥ ५७ ॥

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते लोकपावन । नमस्ते लोकनाथाय नमस्ते लोकसाक्षिणे ॥

Verse 58

नमस्ते ध्यानगम्याय नमस्ते ध्यानहेतवे । नमस्ते ध्यानरुपाय नमस्ते ध्यानपाक्षिणे ॥ ५८ ॥

नमस्ते ध्यानगम्याय नमस्ते ध्यानहेतवे । नमस्ते ध्यानरूपाय नमस्ते ध्यानपाक्षिणे ॥

Verse 59

केशिहन्त्रे नमस्तुभ्यं मधुहन्त्रे परात्मने । नमो भूम्यादिरूपाय नमश्चैतन्यरुपिणे ॥ ५९ ॥

केशिहन्त्रे नमस्तुभ्यं मधुहन्त्रे परात्मने । भूम्यादिरूपाय ते नमो नमश्चैतन्यरूपिणे ॥

Verse 60

नमो ज्येष्टाय शुद्धाय निर्गुणाय गुणात्मने । अरुपाय स्वरुपाय बहुरुपाय ते नमः ॥ ६० ॥

नमो ज्येष्ठाय शुद्धाय निर्गुणाय गुणात्मने । अरूपाय स्वरूपाय बहुरूपाय ते नमः ॥

Verse 61

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नम्नोमः ॥ ६१ ॥

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः ॥

Verse 62

नमो हिरण्यगर्भाय नमो ब्रह्मादिरुपिणे । नमः सूर्य्यादिरुपाय हव्यकव्यभुजे नमः ॥ ६२ ॥

नमो हिरण्यगर्भाय नमो ब्रह्मादिरूपिणे । नमः सूर्य्यादिरूपाय हव्यकव्यभुजे नमः ॥

Verse 63

नमो नित्याय वन्द्याय सदानन्दैकरुपिणे । नमः स्मृतार्तिनाशाय भूयो भूयो नमो नमः ॥ ६३ ॥

नमो नित्याय वन्द्याय सदानन्दैकरूपिणे । नमः स्मृतार्तिनाशाय भूयो भूयो नमो नमः ॥

Verse 64

एवं देवस्तुतिं श्रुत्वा भगवान्कमलापतिः । प्रत्यक्षतामगात्तेषां शङ्कचत्रगदाधरः ॥ ६४ ॥

एवं देवस्तुतिं श्रुत्वा भगवान् कमलापतिः । तेषां प्रत्यक्षतामगात् शङ्खचक्रगदाधरः ॥

Verse 65

विकचाम्बुजपत्राक्षं सूर्य्यकोटिसमप्रभम् । सर्वालङ्कारसंयुक्तं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् ॥ ६५ ॥

विकचाम्बुजपत्राक्षं सूर्यकोटिसमप्रभम् । सर्वालङ्कारसंयुक्तं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् ॥

Verse 66

पीताम्बरधरं सौम्यं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम् । स्तृयमानं मुनिवरैः पार्षदप्रवरावृत्तम् ॥ ६६ ॥

पीताम्बरधरं सौम्यं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम् । स्तूयमानं मुनिवरैः पार्षदप्रवरावृतम् ॥

Verse 67

तं दृष्य्वा देवसंघास्ते तत्तेजोहततेजसः । नमश्चक्रुर्मुदा युक्ता अष्टांगौरवनिं गताः ॥ ६७ ॥

तं दृष्ट्वा देवसंघास्ते तत्तेजोहततेजसः । नमश्चक्रुर्मुदा युक्ता अष्टाङ्गौरवनिं गताः ॥

Verse 68

ततः प्रसन्नो भगवान्मेघगंभीरनिस्वनः । उवाच प्रीणयन्देवान्नतानिन्द्रपुरोगमान् ॥ ६८ ॥

ततः प्रसन्नो भगवान् मेघगम्भीरनिस्वनः । उवाच प्रीणयन् देवान् नतान् इन्द्रपुरोगमान् ॥

Verse 69

श्रीभगवानुवाच । जाने वो मानसं दुःखं मृकण्डुतपसोद्गम् । युष्मान्न बाधते देवाः स ऋषिः सज्जनाग्राणीः ॥ ६९ ॥

