Yajñamālī–Sumālī Upākhyāna: Merit-Transfer through Temple Plastering (Lepa) and the Redemption of a Sinner
सनकः नारदाय वेदमालायाः पुत्रयोः ब्राह्मणभ्रात्रोः यज्ञमाली–सुमालीयोः चरितविरोधं कथयति। यज्ञमाली सम्यग्विभागं कृत्वा दानधर्मपरः पितुः सार्वजनिककर्माणि पालयन् विष्णोर्मन्दिरसेवां करोति; सुमाली तु गीतवाद्य-मद्य-वाराङ्गना-परस्त्रीगमनादिदोषैः धनं नाशयित्वा स्तेय-निषिद्धभक्षणादिभिः पतति। उभयोः समकाले मरणे यज्ञमाली विष्णुदूतैः पूजितो विमानमारुह्य विष्णुलोकं नीयते; मार्गे सुमालीं यमदूतैः क्षुधातृषार्तं प्रेतं नीयमानं पश्यति। सख्यधर्मं (सप्तपदीनीतिं) स्मृत्वा तस्य मोक्षोपायं पृच्छति। विष्णुदूताः पूर्वजन्मकृतं पुण्यं प्रकाशयन्ति—हरिमन्दिरे पङ्कं निरस्य लेपयोग्यं स्थानं कृतम्; तस्य लेपकर्मणः पुण्यं परस्मै दातुं शक्यते। यज्ञमाली तत्पुण्यं सुमालिने ददाति; यमदूताः पलायन्ते, दिव्यरथः आगत्य उभौ विष्णुलोकं प्राप्नुतः। यज्ञमाली कैवल्यं लभते; सुमाली पुनर्भूमौ आगत्य हरिभक्तो धर्मिष्ठो ब्राह्मणो भूत्वा गङ्गास्नानं कृत्वा विश्वेश्वरं द्रष्ट्वा परमं पदं प्राप्नोति। अन्ते विष्णुपूजा, हरिभक्तसङ्गः, हरिनामस्मरणं च महापापान्यपि नाशयन्तीति भक्ति-सिद्धान्तः प्रतिपाद्यते।
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । वेदमालेः सुतौ प्रोक्तौ यावुभौ मुनिसत्तम । यज्ञमाली सुमाली च तयोः कर्माधुनोच्यत ॥ १ ॥
सनक उवाच । हे मुनिश्रेष्ठ, वेदमालायाः सुतौ यावुभौ प्रोक्तौ—यज्ञमाली सुमाली च; अधुना तयोः कर्मोच्यते ॥
Verse 2
तयोराद्यो यज्ञमाली विभेद पितृसंचितम् । धनं द्विधा कनिष्टस्य भागमेकं ददौ तदा ॥ २ ॥
तयोः आद्यः यज्ञमाली पितृसंचितं धनं द्विधा विभज्य तदा कनिष्ठाय एकं भागं ददौ ॥
Verse 3
सुमाली च धनं सर्वं व्यसनाभिरकतः सदा । अपादाना दिभिश्चैव नाशयामास भो द्विज ॥ ३ ॥
सुमाली तु सदा व्यसनासक्तः सर्वं धनं, हे द्विज, अपादानादिभिः चौर्यादिभिश्च नाशयामास ॥
Verse 4
गीतवाद्यरतो नित्यं मद्यपानरतोऽभवत् । वेश्याविभ्रमलुब्धोऽसौ परदारतोऽभवत् ॥ ४ ॥
गीतवाद्यरतो नित्यं मद्यपानरतोऽभवत् । वेश्याविभ्रमलुब्धोऽसौ परदारतोऽभवत् ॥ ४ ॥
Verse 5
सर्वस्मिन्नाशमायाते हिरण्ये पितृसंचिते । अपहृत्य परं द्रव्यं वारस्त्रीनिरतोऽभवत् ॥ ५ ॥
सर्वस्मिन्नाशमायाते हिरण्ये पितृसंचिते । अपहृत्य परं द्रव्यं वारस्त्रीनिरतोऽभवत् ॥ ५ ॥
Verse 6
