Hari-nāma Mahimā and Caraṇāmṛta: The Redemption of the Hunter Gulika (Uttaṅka Itihāsa)
सनकः कमलापतिं विष्णुं स्तौति—हरिनामैकं विषयासक्तानां ममत्वमोहितानां पापानि नाशयति इति। हरिपूजारहितं गृहं श्मशानतुल्यं, वेदद्वेषः गोब्राह्मणद्वेषश्च राक्षसभाव इति स निर्दिशति; दुष्टबुद्ध्या कृतं पूजनं स्वनाशकरं, सत्भक्ताः लोकहितपराः ‘विष्णुमयाः’ इति। ततः कृतयुगे प्राचीन इतिहासः—हिंसकपापी गुलिकः केशवमन्दिरं लुण्ठयितुं प्रयत्नं कृत्वा वैष्णवमुनिं उत्तङ्कं प्रहरति। उत्तङ्कः तं निगृह्य क्षमाधर्मं, ममत्वस्य व्यर्थतां, दैवस्य अनिवार्यतां च उपदिशति; मृत्योरनन्तरं धर्माधर्मौ एव सहगामिनौ इति बोधयति। सत्सङ्गेन हरिसान्निध्येन च गुलिकः पश्चात्तापं कृत्वा पापं निवेद्य म्रियते; विष्णुपादप्रक्षालनजलेन स पुनर्जीवितः शुद्धश्च भवति। पापमुक्तः स विष्णुलोकं याति, उत्तङ्कश्च महाविष्णुं स्तुत्वा भक्तिमूलकं मोक्षधर्मोपदेशं समापयति।
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । भूयः श्रृणुष्व विप्रेंद्र माहात्म्यं कमलापतेः । कस्य नो जायते प्रीतिः श्रोतुं हरिकथामृतम् ॥ १ ॥
सनक उवाच—भूयः शृणुष्व विप्रेन्द्र कमलापतेर्माहात्म्यम्। कस्य नो जायते प्रीतिः श्रोतुं हरिकथामृतम्॥
Verse 2
नराणां विषयान्धानां ममताकुलचेतसाम् । एकमेव हरेर्नाम सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २ ॥
नराणां विषयान्धानां ममताकुलचेतसाम् । एकमेव हरेर्नाम सर्वपापप्रणाशनम् ॥
Verse 3
सकृद्वा न नमेद्यस्तु विष्णुं पापहरं नृणाम् । श्वपचं तं विजानीयात्कदाचिन्नालपेञ्च तम् ॥ ३ ॥
सकृद्वा न नमेद्यस्तु विष्णुं पापहरं नृणाम् । श्वपचं तं विजानीयात्कदाचिन्नालपेञ्च तम् ॥
Verse 4
हरिपूजाविहीनं तु यस्य वेश्म द्विजोत्तम । श्मशानसदृशं तद्धि कदाचिदपि नो विशेत् ॥ ४ ॥
हरिपूजाविहीनं तु यस्य वेश्म द्विजोत्तम । श्मशानसदृशं तद्धि कदाचिदपि नो विशेत् ॥
Verse 5
हरिपूजाविहीनाश्च वेदविद्वेषिणस्तथा । गोद्विजद्वेषनिरता राक्षसाः परिकीर्त्तिताः ॥ ५ ॥
हरिपूजाविहीनाश्च वेदविद्वेषिणस्तथा । गोद्विजद्वेषनिरता राक्षसाः परिकीर्त्तिताः ॥
Verse 6
यो वा को वापि विप्रेन्द्र विप्रद्वेषपरायणः । समर्चयति गोविंदं तत्पूजा विफला भवेत् ॥ ६ ॥
यो वा को वापि विप्रेन्द्र विप्रद्वेषपरायणः । समर्चयति गोविंदं तत्पूजा विफला भवेत् ॥
Verse 7
अन्यश्रेयोविनाशार्थं येऽर्चयंति जनार्दनम् । सा पूजैव महाभाग पूजकानाशु हंति वै ॥ ७ ॥
अन्यस्य श्रेयः-विनाशाय ये जनार्दनं पूजयन्ति, महाभाग, सा पूजा एव पूजकान् शीघ्रं नाशयति।
Verse 8
