Dvādaśī-vrata: Month-by-month Viṣṇu Worship and the Year-End Udyāpana

Verse 1

ऋषय ऊचुः । साधु सूत महाभाग त्वयातिकरुणात्मना । श्रावितं सर्वपापघ्नं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् ॥ १ ॥

ऋषय ऊचुः— साधु सूत महाभाग, त्वया अतिदयालुना सर्वपापघ्नं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमं श्रावितम्।

Verse 2

श्रुत्वा तु गङ्गामाहात्म्यं नारदो देवदर्शनः । किं पप्रच्छ पुनः सूत सनकं मुनिसत्तमम् ॥ २ ॥

गङ्गामाहात्म्यं श्रुत्वा देवदर्शनः नारदः पुनः सूत, मुनिसत्तमं सनकं किमपृच्छत?

Verse 3

सूत उवाच । श्रृणुध्वमृषयः सर्वे नारदेन सुरर्षिणा । पृष्टं पुनर्यथा प्राह प्रवक्ष्यामि तथैव तत् ॥ ३ ॥

सूत उवाच—हे ऋषयः सर्वे, सुरर्षिणा नारदेन पुनः पृष्टं यथा प्राह, तदेव यथावत् अहं प्रवक्ष्यामि॥

Verse 4

नानाख्यानेतिहासाड्यं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा ब्रह्मसुतो भूयः पृष्टवानिदमादरात् ॥ ४ ॥

नानाख्यानेतिहासाढ्यं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमं श्रुत्वा ब्रह्मसुतो भूयः आदरात् इदं पृष्टवान्॥

Verse 5

नारद उवाच । अहोऽतिधन्यं सुकृतैकसारं श्रुतं मया पुण्यमसंवृतार्थम् । गाङ्गेयमाहात्म्यमघप्रणाशि त्वत्तो मुने कारुणिकादभीष्टम् ॥ ५ ॥

नारद उवाच—अहोऽतिधन्योऽस्मि; त्वत्तो मुने कारुणिकात् मया श्रुतं सुकृतैकसारं पुण्यं गाङ्गेयमाहात्म्यम्, यदघप्रणाशि अभीष्टप्रदम्॥

Verse 6

ये साधवः साधु भजन्ति विष्णुं स्वार्थं परार्थं च यतन्त एव । नानोपदेशैः सुविमुग्धचित्तं प्रबोधयन्ति प्रसभं प्रसन्नम् ॥ ६ ॥

ये साधवः साधु भजन्ति विष्णुं, स्वार्थं परार्थं च निरन्तरं यतन्ते; नानोपदेशैः सुविमुग्धचित्तं प्रसभं प्रबोधयन्ति, प्रसन्नं च कुर्वन्ति॥

Verse 7

ततः समाख्याहि हरेर्व्रतानि कृतैश्च यैः प्रीतिमुपैति विष्णुः । ददाति भक्तिं भजतां दयालुर्मुक्तिस्तु तस्या विदिता हि दासी ॥ ७ ॥

ततः समाख्याहि हरेर्व्रतानि, यैः कृतैः विष्णुः प्रीतिमुपैति; दयालुः प्रभुः भजतां भक्तिं ददाति, मुक्तिस्तु तस्या विदिता हि दासी॥

Verse 8

ददाति मुक्तिं भजतां मुकुन्दो व्रतार्चनध्यानपरायणानाम् । भक्तानुसेवासु महाप्रयासं विमृश्य कस्यापि न भक्तियोगम् ॥ ८ ॥

मुकुन्दो भजतां मुक्तिं ददाति व्रतार्चनध्यानपरायणानाम्। भक्तानुसेवासु महाप्रयासं विमृश्य कस्यापि न भक्तियोगम्॥ ८ ॥

Verse 9

प्रवृत्तं च निवृत्तं च यत्कर्म हरितो षणम् । तदाख्याहि मुनिश्रेष्ठ विष्णुभक्तोऽसि मानद ॥ ९ ॥

प्रवृत्तं च निवृत्तं च यत्कर्म हरितोषणम्। तदाख्याहि मुनिश्रेष्ठ विष्णुभक्तोऽसि मानद॥ ९ ॥

Verse 10

सनक उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ट भक्तस्त्वं पुरुषोत्तमेः । भूयो भूयो यतः पुच्छेश्चरित्रं शार्ङ्गधन्वनः ॥ १० ॥

सनक उवाच। साधु साधु मुनिश्रेष्ट भक्तस्त्वं पुरुषोत्तमेः। भूयो भूयो यतः पुच्छेश्चरित्रं शार्ङ्गधन्वनः॥ १० ॥

Verse 11

व्रतानि ते प्रवक्ष्यामि लोकोपकृतिमन्ति च । प्रसीदति हरिर्यैस्तु प्रयच्छत्यभयं तथा ॥ ११ ॥

व्रतानि ते प्रवक्ष्यामि लोकोपकृतिमन्ति च। प्रसीदति हरिर्यैस्तु प्रयच्छत्यभयं तथा॥ ११ ॥

Verse 12

यस्य प्रसन्नो भगवान्यज्ञलिङ्गो जनार्दनः । इहामुत्र सुखं तस्य तपोवृद्धिश्च जायते ॥ १२ ॥

यस्य प्रसन्नो भगवान्यज्ञलिङ्गो जनार्दनः। इहामुत्र सुखं तस्य तपोवृद्धिश्च जायते॥ १२ ॥

Verse 13

येन केनाप्युपायेन हरिपूजापरायणाः । प्रयान्ति परमं स्थानमिति प्राहुर्महर्षयः ॥ १३ ॥

