Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Verse 1

सनंदन उवाच । मूर्द्धास्यबाहुहृत्क्रोडांतर्बस्तिव्यंजसोनखः । जानुजंघांघ्नियुगलं कालांगानि क्रियादयः ॥ १ ॥

सनन्दन उवाच। मूर्धा मुखं बाहवो हृत् क्रोडोऽन्तर्बस्तिर्व्यञ्जनानि नखाः; जानुजङ्घेऽङ्घ्रियुगलं—एतानि क्रियादयश्च कालाङ्गानि कथ्यन्ते॥

Verse 2

भौमास्फुजिबुधेंदुश्च रविसौम्यसिताः कुजः । गुरुमंदार्किगुरवो मेषादीनामधीश्वराः ॥ २ ॥

भौमः शुक्रः बुधश्चेन्दुः; रविः बुधः शुक्रश्च; कुजोऽपि; तथा गुरुः शुक्रः शनैश्चरः गुरुरिति—एते मेषादिराशीनामधीश्वराः प्रकीर्तिताः।

Verse 3

होरे विषमभेर्केदोः समये शशिसूर्ययोः । आदिपञ्चनवाधीशाद्रेष्काणेशाः प्रकीर्तिताः ॥ ३ ॥

होरा-विभागे विषमभे केतोः समये चन्द्रसूर्यौ स्वस्वकाले अधीशौ; द्रेष्काण-विभागे तु आदिपञ्चनवाधीशादारभ्य द्रेष्काणेशाः प्रकीर्तिताः।

Verse 4

पंचेष्टाष्टाद्रिपंचांशा कुजार्कीज्यज्ञशुक्रगाः । ओजे विपर्ययाद्युग्मे त्रिशांशेशाः समीरिताः ॥ ४ ॥

पञ्चांशेऽधिपतयः कुजः रविः शनैश्चरः गुरुः बुधः शुक्रश्चेति कथिताः। त्रिशांशे तु ओजे राशौ क्रमात्, युग्मे विपर्ययात् त्रिशांशेशाः समीरिताः।

Verse 5

क्रियणतौलिकर्काद्या मेषादिषु नवांशकाः । स्वभाद्द्वादशभागेशाः षड्र्गं राशिपूर्वकम् ॥ ५ ॥

क्रिय-तौलि-कर्काद्याः मेषादिषु नवांशकाः प्रवर्तन्ते। द्वादशभागे तु स्वभादारभ्य भागेशाः; एवं राशिपूर्वकं षड्वर्गं विन्यसेत्।

Verse 6

गोजाश्च कर्कयुग्मेन रात्र्याख्या पृष्टकोदयाः । शेषा दिनाख्यास्तूभयं तिमिः क्रूरः सौम्यः पुमान् ॥ ६ ॥

गोऽजादयः कर्क-युग्मेन सह पृष्ठोदयाः सन्तो रात्र्याख्याः। शेषा दिनाख्याः; तिमिः तु उभयात्मकः—क्रूरः अशुभः, सौम्यः शुभः, पुमानिति च।

Verse 7

पुमान् स्री च क्लीबश्चरस्थिरद्विःस्वभावकाः । मेषाद्याः पूर्वतोदिक्स्थाः स्वस्वस्थानचरास्तथा ॥ ७ ॥

मेषादयः राशयः पुमान् स्त्री क्लीबश्चेति त्रिविधाः; चरस्थिरद्विस्वभावकाः अपि। ते पूर्वदिगादारभ्य स्वस्वस्थाननियताः स्वस्थानचराः सन्ति॥

Verse 8

अजोक्षेणांगनाकीटझषजूका इनादितः । उच्चानि द्वित्रिमनुयुक्तिथीषुभनखांशकैः ॥ ८ ॥

अजः, उक्षः, अङ्गना, कीटः, झषः, जूका इत्यादयः अत्रोच्यन्ते। तेषां नामानि द्वित्रिविभागयुक्त्या, सूक्ष्मांशकपर्यन्तं विभागैः सह, उच्चक्रमेणापि निर्दिश्यन्ते॥

Verse 9

तत्तत्सप्तमनीचानि प्राङ्मध्यांत्यांशकाः क्रमात् । वर्गोत्तमाश्चराधेषु भावाद्द्वादश मूर्तिमान् ॥ ९ ॥

तत्तत्भावे सप्तमांशो नीचस्थानं भवति; अंशाः प्राक्-मध्य-অन्त्यभागरूपेण क्रमात् व्यवस्थिताः। चरादिराशिषु वर्गोत्तमत्वं भावात् निर्णीयते; एवं द्वादश भावाः फलरूपेण मूर्तिमन्तो भवन्ति॥

Verse 10

सिंहोक्षाविस्रश्चतौ लिकुभाः सूर्यात्रिकोणभम् । चतुरस्रं तूर्यमृत्युत्रिकोणं नवपंचमम् ॥ १० ॥

सिंहः उक्षश्च तथा विस्रश्च—एते चतुष्टयस्वरूपा इति कथ्यन्ते। सूर्यः त्रिकोणरूपेण निरूप्यः; चतुरस्रं तूर्यं; त्रिकोणं मृत्युसम्बद्धम्। नवमपञ्चमयोश्च तद्वत् बोध्यम्॥

Verse 11

रिःफाष्टषट्कं त्रिकभं केंद्रं प्राक्तुर्यसप्तखम् । नृपादः कीटपशवो बलाढ्याः केंद्रगाः क्रमात् ॥ ११ ॥

द्वादशाष्टषट्स्थानानि रिःफसमूह इति; तृतीयं त्रिकभावः; केन्द्राणि मध्यस्थानानि; चतुर्थसप्तमौ प्राक्तूर्यसप्तखौ शुभौ। केन्द्रगाः क्रमात् बलाढ्याः; त्रिकगाः कीटपशुवत् अधोगतिं यान्ति; रिःफगाः नृपाधीनाः सेवकत्वं प्राप्नुवन्ति॥

Verse 12

केंद्रात्परं पणफरमापोक्लिममतः परम् । रक्तः श्वेतः शुकनिभः पाटलो धूम्रपांडुरौ ॥ १२ ॥