श्रीभगवानुवाच । मृकण्डुतपसोद्गतं युष्माकं मानसं दुःखं अहं जानामि । देवाः युष्मान् न बाधन्ते; स ऋषिः सज्जनाग्रणीः ॥

Verse 70

संपद्भिः संयुता वापि विपद्भिश्चापि सज्जनाः । सर्वथान्यं न बाधन्ते स्वप्नेऽपि सुरसत्तमाः ॥ ७० ॥

संपद्भिः संयुता वा विपद्भिः पीडिता अपि सज्जनाः । सर्वथा अन्यं न बाधन्ते, स्वप्नेऽपि सुरसत्तम ॥

Verse 71

सततं बाध्यमानोऽपि विषयाख्यैररातिभिः । अविधायात्मनो रक्षामन्यान्द्वेष्टि कथं सुधीः ॥ ७१ ॥

सततं विषयाख्यैररातिभिः बाध्यमानोऽपि । आत्मनो रक्षाम् अविधाय सुधीः कथं अन्यान् द्वेष्टि ॥

Verse 72

तापत्रयाभिधानेन बाध्यमानो हि मानवः । अन्यं क्रीडयितुं शक्तः कथं भवति सत्तमः ॥ ७२ ॥

तापत्रयाभिधानेन बाध्यमानो हि मानवः । अन्यं क्रीडयितुं शक्तः कथं भवति सत्तम ॥

Verse 73

कर्मणा मनसा वाचा बाधते यः सदा परान् । नित्यं कामादिभिर्युक्तो मूढधीः प्रोच्यते तु सः ॥ ७३ ॥

कर्मणा मनसा वाचा यः सदा परान् बाधते । नित्यं कामादिभिर्युक्तः स मूढधीः इति उच्यते ॥

Verse 74

यो लोकहितकृन्मर्त्यो गतासुर्यो विमत्सरः । निःशङ्गः प्रोच्यते सद्भिरिहामात्र च सत्तमाः ॥ ७४ ॥

यो लोकहितकृन्मर्त्यो गतासूयो विमत्सरः । निःशङ्गः स सद्भिरिहैव सत्तम इति कीर्त्यते ॥

Verse 75

सशङ्कः सर्वदा दुःखी निःशङ्कः सुखमाप्नुयात् । गच्छध्वं स्वालयं स्वस्थाः क्रीडयिष्यति वो न सः ॥ ७५ ॥

सशङ्कः सर्वदा दुःखी निःशङ्कः सुखमाप्नुयात् । गच्छध्वं स्वालयं स्वस्थाः क्रीडयिष्यति वो न सः ॥

Verse 76

भवतां रक्षकश्चाहं विहरध्वं यथासुखम् । इति दत्वा वरं तेषामतसीकुसुमप्रभः ॥ ७६ ॥

भवतां रक्षकश्चाहं विहरध्वं यथासुखम् । इति दत्वा वरं तेषामतसीकुसुमप्रभः ॥

Verse 77

पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत । तुष्टात्मानः सुरगणां ययुर्नाकं यथागतम् ॥ ७७ ॥

पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत । तुष्टात्मानः सुरगणां ययुर्नाकं यथागतम् ॥

Verse 78

मृकण्डोरपि तुष्टात्मा हरिः प्रत्यक्षतामगात् । अरुपं परमं ब्रह्मस्वप्रकाशं निरञ्जनम् ॥ ७८ ॥

मृकण्डोरपि तुष्टात्मा हरिः प्रत्यक्षतामगात् । अरूपं परमं ब्रह्म स्वप्रकाशं निरञ्जनम् ॥

Verse 79

अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् । दिव्यायुधधरं दृष्ट्वा मृकण्डुर्विस्मितोऽभवत् ॥ ७९ ॥

अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् । दिव्यायुधधरं दृष्ट्वा मृकण्डुर्विस्मितोऽभवत् ॥

Verse 80

ध्यानादुन्मील्य नयनं अपश्यद्धरिमग्रतः । प्रसन्नवदनं शान्तं धातारं विश्वतेजसम् ॥ ८० ॥