हरिपूजाकरो यस्तु यदि पापं समाचरेत् । तमेव विष्णुद्वेष्टारं प्राहुस्तत्त्वार्त्थकोविदाः ॥ ८ ॥
हरिपूजां कुर्वन् अपि यदि पापं समाचरेत्, तमेव विष्णुद्वेष्टारं तत्त्वार्थकोविदाः प्राहुः।
Verse 9
ये विष्णुनिरताः संति लोकानुग्रहतत्पराः । धर्मकार्यरताः शश्वद्विष्णुरुपास्तु ते मताः ॥ ९ ॥
ये विष्णुनिरताः सन्ति लोकानुग्रह-तत्पराः, धर्मकार्येषु शश्वद् रताः, ते विष्णुरूपा इति मताः।
Verse 10
कोटिजन्मार्दजितैः पुण्यैर्विष्णुभक्तिः प्रजायते । दृढभक्तिमतां विष्णौ पापबुद्धिः कथं भवेत् ॥ १० ॥
कोटिजन्मार्जितैः पुण्यैः विष्णुभक्तिः प्रजायते; दृढभक्तिमतां विष्णौ पापबुद्धिः कथं भवेत्।
Verse 11
जन्मकोट्यर्जितं पापं विष्णुपूजारतात्मनाम् । क्षयं याति क्षणादेव तेषां स्यात्पापधीः कथम् ॥ ११ ॥
जन्मकोट्यर्जितं पापं विष्णुपूजारतात्मनाम् क्षणादेव क्षयं याति; तेषां पापधीः कथं स्यात्।
Verse 12
विष्णुभक्तिविहीना ये चंडालाः परिकीर्तिताः । चंडाला अपि वै श्रेष्ठा हरिभक्तिपरायणाः ॥ १२ ॥
विष्णुभक्तिविहीनाः ये ते चाण्डाला इति कीर्तिताः। चाण्डाला अपि वै श्रेष्ठा ये हरिभक्तिपरायणाः॥
Verse 13
नराणां विषयांधानां सर्वदुःखविनाशिनी । हरिसेवेति विख्याता भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥ १३ ॥
नराणां विषयान्धानां सर्वदुःखविनाशिनी। हरिसेवेति विख्याता भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी॥
Verse 14
संगात्स्नेहाद्भयाल्लोभादज्ञानाद्वापि यो नरः । विष्णोरुपासनं कुर्यात्सोऽक्षयं सुखमश्नुते ॥ १४ ॥
सङ्गात्स्नेहाद्भयाल्लोभादज्ञानाद्वापि यो नरः। विष्णोरुपासनं कुर्यात् सोऽक्षयं सुखमश्नुते॥
Verse 15
हरिपादोदकं यस्तु कणमात्रं पिबेदपि । स स्नातः सर्वतीर्थेषु विष्णोः प्रियतरो भवेत् ॥ १५ ॥
हरिपादोदकं यस्तु कणमात्रं पिबेदपि। स स्नातः सर्वतीर्थेषु विष्णोः प्रियतरो भवेत्॥
Verse 16
अकालमृत्युशमनं सर्वव्याधिविनाशनम् । सर्वदुःखोपशमनं हरिपोदोदक स्मृतम् ॥ १६ ॥
अकालमृत्युशमनं सर्वव्याधिविनाशनम्। सर्वदुःखोपशमनं हरिपादोदकं स्मृतम्॥
Verse 17
नारायणं परं धाम ज्योतिषां ज्योतिरुत्तमम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्तेषां मुक्तिर्हि शाश्वती ॥ १७ ॥
नारायणः परं धाम, ज्योतिषां ज्योतिरुत्तमम्। ये तु तस्मिन् प्रपन्ना महात्मानः, तेषां मुक्तिः शाश्वती भवति॥
Verse 18
अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । पठतां श्रृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १८ ॥
अत्रापि पुरातनमितिहासमिमं उदाहरामि। पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनं भवति॥