केन्द्रात् परे पणफर-गृहाणि, ततोऽपि परेऽस्मिन् मतानुसारम् आपोक्लिम-गृहाणि। तेषां वर्णाः—रक्तः, श्वेतः, शुक-निभः (हरिताभः), पाटलः, धूम्रः, पाण्डुरश्च॥

Verse 13

चित्रः कृष्णः पीतपिंगौ बभ्रुः स्वच्छः प्रभाक्रियात् । साम्याशाख्यप्लवत्वं स्याद्द्वितीये वशिरर्कभात् ॥ १३ ॥

चित्रः कृष्णः पीत-पिङ्गौ बभ्रुः स्वच्छश्च—एते स्व-प्रभा-क्रियया जायन्ते। द्वितीये तु साम्यं, अशाख्यत्वं, प्लवत्वं च स्यात्, अर्क-भासेव प्रकाशमानम्॥

Verse 14

कालात्मार्को मनश्चन्द्रः कुजः सत्वं वचो बुधः । जीवो ज्ञानं सुखं शुक्रः कामो दुःखं दिनेशजः ॥ १४ ॥

कालात्मा अर्कः; मनश्चन्द्रः; कुजः सत्त्व-बलम्; वचो बुधः। जीवो ज्ञानं बृहस्पतिः; सुखं शुक्रः; कामो दुःखं च दिनेश-जातः (शनैश्चरः)॥

Verse 15

नृपौ रवीन्दू नेतासृक् कुमारो ज्ञः कवीज्यकौ । सचिवो सूर्यजः प्रेष्यो मतो ज्योतिर्विदां वरैः ॥ १५ ॥

रवीन्दू नृपौ; नेता कुजः; कुमारो ज्ञो बुधः; कवी-इज्यकौ (गुरु-शुक्रौ); सचिवः सूर्यजः (शनैश्चरः); प्रेष्यो राहुः—इति ज्योतिर्विदां वरैः मतम्॥

Verse 16

ताम्रशुक्लरक्तहरित्पीतचित्रासिता रवेः । वर्णा व अव्यहहरीद्रा शचीकौधिपारवेः ॥ १६ ॥

रवेर्वर्णाः—ताम्रः, शुक्लः, रक्तः, हरित्, पीतः, चित्रः, असितश्च। एवमेवान्येषामपि वर्णा ज्ञेयाः—यथा अव्यह-हरिद्रा-पीतता, शची-सम्बन्धा वर्णा, सागर-प्रदेश-सम्बन्धाश्च॥

Verse 17

रविशुक्रारराह्वर्केन्दुविदीज्या दिगीश्वराः । क्षीणेंद्वर्काररविजाः पापा पापयुतो बुधः ॥ १७ ॥

रविः शुक्रः कुजः राहुः अर्केन्दुः बुधो बृहस्पतिश्च दिगीश्वराश्च—एते अधिदेवतारूपेण ज्ञेयाः। क्षीणेन्दौ तथा अर्क-कुज-शनिसंयोगे अशुभफलदाः; पापयुते बुधेऽपि पापत्वं भवति॥

Verse 18

क्लिबौ बुधार्की शुक्रेन्दू स्रियौ शेषा नराः स्मृताः । शिखिभूमिपयोवारिवासिनो भूसुतादयः ॥ १८ ॥

क्लिबौ बुधार्की विज्ञेयौ, शुक्रेन्दू स्त्रियौ स्मृतौ; शेषा ग्रहाः नराः प्रोक्ताः। तथा शिखिवासी, भूमिवासी, पयोवारिवासिनश्च, भूसुतादयश्च तद्वत् वर्गीकृताः॥

Verse 19

कवीज्यौ कुजसूर्यौ च वेदो ज्ञो वर्णपाः क्रमात् । सौरोंऽत्यजाधिपः प्रोक्तो राहुर्म्लेच्छाधिपस्तथा ॥ १९ ॥

कविः (शुक्रः), इज्यः (बृहस्पतिः), कुजः, सूर्यश्च—एते क्रमात् वर्णानां अधिपतयः प्रोक्ताः। शौरिः (शनैश्चरः) अन्त्यजाधिपः कथितः; राहुश्च तथैव म्लेच्छाधिपः॥

Verse 20

चंद्रार्कजीवाज्ञसितौ कुजार्की सात्त्विकादिकाः । देवतेंद्वग्निरैवलाभूकोसखायोपराधिपाः ॥ २० ॥

चन्द्रः सूर्यः बृहस्पतिः बुधः शुक्रः शनिश्च—एते क्रमात् सात्त्विक-राजस-तामसादिभेदेन बोध्याः; कुजः सूर्यश्च तीक्ष्णतरस्वभावौ। एषां अधिदेवताः सोमोऽग्निश्चादयः, स्वस्वाधिपत्येन नियोजकाः॥

Verse 21

वस्रं स्थलं नवं वह्निकहतं मद्यदं तथा । स्फुटितं रवितस्तांम्रं तारे ताम्रपुनिस्तथा ॥ २१ ॥

वस्त्रं स्थले नवं न्यस्तं, वह्निना दग्धमेव च; मद्यपात्रं तथा स्फुटितं, रवितप्तं ताम्रमेव च; तारे ताम्रं पुनस्तप्तं—एतानि देवकार्येऽशुचीन्यनर्हाणि स्मृतानि॥

Verse 22

हेमकांस्यायसी त्र्यंशैःशिशिराद्याः प्रकीर्तिताः । सौरशुक्रारचंद्रज्ञगुरुषूद्यत्सु च क्रमात् ॥ २२ ॥

हेमकांस्यायसी त्र्यंशाः प्रकीर्तिताः शिशिराद्याश्च विभागाः। सौरशुक्राराहुचन्द्रबुधगुरव उद्यत्सु क्रमात् प्रादुर्भवन्ति॥२२॥

Verse 23

त्र्याशत्रिकोणतुर्याष्टसप्तमान्येन वृद्धितः । सौरेज्यारापरे पूर्णे क्रमात्पश्यंति नारद ॥ २३ ॥

त्र्याशत्रिकोणतुर्याष्टसप्तमान्येन वृद्धितः। सौरे ज्यारापरे पूर्णं क्रमात् पश्यन्ति नारद॥२३॥