ध्यानादुन्मील्य नयनं अपश्यद्धरिमग्रतः । प्रसन्नवदनं शान्तं धातारं विश्वतेजसम् ॥

Verse 81

रोमाञ्चितशरीरोऽसावानन्दाश्रुविलोचनः । ननाम दण्डवद्भूमौ देवदेव सनातनम् ॥ ८१ ॥

रोमाञ्चितशरीरोऽसावानन्दाश्रुविलोचनः । ननाम दण्डवद्भूमौ देवदेव सनातनम् ॥

Verse 82

अश्रुभिः क्षालयंस्तस्य चरणौ हर्षसंभवैः । शिरस्यञ्चलिमाधाय स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ८२ ॥

अश्रुभिः क्षालयंस्तस्य चरणौ हर्षसंभवैः । शिरस्यञ्चलिमाधाय स्तोतुं समुपचक्रमे ॥

Verse 83

मृकण्डुरुवाच । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परस्प्रात्परतः पराय । अपारपाराय परानुकर्त्रे नमः परेभ्यः परपारणाय ॥ ८३ ॥

मृकण्डुरुवाच । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परस्प्रात्परतः पराय । अपारपाराय परानुकर्त्रे नमः परेभ्यः परपारणाय ॥

Verse 84

यो नामजात्यादिविकल्पहीनः शब्दादिदोषव्यतिरेकरुपः । बहुस्वरुपोऽपि निरञ्जनो यस्तमीशमीढ्यं परमं भजामि ॥ ८४ ॥

यो नामजात्यादिविकल्पहीनः शब्दादिदोषव्यतिरेकरूपः । बहुस्वरूपोऽपि निरञ्जनो यस्तमीशमीढ्यं परमं भजामि ॥

Verse 85

वेदान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं हिरण्यगर्भादिजगत्स्वरुपम् । अनूपमं भक्ति जनानुकम्पिनं भजामि सर्वेश्वरमादिमीड्यम् ॥ ८५ ॥

वेदान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं हिरण्यगर्भादिजगत्स्वरूपम् । अनूपमं भक्ति-जनानुकम्पिनं भजामि सर्वेश्वरमादिमीड्यम् ॥

Verse 86

पश्यन्ति यं वीतसमस्तदोषा ध्यानैकनिष्ठा विगतस्पृहाश्च । निवृत्तमोहाः परमं पवित्रं नतोऽस्मि संसारनिर्वर्त्तकं तम् ॥ ८६ ॥

पश्यन्ति यं वीतसमस्तदोषा ध्यानैकनिष्ठा विगतस्पृहाश्च । निवृत्तमोहाः परमं पवित्रं नतोऽस्मि संसारनिर्वर्त्तकं तम् ॥

Verse 87

स्मृतार्तिनाशनं विष्णुं शरणागतपालकम् । जगत्सेव्यं जगाद्धाम परेशं करुणाकरम् ॥ ८७ ॥

स्मृतार्तिनाशनं विष्णुं शरणागतपालकम् । जगत्सेव्यं जगद्धाम परेशं करुणाकरम् ॥

Verse 88

एवं स्तुतः स भगवान्विष्णुस्तेन महर्षिणा । अवाप परमां तुष्टिं शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ८८ ॥

एवं स्तुतः स भगवान्विष्णुस्तेन महर्षिणा । अवाप परमां तुष्टिं शङ्खचक्रगदाधरः ॥

Verse 89

अयालिङ्ग्य मुनिं देवश्चतुर्भिर्दीर्घबाहुभिः । उवाच परमं प्रीत्या वरं वरय सुव्रत ॥ ८९ ॥

अथ देवः चतुर्भिर्दीर्घबाहुभिः मुनिम् आलिङ्ग्य परमप्रीत्या उवाच— “सुव्रत! यथेष्टं वरं वृणीष्व; वरं वरय।”

Verse 90

प्रीतोऽस्मि तपसा तेन स्तोत्रेण च तवानघ । मनसा यदभिप्रेतं वरं वरय सुव्रत ॥ ९० ॥

हे अनघ! तव तपसा स्तोत्रेण च अहं प्रीतोऽस्मि। सुव्रत! मनसा यदभिप्रेतं तद् वरं वृणीष्व।