Verse 19
आसीत्पुरा कृतयुगे गुलिको नाम लुब्धकः । परदारपरद्रव्यहरणे सततोद्यतः ॥ १९ ॥
पुरा कृतयुगे गुलिको नाम लुब्धक आसीत्। स परदारपरद्रव्यहरणे सततमुद्यतः॥
Verse 20
परनिंदापरो नित्यं जन्तूपद्रवकृत्तथा । हतवान्ब्राह्मणान् गाश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २० ॥
स नित्यं परनिन्दापरः, जन्तूनामुपद्रवकर्ता च। ब्राह्मणान् गाश्च शतशः सहस्रशश्च हतवान्॥
Verse 21
देवस्वहरणे नित्यं परस्वहरणे तथा । उद्युक्तः सर्वदा विप्र कीनाशानामधीश्वरः ॥ २१ ॥
देवस्वहरणे नित्यं परस्वहरणे तथैव च। सर्वदा उद्युक्तो विप्र, कीनाशानामधीश्वरः॥
Verse 22
तेन पापान्यनेकानि कृतानि सुमहांति च । न तेषां शक्यते वक्तुं संख्या वत्सरकोटिभिः ॥ २२ ॥
तेन दुष्कर्मणा पापान्यनेकानि सुमहान्ति च कृतानि; तेषां संख्या वत्सरकोटिभिरपि वक्तुं न शक्यते॥
Verse 23
स कदाचिन्महापापो जंतृनामन्तकोपमः । सौवीरराज्ञो नगरं सर्वैश्वर्यसमन्वितम् ॥ २३ ॥
स महापापो जंतृणामन्तकोपमः कदाचित् सौवीरराज्ञो नगरं सर्वैश्वर्यसमन्वितं जगाम॥
Verse 24
योषिद्धिर्भूषितार्भिश्च सरोभिनिर्मलोदकैः । अलंकृतं विपणिभिर्ययो देवपुरोपमम् ॥ २४ ॥
तद् नगरं योषिद्भिर्भूषितार्भैश्च सरोभिः निर्मलोदकैः, विपणिभिरलंकृतं यथा देवपुरोपमं बभौ॥
Verse 25
तस्योपवनमध्यस्थं रम्यं केशवमंदिरम् । छदितं हेमकलशैर्दृष्ट्वा व्याधो मुदं ययौ ॥ २५ ॥
तस्योपवनमध्यस्थं रम्यं केशवमन्दिरं हेमकलशैश्छदितं दृष्ट्वा व्याधो मुदं ययौ॥
Verse 26
हराम्यत्र सुवर्णानि बहूनीति विनिश्चितम् । जगामाभ्यंतरं तस्य कीनाशश्चौर्यलोलुपः ॥ २६ ॥
अत्र बहूनि सुवर्णानि हरामि इति विनिश्चित्य, चौर्यलोलुपः कीनाशो तस्याभ्यन्तरं जगाम॥
Verse 27
तत्रापश्यद्द्विजवरं शांतं तत्त्वार्थकोविदम् । परिचर्यापरं विष्णोरुत्तंकं तपसां निधिम् ॥ २७ ॥
तत्र स द्विजवरं शान्तं तत्त्वार्थकोविदं ददर्श—विष्णोः परिचर्यापरं तपसां निधिं उत्तङ्कं मुनिवरम् ॥
Verse 28
एकाकिनं दयासुं च निस्पृहं ध्यानलोलुपम् । चौर्यान्तरायकर्तारं तं दृष्ट्वा लुब्धको मुने ॥ २८ ॥
एकाकिनं दयासुं च निस्पृहं ध्यानलोलुपम् । तं दृष्ट्वा व्याधको लुब्धः चौर्यान्तरायकर्तारं मने ॥
Verse 29
द्रव्यजातं तु देवस्य हर्तुकामोऽतिसाहसी । उत्तंकं हंतुमारेभे विधृतासिर्मदोद्धतः ॥ २९ ॥
देवद्रव्यं हर्तुकामोऽतिसाहसी स व्याधः । विधृतासिर्मदोद्धतः उत्तङ्कं हन्तुमारेभे ॥
Verse 30
पादेनाक्रम्य तद्वक्षो जटाः संगृह्य पाणिना । हंतुं कृतमतिं व्याधमुत्तंकः प्रेक्ष्य चाब्रवीत् ॥ ३० ॥
पादेन तद्वक्षोऽक्रम्य जटाः पाणिना संगृह्य । व्याधं हन्तुं कृतमतिमुत्तङ्कः प्रेक्ष्य चाब्रवीत् ॥