Verse 24

अयनक्षणघस्रर्तुमासार्द्धशरदो रवेः । कटुतिक्तक्षारमिश्रमधुराम्लकषायकाः ॥ २४ ॥

अयनक्षणघस्रर्तुमासार्द्धशरदो रवेः। कटुतिक्तक्षारमिश्रमधुराम्लकषायकाः॥२४॥

Verse 25

त्रिकोणात्सांत्यधाधर्मायुः सुखखोद्यपः सुहृत् । जीवो जीवज्ञौ सितज्ञौ व्यर्का व्याराः क्रमादमी ॥ २५ ॥

त्रिकोणात् शान्त्यधाधर्मायुः सुखखोद्यपः सुहृत्। जीवो जीवज्ञौ सितज्ञौ व्यर्का व्याराः क्रमादमी॥२५॥

Verse 26

वींद्वर्का विकुजेंद्वर्काः सुहृदोऽन्येरवेर्धृताः । मिथोधनव्ययायत्रिबंधुव्यापारगः सुहृत् ॥ २६ ॥

वींद्वर्का विकुजेंद्वर्काः सुहृदोऽन्ये रवेर्धृताः। मिथोधनव्ययायत्रिबन्धुव्यापारगः सुहृत्॥२६॥

Verse 27

ध्येकानुभक्ता मयान् ज्ञात्वा मिश्रीदीत्सहजान्मुने । मत्कालोधिसुहृन्मित्रपूर्वकान्कल्पयेत्पुनः ॥ २७ ॥

ध्यानेनानुभवेन च ये भक्ताः सम्यगवगम्य, मुने, तान् ज्ञात्वा पुनः स्वजीवनाचारं कालमानपूर्वकं सुहृन्मित्रसमेतं यथाविधि कल्पयेत्॥

Verse 28

स्वोच्चत्रिकोणगेहा प्रनवांशैस्थानजं बलम् । दिक्षु सौम्येज्ययोः सूर्यारयोः सौरे सिताब्जयोः ॥ २८ ॥

स्वोच्चत्रिकोणस्वगृहस्थित्या नवांशशुभभागैश्च ग्रहाणां स्थानजं बलं भवति। दिग्बलं तु बुधगुर्योः, सूर्यशत्रूणां, शनैश्चरस्य, तथा शुक्रचन्द्रयोः स्वस्वदिक्षु प्रसिद्धम्॥

Verse 29

रवाहृतूदगनेन्ये तु वक्रि च समागमे । उत्तरस्था दीप्तकराश्चेष्टा वीर्ययुता मताः ॥ २९ ॥

ये तु स्वगत्याऽऽहृताः उत्तरगमनयुक्ताः, विशेषतः वक्रसमागमकाले, ते चेष्टाबलसम्पन्ना दीप्तकरा वीर्ययुताश्च मताḥ॥

Verse 30

निशींदुकुजसौराश्च सर्वदा क्षोह्नि चापरे । क्रूराः कृष्णे सिते सौम्याः मतं कालबलं बुधैः ॥ ३० ॥

निशा चन्द्रः कुजोऽर्कपुत्रः सदा क्रूरा मताः, केचिदन्येऽपि क्षोभे क्रूराः। कृष्णपक्षे तीव्राः, शुक्लपक्षे सौम्याः—इति बुधैः कालबलं निर्णीतम्॥

Verse 31

सौरारज्ञेज्यशुक्रेंदुसूर्याधिक्यं परस्परम् । पापास्तु बलिनः सौम्या विवक्षाः कण्टकोपगे ॥ ३१ ॥

शनिकुजगुरुशुक्रेन्दुसूर्याणां परस्पराधिक्यं यथायोग्यं विचारयेत्। पापग्रहा बलिनो यदा, सौम्य, तदा सौम्यग्रहा निष्फला इव कण्टकोपगताः स्युः॥

Verse 32

क्लीबे तदूशनाद्वापि चंद्रार्कांशसमं जनुः । स्वांशे पापाः परांशस्थाः सौम्यालग्नं वियोनिजम् ॥ ३२ ॥

क्लीबस्य जननं तदा कथ्यते यदा चन्द्रार्कयोः अंशसमता भवति। स्वांशे पापग्रहाः स्थिताः, परांशेषु सौम्याः, तथा सौम्यलग्ने सति तज्जन्म ‘वियोनिजम्’ इति निगद्यते॥

Verse 33

निर्बलं च तदादेश्यं वियोनेर्जन्म पंडितैः । शीर्षं वक्रगले पादावंसौ पृष्टमुरस्तथा ॥ ३३ ॥

तज्जन्म पण्डितैः ‘निर्बलम्’ इति विज्ञेयं, वियोनेः दोषयुक्तायाः सम्भवात्। तस्य लक्षणानि—शिरः, वक्रगलः, पादौ, अंसौ, पृष्ठं तथा उरः—इति कथ्यन्ते॥

Verse 34

पार्श्वे कुक्षी त्वपानांघ्री मेढ्रमुष्कौ तथा स्फिजौ । पुच्छं चतुष्पदांगेषु मेषाद्या राशयः स्मृताः ॥ ३४ ॥

चतुष्पददेहेषु मेषाद्या राशयः अङ्गेष्वेवं विन्यस्ताः स्मृताः—पार्श्वे कुक्षी, अपानं च अङ्घ्री, मेढ्रमुष्कौ, स्फिजौ, तथा पुच्छम्॥

Verse 35

लग्नांशाद्ग्रहयुग्दृष्ट्वा वर्णान्बलयुताद्वदेत् । दृक्समानप्रमाणांश्च इष्टे रेखां स्मरस्थितैः ॥ ३५ ॥

लग्नांशे ग्रहयुगं निरीक्ष्य बलानुसारं वर्णान् वदेत्। समदृष्टिप्रमाणांश्च, इष्टरेखां मनसि निधाय, यथास्थानं लिखेत्॥

Verse 36

खगत्र्यंशे बलाग्नेगे चरमांशे ग्रहान्विते । वांशे स्थलांबुजः सौरेर्द्वीक्षायोगभवा द्विजाः ॥ ३६ ॥

खगसंज्ञे त्र्यंशे सति, चरमांशे च ग्रहान्विते, शौरेः प्रभावात् ‘द्वीक्षायोग’सम्भवात्, स्थलाम्बुजाख्ये वांशे द्विजा जायन्ते॥