येन केनाप्युपायेन हरिपूजापरायणाः । प्रयान्ति परमं स्थानमिति प्राहुर्महर्षयः ॥

Verse 14

मार्गशीर्षे सिते पक्षे द्वादश्यां जलशायिनम् । उपोषितोऽर्चयेत्सम्यङ् नरः श्रद्धासमन्वितः ॥ १४ ॥

मार्गशीर्षे सिते पक्षे द्वादश्यां जलशायिनम् । उपोषितोऽर्चयेत्सम्यङ् नरः श्रद्धासमन्वितः ॥

Verse 15

स्नात्वा शुक्लाम्बरधरो दन्तधावनपूर्वकम् । गन्धपुष्पाक्षतैर्धूपै र्दीपैर्नैवेद्यपूर्वकैः ॥ १५ ॥

स्नात्वा शुक्लाम्बरधरो दन्तधावनपूर्वकम् । गन्धपुष्पाक्षतैर्धूपै र्दीपैर्नैवेद्यपूर्वकैः ॥

Verse 16

वाग्यतो भक्तिभावेन मुनिश्रेष्टार्चयेद्धरिम् । केशवाय नमस्तुभ्यमिति विष्णुं च पूजयेत् ॥ १६ ॥

वाग्यतो भक्तिभावेन मुनिश्रेष्टार्चयेद्धरिम् । केशवाय नमस्तुभ्यमिति विष्णुं च पूजयेत् ॥

Verse 17

अष्टोत्तरशतं हुत्वा वन्हौ घृततिलाहुतीः । रात्रौ जागरणं कुर्याच्छालग्रामसमीपतः ॥ १७ ॥

अष्टोत्तरशतं हुत्वा वन्हौ घृततिलाहुतीः । रात्रौ जागरणं कुर्याच्छालग्रामसमीपतः ॥

Verse 18

स्नापयेत्प्रस्थपयसा नारायणमनामयम् । गीतैर्वाद्यैश्च नैवेद्यैर्भक्ष्यैर्भोज्यैश्च केशवम् ॥ १८ ॥

प्रस्थपयसा नारायणमनामयं स्नापयेत्; गीतवाद्यैः सह नैवेद्यैर्भक्ष्यैर्भोज्यैश्च केशवं समर्चयेत्।

Verse 19

त्रिकालं पूजयेद्भक्त्या महालक्ष्म्या समन्वितम् । पुनः कल्ये समुत्थाय कृत्वा कर्म यथोचितम् ॥ १९ ॥

त्रिकालं भक्त्या महालक्ष्म्या समन्वितं (भगवन्तं) पूजयेत्; पुनः कल्ये समुत्थाय यथोचितं कर्म कुर्यात्।

Verse 20

पूर्ववत्पूजयेद्वेवं वाग्यतो नियतः शुचिः । पायसं घृतसंमिश्रं नालिकेरफलान्वितम् ॥ २० ॥

पूर्ववत् एवं पूजयेत्; वाग्यतः नियतः शुचिः सन् घृतसंमिश्रं पायसं नालिकेरफलान्वितं निवेदयेत्।

Verse 21

मन्त्रेणानेन विप्राय दद्याद्भक्त्या सदक्षिणम् । केशवः केशिहा देवः सर्वसंपत्प्रदायकः ॥ २१ ॥

अनेन मन्त्रेण विप्राय भक्त्या सदक्षिणं दद्यात्; केशवः केशिहा देवः सर्वसंपत्प्रदायकः।

Verse 22

परमान्नप्रदानेन मम स्यादिष्टदायकः । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छक्तितो बन्धुभिः सह ॥ २२ ॥

परमान्नप्रदानेन मम इष्टदायकः स्यात्; ततः पश्चात् शक्तितो बन्धुभिः सह ब्राह्मणान् भोजयेत्।

Verse 23

नारायण परो भूत्वा स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । इति यः कुरुते भक्त्या केशवार्चनमुत्तमम् ॥ २३ ॥

नारायणपरायणः सन् वाक्संयमं कृत्वा स्वयमेव नियमेन भुञ्जीत। एवं यो भक्त्या केशवस्योत्तममर्चनं करोति, तस्यार्चनं परमं भवति॥

Verse 24

स पौंडरीकयज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । पौषमासे सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः ॥ २४ ॥

पौषमासस्य शुक्लपक्षे द्वादश्यां समुपोषितः स पौण्डरीकयज्ञफलमष्टगुणं लभते॥

Verse 25

नमो नारायणायेति पूजयेत्प्रयतो हरिम् । पयसा स्नाप्य नैवेद्यं पायसं च समर्पयेत् ॥ २५ ॥

“नमो नारायणाय” इति जपन् प्रयतः हरिं पूजयेत्। पयसा स्नापयित्वा नैवेद्यं विशेषतः पायसं समर्पयेत्॥

Verse 26

रात्रौ जागरणं कुर्यात्र्रिकालार्चनतत्परः । धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्गन्धैः पुष्पैर्मनोरमैः ॥ २६ ॥

रात्रौ जागरणं कुर्यात्, त्रिकालार्चनतत्परः। धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्गन्धैः पुष्पैर्मनोरमैः समर्चयेत्॥

Verse 27

तृणैश्च गीतवाद्याद्यैः स्तोत्रैश्चाप्यर्ययेद्धरिम् । कृशरान्नं च विप्राय दद्यात्सघृतदक्षिणम् ॥ २७ ॥

तृणैश्च गीतवाद्यैश्च स्तोत्रैश्च हरिमर्चयेत्। विप्राय कृशरान्नं दद्यात् सघृतं दक्षिणासहितम्॥