Verse 31
उत्तंक उवाच । भो भो साधो वृथा मां त्वं हनिष्यसि निरागसम् । मया किमपराद्धं ते तद्वदस्व महामत्ते ॥ ३१ ॥
उत्तङ्क उवाच—भो भो साधो वृथा मां त्वं हनिष्यसि निरागसम् । मया किमपराद्धं ते तद्वदस्व महामत्ते ॥
Verse 32
कृतापराधिनां लोके शक्ताः शिक्षां प्रकुर्वते । नहि सौम्य वृथा घ्नंति सज्जना अपि पापिनः ॥ ३२ ॥
लोके कृतापराधिनां जनानां शिक्षया शुद्धिः शक्या भवति। हे सौम्य, सज्जना अपि पापिनो न निरर्थकं घ्नन्ति, युक्त्या एव दण्डं कुर्वन्ति॥
Verse 33
विरोधिष्वपि मूर्खेषु निरीक्ष्यावस्थितान् गुणान् । विरोधं नहि कुर्वंति सज्जनाः शांतचेतसः ॥ ३३ ॥
विरोधिषु अपि मूर्खेषु स्थितान् गुणान् निरीक्ष्य सज्जनाः। शांतचेतसः सन्तो विरोधं न कुर्वन्ति, गुणदर्शनपराः॥
Verse 34
बहुधा बोध्यमानोऽपि यो नरः क्षमयान्वितः । तमुत्तमं नरं प्राहुर्विष्णोः प्रियतरं सदा ॥ ३४ ॥
बहुधा बोध्यमानोऽपि यः नरः क्षमयान्वितः। स उत्तमो नरः प्रोक्तो विष्णोः प्रियतरः सदा॥
Verse 35
सुजनो न याति वैरं परहितबुद्धिर्वनाशकालेऽपि । छेदेऽपि चंदनतरुः सुरभयति मुखं कुठारस्य ॥ ३५ ॥
सुजनः परहितबुद्धिः स्वविनाशकालेऽपि वैरं न याति। छेदेऽपि चन्दनतरुः कुठारस्य मुखं सुरभयति॥
Verse 36
अहो विधिः सुबलवान्बा धते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनोऽपि बाध्यते हि दुरात्मना ॥ ३६ ॥
अहो विधिः सुबलवान् जनान् बहुधा बध्नाति। सर्वसङ्गविहीनोऽपि दुरात्मना हि बाध्यते॥
Verse 37
अहो निष्कारणं लोके बाधंते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनोऽपि बाध्यते पिशुनैर्जनैः । तत्रापि साधून्बाधंते न समानान्कदाचन ॥ ३७ ॥
अहो लोके निष्कारणं जनान् बहुधा बाधन्ते। सर्वसङ्गविहीनोऽपि पिशुनैर्दुष्टजनैर्बाध्यते। तत्रापि साधून् एव बाधन्ते, समानान् कदाचन न॥
Verse 38
मृगमीनसज्जनानां तृणजलसंतोषविहितवृत्तानाम् । लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति ॥ ३८ ॥
मृगमीनसज्जनानां तृणजलसन्तोषविहितवृत्तानाम्। लुब्धकधीवरपिशुनाः निष्कारणवैरिणो जगति॥
Verse 39
अहो बलवती माया मोहयत्यखिलं जगत् । पुत्रमित्रकलत्रार्थं सर्वं दुःखेन योजयेत् ॥ ३९ ॥
अहो बलवती माया मोहयत्यखिलं जगत्। पुत्रमित्रकलत्रार्थं सर्वं दुःखेन योजयेत्॥
Verse 40
परद्रव्यापहारेण कलत्रं पोषितं त्वया । अंते तत्सर्वमुत्सृज्य एक एव प्रयति वै ॥ ४० ॥
परद्रव्यापहारेण कलत्रं गृहं च पोषितं त्वया। अन्ते तत्सर्वमुत्सृज्य एक एव प्रयाति वै॥
Verse 41
मम माता मम पिता मम भार्या ममात्मजाः । ममेदमिति जंतूनां ममता बाधते वृथा ॥ ४१ ॥