Verse 37

विप्रलैस्तनुजचंद्रेज्यार्कैस्तरूणां जनिं वदेत् । स्थलांबुभेंदोशकृतश्चेतरेषामुदाहृतः ॥ ३७ ॥

विप्रैस्तनुजैश्चन्द्रेण बृहस्पतिना रविणा च तरूणां जनिं प्रवदेत्। अन्येषां तु स्थलात् जलात् भूमेः शकृदाद् इति जनिरुदाहृता॥३७॥

Verse 38

स्थलांबु च पतिः खेटो लग्नाद्यावन्मिते गृहे । तावंत एव तखः स्थलजा जलजास्तथा ॥ ३८ ॥

स्थलाम्बुपतिः खेटो लग्नाद्यावन्मिते गृहे यत्र स्थितः। तावन्त एव फलप्रदाः स्थलजा जलजाश्च तथा॥३८॥

Verse 39

अंतःसारा रवौ सौरे दुर्भगाः क्षीरिणो विधौ । भौमे कंटकिनो वृक्षा ईज्ये ज्ञे सफलाफलौ ॥ ३९ ॥

अन्तःसारा रवौ वृक्षा सौरे दुर्भगाः स्मृताः। क्षीरिणो विधौ भौमे कंटकिनस्तथा। ईज्ये ज्ञे च सफलाफलाः॥३९॥

Verse 40

पुष्पिता भार्गवे स्निग्धाश्चंद्रेऽथ कटुकाः कुजे । अशुभर्क्षे शुभः खेटः शुभं वृक्षं कुभूमिजम् ॥ ४० ॥

पुष्पिता भार्गवे स्निग्धाश्चन्द्रेऽथ कटुकाः कुजे। अशुभर्क्षेऽपि शुभः खेटः; शुभेऽपि वृक्षे कुभूमिजम्॥४०॥

Verse 41

कुर्याद्विलोमगो वापि स्वांशोक्तपरगैः समम् । कुजेंदुहेतुकं स्त्रीणां प्रतिमासमिहार्तवम् ॥ ४१ ॥

कुर्याद्विलोमगो वापि स्वांशोक्तपरगैः समम्। कुजेन्दुहेतुकं स्त्रीणां प्रतिमासं रजःप्रवृत्तिः॥४१॥

Verse 42

नेष्टस्थेज्येऽन्यथास्ते स्त्रीयुंक्तासन्नरेक्षिते । पापयुक्तेक्षिते द्यूने रुषा प्रीत्या शुभग्रहैः ॥ ४२ ॥

यदा गुरुः नेष्टस्थे स्थित्वा शुभलक्षणविपरीतं चरति, स्त्रीग्रहयोगेन वा स्त्रीराशिसंयुक्तः सन् रक्षादृष्टिविहीनः; तथा सप्तमभावे पापग्रहयोगदृष्टियुक्ते सति, शुभग्रहाः अपि कदाचित् फलानि ददति—रुषा मिश्रितानि, क्वचित् प्रीत्या च।

Verse 43

शुक्रार्केंदुजैः स्वांशस्थैरीज्य चांगत्रिकोणगे । भवेदपत्यं विप्रेन्द्र पुंसां सद्वीर्यशालिनाम् ॥ ४३ ॥

शुक्रसूर्यचन्द्रकुजाः स्वांशेषु स्थिताः सन्ति, गुरुः च त्रिकोणस्थो भवति; हे विप्रेन्द्र, तदा पुंसां सद्वीर्यशालिनां सन्तानलाभो भवति।

Verse 44

अस्रेऽर्केंदो कुजार्की चेत्पुंस्रियोरामयप्रदौ । व्ययखगो युक्तौ चैकदृष्ट्या नृत्युप्रदौ तयोः ॥ ४४ ॥

अष्टमे सूर्यचन्द्रौ चेत्, कुजशनी युतौ स्याताम्, तदा पुंसां स्त्रीणां च रोगप्रदौ भवतः; युतौ सन्तौ चैकदृष्ट्या यदा पश्यतः, तदा तयोः मृत्युप्रदत्वं भवति।

Verse 45

शुक्रार्क्रौ मातृपितरौ दिवा नक्तं शशीनजौ । मातृष्वसृपितृव्याख्यौ वा पद्मेजि समे शुभौ ॥ ४५ ॥

शुक्रसूर्यौ मातापितरौ ज्ञेयौ; दिवा नक्तं च शशिनः सुतौ इव कथितौ। अथवा हे पद्मज, मातृष्वसा पितृव्यश्च समे (बलस्थित्यादौ) शुभौ इति निगद्येते।

Verse 46

पापदृष्टे शुभे क्षीणे तुंगे वा लग्नगेयमे । क्षीणेंदुकुजसंदृष्टे मृत्युमेत्य गता ध्रुवम् ॥ ४६ ॥

शुभग्रहः पापदृष्टः क्षीणः सन्, तुङ्गेऽपि वा लग्नेऽपि स्थितः, यदि क्षीणचन्द्रकुजसंदृष्टो भवति, तदा ध्रुवं मृत्युम् एति इति ज्ञेयम्।

Verse 47

युगपद्वा पृथक्सस्थौ लग्नेंदू पापमध्यगौ । यदा तदा गर्भयुता नारी मृत्युमवाप्नुयात् ॥ ४७ ॥

युगपद्वा पृथक्स्थौ लग्नचन्द्रौ पापग्रहैर्मध्यगतौ यदा भवेताम् । तदा गर्भिणी नारी मृत्युमवाप्नुयादिति शास्त्रार्थः ॥

Verse 48

लग्नांञ्चद्राच्च तुर्यस्थैः पापैर्निधनगे कुजे । नष्टेंदौ कुजरव्योश्च बंधुरिष्पगयोर्मृतिः ॥ ४८ ॥

लग्नाच्च चन्द्राच्च तुर्यस्थैः पापग्रहैः, कुजो निधनगे स्थितः । नष्टचन्द्रे कुजरव्योश्च संयोगे, बन्धोः पत्या च मृत्युः प्रदर्श्यते ॥

Verse 49

तन्वस्तसंस्थयोर्भौमरव्योः शस्रभवः क्षयः । यन्मासाधिपतिर्नष्टस्तन्मासं संस्रवे त्यजेत् ॥ ४९ ॥