Verse 28

सर्वात्मा सर्वलोकेशः सर्वव्यापी सनातनः । नारायणः प्रसन्नः स्यात्कृशरान्नप्रदानतः ॥ २८ ॥

सर्वात्मा सर्वलोकेशः सर्वव्यापी सनातनः । नारायणः प्रसन्नः स्यात् कृशरान्नप्रदानतः ॥

Verse 29

मंत्रेणानेन विप्राय दत्त्वा वै दानमुत्तमम् । द्विजांश्च भोजेयच्छक्त्या स्वयमद्यात्सबान्धवः ॥ २९ ॥

मन्त्रेणानेन विप्राय दत्त्वा वै दानमुत्तमम् । द्विजांश्च भोजयेत् शक्त्या स्वयमद्यात् सबान्धवः ॥

Verse 30

एवं संपूजयेद्भक्त्या देवं नारायणं प्रभुम् । अग्निष्टोमाष्टकफलं स संपूर्णमवाप्नुयात् ॥ ३० ॥

एवं संपूजयेद् भक्त्या देवं नारायणं प्रभुम् । अग्निष्टोमाष्टकफलं स संपूर्णमवाप्नुयात् ॥

Verse 31

माघस्य शुक्लद्वादश्यां पूर्ववत्समुपोषितः । नमस्ते माधवायेति हुत्वाष्टौ च घृताहुतीः ॥ ३१ ॥

माघस्य शुक्लद्वादश्यां पूर्ववत् समुपोषितः । नमस्ते माधवायेति हुत्वाष्टौ च घृताहुतीः ॥

Verse 32

पूर्वमानेन पयसा स्नापयेन्माधवं तदा । पुष्पगन्धाक्षतैरर्चेत्सावधानेन चेतसा ॥ ३२ ॥

पूर्वमानेन पयसा स्नापयेत् माधवं तदा । पुष्पगन्धाक्षतैरर्चेत् सावधानेन चेतसा ॥

Verse 33

रात्रौ जागरणं कुर्यात्पूर्ववद्भक्तिसंयुतः । कल्यकर्म च निर्वर्त्य माधवं पुनरर्चयेत् ॥ ३३ ॥

रात्रौ पूर्ववत् भक्तिसंयुतः जागरणं कुर्यात्। कल्यकर्माणि सम्यक् निर्वर्त्य पुनर्माधवं समर्चयेत्॥

Verse 34

प्रस्थं तिलानां विप्राय दद्याद्वै मन्त्रपूर्वकम् । सदक्षिणं सवस्त्रंच सर्वपापविमुक्तये ॥ ३४ ॥

तिलानां प्रस्थं मन्त्रपूर्वकं विप्राय दद्यात्। सदक्षिणं सवस्त्रं च सर्वपापविमुक्तये॥

Verse 35

माधवः सर्वभूतात्मा सर्वकर्मफलप्रदः । तिलदानेन महता सर्वान्कामान्प्रयच्छतु ॥ ३५ ॥

माधवः सर्वभूतात्मा सर्वकर्मफलप्रदः। अस्मिन् महति तिलदानेन सर्वान् कामान् प्रयच्छतु॥

Verse 36

मन्त्रेणानेन विप्राय दत्त्वा भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मणान्भोजयेच्छक्त्या संस्मरन्माधवं प्रभुम् ॥ ३६ ॥

अनेन मन्त्रेण भक्तिसमन्वितः विप्राय दत्त्वा। शक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेत् माधवं प्रभुं संस्मरन्॥

Verse 37

एवं यः कुरुते भक्त्या तिलदाने व्रतं मुने । वाजपेय शतस्यासौ संपूर्णं फलमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥

एवं यः भक्त्या तिलदाने व्रतं करोति मुने। स वाजपेयशतस्य संपूर्णं फलमाप्नुयात्॥

Verse 38

फाल्गुनस्य सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः । गोविन्दाय नमस्तुभ्यमिति संपूजयेद्व्रती ॥ ३८ ॥

फाल्गुनस्य शुक्लपक्षे द्वादश्यां समुपोष्य व्रती । “गोविन्दाय नमस्तुभ्यम्” इति वदन् सम्यक् संपूजयेत् ॥

Verse 39

अष्टोत्तगरशतं दृत्वा घृतमिश्रतिलाहुतीः । पूर्वमानेन पयसा गोविन्दं स्नापयेच्छुचिः ॥ ३९ ॥

अष्टोत्तरशतं हुत्वा घृतमिश्रतिलाहुतीः । ततः शुचिर्मानेन पयसा गोविन्दं स्नापयेत् ॥

Verse 40

रात्रौ जागरणं कुर्यात्र्रिकालं पूजयेत्तथा । प्रातः कृत्यं समाप्याथ गोविन्दं पूजयेत्पुनः ॥ ४० ॥

रात्रौ जागरणं कुर्यात्र्रिकालं पूजयेत्तथा । प्रातःकृत्यं समाप्याथ गोविन्दं पूजयेत्पुनः ॥

Verse 41

व्रीह्याढकं च विप्राय दद्याद्वस्त्रं सदक्षिणम् । नमो गोविन्द सर्वेश गोपिकाजनवल्लभ ॥ ४१ ॥

व्रीह्याढकं च विप्राय दद्याद्वस्त्रं सदक्षिणम् । “नमो गोविन्द सर्वेश गोपिकाजनवल्लभ” ॥

Verse 42

अनेन धान्य दानेन प्रीतो भव जगद्गुरो । एवं कृत्वा व्रतं सम्यक् सर्वपापविवर्जितः ॥ ४२ ॥