मम माता मम पिता मम भार्या ममात्मजाः—ममेदमिति जन्तूनां ममता वृथा बाधते॥
Verse 42
यावदर्जयति द्रव्यं बांधवास्तावदेव हि । धर्माधर्मौ सहैवास्तामिहामुत्र न चापरः ॥ ४२ ॥
यावत् पुरुषो द्रव्यं समर्जयति तावत् बान्धवाः समीपं तिष्ठन्ति। इहामुत्र च धर्माधर्मौ एव सहचरौ; अन्यः कश्चन नास्ति॥
Verse 43
धर्माधर्मार्जितैर्द्रव्यैः पोषिता येन ये नराः । मृतमग्निमुखे हुत्वा घृतान्नं भुंजते हि ते ॥ ४३ ॥
धर्माधर्मार्जितैर्द्रव्यैः येन ये नराः पोषिताः, ते मृताः अग्निमुखे हुत्वा घृतान्नं भुञ्जते इति श्रूयते॥
Verse 44
गच्छंतं परलोकं च नरं तु ह्यनुतिष्टतः । धर्माधर्मौ न च धनं न पुत्रा न च बांधवाः ॥ ४४ ॥
परलोकं गच्छन्तं नरं ह्यनुतिष्ठतः न धनं न पुत्रा न बान्धवाः अनुगच्छन्ति; धर्माधर्मौ एव अनुगच्छतः॥
Verse 45
कामः समृद्धिमायाति नराणां पापकर्मिणाम् । कामः संक्षयमायाति नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ ४५ ॥
पापकर्मिणां नराणां कामः समृद्धिमायाति; पुण्यकर्मणां नराणां तु कामः संक्षयमायाति॥
Verse 46
वृथैव व्याकुला लोका धनादानां सदार्जने ॥ ४६ ॥
धनादानां सदार्जने लोका व्यर्थमेव व्याकुला भवन्ति॥
Verse 47
यद्भावि तद्भवत्येव यदभाव्यं न तद्भवेत् । इति निश्चितबुद्धीनां न चिंता बाधते क्वचित् ॥ ४७ ॥
यद्भावि तद्भवत्येव, यदभाव्यं न कदाचन। इति निश्चितबुद्धीनां चिन्ता न बाधते क्वचित्॥
Verse 48
देवाधीनमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । तस्माज्जन्म च मृत्युं च दैवं जानाति नापरः ॥ ४८ ॥
देवाधीनमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्। तस्माज्जन्म च मृत्युं च दैवमेव नियच्छति॥
Verse 49
यत्र कुत्र स्थितस्यापि यद्भाव्यं तद्भवेद् ध्रुवम् । लोकस्तु तत्र विज्ञाय वृथायासं करोति हि ॥ ४९ ॥
यत्र कुत्र स्थितस्यापि यद्भाव्यं तद्भवेद्ध्रुवम्। लोकस्तु तद्विज्ञायापि वृथायासं करोति हि॥
Verse 50
अहो दुःखं मनुष्याणां ममताकुलचेतसाम् । महापापानि कृत्वापि परान्पुष्यांति यत्नतः ॥ ५० ॥
अहो दुःखं मनुष्याणां ममताकुलचेतसाम्। महापापानि कृत्वापि परान्पुष्यन्ति यत्नतः॥
Verse 51
अर्जितं च धनं सर्वं भुंजते बांधवाः सदा । स्वयमेकतमो मूढस्तत्पापफलमश्नुते ॥ ५१ ॥
अर्जितं च धनं सर्वं भुञ्जते बान्धवाः सदा। स्वयमेकतमो मूढस्तत्पापफलमश्नुते॥
Verse 52
इति ब्रवाणं तमृषिं विमुच्य भयविह्वलः । गुलिकः प्रांजलिः प्राह क्षमस्वेति पुनः पुनः ॥ ५२ ॥
इति वदन्तं तमृषिं विमोच्य भयविह्वलः गुलिकः प्राञ्जलिः पुनः पुनः प्राह— “क्षमस्व, क्षमस्व” इति ॥
Verse 53