तन्वस्तसंस्थयोर्भौमरव्योः स्थितौ शस्त्रभवः क्षयः प्रादुर्भवति । यन्मासाधिपतिर्नष्टः स्यात्, तन्मासं कर्मकृत्येषु परित्यजेत् ॥

Verse 50

लग्नेंदुगैः शुभैः खेटैस्त्रिकोणार्थास्तभूखगैः । पापैस्त्रिषष्टलाभस्थैः सुखी गर्भो रवीक्षितः ॥ ५० ॥

लग्नचन्द्रगैः शुभखेटैः, त्रिकोणधनस्थैश्च शुभैः, पापैस्तु तृतीयषष्ठलाभस्थैः । रवीक्षिते गर्भः सुखी शुभफलप्रदः ॥

Verse 51

ओजभे पुरुषांशेऽर्केज्येंदुलग्नैर्बलान्वितैः । गुर्वर्कौ विषमस्थौ वा युंजन्म प्रवदेत्तदा ॥ ५१ ॥

ओजभे पुरुषांशे च, लग्नचन्द्रगुरुवार्काः बलवन्तो यदा भवन्ति । तदा पुंस्जन्म प्रवदेत्; तथा गुरुवार्कौ विषमस्थौ चेत्, तद्वदेव ॥

Verse 52

युग्मभांशस्थितैस्तैस्तु वक्रेंदुभृगुभिस्तथा । यामस्थानगतैर्वाच्यं स्रियो जन्म मनीषिभिः ॥ ५२ ॥

यदा ग्रहाः युग्मभांशेषु संस्थिताः स्युः, वक्रगतौ च चन्द्रशुक्रौ, यामस्थानगतैश्च तैः—तदा मनीषिभिः स्त्रीजन्म सूच्यते ॥

Verse 53

द्व्यंगस्था बुधसंदृष्टाः स्वपक्षेय मलंकराः । लग्नं विनौजभावस्थः सौरः पुंजन्मकृत्तथा ॥ ५३ ॥

द्व्यङ्गस्थाः ग्रहाः बुधदृष्टाः स्वपक्षे शुभफलप्रदाः स्युः। तथा लग्नं विना युग्मभावस्थः सौरः पुंजन्मकर इति कथ्यते ॥

Verse 54

मिथो रवींदूर्ज्ञार्की वा पश्यतः समगं रविः । वक्रो वांगविधू ओजे जज्ञौ युग्मौजसंस्थितौ ॥ ५४ ॥

मिथः पश्यतो रवीन्दू समगत्वं रविः प्राप। ततः ओजभागे वक्रगतश्चन्द्रः जातः, युग्मौजसंस्थितिं च लेभे ॥

Verse 55

कुजेक्षितेपुमांशेदुहिता क्लीब जन्मदा । समे सितेन्दू ओजस्था ज्ञारांगोज्या नृवीक्षितौ ॥ ५५ ॥

कुजदृष्टे पुमांशे दुहिता जायते, क्लीबजन्मदापि स्यात्। समे सितेन्दू ओजस्थे बलसम्पन्नं जननम्; बुधसूर्यकुजयोगे गुरुदृष्टलग्ने पुंजन्म निर्दिश्यते ॥

Verse 56

लग्नेंदुसमगौ युग्मस्थाने वा यमलंकराः । ग्रहोदयस्थान्द्यंगांशान्पश्यति ज्ञे स्वभागगे ॥ ५६ ॥

लग्नचन्द्रयोः समागमे युग्मस्थाने वा देहः यमललक्षणः स्यात्। ज्ञे स्वभागगे सति ग्रहाणामुदयस्थानं तथा अङ्गांशांश्च पश्यति प्रभावतः ॥

Verse 57

त्रितयं ज्ञांशकाद्युग्मममिश्रैः सममादिशेत् । लग्ने चापांत्यभागस्थे तदंशस्थबलिग्रहैः ॥ ५७ ॥

त्रितयं ज्ञांशकाद्युग्मं सममेवामिश्रितं विधीयेत्। धनुषो लग्नेऽन्त्यभागे तदंशस्थबलिग्रहैः फलमादिशेत्॥

Verse 58

वीर्याढ्यज्ञार्किसदृष्टैः कोशस्थावहवोगिनः । सितारेज्यार्कचंद्रार्किज्ञांगेशोर्केंदवोऽधिपाः ॥ ५८ ॥

वीर्यज्ञानदृग्बलैः समृद्धाः कोशस्थाः भारवाहिनो भोगिनश्च। सिततारागुरु-सूर्य-चन्द्र-शनैश्चर-बुधाङ्गिरसोऽर्केन्दवश्चाधिपतयः कथ्यन्ते॥

Verse 59

मासानां तत्समं वाच्यं गर्बगस्थस्य शुभाशुभम् । त्रिकोमे ज्ञे परैर्नष्टैर्द्विमुखाह्निकपान्वितः ॥ ५९ ॥

मासानुसारं गर्भगस्थस्य शुभाशुभं तत्समं वाच्यम्। त्रिकोणे ज्ञे सति परचिह्ननष्टे द्विमुखं फलमाह्निकपानविकृतिसहितं कथ्यते॥

Verse 60

अवागावाटावशुभैर्भसंधिस्थैः प्रजायते । वीरान्सगीश्चदष्टेध्वष्टार्कातभसंहिताः ॥ ६० ॥

अशुभस्वरसंयोगैर्भ्रष्टसन्धिभिरपि विकृतयः प्रजायन्ते। दूषितपाठक्रमैर्भग्नविन्यासैश्च वीर्यधर्मार्थः खण्ड्यते, विक्षिप्य नश्यति॥

Verse 61

आरार्की चेज्यभांशस्थौ सदंतोगर्भकस्तदाः । खर्भेजे भुविमंदारदृष्टे कुब्जस्तु गर्भगः । पर्गुर्मीने यमेद्वारैर्दष्टेथांगेभघसंधिगे ॥ ६१ ॥

आरार्की चेज्यभांशस्थौ तदा सदन्तोगर्भकः स्मृतः। खर्भेजे भुविमन्दारदृष्टे कुब्जो भवति गर्भगः। पर्गुर्मीने यमद्वारैर्दष्टेऽङ्गेषु सन्धिषु दोषाः प्रजायन्ते॥