Verse 91

मृकण्डुरूवाच । देवदेव जगन्नाथ कृतार्थोऽस्मि न संशयः । त्वद्दर्शनमपुण्यानां दुर्लभं च यतः स्मृतम् ॥ ९१ ॥

मृकण्डुरुवाच— देवदेव जगन्नाथ! कृतार्थोऽस्मि न संशयः। यतः त्वद्दर्शनम् अपुण्यानां दुर्लभं इति स्मृतम्।

Verse 92

ब्रह्माद्या यं न पश्यन्ति योगिनः संशितव्रताः । धर्मिष्टा दीक्षिताश्वापि वीतरागा विमत्सराः ॥ ९२ ॥

यं ब्रह्मादयः न पश्यन्ति, न च संशितव्रता योगिनः; न धर्मिष्ठा दीक्षिताः अपि, वीतरागा विमत्सराश्च।

Verse 93

तं पश्यामि परं धाम किमतोऽन्यं वरं वृणे । एतेनैव कृतार्थोऽस्मि जनार्दन जगद्गुरो ॥ ९३ ॥

तत् परं धाम अहं पश्यामि; अतः किमन्यं वरं वृणे? एतेनैव कृतार्थोऽस्मि, हे जनार्दन जगद्गुरो।

Verse 94

यत्रामस्मृतिमात्रेण महापातकिनोऽपि ये । तत्पदे परमं यान्नि ते दृष्ट्वा किमुनाच्युत ॥ ९४ ॥

यत्र मम स्मृतिमात्रेण महापातकिनोऽपि ये तद्पदे परमं यान्ति, ते मां दृष्ट्वा, हे अच्युत, किमु न प्राप्नुयुः ॥

Verse 95

श्रीभगवानुवाच । सत्यत्प्रुक्तं त्वया ब्रह्मान्प्रीतीऽस्मि तव पण्डित । मद्दर्शनं हि विफलं न कदाचिद्भविष्यति ॥ ९५ ॥

श्रीभगवानुवाच—सत्यं त्वया प्रोक्तं, ब्रह्मन्; प्रीतोऽस्मि तव, पण्डित। मम दर्शनं हि कदाचिदपि न विफलं भविष्यति ॥

Verse 96

विष्णिर्भक्तकुटुम्बीति वदन्ति विवुधाः सदा । तदेव पालयिष्यामि मज्जनो नानृतं वदेत् ॥ ९६ ॥

विवुधाः सदा वदन्ति—‘विष्णुर्भक्तकुटुम्बी’ इति। तदेव सत्यं पालयिष्यामि; मम जनो नानृतं वदेत् ॥

Verse 97

तस्मात्त्वत्तपसातुष्टो यास्यामि तव पुत्रताम् । समस्तगुणसंयुक्तो दीर्घजीवी स्वरुपवान् ॥ ९७ ॥

तस्मात् तव तपसा तुष्टोऽहं तव पुत्रतां यास्यामि; समस्तगुणसंयुक्तो दीर्घजीवी स्वरूपवान् ॥

Verse 98

मम जन्म कुले यस्य तत्कुलं मोक्षगामि वै । मयि तुष्टे मुनिश्रेष्ट किमसाध्यं जगत्रये ॥ ९८ ॥

यस्य कुले मम जन्म भवति तत्कुलं नूनं मोक्षगामि। मयि तुष्टे, मुनिश्रेष्ठ, जगत्रये किमसाध्यम् ॥

Verse 99

इत्युक्त्वा देवदेवशो मुनेरतस्य समीक्षतः । अंतर्दधे मृकण्डुश्च तपसः समवर्तत ॥ ९९ ॥

इत्युक्त्वा देवदेवो मुनेस्तस्य समीक्षतः । अन्तर्दधे, मृकण्डुश्च ततस्तपसि समवर्तत ॥ ९९ ॥

Verse 100

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे भक्तिवर्णनप्रसङ्गेन मार्कण्डेयचरितारम्भो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे भक्तिवर्णनप्रसङ्गेन मार्कण्डेयचरितारम्भो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