अनेन धान्यदानेन प्रीतो भव जगद्गुरो । एवं कृत्वा व्रतं सम्यक् सर्वपापविवर्जितः ॥

Verse 43

गोमेधमखजं पुण्यं सम्पूर्णं लभते नरः । चैत्रमासे सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः ॥ ४३ ॥

चैत्रमासस्य शुक्लपक्षे द्वादश्यां सम्यगुपोषितो नरः गोमेधमखजं पुण्यं सम्पूर्णमेव लभते।

Verse 44

नमोऽस्तु विष्णवे तुभ्यमिति पूर्ववदर्चयेत् । क्षीरेण स्नापयेद्विष्णुं पूर्वमानेन शक्तितः ॥ ४४ ॥

‘नमोऽस्तु विष्णवे तुभ्यम्’ इति पूर्ववदुच्चार्य तं समर्चयेत्; ततः पूर्वमानेन यथाशक्ति क्षीरेण विष्णुं स्नापयेत्।

Verse 45

तथैव स्नापयेद्विप्र घृतप्रस्थेन सादरम् । कृत्वा जागरणं रात्रौ पूजयेत्पूर्ववद्व्रती ॥ ४५ ॥

तथैव, हे विप्र, घृतप्रस्थेन सादरं स्नापयेत्; रात्रौ जागरणं कृत्वा व्रती पूर्ववद् पूजयेत्।

Verse 46

ततः कल्ये समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । अष्टोत्तरशतं हुत्वा मध्वाज्यतिलमिश्रितम् ॥ ४६ ॥

ततः कल्ये समुत्थाय प्रातःकृत्यं समाप्य च, मध्वाज्यतिलमिश्रितं द्रव्यं अष्टोत्तरशतं हुत्वा।

Verse 47

सदक्षिणं च विप्राय दद्याद्वै तण्डुलाढकम् । प्राणरुपी महाविष्णुः प्राणदः सर्ववल्लभः ॥ ४७ ॥

सदक्षिणं तण्डुलाढकं विप्राय दद्यात्; प्राणरूपी महाविष्णुः प्राणदः सर्ववल्लभः।

Verse 48

तण्डुलाढकदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । एवं कृत्वा नरो भक्त्या सर्वपापविवर्जितः ॥ ४८ ॥

तण्डुलानामाढकदानात् मे जनार्दनः प्रीयताम्। एवं भक्त्या कृत्वा नरो सर्वपापैर्विवर्जितो भवति॥

Verse 49

अत्यन्गिष्टोमयज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । वैशाखशुक्लद्वादश्यामुपोष्य मधुसूदनम् ॥ ४९ ॥

वैशाखस्य शुक्लद्वादश्यां मधुसूदनं प्रति उपोष्य, अङ्गिष्टोमयज्ञफलस्य अष्टगुणं फलम् आप्नुयात्॥

Verse 50

द्रोणक्षीरेण देवेशं स्नापयेद्भक्तिंसंयुतः । जागरं तत्र कर्त्तव्यं त्रिकालार्चनसंयुतम् ॥ ५० ॥

द्रोणप्रमाणेन क्षीरेण देवेशं भक्तिसंयुतः स्नापयेत्। तत्र त्रिकालार्चनयुक्तं जागरं कर्तव्यं॥

Verse 51

नमस्ते मधुहन्त्रे च जुहुयाच्छक्तितो घृतम् । अष्टोत्तरशतं प्रोर्च्य विधिवन्मधुसूदनम् ॥ ५१ ॥

“नमस्ते मधुहन्त्रे” इति वदन् शक्तितो घृतं जुहुयात्। मधुसूदनं विधिवत् अष्टोत्तरशतं प्रोच्चार्य कर्म समाचरेत्॥

Verse 52

विपापो ह्यश्वमेधानामष्टानां फलमाप्नुयात् । ज्येष्टमासे सिते पक्षे द्वादश्यामुपवासकृत् ॥ ५२ ॥

ज्येष्ठमासे सितपक्षे द्वादश्यामुपवासकृत् विपापो भवेत्। स च अश्वमेधानामष्टानां तुल्यं फलं प्राप्नुयात्॥

Verse 53

क्षीरेणाढकमानेन स्नापयेद्यस्त्रिविक्तमम् । नमस्त्रिविक्तमायेति पूजयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ५३ ॥

यः क्षीरेण एकेनाढकेन त्रिविक्रमं स्नापयति, “नमस्त्रिविक्रमाय” इति मन्त्रं जपन् भक्तिसंयुतः पूजयति, स धर्मार्थसिद्धिं लभते।

Verse 54

जुहुयात्पायसेनैव ह्यष्टोत्तरशताहुतीः । कृत्वा जागरणं रात्रौ पुनः पूजां प्रकल्पयेत् ॥ ५४ ॥

पायसेनैव ह्यष्टोत्तरशताहुतीर्जुहुयात्; रात्रौ जागरणं कृत्वा पुनः पूजां समारभेत्।

Verse 55

अपूपविंशतिं दत्त्वा ब्राह्मणाय सदक्षिणम् । देवदेव जगन्नात प्रसीद परमेश्वर ॥ ५५ ॥

अपूपविंशतिं सदक्षिणं ब्राह्मणाय दत्त्वा प्रार्थयेत्— “देवदेव जगन्नाथ प्रसीद, परमेश्वर तुष्टो भव” इति।

Verse 56

उपायनं च संगृह्य ममाभीष्टप्रदो भव । ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ५६ ॥

उपायनं च संगृह्य “ममाभीष्टप्रदो भव” इति वदेत्; शक्त्या ब्राह्मणान्भोजयेत्, स्वयं च वाग्यतः भुञ्जीत।