Verse 62

पापैर्जडो विधौ गर्भः शुभदृष्टिविवर्जिते । मृगांत्यगे वामनकः सौरेंद्रर्कनिरीक्षिते । धीनयोदपगैस्त्र्यंशैः पापास्तैरसिरोह्रदाः ॥ ६२ ॥

पापग्रहैः पीडिते विधौ शुभदृष्टिविवर्जिते गर्भाधाने जातो बालो जडबुद्धिर्भवति। मृगशीर्षान्ते गर्भे वामनकत्वं जायते। सौरेंद्रयोर्दृष्टौ तथा धीन-योदपादिभिः पापत्र्यंशैः युक्ते शिरोरोग-रक्तविकारादिदुःखानि पापाः जनयन्ति॥

Verse 63

रवींदुयुक्ते सिंहेंगे माहेयार्किनिरीक्षिते । नेत्रहीना मिश्रखेटैर्दृष्टे बुद्धुदलोचनाः । व्ययेजो वामनयनं दक्षं सूर्यो विनाशयेत् ॥ ६३ ॥

रवीन्दुयुक्ते सिंहस्थे माहेयशनीभ्यां निरीक्षिते, मिश्रग्रहपीडितदृष्टे जनाः दुर्बुद्धयो मन्दलोचनाश्च भवन्ति। व्ययस्थाने तादृशे योगे वामनेत्रनाशः; सूर्यहेतौ तु दक्षनेत्रविनाशः॥

Verse 64

नेष्टा योगाः शुभैर्दृष्टाः पापाः स्युर्नात्र संशयः । मंदेऽस्ते मंदभांशेंगे निषैकेब्दत्रये जनिः ॥ ६४ ॥

शुभा अपि योगाः पापदृष्ट्या निरीक्षिताः अशुभा भवन्ति, नात्र संशयः। मंदेऽस्ते लग्ने च मंदभांशे पतिते, निषेकात् त्र्यब्दाभ्यन्तरे जनिर्भवति॥

Verse 65

द्वादशाब्दे शशिन्येवं सुतावपि विचिंतयेत् ॥ ६५ ॥

द्वादशाब्दे गते एवं शशिनि सुतविषयेऽपि तथैव विचारयेत्॥

Verse 66

आधानेंदुद्वादशांशा पापास्तद्राशिभिः पुरः ॥ ६६ ॥

आधानकाले चन्द्रस्य द्वादशांशाः पापग्रहपीडिताः, विशेषतः तद्राशिभिः पुरः स्थिताः, अशुभफलप्रदाः स्मृताः॥

Verse 67

शशांके जन्मभागादिद्वि घ्नमिष्टकलाः स्मृताः ॥ ६७ ॥

शशाङ्के विचार्यमाणे जन्मभागादारभ्य द्विगुणितभागसम्भवाः शुभकलाः स्मृताः ॥

Verse 68

पितुः परोक्षे जन्मस्यादिन्दौ लग्नमपश्यति ॥ ६८ ॥

पितुः परोक्षे सति जन्म भवति; इन्दौ चापश्यति लग्नं नोपलभ्यते ॥

Verse 69

मध्याद्भ्रष्टेर्के विदेशस्थे जनने नारिजन्म वै । मंदेंगस्थे कुजेस्ते च ज्ञोस्फुजि मध्यगे विधौ ॥ ६९ ॥

मध्याद्भ्रष्टेऽर्के विदेशस्थे जनने नारिजन्म सूच्यते। तथा मन्देऽङ्गस्थे कुजेऽपि तथा, ज्ञे स्फुजितराशौ, विधौ च मध्यगे—एते लक्षणा इति कथ्यन्ते ॥

Verse 70

पापांगेब्जे त्रिभागे लौ स्वायगैः सद्भिरुद्गतः । सूर्यस्तद्दृष्टिगो वापि ज्ञेयो ज्योतिर्विदां वरैः ॥ ७० ॥

पापाङ्गेऽब्जे त्रिभागे ‘लौ’ इति राशौ सद्भिः स्वायगैः गणिते भानुरुद्गतः। तद्दृष्टिगोऽपि सूर्यः स्यात्—इति ज्योतिर्विदां वरैः ज्ञेयम् ॥

Verse 71

चतुष्पदर्क्षगे भानौ शेर्षैबलयुतैः खगैः । कोशादतौ तु यमलौ जायेते मुनिसत्तम ॥ ७१ ॥

मुनिसत्तम, चतुष्पदर्क्षगे भानौ, कोशात् यमलौ जायते; शिरोलक्षणसमन्वितौ बलवन्तौ खगस्वभावौ च ॥

Verse 72

सार्क्यारसिंहोज्ञाजांसे भांशतुत्यांगनालयुक् । लग्नमिंदुं च सार्केंदुं न पश्यति यदा गुरुः ॥ ७२ ॥

यदा गुरुः लग्नं न पश्यति, न च चन्द्रं, न च शनियुतं चन्द्रं; तथा सिंहादिभागेषु बुधादिविभागेषु च पापप्राबल्ये सति—तदा जातकः अशुभनिवासयोगी क्लेशपीडितश्च भवति ॥

Verse 73

सपापगोऽर्को जायो वा परवीर्यप्रसूतिकृत् । पापभस्थौ पापखेटैः सूर्यार्घानत्रिकोणगौ ॥ ७३ ॥

यदि सूर्यः पापयुतो भवति तदा पराधीनत्वं जनयति, अथवा परवीर्येण सन्तानोत्पत्तिं करोति। तथा पापस्थानेषु पापखेटैः स्थितेषु, सूर्यचन्द्रौ च सूर्यस्य अर्घविभागस्य त्रिकोणस्थौ चेत्—एवमेव फलानि सूच्यन्ते ॥

Verse 74

विदेशगः पितावृद्धः खेवा राशिवशात्यये । पूर्ण इंढौ स्वभेशेज्ञे शुभे मुव्यंवुजे तनौ ॥ ७४ ॥

विदेशस्थितौ पितरि वृद्धे च, फलं राशिवशात् निर्णेयम्। यदि चन्द्रः पूर्णः शुभः स्वक्षेत्रे वा स्वेशक्षेत्रे स्थितः, विशेषतः तनुभावे शुभयोगे—तदा शुभफलप्राप्तिः भवति ॥