सत्संगस्य प्रभावेण हरिसन्निधिमात्रतः । गतपापो लुबग्दकश्च ह्यनुतापीदमब्रवीत् ॥ ५३ ॥
सत्सङ्गप्रभावेण हरिसन्निधिमात्रतः लुब्धकः गतपापोऽनुतापी भूत्वेदमब्रवीत् ॥
Verse 54
मया कृता नि पापानि महांति सुबहूनि च । तानि सर्वाणि नष्टानि विप्रेंद्र तव दर्शनात् ॥ ५४ ॥
मया कृतानि पापानि महान्ति बहूनि च; तानि सर्वाणि नष्टानि विप्रेन्द्र तव दर्शनात् ॥
Verse 55
अहोऽहं पापधीर्नित्यं महापापमुपाचरम् । कथं मे निष्कृति र्भूयो यामि कं शरणं विभोः ॥ ५५ ॥
अहोऽहं पापधीर्नित्यं महापापमुपाचरम्; कथं मे निष्कृतिः स्यात्, कं शरणं यामि विभोः ॥
Verse 56
पूर्वजन्मार्जितैः पापैर्लुब्धकत्वमवाप्तवान् । अत्रापि पापजालानि कृत्वा कां गतिमाप्नुयाम् ॥ ५६ ॥
पूर्वजन्मार्जितैः पापैर्लुब्धकत्वमवाप्तवान्; अत्रापि पापजालानि कृत्वा कां गतिमाप्नुयाम् ॥
Verse 57
अहो ममायुः क्षयमेति शीघ्रं पापान्यनेकानि समर्ज्जितानि । प्रातिक्रिया नैव कृता मयैषां गतिश्च का स्यान्ममजन्म किं वा ॥ ५७ ॥
अहो ममायुः शीघ्रं क्षयमेति; पापान्यनेकानि मया समर्जितानि। एषां प्रायश्चित्तं मया नैव कृतम्; मम का गतिः स्यात्, किं वा जन्मान्तरं प्राप्स्यामि॥
Verse 58
अहो विधिः पापशता कुलं मां किं सृष्टवान्पापतरं च शश्वत् । कथं च यत्पापफलं हि भोक्ष्ये कियत्सु जन्मस्वहमुग्रकर्मा ॥ ५८ ॥
अहो विधिः! पापशतैः कुलं मां किं सृष्टवान्, पापतरं च शश्वत्। कथं च पापफलमेव भोक्ष्ये, कियत्सु जन्मसु अहम् उग्रकर्मा॥
Verse 59
एवं विनिंदन्नात्मानमात्मना लुब्धकस्तदा । अंतस्तापाग्निसंतप्तः सद्यः पंचत्वमागतः ॥ ५९ ॥
एवं स्वात्मानं स्वेनैव मनसा विनिन्दन् स लुब्धकः। अन्तस्तापाग्निसन्तप्तः सद्यः पञ्चत्वमागतः॥
Verse 60
उत्तंकः पतितं प्रेक्ष्य लुबग्धकं तं दयापरः । विष्णुपादोदकेनैवमभ्यषिंचन्महामतिः ॥ ६० ॥
उत्तङ्कः पतितं तं लुब्धकं प्रेक्ष्य दयापरः। विष्णुपादोदकेनैव महामतिरभ्यषिञ्चत्॥
Verse 61
हरिपादोदकस्पर्शाल्लुब्धको गतकल्मषः । दिव्यं विमानमारुह्य मुनिमेतदथाब्रवीत् ॥ ६१ ॥
हरिपादोदकस्पर्शाल्लुब्धको गतकल्मषः। दिव्यं विमानमारुह्य मुनिमेतदथाब्रवीत्॥
Verse 62
गुलिक उवाच । उत्तंक मुनिशार्दूल गुरुस्त्वं मम सुव्रत । विमुक्तस्त्वत्प्रसादेन महापातककंचुकात् ॥ ६२ ॥
गुलिक उवाच— उत्तङ्क मुनिशार्दूल, सुव्रत, त्वमेव मम गुरुः। त्वत्प्रसादेनाहं महापातककञ्चुकात् विमुक्तोऽस्मि॥
Verse 63
गतस्त्वदुपदेशान्मे संतापो मुनिपुंगव । तथैव सर्वपापानि विनष्टान्यतिवेगतः ॥ ६३ ॥
मुनिपुङ्गव, त्वदुपदेशात् मे सन्तापो गतः; तथैव सर्वपापानि अतिवेगतः विनष्टानि॥
Verse 64