दृष्ट्वा सुमालिनः शूलं यज्ञमाली महामतिः । बभूव दुःखितोऽत्यर्थं भ्रातरं चदमब्रवीत् ॥ ६ ॥
दृष्ट्वा सुमालिनः शूलं यज्ञमाली महामतिः । बभूव दुःखितोऽत्यर्थं भ्रातरं चदमब्रवीत् ॥ ६ ॥
Verse 7
अलममत्यंतकष्टेन वृत्तेनास्मत्कुलेऽनुज । त्वमेक एव दुष्टात्मा महापापरतोऽभवः ॥ ७ ॥
अलममत्यंतकष्टेन वृत्तेनास्मत्कुलेऽनुज । त्वमेक एव दुष्टात्मा महापापरतोऽभवः ॥ ७ ॥
Verse 8
एवं निवारयंतं तं बहुशो ज्येष्टसोदरम् । हनिष्यामीति निश्चित्य खङ्गहस्तः कचेऽग्रहीत् ॥ ८ ॥
एवं निवारयंतं तं बहुशो ज्येष्टसोदरम् । हनिष्यामीति निश्चित्य खङ्गहस्तः कचेऽग्रहीत् ॥ ८ ॥
Verse 9
ततो महारवो जज्ञे नगरे भृशदारुणः । बबंधुर्नागराश्चैनं कुपितास्ते सुमालिनम् ॥ ९ ॥
ततः नगरे महारवोऽतिभृशदारुणो जज्ञे; कुपिताः पौराः सुमालिनं गृहीत्वा बद्धवन्तः ॥
Verse 10
यज्ञमाली ह्यमेयात्मा पौरान्संप्रार्थ्य दुःखितः । बंधनान्मोचयामास भ्रातृस्नेहविमोहितः ॥ १० ॥
यज्ञमाली ह्यमेयात्मा दुःखितः सन् पौरान् संप्रार्थ्य, भ्रातृस्नेहविमोहितो बन्धनान् मोचयामास ॥
Verse 11
यज्ञमाली पुनस्चापि बिभिदे स्वधनं द्विधा । आददे स्वयमर्द्धं च ददावर्द्धं यवीयसे ॥ ११ ॥
यज्ञमाली पुनरपि स्वधनं द्विधा बिभिदे; स्वयमर्धमाददे, अर्धं च यवीयसे ददौ ॥
Verse 12
सुमाली त्वतिमूढात्मा तद्धनं चापि नारद । मूर्खैः पारंवडचंडालैर्बुभुजे च सहोद्धतः ॥ १२ ॥
सुमाली त्वतिमूढात्मा, नारद, तद्धनमपि मूर्खैः पारंवडचण्डालैः सहोद्धतः बुभुजे व्ययमकरोत् ॥
Verse 13
असतामुपभो गाय दुर्जनानां विभूतयः । पिचुमंदः फलाढ्योऽपि काकैरेवोपभुज्यते ॥ १३ ॥
असतामुपभोगाय दुर्जनानां विभूतयः; पिचुमन्दः फलाढ्योऽपि काकैरेवोपभुज्यते ॥
Verse 14
भ्रात्रा दत्तं धनं तञ्च सुमाली नाशयन्मुने । मद्यपानप्रमत्तश्च गोमांसा दीन्यभक्षयत् ॥ १४ ॥
भ्रात्रा दत्तं धनं तच्च सुमाली मुनिसत्तम । मद्यपानप्रमत्तश्च गोमांसादीन्यभक्षयत् ॥
Verse 15
त्यक्तो बंधुजनैः सर्वैश्चांडालस्त्रीसमन्वितः । राज्ञापि बाधितो विप्रप्रपेदे निर्जनं वनम् ॥ १५ ॥
त्यक्तो बन्धुजनैः सर्वैश्चाण्डालस्त्रीसमन्वितः । राज्ञापि बाधितो विप्रो निर्जनं वनमापत् ॥
Verse 16
यज्ञमाली सुधीर्विप्र सदा धर्मरतोऽभवेत् । अवारितं ददावन्नं सत्सङ्गगतकल्मषः ॥ १६ ॥
यज्ञमाली सुधीर्विप्रः सदा धर्मरतो भवेत् । अवारितं ददादन्नं सत्सङ्गेन क्षपेत् मलम् ॥
Verse 17
पित्रा कृतानि सर्वाणि तडागादीनि सत्तम । अपालयत्प्रयत्नेन सदा धर्मपरायणः ॥ १७ ॥