Verse 75

द्यूनस्थे वा विधौ यातेंगना नारी प्रसूयते । अब्धांगमन्भगः पूर्णे ज्यो वा पश्यति नारद ॥ ७५ ॥

हे नारद, यदि बुधः द्यूनस्थो भवति अथवा तत्र गतः, तदा नारी कन्यां प्रसूते। तथा चन्द्रस्य अङ्गभागः पूर्णतां गतः सन्, तेजस्वी ज्योतिः दृश्यते ॥

Verse 76

स्वबंलग्नगः सूतिः सलिले नात्र संशयः । पापदृष्टे यमे गुद्यां जन्मांगाजव्ययस्थिते ॥ ७६ ॥

यदि लग्नं जलराशौ भवति तदा प्रसवः सलिले वा सलिलसमीपे भवति—नात्र संशयः। पापदृष्टे यमे, गुदप्रदेशे च बिन्दौ पतिते, जन्मकारके च व्ययस्थाने स्थिते—अशुभलक्षणानि कथ्यन्ते ॥

Verse 77

कर्कातिलग्नगेशौरेवटे जन्माब्जवीक्षिते । मंदे जन्मगते लग्ने बुधसूर्येंदुवीक्षिते ॥ ७७ ॥

कर्कटलग्ने यदि लग्नेशः वृषभे स्थितः, तथा शुक्रः जन्मलग्नं पश्यति; पुनश्च मन्दः लग्ने स्थितो भवति, लग्नं च बुध-सूर्य-चन्द्रैः दृष्टं भवति—एष योगः कथ्यते॥

Verse 78

क्रीडास्थाने देवगेहेप्यूषरे च क्रमाज्जनिः । श्मशाने लग्नदृगसृग्राम्यस्थानेब्जभार्गवौ ॥ ७८ ॥

क्रीडास्थाने देवगेहे च ऊषरे च क्रमात् मन्दस्य जनिः कथ्यते। श्मशाने लग्नदृष्ट्या आसक्तिः क्रूरदृष्टिश्च सूच्यते; ग्राम्यस्थाने तु पद्मजः (ब्रह्मा) भृगुनन्दनश्च (शुक्रः) निर्दिश्येते॥

Verse 79

अग्निहोत्रगृहे जीवोऽर्को भूषाभरणे गृहे । शिल्पालये बुधो जन्म कुर्याद्बलसमन्वितः ॥ ७९ ॥

अग्निहोत्रगृहे जीवः बलवान् भवति; भूषाभरणे गृहे अर्को बलं लभते; शिल्पालये च बुधः जन्मनि बलसमन्वितः सन् सामर्थ्यं ददाति॥

Verse 80

भासमाने सरे मार्गे स्थिरे स्वर्क्षांशगे गृहे । त्रिकोणगज आरार्क्योरस्ते वा सृज्यतेऽम्बया ॥ ८० ॥

भासमाने सरे मार्गे च स्पष्टे, स्थिरे गृहे स्वर्क्षांशगे; त्रिकोणे गजचिह्ने प्रादुर्भूते, आरार्क्योरस्ते वा यथाविधि—तदा अम्बा शुभं प्रसवति॥

Verse 81

गुरुदृष्टे तु दीर्घायुः परं च प्राप्यते पुनः । पापदृष्टे विधौलग्नेऽस्तेकुजे तु विनश्यति ॥ ८१ ॥

गुरुदृष्टे तु दीर्घायुः लभ्यते, परं च पुनः प्राप्यते। पापदृष्टे विधौ लग्ने, अस्ते कुजे च—तत् दीर्घायुः विनश्यति॥

Verse 82

भवे कुजार्क्योः संदृष्टे परहस्तगतः सुखी । पापेद्यतायुर्भवति मासः सार्थैः परैरपि ॥ ८२ ॥

भवे कुजार्कयोः परस्परदृष्टौ परहस्तगतः सन् अपि जनः सुखी भवति। पापग्रहपीडिते तु योगे मासमात्रायुरेव निर्दिश्यते, अन्यैः शुभकारकैः सहायैः अपि।

Verse 83

पितृमातृगेहे जन्म तदधीशबलान्मुने । तरुगेहे शुभे नीचे नैकस्थदृष्टौ लग्नेंदुः ॥ ८३ ॥

मुने, चतुर्थाधीशे बले सति पितृमातृगेहे जन्म भवति। लग्नेशचन्द्रः नीचस्थः शुभे तरुगेहे स्थितः, नैकग्रहदृष्टः सन्, तरुसंबद्धे निवासे—उपवने वा वनग्रामे—जन्म ददाति।

Verse 84

एतल्लक्षणसंपन्ना प्रसीतिर्विजने तदा । मंदर्क्षांशे विधौ तुर्ये मंददृष्टेऽब्जगेऽपि वा ॥ ८४ ॥

एतल्लक्षणसंपन्ना प्रसीतिः तदा विजने भवति—यदा विधुः मंदार्क्षे चतुर्थपादे स्थितः, शनैश्चरदृष्टिः मन्दः, बुधोऽपि दुर्बलः सन्।

Verse 85

मंदार्चने वा तमसि शयनं नीचगेभुवि । शीर्षे पृष्टोदये जन्म तद्वदेव विनिर्दिशेत् ॥ ८५ ॥

तमसि शयनं वा, नीचगे भुवि शयनं वा, शीर्षे लग्ने पृष्ठोदये च जन्म—तद्वदेव फलम् इति विनिर्दिशेत्।

Verse 86

चंद्रास्तसुखगः पापैर्मातुः पीडां समादिशेत् । जीर्णोद्धृतं गृहं मंदे सृजि दग्धं न वा विधौ ॥ ८६ ॥

चन्द्रः पापैः दूषितः अस्तसुखगः सन् मातुः पीडां समादिशेत्। मन्दे शनौ जीर्णोद्धृतं गृहं निर्दिश्यते; सृजि दग्धं भवति वा, विधिवशात् न वा स्थिरं तिष्ठति।

Verse 87

काष्टाढ्यमदृढं सूय बहुशिल्पयुतं बुधे । चित्रयुक्तं नवं शुक्रे दृढे रम्ये गुरौ गृहम् ॥ ८७ ॥

