Dhvaja-Dhāraṇa Mahātmyam: Sumati–Satyamatī, Humility, and Deliverance by Hari’s Messengers

Verse 1

नारद उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रार्थपारग । सर्वकर्मवरिष्टं च त्वयोक्तं ध्वजधारणम् ॥ १ ॥

नारद उवाच । भगवन् सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रार्थपारग । सर्वकर्मसु श्रेष्ठं त्वया प्रोक्तं ध्वजधारणम् ॥

Verse 2

यस्तु वै सुमतिर्नाम ध्वजारोपपरो मुने । त्वयोक्तस्तस्य चरितं विस्तरेण ममादिश ॥ २ ॥

यः सुमतिर्नाम सुमतिः ध्वजारोपपरायणः, मुने । त्वयोक्तस्तस्य चरितं विस्तरेण मम ब्रूहि ॥

Verse 3

सनक उवाच । श्रृणुष्वैकमनाः पुण्यमितिहासं पुरातनम् । ब्रह्मणा कथितं मह्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ३ ॥

सनक उवाच । शृणुष्वैकाग्रमनाः पुण्यमितिहासं पुरातनम् । ब्रह्मणा कथितं मह्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥

Verse 4

आसीत्पुरा कृतयुगे सुमतिर्नाम भूपतिः । सोमवंशोद्भवः श्रीमान्सत्पद्वीपैकनायकः ॥ ४ ॥

आसीत्पुरा कृतयुगे सुमतिर्नाम भूपतिः । सोमवंशोद्भवः श्रीमान् सत्पद्वीपैकनायकः ॥

Verse 5

धर्मात्मा सत्यसंपन्नः शुचिवंश्योऽतिथिप्रियः । सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वसंपद्विभूषितः ॥ ५ ॥

धर्मात्मा सत्यसंपन्नः शुचिवंश्योऽतिथिप्रियः । सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वसंपद्विभूषितः ॥

Verse 6

सदा हरिकथासेवी हरिपूजापरायणः । हरिभक्तिपराणां च शुश्रूषुर्निरहंकृतिः ॥ ६ ॥

सदा हरिकथासेवी हरिपूजापरायणः। हरिभक्तिपराणां च शुश्रूषुः निरहंकृतिः॥

Verse 7

पूज्यपूजारतो नित्यं समदर्शी गुणान्वितः । सर्वभूतहितः शान्तः कृतज्ञः कीर्तिमांस्तथा ॥ ७ ॥

पूज्यपूजारतो नित्यं समदर्शी गुणान्वितः। सर्वभूतहितः शान्तः कृतज्ञः कीर्तिमांस्तथा॥

Verse 8

तस्य भार्या महाभागा सर्वलक्षणसंयुता । पतिव्रता पतिप्राणा नाम्रा सत्यमतिर्मुने ॥ ८ ॥

तस्य भार्या महाभागा सर्वलक्षणसंयुता। पतिव्रता पतिप्राणा नाम्रा सत्यमतिर्मुने॥

Verse 9

तावुभौ दम्पती नित्यं हरिपूजापरायणौ । जातिस्मरौ महाभागौ सत्यज्ञौ सत्परायणौ ॥ ९ ॥

तावुभौ दम्पती नित्यं हरिपूजापरायणौ। जातिस्मरौ महाभागौ सत्यज्ञौ सत्परायणौ॥

Verse 10

अन्नदानरतौ नित्यं जलदानपरायणौ । तडागारामवप्रादौ नसंख्यातान्वितेनतुः ॥ १० ॥

अन्नदानरतौ नित्यं जलदानपरायणौ। तडागारामवप्रादौ नसंख्यातान्वितेनतुः॥

Verse 11

सा तु सत्यमतिर्नित्यं शुचिर्विष्णुगृहे सती । नृत्यत्यत्यन्तसन्तुष्टा मनोज्ञा मञ्जुवादिनी ॥ ११ ॥

सा तु सत्यमतिः नित्यं शुचिः सती विष्णुगृहे वसति स्म। अत्यन्तसन्तुष्टा मनोज्ञा मञ्जुवादिनी नृत्यति स्म॥