पित्रा कृतानि सर्वाणि तडागादीनि सत्तम । अपालयत्प्रयत्नेन सदा धर्मपरायणः ॥
Verse 18
विश्राणितं धनं सर्वं यज्ञमालेर्महात्मनः । सत्पात्रदाननिष्टस्य धर्ममार्गप्रवर्तिनः ॥ १८ ॥
विश्राणितं धनं सर्वं यज्ञमालेर्महात्मनः । सत्पात्रदाननिष्टस्य धर्ममार्गप्रवर्तिनः ॥
Verse 19
अहो सदुपभोगाय सज्जनानां विभूतयः । कल्पवृक्षफलं सर्वममरैरेव भुज्यते ॥ १९ ॥
अहो! सदुपभोगाय सज्जनानां या विभूतयः, ताः कल्पवृक्षफलमिव सर्वाः अमरैरेव भुज्यन्ते॥
Verse 20
धनं विश्राण्य धर्मार्थं यज्ञमाली महामतिः । नित्यं विष्णुगृहे सम्यक्परिचर्य्यापरोऽभवत् ॥ २० ॥
धर्मार्थं धनं विश्राण्य महामतिः यज्ञमाली नित्यं विष्णुगृहे सम्यक् परिचर्य्यापरोऽभवत्॥
Verse 21
कालेन गच्छता तौ तु वृद्धभावमुपागतौ । यज्ञमाली सुमाली च ह्येककाले मृतावुभौ ॥ २१ ॥
कालेन गच्छता तौ तु वृद्धभावमुपागतौ; यज्ञमाली सुमाली च ह्येककाले मृतावुभौ॥
Verse 22
हरिपूजारतस्यास्य यज्ञमालिमहात्मनः । हरिः संप्रेषयामास विमानं पार्षदा वृतम् ॥ २२ ॥
हरिपूजारतस्यास्य यज्ञमालिमहात्मनः, हरिः संप्रेषयामास विमानं पार्षदावृतम्॥
Verse 23
दिव्यं विमानमारुह्य यज्ञमाली महामतिः । पूज्यमानः सुरगणैः स्तूयमानो मुनीश्वरैः ॥ २३ ॥
दिव्यं विमानमारुह्य यज्ञमाली महामतिः, पूज्यमानः सुरगणैः स्तूयमानो मुनीश्वरैः॥
Verse 24
गंधर्वैर्गीयमानश्च सेवितश्चाप्सरोगणैः । कामधेन्वा पुष्यमाणश्चित्राभरणभूषितः ॥ २४ ॥
गन्धर्वैर्गीयमानः स अप्सरोगणैः सेवितः, कामधेन्वा पुष्यमाणः, चित्राभरणैर्भूषितश्च बभौ।
Verse 25
कोमलैस्तुलसीमाल्यैर्भूषितस्तेजसां निधिः । गच्छन्विष्णुपदं दिव्यंमनुजं पथि दृष्टवान् ॥ २५ ॥
कोमलैस्तुलसीमाल्यैर्भूषितः स तेजसां निधिः, विष्णोः दिव्यं पदं गच्छन् पथि मनुजं दृष्टवान्।
Verse 26
ताह्यमानं यमभटैः क्षुत्तृड्भ्यां परिपीडितम् । प्रेतभूतं विवस्त्रं च दुःखितं पाशवेष्टितम् । इतस्ततः प्राधावन्तं विलपंतमनाथवत् ॥ २६ ॥
यमभटैस्ताह्यमानं क्षुत्तृड्भ्यां परिपीडितं, प्रेतभूतं विवस्त्रं दुःखितं पाशवेष्टितम्; इतस्ततः प्राधावन्तं विलपन्तमनाथवत्।
Verse 27
क्रोशन्तं च सुदंतं च दृष्ट्वा मनसि विव्यथे ॥ २७ ॥
क्रोशन्तं तं सुदन्तं च दृष्ट्वा स हृदि अतिव्यथितोऽभवत्।
Verse 28
यज्ञमालीदयायुक्तो विष्णुदूतान्समीपगान् । कोऽयं भटैर्बाध्यमानं इत्यपृच्छत्कृतांजलिः ॥ २८ ॥
यज्ञमाली दयायुक्तो विष्णुदूतान् समीपगान् उपगम्य, कृताञ्जलिरपृच्छत्— ‘कोऽयं भटैर्बाध्यमानः?’