Verse 57

एवं यः कुरुते विप्र व्रतं त्रैविक्रमं परम् । सोऽष्टानां नरमेधानां विपापः फलमाप्नुयात् ॥ ५७ ॥

एवं यः कुरुते विप्र व्रतं त्रैविक्रमं परम्, स विपापः अष्टनां नरमेधानां यत्फलं तदाप्नुयात्।

Verse 58

आषाढशुक्लद्वादश्यामुपवासी जितेन्द्रियः । वामनं पूर्वमानेन स्नापयेत्पयसा व्रती ॥ ५८ ॥

आषाढमासस्य शुक्लपक्षे द्वादश्यां व्रती उपवासी जितेन्द्रियः पूर्वोक्तमानविधिना वामनदेवं पयसा स्नापयेत् ॥

Verse 59

नमस्ते वामनायेति दूर्वाज्याष्टोत्तरं शतम् । हुत्वा च जागरं कुर्याद्वामनं चार्चयेत्पुनः ॥ ५९ ॥

“नमस्ते वामनाय” इति जपन् दूर्वाज्यसंयुक्तं अष्टोत्तरशतं हुत्वा जागरं कुर्यात्, पुनश्च वामनं समर्चयेत् ॥

Verse 60

सदाक्षिणं च दध्यन्नं नालिकेरफलान्वितम् । भक्त्या प्रदद्याद्विप्राय वामनार्चनशीलिने ॥ ६० ॥

सदक्षिणं दध्यन्नं नालिकेरफलसंयुतम् । भक्त्या वामनार्चनशीलिने विप्राय प्रदद्यात् ॥

Verse 61

वामनो वुद्धिदो होता द्रव्यस्थो वामनः सदा । वामनस्तारकोऽस्माच्च वामनाय नमो नमः ॥ ६१ ॥

वामनः बुद्धिदो होता द्रव्यस्थो वामनः सदा । वामनस्तारकोऽस्माकं वामनाय नमो नमः ॥

Verse 62

अनेन दत्त्वा दध्यन्नं शक्तितो भोजयेद्दिजान् । कृत्वैवमग्रिष्टोमानां शतस्य फलमाप्नुयात् ॥ ६२ ॥

अनेन दत्त्वा दध्यन्नं शक्तितो द्विजान् भोजयेत् । एवमाचरन् अग्निष्टोमशतस्य फलमाप्नुयात् ॥

Verse 63

श्रावणस्य सिते पक्षे द्वादश्यामुपवासकृत् । क्षीरेण मधुमिश्रेण स्नापयेच्छ्रीधरं व्रती ॥ ६३ ॥

श्रावणस्य शुक्लपक्षे द्वादश्यां व्रती उपवासं कृत्वा मधुमिश्रितेन क्षीरेण श्रीधरं स्नापयेत् ॥

Verse 64

नमोऽस्तु श्रीधरायेति गन्धाद्यैः पूजयेत्क्रमात् । जुहुयात्पृषदाज्येन शतमष्टोत्तरं मुने ॥ ६४ ॥

“नमोऽस्तु श्रीधराय” इति जपन् गन्धादिभिः क्रमात् पूजयेत्; मुने, पृषदाज्येन अष्टोत्तरशतं जुहुयात् ॥

Verse 65

कृत्वा च जागरं रात्रौ पुनः पूजां प्रकल्पयेत् । दातव्यं चैव विप्राय क्षीराढकमनुत्तमम् ॥ ६५ ॥

रात्रौ जागरं कृत्वा पुनः पूजां प्रकल्पयेत्; विप्राय च अनुत्तमं क्षीराढकं दद्यात् ॥

Verse 66

दक्षिणां च सवस्त्रां वै प्रदद्याद्धेमकुण्डले । मन्त्रेणानेन विप्रेन्द्रु सर्वकामाश्रसिद्धये ॥ ६६ ॥

सवस्त्रां दक्षिणां प्रदद्याद्, हेमकुण्डले च; अनेन मन्त्रेण, हे विप्रेन्द्र, सर्वकामाश्रसिद्धिः स्यात् ॥

Verse 67

क्षीराब्धिशायिन्देवेश रमाकान्त जगत्पते । क्षीरदानेन सुप्रीतो भव सर्वसुखप्रदः ॥ ६७ ॥

क्षीराब्धिशायिन् देवेश रमाकान्त जगत्पते । क्षीरदानेन सुप्रीतो भव सर्वसुखप्रदः ॥

Verse 68

सुखप्रदत्त्वाद्विप्रांश्च भोजयेच्छक्तितो व्रती । एव कृत्वाश्वमेधानां सहस्त्रस्य फलं लभेत् ॥ ६८ ॥

सुखप्रदत्वात् व्रती यथाशक्ति विप्रान् भोजयेत्। एवं कृत्वा अश्वमेधानां सहस्रस्य फलं लभेत्॥

Verse 69

मासि भाद्रपदे शुक्ले द्वादश्यां समुपोषितः । स्नापयेद्द्रोणपयसा हृषीकेशं जगद्गुरुम् ॥ ६९ ॥

भाद्रपदमासे शुक्लपक्षे द्वादश्यां समुपोषितः। द्रोणपयसा जगद्गुरुं हृषीकेशं स्नापयेत्॥

Verse 70

हृषीकेश नमस्तुभ्यमिति संपूजयेन्नरः । चरुणा मधुयुक्तेन शतमष्टोत्तरं हुनेत् ॥ ७० ॥

“हृषीकेश नमस्तुभ्यम्” इति वदन् नरः संपूजयेत्। मधुयुक्तेन चरुणा अष्टोत्तरशतं हुनेत्॥