Verse 12

सोऽपि राजा महाभागो द्वादशीद्धादशीदिने । ध्वजमारोपयत्येव मनोज्ञं बहुविस्तरम् ॥ १२ ॥

सोऽपि राजा महाभागो द्वादशीदिने मनोज्ञं बहुविस्तरं ध्वजमारोपयामास॥

Verse 13

एवं हरिपरं नित्यं राजानं धर्मकोविदम् । प्रियां सत्यमतिं चास्य देवा अपि सदास्तुवन् ॥ १३ ॥

एवं हरिपरं नित्यं धर्मकोविदं राजानं तस्य प्रियां सत्यमतिं च देवा अपि सदा स्तुवन्ति स्म॥

Verse 14

त्रिलोके विश्रुतौ ज्ञात्वा दम्पती धर्मको विदौ । आययौ बहुभिः शिष्यैर्द्रष्टुकामो विभाण्डकः ॥ १४ ॥

त्रिलोके विश्रुतौ धर्मकोविदौ दम्पती ज्ञात्वा बहुभिः शिष्यैः सह विभाण्डको द्रष्टुकामोऽयात्॥

Verse 15

तमायांतं मुनिं श्रुत्वा स तु राजा विभाण्डकम् । प्रत्युद्ययौ सपत्नीकः प्रजाभि र्बहुविस्तरम् ॥ १५ ॥

तमायान्तं मुनिं श्रुत्वा राजा सपत्नीकः प्रजाभिर्बहुभिः सह विभाण्डकं प्रत्युद्ययौ॥

Verse 16

कृतातिथ्यक्रियं शान्तं कृतासनपरिग्रहम् । नीचासनस्थितो भूयः प्राञ्जलिर्मुनिमब्रवीत् ॥ १६ ॥

कृतातिथ्यक्रियं शान्तं कृतासनपरिग्रहम् । नीचासनस्थितो भूयः प्राञ्जलिर्मुनिमब्रवीत् ॥ १६ ॥

Verse 17

राजो वाच । भगवन्कृतकृत्योऽस्मिं त्वदभ्यागमनेन वै । सतामायमनं सन्तं प्रशंसन्ति सुरवावहम् ॥ १७ ॥

राजो वाच । भगवन्कृतकृत्योऽस्मिं त्वदभ्यागमनेन वै । सतामायमनं सन्तं प्रशंसन्ति सुरवावहम् ॥ १७ ॥

Verse 18

यत्र स्यान्महतां प्रेम तत्र स्युः सर्वसम्पदः । तेजः कीर्तिर्धनं पुत्रा इति प्राहुर्विपश्चितः ॥ १८ ॥

यत्र स्यान्महतां प्रेम तत्र स्युः सर्वसम्पदः । तेजः कीर्तिर्धनं पुत्रा इति प्राहुर्विपश्चितः ॥ १८ ॥

Verse 19

तत्र वृद्धिमुपायान्ति श्रेयांस्यनुदिनं मुने । यत्र सन्तः प्रकुर्वन्ति महतीं करुणां प्रभो ॥ १९ ॥

तत्र वृद्धिमुपायान्ति श्रेयांस्यनुदिनं मुने । यत्र सन्तः प्रकुर्वन्ति महतीं करुणां प्रभो ॥ १९ ॥

Verse 20

यो मृर्ध्नि धारयेदूह्यन्महत्पादजलं रजः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु पुण्यात्मा नात्र संशयः ॥ २० ॥

यो मृर्ध्नि धारयेदूह्यन्महत्पादजलं रजः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु पुण्यात्मा नात्र संशयः ॥ २० ॥

Verse 21

मम पुत्राश्च दाराश्च संपत्त्वयि समर्पिताः । मामाज्ञापय विप्रेन्द्र किं प्रियं करवाणि ते ॥ २१ ॥

मम पुत्राः दाराश्च सर्वा च संपत्तिः त्वयि समर्पिता। हे विप्रेन्द्र, मामाज्ञापय—तव प्रीत्यर्थं किं करवाणि॥

Verse 22

विनञ्चवनतं भूपं स निरीक्ष्य मुनीश्वरः । स्पृशन्करेण तं प्रीत्युवाचातिहर्षितः ॥ २२ ॥