Verse 29
अथ ते हरिदूतास्तं यज्ञमालिमहौजसम् । असौ सुमाली भ्राता ते पापात्मेति समब्रुवन् ॥ २९ ॥
अथ ते हरिदूताः तं महौजसं यज्ञमालिं संबोध्य समब्रुवन्—“एष सुमाली नाम तव भ्राता; पापात्मा स्वभावतः।”
Verse 30
यज्ञमाली समाकर्ण्य व्याख्यातं विष्णुकिंकरैः । मनसा दुःखमापन्नः पुनः पप्रच्छ नारद ॥ ३० ॥
विष्णुकिंकरैः व्याख्यातं श्रुत्वा यज्ञमाली मनसा दुःखमापन्नः; ततः नारदः पुनस्तान् पप्रच्छ।
Verse 31
कथमस्य भवेन्मोक्षः सांचितैः पापसंचयैः । तदुपायंबदध्वं मे यूयं हि ममबांधवाः ॥ ३१ ॥
कथं सांचितैः पापसंचयैः अस्य मोक्षो भवेत्? तदुपायं मे वदध्वं; यूयं हि मम बान्धवाः सुहृदश्च।
Verse 32
सख्यं साप्तपदीनं स्यादित्याहुर्धर्मकोविदाः । सतां साप्तपदी मैत्री सत्सतां त्रिपदी तथा ॥ ३२ ॥
धर्मकोविदाः आहुः—सख्यं साप्तपदीनं स्यात्। सतां साप्तपदी मैत्री; सत्सतां तु त्रिपदी अपि तथा।
Verse 33
सत्सतामपि ये संतस्तेषां मैत्रघी पदे पदे ॥ ३३ ॥
सत्सतामपि ये सन्तः तेषां मैत्री पदे पदे—प्रत्येकं पदे सौहार्दं प्रकाशते।
Verse 34
तस्मान्मे बांधवा यूयं मां नेतुं समुपागताः । यतोऽयं मम भ्रातापि मुच्यते तदिहोच्यताम् ॥ ३४ ॥
तस्मान्मे बान्धवा यूयं मां नेतुं समुपागताः। यतोऽयं मम भ्रातापि मुच्यते तदिहोच्यताम्॥
Verse 35
यज्ञमालिवचः श्रुत्वा विष्णुदूता दयालवः । पुनः स्मितामुखाः प्रोचुर्यज्ञमालिहरिप्रियम् ॥ ३५ ॥
यज्ञमालिवचः श्रुत्वा विष्णुदूता दयालवः। पुनः स्मितामुखाः प्रोचुर्यज्ञमालिहरिप्रियम्॥
Verse 36
विष्णुदूता ऊचुः । यज्ञमालिन्महाभाग नारायणपरायण । उपायं तव वक्ष्यामः सुमालिप्रेममुक्तिदम् ॥ ३६ ॥
विष्णुदूता ऊचुः। यज्ञमालिन्महाभाग नारायणपरायण। उपायं तव वक्ष्यामः सुमालिप्रेममुक्तिदम्॥
Verse 37
कृतं यत्सुमहत्कर्म त्वया प्राक्तनजन्मनि । प्रवक्ष्यामः समासेन तच्छ्रणुष्व समाहितः ॥ ३७ ॥
कृतं यत्सुमहत्कर्म त्वया प्राक्तनजन्मनि। प्रवक्ष्यामः समासेन तच्छ्रणुष्व समाहितः॥
Verse 38
पुरा त्वं वैश्यजातीयो नाम्ना विश्वंघभरः स्मृतः । त्वया कृतानि पापानि अहंत्यगणितानि वै ॥ ३८ ॥
पुरा त्वं वैश्यजातीयो नाम्ना विश्वंघभरः स्मृतः। त्वया कृतानि पापानि अहंत्यगणितानि वै॥
Verse 39
सुकर्मवासनाहीनो मातापित्रोर्विरोधकृत् । एकदा बंधुभिस्त्यक्तः शोकसंतापपीडितः ॥ ३९ ॥
सुकर्मवासनाविहीनो मातापित्रोर्विरोधकारी च सः। कदाचिद्बन्धुभिस्त्यक्तः शोकसन्तापपीडितोऽभवत्॥३९॥
Verse 40
क्षुधाग्निनापि संतप्तः प्राप्तवान्हरिमंदिरम् । तदा वृष्टिरभूत्तत्र तत्स्थानं पंकिलं ह्यभूत ॥ ४० ॥
क्षुधाग्निनापि सन्तप्तः स हरिमन्दिरं प्राप्तवान्। तदा तत्र वृष्टिरभवत्, तत्स्थानं पङ्किलं ह्यभूत्॥४०॥
Verse 41
दीरीकृतस्त्वया पंकस्तत्स्थाने स्थातुमिच्छया । उपलेपनतां प्राप्तं तत्स्थानं विष्णुमंदिरे ॥ ४१ ॥
तत्स्थाने स्थातुमिच्छया त्वया पङ्को दीरीकृतः। विष्णुमन्दिरे तत्स्थानम् उपलेपनतां प्राप्तम्॥४१॥
Verse 42
त्वयोषितं तु तद्गात्रौ तस्मिन्देवालये द्विज । दंशितश्चैव सर्पेण प्राप्तं पञ्चत्वमेव च ॥ ४२ ॥