Verse 71

जागरादीनिनि निर्वर्त्य दद्यादात्मविदे ततः । सार्धाढकं च गोधूमान्दक्षिणां हेम शक्तितः ॥ ७१ ॥

जागरादीनि विधिवत् निर्वर्त्य ततः आत्मविदे दद्यात्। दक्षिणार्थं सार्धाढकं गोधूमान् हेम च यथाशक्ति॥

Verse 72

हृषीकेश नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकहेतवे । मह्यं सर्वसुखं देहि गोधूमस्य प्रदानतः ॥ ७२ ॥

हृषीकेश नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकहेतवे। गोधूमप्रदानतो मह्यं सर्वसुखं प्रदीयताम्॥

Verse 73

भोजयेद्ब्राह्माञ्शक्त्या स्वयं चाश्रीतवाग्यतः । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्ममेधफलं लभेत् ॥ ७३ ॥

ब्राह्मणान् यथाशक्ति भोजयेत्, स्वयं च वाग्यतः इन्द्रियनिग्रहयुक्तः। सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्ममेधस्य परमं फलं लभेत्॥

Verse 74

आश्विने मासिशुक्लायां द्वादश्यांसमुपोषितः । पद्मनाभं चपयसा स्नापयेद्भक्तितः शुचिः ॥ ७४ ॥

आश्विनमासे शुक्लपक्षे द्वादश्यां समुपोष्य शुचिर्भक्त्या पयसा पद्मनाभं स्नापयेत्॥

Verse 75

नमस्ते पद्मनाभाय होमं कुयार्त्स्वशक्तितः । तिलब्रीहियवाज्यैश्च पूजयेच्च विधानतः ॥ ७५ ॥

नमस्ते पद्मनाभाय। स्वशक्तितो होमं कुर्यात्, तिलब्रीहियवाज्यैश्च विधानतः पूजयेत्॥

Verse 76

जामरं निशि निर्वर्त्य पुनः पूजां समाचरेत् । दद्याद्विप्राय कुडवं मधुनस्तु सदक्षिणम् ॥ ७६ ॥

निशि जामरं निर्वर्त्य पुनः पूजां समाचरेत्। विप्राय मधुनः कुडवं सदक्षिणं दद्यात्॥

Verse 77

पद्मनाभ नमस्तुभ्यं सर्वलोकपितामह । मधुदानेन सुप्रीतो भवसर्वसुखप्रदः ॥ ७७ ॥

पद्मनाभ नमस्तुभ्यं सर्वलोकपितामह। मधुदानेन सुप्रीतो भव सर्वसुखप्रदः॥

Verse 78

एवं यः कुरुते भक्त्या पद्मनाभव्रतं सुधीः । ब्रह्ममेधसहस्त्रस्य फलमाप्नोति निश्चितम् ॥ ७८ ॥

एवं यः सुधीर्भक्त्या पद्मनाभव्रतं करोति, स निश्चितं ब्रह्ममेधसहस्रस्य तुल्यं फलं प्राप्नोति ॥

Verse 79

द्वादश्यां कार्तिके शुक्ले उपवासी जितेन्द्रियः । क्षीरेणाकढकमानेन दन्धा वाज्येन तावता ॥ ७९ ॥

कार्तिके शुक्लपक्षे द्वादश्यां उपवासी जितेन्द्रियः स्यात्; अढकमानं क्षीरं दध्ना वा तावता घृतेन सह समर्पयेत् ॥

Verse 80

नमो दामोदरायेति स्नापयेद्भक्तिभावतः । अष्टोत्तरशतं हुत्वा मघ्वाज्याक्ततिलाहुतीः ॥ ८० ॥

“नमो दामोदराय” इति मन्त्रं जपन् भक्तिभावेन देवमूर्तिं स्नापयेत्; ततः घृताक्ततिलाहुतीः अष्टोत्तरशतं हुत्वा कर्म समापयेत् ॥

Verse 81

जागरं नियतः कुर्यात्त्रिकालार्चनतत्परः । प्रातः संपूजयेद्देवं पद्मपुष्पैर्मनोरमैः ॥ ८१ ॥

नियतः जागरं कुर्यात् त्रिकालार्चनतत्परः; प्रातः पद्मपुष्पैर्मनोरमैः देवं सम्यक् संपूजयेत् ॥

Verse 82

पुनरष्टोत्तरशतं जुहुयात्सघृतै स्तिलैः । पञ्चभक्ष्ययुतं चान्नं दद्याद्विप्राय भक्तितः ॥ ८२ ॥

पुनरपि सघृतैस्तिलैः अष्टोत्तरशतं जुहुयात्; पञ्चभक्ष्ययुतं चान्नं भक्त्या विप्राय दद्यात् ॥

Verse 83

दामोदर जगन्नाथ सर्वकारणकारण । त्राहिमां कृपया देव शारणागतपालकः ॥ ८३ ॥

हे दामोदर जगन्नाथ सर्वकारणकारण । कृपया मां त्राहि देव शरणागतपालकः ॥ ८३ ॥

Verse 84

अनेन दत्त्वा दानं च श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । दक्षिणांच यथाशक्त्या ब्राह्मणांचापि भोजयेत् ॥ ८४ ॥

अनेन कृत्वा दानं च श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । दक्षिणां च यथाशक्त्या ब्राह्मणांश्चापि भोजयेत् ॥ ८४ ॥

Verse 85

एवंकृत्वा व्रतं सम्यगश्रीयाद्बन्धुभिः सह । अश्वमेघ सहस्राणां द्विगुणं फलमश्नुते ॥ ८५ ॥