भूपं विनयेन नतं स निरीक्ष्य मुनीश्वरः। करेण स्पृशन् प्रीत्या तमुवाचातिहर्षितः॥

Verse 23

ऋषिरुवाच । गजन्यदुक्तं भवता तत्सर्वं त्वत्कुलोचितम् । विनयावनतः सर्वो बहुश्रेयो लभेदिह ॥ २३ ॥

ऋषिरुवाच—हे गजन्य, भवता यदुक्तं तत्सर्वं त्वत्कुलोचितम्। विनयावनतः सर्वः बहुश्रेयः समश्नुते॥

Verse 24

धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्च नृपसत्तम । विनयाल्लभते मर्त्यो दुर्लभं किं महात्मनाम् ॥ २४ ॥

धर्मार्थकाममोक्षांश्च नृपसत्तम। विनयेनैव लभते मर्त्यः; महात्मनां किं दुर्लभम्॥

Verse 25

प्रीतोऽस्मि तव भूपाल सन्मार्गपरिवर्त्तिनः । स्वस्ति ते सततं भूयाद्यत्पृच्छामि तदुच्यताम् ॥ २५ ॥

भूपाल, तव सन्मार्गपरिवर्तनात् प्रीतोऽस्मि। तव सततं स्वस्तिर्भूयात्; यत्पृच्छामि तदुच्यताम्॥

Verse 26

पूजा बहुविधाः सन्ति हरितुष्टिविधायिकाः । तासु नित्यं ध्वजारोपे वर्त्त्से त्वं सदोद्यतः ॥ २६ ॥

पूजाः बहुविधाः सन्ति हरितोषकराः सदा। तासु त्वं नित्यं ध्वजारोपे भगवतः सम्मानार्थं सदोद्यतः॥

Verse 27

भार्यापि तव साध्वीयं नित्यं नृत्यपरायणा । किमर्थमेतद्वृत्तान्तं यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ २७ ॥

भार्यापि तव साध्वी स्यात् नित्यं नृत्यपरायणा। किमर्थं जातमेतत्तु वृत्तान्तं वद यथाविधि॥

Verse 28

राजोवाच । श्रृणुष्व भगवन्सर्वं यत्पृच्छसि वदामि तत् । आश्चर्यभूतं लोकानामावयोश्चरितं त्विह ॥ २८ ॥

राजोवाच—शृणुष्व भगवन् सर्वं यत् पृच्छसि वदामि तत्। आश्चर्यरूपं लोकानामावयोश्चरितं मया॥

Verse 29

अहमासं पुरा शूद्रो मालिनिर्नाम सत्तम । कुमार्गनिरतो नित्यं सर्वलोकाहिते रतः ॥ २९ ॥

अहं पुरा शूद्रा स्त्री मालिनी नाम सत्तम। कुमार्गनिरता नित्यं सर्वलोकहिते रता॥

Verse 30

पिशुनो धर्मविद्वेषी देवद्रव्यापहारकः । गोध्नश्च ब्रह्महा चौरः सर्वप्राणिवधे रतः ॥ ३० ॥

पिशुनो धर्मविद्वेषी देवद्रव्यापहारकः। गोध्नो ब्रह्महा चौरः सर्वप्राणिवधे रतः॥

Verse 31

नित्यं निष्ठुरवक्ता च पापी वेश्यापरायणः । एवं स्थितः कियत्कालमनाहत्यं महदृचः ॥ ३१ ॥

नित्यं निष्ठुरवाक् पापी वेश्यापरायणो नरः । एवम् अवस्थः कियत्कालं महदृचोऽनाहतो भवेत् ॥

Verse 32

सर्वबन्धुपरित्यक्तो दुःखी वनमुपागतः । मृगमांसाशनो नित्यं तथा पान्थाविलुम्पकः ॥ ३२ ॥

सर्वबन्धुपरित्यक्तो दुःखितो वनमागतः । मृगमांसाशनो नित्यं पान्थानां च विलुम्पकः ॥

Verse 33

एकाकी दुःखबहुलो न्यवसन्निर्जने वने । एकदा क्षुत्परिश्रान्तो निदाघार्त्तः पिपासितः ॥ ३३ ॥