तस्मिन्देवालये द्विज, त्वया तु तद्गात्रे उपविष्टे। सर्पेण दंशितश्चासौ पञ्चत्वमेव च प्राप्तवान्॥४२॥
Verse 43
तेन पुण्यप्रभावेन उपलेपकृतेन च । विप्रजन्म त्वया प्राप्तं हरि भक्तिस्तथाचला ॥ ४२ ॥
तेन पुण्यप्रभावेण उपलेपकृतेन च। त्वया विप्रजन्म प्राप्तं हरौ भक्तिश्च निश्चला॥४३॥
Verse 44
कल्पकोटिशतं साग्रं संप्राप्य हरिसन्निधिम् । वसाद्य ज्ञानमासाद्य परं मोक्षं गमिष्यसि ॥ ४३ ॥
कल्पकोटिशतं साग्रं संप्राप्य हरिसन्निधिम् । तत्र वासं विधायैव ज्ञानं सम्यगवाप्य च । परं मोक्षं गमिष्यसि ॥
Verse 45
अनुजं पातकिश्रेष्टं त्वं समुद्धर्त्तमिच्छसि । उपायं तव वक्ष्यामस्तं निबोध महामते ॥ ४४ ॥
अनुजं पातकिश्रेष्ठं त्वं समुद्धर्तुमिच्छसि । उपायं तव वक्ष्यामि तं निबोध महामते ॥
Verse 46
गोचर्ममात्रभूमेस्तु उपलेपनजं फलम् । दत्त्वोद्धर महाभाग भ्रातरं कृपयान्वितः ॥ ४५ ॥
गोचर्ममात्रभूमेस्तु उपलेपनजं फलम् । दत्त्वोद्धर महाभाग भ्रातरं कृपयान्वितः ॥
Verse 47
एवमुक्तो विष्णुदूतैर्यज्ञमाली महापतिः । तत्फलं प्रददौ तस्मै भ्रात्रे पापविमुक्तये ॥ ४६ ॥
एवमुक्तो विष्णुदूतैर्यज्ञमाली महापतिः । तत्फलं प्रददौ तस्मै भ्रात्रे पापविमुक्तये ॥
Verse 48
सुमाली भ्रातृदत्तेन पुण्येन गतकल्मषः । बभूव यमदूतास्तु तं त्यक्त्वा प्रपलायिताः ॥ ४७ ॥
सुमाली भ्रातृदत्तेन पुण्येन गतकल्मषः । बभूव यमदूतास्तु तं त्यक्त्वा प्रपलायिताः ॥
Verse 49
विमानं चागतं सद्यः सर्वभोगसमन्वितम् । तदा सुमाली स्वर्यानमारुह्य मुमुदे मुने ॥ ४८ ॥
सद्य एव सर्वभोगसमन्वितं दिव्यं विमानमागतम्। तदा सुमाली स्वर्ग्ययानमारुह्य, मुने, परमं मुमुदे॥
Verse 50
तावुभौ भ्रातरौ विप्र सुरवृंदनमस्कृतौ । अवापतुर्भृशं प्रीतिं समालिंग्य परस्परम् ॥ ४९ ॥
तावुभौ भ्रातरौ विप्र सुरवृन्दनमस्कृतौ। परस्परं समालिङ्ग्य भृशं प्रीतिमवापतुः॥
Verse 51
यज्ञमाली सुमाली च स्तूयमानौ महर्षिभिः । गीयमानौ च गंधर्वैर्विष्णुलोकं प्रजग्मतुः ॥ ५० ॥
यज्ञमाली सुमाली च महर्षिभिः स्तूयमानौ। गन्धर्वैश्च गीयमानौ विष्णुलोकं प्रजग्मतुः॥
Verse 52
अवाप्य हरिसालोक्यं सुमाली मुनिसत्तम । यज्ञमाली चोषतुस्तौ कल्पमेकं मुदान्वितौ ॥ ५१ ॥
हरिसालोक्यमवाप्य सुमाली मुनिसत्तम। यज्ञमाली च तौ तत्र मुदान्वितौ कल्पमेकमूषतुः॥
Verse 53
भुक्त्वा भोगान्बहूँस्तत्र यज्ञमाली महामतिः । तत्रैव ज्ञानसंपन्नः परं मोक्षमुपागतः ॥ ५२ ॥
तत्र बहून् भोगान् भुक्त्वा यज्ञमाली महामतिः। तत्रैव ज्ञानसम्पन्नः परं मोक्षमुपागतः॥
Verse 54
सुमाली तु महाभागो विष्णुलोके मुदान्वितः । स्थित्वा भूमिं पुनः प्राप्य विप्रत्वं समुपागतः ॥ ५३ ॥
सुमाली तु महाभागो विष्णुलोके मुदान्वितः स्थित्वा, पुनर्भूमिं प्राप्य विप्रत्वं समुपागतः।
Verse 55
अतिशुद्धे कुले जातो गुणवान्वेदपारगः । सर्वसंपत्समोपेतो हरिभक्तिपरायणः ॥ ५४ ॥
अतिशुद्धे कुले जातो गुणवान् वेदपारगः। सर्वसंपत्समोपेतो हरिभक्तिपरायणः॥
Verse 56
व्याहरन्हरिनामानि प्रपेदे जाह्नवीतटम् । तत्र स्नातश्च गंगायां दृष्ट्वा विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ ५५ ॥