एवं कृत्वा व्रतं सम्यग् अश्रीयाद् बन्धुभिः सह । अश्वमेघसहस्राणां द्विगुणं फलमश्नुते ॥ ८५ ॥

Verse 86

एवं कुर्याद्व्रती यस्तु द्वादशीव्रतमुत्तमम् । संवत्सरं मुनिश्रेष्ठ स याति परमं पदम् ॥ ८६ ॥

एवं कुर्याद् व्रती यस्तु द्वादशीव्रतमुत्तमम् । संवत्सरं मुनिश्रेष्ठ स याति परमं पदम् ॥ ८६ ॥

Verse 87

एकमासे द्विमासे वायः कुर्याद्भक्तितत्परः । तत्तत्फलमवाप्नोति प्राप्नोति च हरेः पदम् ॥ ८७ ॥

एकमासे द्विमासे वा यः कुर्याद् भक्तितत्परः । तत्तत्फलमवाप्नोति प्राप्नोति च हरेः पदम् ॥ ८७ ॥

Verse 88

पूर्णँ संवत्सरं कृत्वा कुर्यादुद्यापनं व्रती । मार्गशीर्षासिते पक्षे द्वादश्यां च मुनीश्वर ॥ ८८ ॥

पूर्णं संवत्सरं कृत्वा व्रती उद्यापनं कुर्यात्। मार्गशीर्षेऽसितपक्षे द्वादश्यां मुनीश्वर॥

Verse 89

स्नात्वा प्रातर्यथाचारं दन्तधावनपूर्वकम् । शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः ॥ ८९ ॥

स्नात्वा प्रातर्यथाचारं दन्तधावनपूर्वकम्। शुक्लमाल्याम्बरधरो शुक्लगन्धानुलेपनः॥

Verse 90

मण्डपं कारयेद्दिव्यं चतुरस्त्रं सुशोभनम् । घण्टाचामरसंयुक्तं किङ्किणीरवशोभितम् ॥ ९० ॥

मण्डपं कारयेद्दिव्यं चतुरस्त्रं सुशोभनम्। घण्टाचामरसंयुक्तं किङ्किणीरवशोभितम्॥

Verse 91

अलंकृतं पुष्पमाल्यैर्वितानघ्वजराजितान् । छादितं शुक्लवस्त्रेण दीपमालाविभूषितम् ॥ ९१ ॥

अलंकृतं पुष्पमाल्यैर्वितानध्वजराजितम्। छादितं शुक्लवस्त्रेण दीपमालाविभूषितम्॥

Verse 92

तन्मध्ये सर्वतोभद्रं कुर्यात्सम्यगलंकृतम् । तस्योपरिन्यसेत्कुम्भान्द्वादशाम्बुप्रपूरितान् ॥ ९२ ॥

तन्मध्ये सर्वतोभद्रं कुर्यात्सम्यगलंकृतम्। तस्योपरि न्यसेत्कुम्भान् द्वादशाम्बुप्रपूरितान्॥

Verse 93

एकेन शुक्लवस्त्रेण सम्यक्संशोधितेन च । सर्वानाच्छादयेत्कुम्भान्पञ्चरत्नसमन्वितान् ॥ ९३ ॥

एकेन शुक्लवस्त्रेण सम्यक् शुद्धीकृतेन च । पञ्चरत्नसमायुक्तान् सर्वान् कुम्भान् समाच्छादयेत् ॥

Verse 94

लक्ष्मीनारायणं देवं कारयेद्भक्तिमान्व्रती । हेम्ना वा रजतेनापि तथा ताम्रेण वा द्विज ॥ ९४ ॥

लक्ष्मीनारायणं देवं कारयेद् भक्तिमान् व्रती । हेम्ना वा रजतेनापि तथा ताम्रेण वा द्विज ॥

Verse 95

स्थापयेत्प्रतिमां तां च कुम्भोपरि सुसंयमी । तन्मूल्यं वा द्विजश्रेष्ट काञ्चनं च स्वशक्तितः ॥ ९५ ॥

स्थापयेत् प्रतिमां तां च कुम्भोपरि सुसंयमी । तन्मूल्यं वा द्विजश्रेष्ठ स्वशक्त्या काञ्चनं दद्यात् ॥

Verse 96

सर्वव्रतेषु मतिमान्वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । यदि कुर्यात्क्षयं यान्ति तस्यायुर्द्धनसंपदः ॥ ९६ ॥

सर्वव्रतेषु मतिमान् वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । यदि कुर्यात् क्षयं यान्ति तस्यायुर् धनसंपदः ॥

Verse 97

अनन्तशायिनं देवं नारायणमनामयम् । पञ्चामृतेन प्रथमं स्नापयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ९७ ॥

अनन्तशायिनं देवं नारायणमनामयम् । पञ्चामृतेन प्रथमं स्नापयेद् भक्तिसंयुतः ॥

Verse 98

नांमभिः केशवाद्यैश्च ह्युपचाराप्रकल्पयेत् । रात्रौ जागरणं कुर्यात्पुराणश्रवणादिभिः ॥ ९८ ॥

केशवाद्यैर्नामभिः प्रभोः पूजोपचारान् सम्यक् प्रकल्पयेत्। रात्रौ च पुराणश्रवणादिभिर्जागरणं कुर्यात्॥

Verse 99

जितनिद्रो भवेत्सम्यक्सोपवासो जितेन्द्रियः । त्रिकालमर्चयेद्देवं यथाविभवविस्तरम् ॥ ९९ ॥

सम्यग्जितनिद्रः स्यात् सूपवासो जितेन्द्रियः। त्रिकालं देवमर्चयेद्यथाविभवविस्तरम्॥