एकाकी दुःखबहुलो निर्जने वने न्यवसत् । एकदा क्षुत्परिश्रान्तो निदाघतप्तः पिपासितः ॥

Verse 34

जीर्णं देवालयं विष्णोरपश्यं विजने वने । हंसकारण्डवाकीर्णं तत्समीपे महत्सरः ॥ ३४ ॥

विजने वने जीर्णं विष्णोर्देवालयं ददर्श । तत्समीपे महत्सरः हंसकारण्डवाकीर्णः ॥

Verse 35

पर्यन्तवनपुष्पौघच्छादितं तन्मुनीश्वर । अपिबं तत्र पानीयं तत्तीरे विगतश्रमः ॥ ३५ ॥

पर्यन्तवनपुष्पौघैश्छादितं तन्मुनीश्वर । तत्राहं पानियमपिबं तत्तीरे विगतश्रमः ॥

Verse 36

फलानि जग्ध्वा शीर्णानि स्वयं क्षुच्च निवारिता । तस्मिञ्जीर्णीलये विष्णोनर्निवासं कृतकवानहम् ॥ ३६ ॥

पतितानि परिपक्वफलानि भुक्त्वा स्वयमेव क्षुधां निवारितवान्। तस्मिन् जीर्णालये विष्णोः परायणो मनुष्यवत् निवासं कृतवानहम्॥

Verse 37

जीर्णस्फुटितसंधानं तस्य नित्यमकारिषम् । पर्णैस्तृणैश्च काष्ठैघै र्गृहं सम्यक् प्रकल्पितम् ॥ ३७ ॥

तस्य जीर्णस्फुटितसन्धानं नित्यं मया क्रियते स्म। पर्णतृणकाष्ठपुञ्जैः गृहं सम्यक् प्रकल्पितं मया॥

Verse 38

स्वसुऱार्थं तु तद्भमिर्मया लिप्ता मुनीश्वर । तत्राहं व्याधवृत्तिस्थो हत्वा बहुविधान्मृगान् ॥ ३८ ॥

श्वसुरार्थं तु सा भूमिर्मया लिप्ता मुनीश्वर। तत्राहं व्याधवृत्तिस्थो बहुविधान् मृगान् हत्वा स्थितवान्॥

Verse 39

आजीवं वर्तय न्नित्यं वर्षाणां विंशतिः स्थितः । अथेयमागता साध्वी विन्ध्यदेशसमुद्भवा ॥ ३९ ॥

आजीवं वर्तयन् नित्यं वर्षाणां विंशतिं स्थितः। अथ सा साध्वी विन्ध्यदेशसमुद्भवा समागता॥

Verse 40

निषादकुलजा विप्रा नान्मा ख्याताऽवकोकिला । बन्धुवर्गपरित्यक्ता दुःखिता जीर्णविग्रहा ॥ ४० ॥

निषादकुलजा विप्रा नाम्ना ख्याता अवकोकिला। बन्धुवर्गपरित्यक्ता दुःखिता जीर्णविग्रहा॥

Verse 41

क्षुत्तृड्घर्मपरिश्रान्ता शोचन्ती स्वकृतं ह्यघम् । दैवयोगाकत्समायाताभ्रमन्ती विजने वने ॥ ४१ ॥

क्षुत्-तृष्णा-घर्मपरिश्रान्ता सा स्वकृतं ह्यघं शोचन्ती, दैवयोगात् तत्र समायाता, विजने वने भ्रमन्ती बभूव ॥

Verse 42

ग्रीष्मतापार्द्दिता बाह्ये स्वान्ते चाधिनिपूडिता । इमां दुःखार्दितां दृष्ट्वा जाता मे विपुला दया ॥ ४२ ॥

ग्रीष्मतापेन बाह्येऽर्द्दिता, स्वान्ते चाधिनिपीडिता; इमां दुःखार्दितां दृष्ट्वा मम विपुला दया समजायत ॥

Verse 43

दत्तं मया जलं चास्यै मांसं वन्यफलानि च । गतश्रमात्वियं ब्रह्मन्मया पृष्टा यथा तथम् ॥ ४३ ॥

मया तस्यै जलं दत्तं, मांसं वन्यफलानि च; श्रमात् गतायै तां ब्रह्मन् यथायोग्यं पृष्टवानहम् ॥