हरिपादोदकं यस्मान्मयि त्वं सिक्तवान्मुने । प्रापितोऽस्मि त्वया तस्मात्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ६४ ॥
मुने, यतः त्वया मयि हरिपादोदकं सिक्तम्, तस्मात् त्वया अहं विष्णोः परमं पदं प्रापितोऽस्मि॥
Verse 65
त्वयाहं तारितो विप्र पापादस्माच्छरीरतः । तस्मान्नतोऽस्मि ते विद्वन्मत्कृतं तत्क्षमस्व च ॥ ६५ ॥
विप्र, त्वया अहं अस्मात् शरीरेण सम्बद्धात् पापात् तारितः। तस्मात् ते नमोऽस्तु, विद्वन्; मया कृतं यत् तत् क्षमस्व॥
Verse 66
इत्युक्त्वा देवकुसुमैर्मुनिश्रेष्टं समाकिरम् । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा नमस्कारं चकार सः ॥ ६६ ॥
इत्युक्त्वा स देवकुसुमैः मुनिश्रेष्ठं समाकिरत्। प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा नमस्कारं चकार॥
Verse 67
ततो विमानमारुह्य सर्वकामसमन्वितम् । अप्सरोगणसंकीर्णः प्रपेदे हरिमंदिरम् ॥ ६७ ॥
ततः स सर्वकामसमन्वितं विमानमारुह्य, अप्सरोगणैः संकीर्णः, हरिमन्दिरं प्रपेदे ॥
Verse 68
एतद्दृष्ट्वा विस्मितोऽसौ ह्युत्तंकस्तपसांनिधिः । शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टाव कमलापतिम् ॥ ६८ ॥
एतद्दृष्ट्वा विस्मितः स उत्तङ्कस्तपसां निधिः; शिरस्यञ्जलिमाधाय कमलापतिं तुष्टाव ॥
Verse 69
तेन स्तुतो महाविष्णुर्दत्तवान्वरमत्तमम् । वरेण तेनोक्तंकोऽपि प्रपेदे परमं पदम् ॥ ६९ ॥
तेन स्तुतो महाविष्णुः वरमत्तमं दत्तवान्; तेन वरेणोत्तङ्कोऽपि परमं पदं प्रपेदे ॥
Verse 70
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे विष्णुमाहात्म्ये सप्तत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३७ ॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे विष्णुमाहात्म्ये सप्तत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः ॥
Frequently Asked Questions
Caraṇāmṛta is presented as a concentrated purifier: it pacifies untimely death, destroys disease, ends sorrow, and—most crucially—burns accumulated sin instantly. In the Gulika episode it functions as a grace-bearing sacramental medium (prasāda) that completes the conversion initiated by satsaṅga and remorse, culminating in ascent to Viṣṇu’s abode.
It asserts that worship done with hostility—especially hatred toward brāhmaṇas or intent to destroy another’s welfare—becomes fruitless and even self-destructive. The text ties bhakti to ethical orientation (lokahita, dharma-kriyā), treating malice as incompatible with genuine devotion.