Verse 100

ततः प्रातः समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । तिलहोमान्व्याहृतिभिः सहस्रं कार्येद्द्विजैः ॥ १०० ॥

ततः प्रातः समुत्थाय प्रातःकृत्यं समाप्य च। व्याहृतिसहितैस्तिलहोमैः सहस्रं द्विजैः कार्यम्॥

Verse 101

ततः संपूजयेद्देवं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । देवस्य पुरतः कुर्यात्पुराणश्रवणं ततः ॥ १०१ ॥

ततः क्रमात् गन्धपुष्पादिभिः देवम् सम्यक् संपूजयेत्। ततः देवस्य पुरतः पुराणश्रवणं कुर्यात्॥

Verse 102

दद्याद्द्वादशविप्रेभ्यो दध्यन्नं पायसं तथा । अपूपैर्दशभिर्युक्तं सघृतं च सदक्षिणम् ॥ १०२ ॥

द्वादशविप्रेभ्यो दध्यन्नं पायसं च दद्यात्। दशापूपैः सघृतैः सदक्षिणैश्च समन्वितम्॥

Verse 103

देवदेवजगन्नाथ भक्तानुग्रहविग्रह । गृहाणोपायनं कृष्ण सर्वाभीष्टप्रदो भव ॥ १०३ ॥

देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहविग्रह । कृष्ण, इदमुपायनं गृहाण; सर्वाभीष्टप्रदो भव ॥

Verse 104

अनेनोपायनं दत्त्वा प्रार्थयेमाञ्जलिः स्थितः । आधाय जानुनी भूमौ विनयावननतो व्रती ॥ १०४ ॥

अनेनोपायनं दत्त्वा प्रार्थयेताञ्जलिः स्थितः । जानुनी भूमौ निधाय विनयेनावनतो व्रती ॥

Verse 105

नमो नमस्ते सुरराजराज नमोऽस्तुते देवं जगन्निवास । कुरुष्व संपृर्णफलं ममाद्य नमोऽस्तु तुभ्यं पुरुषोत्तमाय ॥ १०५ ॥

नमो नमस्ते सुरराजराज नमोऽस्तु ते देव जगन्निवास । कुरुष्व मेऽद्य संपृर्णफलं प्रयत्नं नमोऽस्तु ते पुरुषोत्तमाय ॥

Verse 106

इति संप्रार्थयेद्विप्रान्देवं च पुरुषोत्तमम् । दद्यादर्घ्यं च देवाय महालक्ष्मीयुताय वै ॥ १०६ ॥

इति संप्रार्थयेद्विप्रान्देवं च पुरुषोत्तमम् । दद्यादर्घ्यं च देवाय महालक्ष्मीयुताय वै ॥

Verse 107

लक्ष्मीपते नमस्तुभ्यं क्षीरार्णवनिवासिने । अर्घ्यं गृहाण देवेश लक्ष्म्या च सहितः प्रक्षो ॥ १०७ ॥

लक्ष्मीपते नमस्तुभ्यं क्षीरार्णवनिवासिने । अर्घ्यं गृहाण देवेश लक्ष्म्या सहाभिषिच्यताम् ॥

Verse 108

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपोयज्ञक्रियादिषु । न्यूनं संपूर्णतां याति सद्यो वन्दे तमच्युतम् ॥ १०८ ॥

यस्य स्मरणमात्रेण नामोच्चारणमात्रतः । तपोयज्ञक्रियादीनां न्यूनता पूर्णतां व्रजेत् । सद्य एव तमच्युतं वन्दे ॥

Verse 109

इति विज्ञाप्य देवेशं तत्सर्वं संयमी व्रते । प्रतिमां दक्षिणायुक्तामाचार्याय निवेदयेत् ॥ १०९ ॥

एवं देवेशं विज्ञाप्य कृतं सर्वं यथाविधि । व्रते संयमवान् साधुः प्रतिमां दक्षिणान्विताम् । आचार्याय निवेदयेत् ॥

Verse 110

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् । भुञ्जीत वाग्यतः पश्चात्स्वयं बन्धुजनैर्वृतः ॥ ११० ॥

पश्चाद् ब्राह्मणान् भोजयेत् शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् । वाग्यतः पश्चाद् भुञ्जीत स्वयं बन्धुजनैर्वृतः ॥

Verse 111

आसायं श्रृदुयाद्विष्णोः कथां विद्वज्जनैः सह । इत्येवं कुरुते यस्तु मनुजो द्वादशीव्रतम् ॥ १११ ॥

सायं विष्णोः कथां पुण्यां शृणुयाद् विद्वद्भिः सह । एवं यः कुरुते मर्त्यो द्वादशीव्रतमुत्तमम् ॥

Verse 112

सर्वान्कामान्स आन्पोति परत्रेह च नारद । त्रिसतकुलसंयुक्तः सर्वपापविवर्जितः । तपाति विष्णुभवनं यत्र यत्त्वा न शोचति ॥ ११२ ॥

स सर्वान् कामान् आप्नोति परत्रेह च नारद । त्रिसतकुलसंयुक्तः सर्वपापविवर्जितः । याति विष्णोर्भवनं यत्र गत्वा न शोचति ॥

Verse 113

य इदं श्रृणुयाद्विप्र द्वादशीव्रतमुत्तमम् । वाचयेद्वापि स नरो वाजपेयफलं लभेत् ॥ ११३ ॥

हे विप्र, यः एतद् द्वादशीव्रतम् उत्तमं शृणुयात्, वाचयेद् वा अपि, स नरः वाजपेययज्ञस्य फलं लभते ॥