Verse 44

अवेदयत्स्ववृत्तान्तं तच्छृणुष्व महामुने । नान्मावकोकिला चाहं निषादकुलसम्भवा ॥ ४४ ॥

सा स्ववृत्तान्तम् अवेदयत्—तच्छृणुष्व महामुने; नाहं वाकोकिला, निषादकुलसम्भवा अहम् ॥

Verse 45

दारुकस्य सुता चाहं विन्ध्यपर्वतवासिनी । परस्वहारिणी नित्यं सदा पैशुन्यवादिनी ॥ ४५ ॥

दारुकस्य सुता चाहं विन्ध्यपर्वतवासिनी; परस्वहारिणी नित्यं सदा पैशुन्यवादिनी ॥

Verse 46

पुंश्चलूत्येवमुक्त्वा तु बन्धुवर्गैः समुज्झिता । कियत्कालं ततः पत्या भृताहं लोकनिन्दिता ॥ ४६ ॥

एवं “पुंश्चलू” इति संबोधिताहं बन्धुवर्गैः समुज्झिता। ततः कियत्कालं पत्या भृतापि लोकनिन्दितैवावसम्॥

Verse 47

दैवात्सोऽपि गतो लोकं यमस्यात्र विहाय माम् । कान्तारे विजने चैका भ्रमन्ती दुःखपीडिता ॥ ४७ ॥

दैवात् सोऽपि यमलोकं गतः, मामिह विहाय। अहं तु कान्तारे विजने चैका दुःखपीडिता भ्रमामि॥

Verse 48

दैवात्त्वत्सविधं प्राप्ता जीविताहं त्वयाधुना । इत्येवं स्वकृतं कर्म मह्यं सर्वं न्यवेदयत् ॥ ४८ ॥

दैवात् त्वत्सविधं प्राप्ता, त्वयाधुना जीविताहम्। इत्युक्त्वा सा स्वकृतं कर्म सर्वं मह्यं सम्यक् न्यवेदयत्॥

Verse 49

ततो देवालये तस्मिन्दम्पतीभावमाश्रितौ । स्थितौ वर्षाणि दश च आवां मांसफलाशिनौ ॥ ४९ ॥

ततः तस्मिन् देवालये आवां दम्पतीभावमाश्रितौ। दश वर्षाणि स्थितौ, मांसफलाशिनौ बभूवतुḥ॥

Verse 50

एकदा मद्यपानेन प्रमत्तौ निर्भरैमुने । तत्र देवालये रात्रौ मुदितौ मांसभोजनात् ॥ ५० ॥

एकदा मुने, मद्यपानेन प्रमत्तौ निर्भरौ च तौ। तत्र देवालये रात्रौ मांसभोजनात् मुदितौ स्थितौ॥

Verse 51

तनुवस्त्रापरिज्ञानौ नृत्यं चकृव मोहितौ । प्रारब्धकर्म भोगान्तमावां युगपदागतौ ॥ ५१ ॥

मोहितौ वयं तनुवस्त्रयोः परिज्ञानं विहाय नृत्यं चक्रिव; तथा युगपदागतौ प्रारब्धकर्मभोगस्य अन्तं प्राप्नुवाव ॥

Verse 52

यमदूतास्तदायाताः पाशहस्ता भयंकराः । नेतुमावां नृत्यरतौ सुधोरां यमयातनाम् ॥ ५२ ॥

तदा यमदूताः पाशहस्ताः भयंकराः समायाताः; नृत्यरतौ आवां सुधोरां यमयातनां नेतुं प्रवृत्ताः ॥

Verse 53

ततः प्रसन्नो भगवान्कर्मणा मम मानद । देवावसथसंस्कारसंज्ञितेन कृतेन नः ॥ ५३ ॥

ततः मानद, देवावसथसंस्कारसंज्ञितेन नः कृतेन मम कर्मणा भगवान् प्रसन्नोऽभवत् ॥

Verse 54

स्वदूतान्प्रेषयामास स्वभक्तावनतत्परः । ते दूता देवदेवस्य शङ्खचक्र गदाधराः ॥ ५४ ॥

स्वभक्तावनतत्परः स भगवान् स्वदूतान् प्रेषयामास; ते देवदेवस्य दूता शङ्खचक्रगदाधराः ॥