व्याहरन् हरिनामानि प्रपेदे जाह्नवीतटम्। तत्र गङ्गायां स्नातश्च दृष्ट्वा विश्वेश्वरं प्रभुम्॥
Verse 57
अवाप परमं स्थानं योगिनामपि दुर्लभम् । उपलेपनमाहात्म्यं कथितं ते मुनीश्वर ॥ ५६ ॥
अवाप परमं स्थानं योगिनामपि दुर्लभम्। उपलेपनमाहात्म्यं कथितं ते मुनीश्वर॥
Verse 58
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संपूज्यो जगतांपतिः । अकामादपि ये विष्णोः सकृत्पूजां प्रकुर्वते ॥ ५७ ॥
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन संपूज्यो जगतां पतिः। अकामादपि ये विष्णोः सकृत्पूजां प्रकुर्वते॥
Verse 59
न तेषां भवबंधस्तु कदाचिदपि जायते । हरिभक्तिरतान्यस्तु हरिबुद्ध्या समर्चयेत् ॥ ५८ ॥
तेषां संसारबन्धोऽयं कदाचिदपि न जायते। यस्तु हरिभक्तिरतः स सर्वं हरिबुद्ध्या समर्चयेत्॥
Verse 60
तस्य तुष्यंति विप्रेंद्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । हरिभक्तिपराणां तु संगिनां संगमात्रतः ॥ ५९ ॥
तस्य तुष्यन्ति विप्रेन्द्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः। हरिभक्तिपराणां तु संगिनां संगमात्रतः॥
Verse 61
मुच्यते सर्वपापेभ्यो महापातकवानपि । हरिपूजापराणां च हरिनामरतात्मनाम् ॥ ६० ॥
मुच्यते सर्वपापेभ्यो महापातकवानपि। हरिपूजापराणां च हरिनामरतात्मनाम्॥
Verse 62
शुश्रूषानिरता यांति पापिनोऽपि परां गतिम् ॥ ६१ ॥
शुश्रूषानिरता पापिनोऽपि परां गतिं यान्ति॥
Frequently Asked Questions
Because it is framed as direct seva to Hari’s sacred space: a seemingly minor act that makes worship possible becomes a high-density karmic merit. The narrative teaches that devotional service embedded in ritual cleanliness and temple maintenance can mature into bhakti, elevate birth and destiny, and even become transferable for another’s release.
The chapter’s mechanism is puṇya-dāna (bestowal of merit): Yajñamālī grants the fruit of his lepa-merit to Sumālī. This drives away Yama’s attendants, restores Sumālī to divine conveyance, and places him in Viṣṇu’s realm, after which he continues toward purification and higher attainment through renewed devotion.
It supplies the ethical justification for intervention: friendship/kinship is validated through shared steps, implying moral responsibility. Yajñamālī’s compassion is presented not as sentimental weakness but as dharmic solidarity that motivates seeking an authorized means of rescue.
No. Yajñamālī proceeds from Viṣṇuloka to supreme liberation after vast cosmic time and true knowledge, while Sumālī first enjoys Viṣṇuloka, then returns to earth as a purified brāhmaṇa devoted to Hari, and later reaches the supreme abode—showing graded liberation tied to purification and bhakti.