Verse 55

सहस्रसूर्यासंकाशाः सर्वे चारुचतुर्भुजाः । किरीटकुण्डलधरा हारिणो वनमालिनः ॥ ५५ ॥

सर्वे सहस्रसूर्यासंकाशाः चारुचतुर्भुजाः; किरीटकुण्डलधराः हारिणो वनमालिनः ॥

Verse 56

दिशो वितिमिरा विप्र कुर्वन्तः स्वेन तेजसा । भयंकरान्याशहस्तान्दंष्ट्रिणो यमकिङ्करान् ॥ ५६ ॥

हे विप्र, स्वतेजसा दिशो वितिमिराः कुर्वन्तः ते भयंकराः शीघ्रहस्ताः दंष्ट्रिणो यमकिङ्कराः।

Verse 57

आवयोग्राहणे यत्तानृचुः कृष्णपरायणाः ॥ ५७ ॥

आवयोग्राहणे काले यत्तानृचः कृष्णपरायणाः भक्ताः यथाविधि जजपुः।

Verse 58

विष्णुदूता ऊचुः । भो भो क्रूरा दूराचारा विवेकपरिवर्जिताः । मुञ्चध्वमेतौ निष्पापौ दम्पती हरिवल्लभौ ॥ ५८ ॥

विष्णुदूताः ऊचुः—भो भो क्रूराः दूराचाराः विवेकपरिवर्जिताः! मुञ्चध्वमेतौ निष्पापौ दम्पती हरिवल्लभौ।

Verse 59

विवेकस्त्रिषु लोकेषु संपदामादिकारणम् । अपापे पापधीर्यस्तु तं विद्यात्पुरुषाधमम् ॥ ५९ ॥

विवेकः त्रिषु लोकेषु संपदामादिकारणम्; अपापे पापधीः यस्य, तं विद्यात् पुरुषाधमम्।

Verse 60

पापे त्वपापधीर्यस्तु तं विद्यादधमाधमम् ॥ ६० ॥

पापे तु अपापधीः यस्य, तं विद्यात् अधमाधमम्।

Verse 61

यमदूता ऊचुः । युष्माभिः सत्यमेवोक्तं किं त्वेतौ पापिसत्तमौ । यमेन पापिनो दण्ड्यास्तन्नेष्यामो वयं त्विमौ ॥ ६१ ॥

यमदूताः ऊचुः—युष्माभिः सत्यमेवोक्तं; किंतु एतौ पापिसत्तमौ। यमेन पापिनो दण्ड्याः; तस्मादिमौ वयं नयामः॥

Verse 62

श्रुतिप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्ययः । धर्माधर्मविवेकोऽयं तन्नेष्यामो यमान्तिकम् ॥ ६२ ॥

श्रुत्यादेशितो धर्मः; अधर्मस्तद्विपर्ययः। एष धर्माधर्मविवेकः; तस्मादेनं वयं यमान्तिकं नयामः॥

Verse 63

एतच्त्छुवातिकुपिता विष्णुदूता महौजसः । प्रत्यूचूस्तान्यमभटानधर्मे धर्ममानिनः ॥ ६३ ॥

एतच्छ्रुत्वा अतितीव्रकुपिताः विष्णुदूताः महौजसः। प्रत्यूचुः तान् यमभटान्—अधर्मे धर्ममानिनः॥

Verse 64

विष्णदूता ऊचुः । अहो कष्टं धर्मदृशामधर्मः स्पृशते सभाम् । सम्यग्विवेकशून्यानां निदानं ह्यापदां महत् ॥ ६४ ॥

विष्णुदूताः ऊचुः—अहो कष्टं! धर्मदृशां सभायामपि अधर्मः स्पृशते। सम्यग्विवेकशून्यानां ह्यापदां निदानं महत्॥

Verse 65

तर्काणाद्यविशेषेण नरकाध्यक्षतां गताः । यूयं किमर्थमद्यापि कर्त्तुं पापानि सोद्यमाः ॥ ६५ ॥

तर्काद्यविशेषेण नरकाध्यक्षतां गताः। यूयं किमर्थमद्यापि पापानि कर्तुं सोद्यमाः॥

Verse 66

स्वकर्मक्षयपर्यन्तं महापातकिनोऽपि च । तिष्टन्ति नरके घोरे यावच्चन्द्रार्कतारकम् ॥ ६६ ॥

स्वकर्मफलक्षयपर्यन्तं महापातकिनोऽपि घोरनरके तिष्ठन्ति, यावच्चन्द्रार्कतारकाः स्थिताः स्युः।

Verse 67

पूर्वसंचितपापानामदृष्ट्वा निष्कृतिं वृथा । किमर्थं पापकर्माणि करिष्येऽथ पुनः पुनः ॥ ६७ ॥

पूर्वसञ्चितपापानां निष्कृतिं यद्यहं न पश्यामि, तर्हि सर्वं वृथा; किमर्थं पुनः पुनः पापकर्माणि करिष्ये?

Verse 68

श्रुतिप्रणिहितो धर्मः सत्यं सत्यं न संशयः । किन्त्वाभ्यां चरितान्धर्मान्प्रवक्ष्यामो यथातथम् ॥ ६८ ॥

श्रुतिप्रणिहितो धर्मः—सत्यं सत्यं न संशयः; किन्तु तयोः चरितान् धर्मान् यथातथं वक्ष्यामः।

Verse 69

एतौ पापविनिर्मुक्तौ हरिशुश्रूषणे रतौ । हरिणात्रायमाणौ च मुञ्चध्वमविलम्बितम् ॥ ६९ ॥

एतौ पापविनिर्मुक्तौ हरिशुश्रूषणे रतौ; हरिणा त्रायमाणौ च—मुञ्चध्वमविलम्बितम्।

Verse 70

एषा च नर्तनं चक्रे तथैव ध्वजरोषणम् । अन्तकाले विष्णुगृहे तेन निष्पापतां गतौ ॥ ७० ॥

एषा नर्तनं चक्रे तथा ध्वजरोषणं; अन्तकाले तेनैव विष्णुगृहं प्राप्य निष्पापतां गता।

Verse 71

अन्तकाले तु यन्नाम श्रुत्वोक्त्वापि च वै सकृत् । लभते परमं स्थानं किमु शूश्रूषणे रताः ॥ ७१ ॥

अन्तकाले तु यन्नाम श्रुत्वा सकृदुक्त्वापि परमं स्थानं लभते; तर्हि ये नित्यं शुश्रूषायां रताः, ते कियदधिकं न प्राप्नुयुः?

Verse 72

महापातकयुक्तो वा युक्तो वाप्युपपातकैः । कृष्णसेवी नरोऽन्तेऽपि लभते परमां गतिम् ॥ ७२ ॥

महापातकयुक्तो वा उपपातकैरपि दूषितो वा, कृष्णसेवी नरः अन्तेऽपि परमां गतिं लभते।

Verse 73

यतीनां विष्णुभक्तानां परिचर्या परायणाः । ते दूताः सहसा यान्ति पापिनोऽपि परां गतिम् ॥ ७३ ॥

यतीनां विष्णुभक्तानां परिचर्यायां परायणाः, ते दूताः इव सहसा यान्ति पापिनोऽपि परां गतिम्।

Verse 74

मुहुर्तं वा मुहुर्तार्द्धं यस्तिष्टोद्धरिमन्दिरे । सोऽपि याति परं स्थानं किमुद्वात्रघिंशवत्सरान् ॥ ७४ ॥

मुहूर्तं वा मुहूर्तार्धं यो हरिमन्दिरे तिष्ठति, सोऽपि परं स्थानं याति; किमु वर्षान् तत्र वसन्!

Verse 75

उपलेपनकर्त्तारौ संमार्जनपरायणौ । एतौ हरिगृहे नित्यं जीर्णशीर्णाधिरोपकौ ॥ ७५ ॥

उपलेपनकर्तारौ संमार्जनपरायणौ; एतौ हरिगृहे नित्यं जीर्णशीर्णस्याधिरोपकौ।

Verse 76

जलसेचनकर्त्तारौ दीपदौ हरिमन्दिरे । कथमेतौ महाभागौ यातनाभोगमर्हथ ॥ ७६ ॥

हरिमन्दिरे जलसेचनदीपदानकर्त्तारौ एतौ महाभागौ कथं यातनाभोगमर्हथः ॥

Verse 77

इत्युक्ता विष्णुदूतास्ते च्छित्वा पाशांस्तदैव हि । आरोप्यावां विमानाग्रयं ययुर्विष्णोः परं पदम् ॥ ७७ ॥

इत्युक्ता विष्णुदूतास्ते पाशान् तदैव छित्त्वा, तौ विमानाग्र्ये आरोप्य विष्णोः परं पदं ययुः ॥

Verse 78

तत्र सामीप्यमापन्नौ देवदेवस्य चक्रिणः । दिव्यान्भोगान्भुक्तवन्तौ तावत्कालं मुनीश्वर ॥ ७८ ॥

तत्र चक्रिणो देवदेवस्य सामीप्यं प्राप्य, तौ दिव्यान् भोगान् तावत्कालं भुक्तवन्तौ, मुनीश्वर ॥

Verse 79

दिव्यान्भोगांस्तु तत्रापि भुक्त्वा यातौ महीमिमाम् । अत्रापि संपदतुला हरिसेवाप्रसादतः ॥ ७९ ॥

तत्रापि दिव्यान् भोगान् भुक्त्वा, तौ इमां महीम् आगतौ; अत्रापि हरिसेवाप्रसादतः तुल्यसंपदम् आप्नुताम् ॥

Verse 80

अनिच्छया कृतेनापि सेवनेन हरेर्मुने । प्राप्तमीदृक् फलं विप्र देवानामपि दुर्लभम् ॥ ८० ॥

अनिच्छया कृतेनापि हरेः सेवनेन, मुने, ईदृशं फलं प्राप्तं, विप्र, यत् देवानामपि दुर्लभम् ॥

Verse 81

इच्छयाराध्य विश्वेशं भक्तिभावेन माधवम् । प्राप्स्यावः परमं श्रेय इति हेतुर्निरुपितः ॥ ८१ ॥

इच्छया भक्तिभावेन विश्वेशं माधवं समाराध्य वयं परमं श्रेयः प्राप्स्याम इति हेतुः सुस्पष्टं निरूपितः ॥

Verse 82

अवशेनापि यत्कर्म कृतं स्यात्सुमहत्फलम् । जायते भूमिदेवेन्द्र किं पुनः श्रद्धया कृतम् ॥ ८२ ॥

भूमिदेवेन्द्र! अवशेनापि यत्कर्म कृतं स्यात् सुमहत्फलप्रदम्; श्रद्धया कृतं तु किं पुनः महाफलदं भवेत् ॥

Verse 83

एतदुक्तं निशम्यासौ स मुनीन्द्रो विभण्डकः । प्रशस्य दम्पती तौ तु प्रययौ स्वतपोवनम् ॥ ८३ ॥

एतदुक्तं निशम्य स मुनीन्द्रः विभाण्डकः तौ दम्पती प्रशस्य स्वतपोवनं प्रययौ ॥

Verse 84

तस्माज्जानीहि देवर्षे देवदेवस्य चक्रिणः । परिचर्या तु सर्वेषां कामधेनूपमा स्मृता ॥ ८४ ॥

तस्माज्जानीहि देवर्षे! देवदेवस्य चक्रिणः परिचर्या सर्वेषां कामधेनूपमा स्मृता ॥

Verse 85

हरिपूजापराणां तु हरिरेव सनातनः । ददाति परमं श्रेयः सर्वकामफलमप्रदः ॥ ८५ ॥

हरिपूजापराणानां सनातनः हरिरेव परमं श्रेयः ददाति; स सर्वकामफलमप्रदः न भवति ॥

Verse 86

य इदं पुण्यमाख्यानं सर्वपापप्रणाशनम् । पठेच्च श्रृणुयाद्वापि सोऽपि याति परां रातिम् ॥ ८६ ॥

य इदं पुण्यमाख्यानं सर्वपापप्रणाशनम् पठेच्च शृणुयाद्वापि सऽपि याति परां गतिम् ॥