सूये काष्ठाढ्यं गृहमदृढं भवति; बुधे बहुशिल्पयुतं; शुक्रे नवं चित्रविभूषितं; गुरौ दृढं रम्यं च गृहम्।

Verse 88

धटाजकर्क्यलिघटे पूर्वे ज्ञेज्यगृहे ह्युदक् । वृषे पश्चान्मृगे सिंहे दक्षिणे वसतिर्भवेत् ॥ ८८ ॥

कुम्भाजकर्क्यलिघटेषु पूर्वा वसतिः शुभा; ज्ञेज्यगृहेषु तु उदक् (उत्तरदिक्) अपि। वृषे पश्चिमदिक्; मृगे सिंहे च दक्षिणा वसतिः प्रशस्यते।

Verse 89

गृहप्राच्यादिगौ द्वौ द्वौ व्द्यंगाः कोणेष्वजादयः । पर्यंके वास्तुवत्पादास्रिषदंकांत्यराशयः ॥ ८९ ॥

गृह-मण्डले प्राच्यादिषु द्वौ द्वौ विभागाः; कोणेषु अजादयः स्थिताः। पर्यङ्के तु वास्तुवत् पादाः—आसनसंख्याक्रमराशिभिः चिह्निताः।

Verse 90

चंद्रागांतरगैः खेटैः सूतिकाः समुदाहृताः । चक्राद्धि बहिरंतश्च दृश्यादृश्योपरेऽन्यथा ॥ ९० ॥

चन्द्रगत्यन्तरगतैः खेटैः सूतिकाः इति कीर्तिताः। ते चक्रात् बहिरन्तश्च दृश्याऽदृश्याः परेषु लोकेषु अन्यथापि भवन्ति।

Verse 91

लग्राशयसमानांगोबालिखेटंसमोपि वा । चंद्रनंदांशवद्वर्णः शीर्षाद्यंगविभाग युक् ॥ ९१ ॥

लग्नराशिसमानाङ्गः समो वा सुसंस्थितः। चन्द्रनन्दांशुवद्वर्णः शीर्षाद्यङ्गविभागयुतः।

Verse 92

शीर्षकं दक्श्रवे नासा कपोलहनवो मुखम् । कंठांसपार्श्वहृद्द्वोषः क्रोडंनाभिश्च बास्तिकाः ॥ ९२ ॥

शिरः, दक्षिणश्रवणं, नासा, कपोलौ हनू च मुखम्; कण्ठः, अंसौ, पार्श्वे, हृदयम्, भ्रूमध्यदेशश्च; उदरं, नाभिः, बस्तिश्च—एते देहावयवा निर्दिश्यन्ते।

Verse 93

शिंश्नापाते च वृषणौ जघने जानुनी तथा । जंघेपादौ चोभघयत्र त्र्यंशैः समुदितैर्वदेत् ॥ ९३ ॥

शिश्नमूले च वृषणयोः, जघने च तथा जानुनोः; जङ्घयोः पादयोश्च—एतेषु स्थानेषु त्र्यंशसमुदितं मानं/स्थानं वदेत्।

Verse 94

पापयुक्ते व्रणस्तस्मिन्नंगे लक्ष्म च तद्युते । स्वर्क्षांशे स्थिरयुक्ते तु नैज आगंतुकोऽन्यथा ॥ ९४ ॥

पापलक्षणयुक्तेऽङ्गे यदि व्रणः स्यात्, तेन सह लक्ष्मापि दृश्यते; स्वनक्षत्रांशे स्थिरयोगयुक्ते तु स नैजः, अन्यथा तदागन्तुकः स्मृतः।

Verse 95

मंदेऽनिलाश्मजो भौमे विषशस्राग्निजो बुधे । भुजेऽर्के काष्टपशुजो जेतुः श्रृंग्यजयोनिजः ॥ ९५ ॥

मन्दे वाय्वश्मजाः शकुनाः, भौमे भूमिजाः; बुधे विषशस्त्राग्निजाः; गुरौ अर्ककाष्ठपशुजाः; शुक्रे शृङ्गिप्राणिजा गर्भजाश्च निमित्तानि।

Verse 96

यस्मिन्संज्ञास्रयः खेटा अंगेस्युस्तत्र निश्चितम् । व्रणोशुभकृतः पृष्टेतनौ राशिसमाश्रिते ॥ ९६ ॥

यस्मिन्नङ्गे खेटाः संज्ञाश्रयाः स्युः, तत्रैव निश्चितं व्रणोऽशुभकृतः प्रादुर्भवति। तनौ तु राशिसमाश्रिते पृष्ठदेशे फलमिदं दृश्यते।

Verse 97

तिलकृन्मसकृदष्टसौम्यैर्युक्तश्च लक्ष्मवान् । चतुरस्रः पिंगदृक् च पैत्तिकोऽल्पकचो रविः ॥ ९७ ॥

तिलकचिह्नैर्मसकैश्च शुभैरष्टसौम्यगुणैश्च युक्तो लक्ष्मवान् रविरुच्यते। चतुरस्रदेहः पिङ्गदृक् पैत्तिकस्वभावोऽल्पकचश्च सः॥

Verse 98

वृतो वातकफी प्राज्ञो मंदवाक् शुभदृक् शशी । क्रृरदृक्तरुणो भौमः पैत्तिकश्चपलस्तथा ॥ ९८ ॥

वृताकारः वातकफी प्राज्ञो मन्दवाक् शुभदृक् शशी कथ्यते। क्रूरदृक् तरुणो भौमः पैत्तिकः चपलस्तथा॥

Verse 99

त्रिधानुपवृतिर्हास्यरुचिज्ञः श्लिष्टवाक्तथा । पिंगके श्लक्षणो दीर्घः कफीधीमान्गुरुर्मतः ॥ ९९ ॥

त्रिधा नियतवृत्तिः हास्ये रुचिज्ञः श्लिष्टवाक् च। पिङ्गनेत्रः श्लक्षणो दीर्घः कफी धीमान्—एष गुरुरिति मतः॥

Verse 100

सुवपुर्लोचनः कृष्णवक्रकेशो भृगुः सुखी । दीर्घः कपिलदृड्भंदो निलीखरकचोलसः ॥ १०० ॥

सुवपुः प्रसन्नलोचनः कृष्णवक्रकेशो भृगुवंशजः सुखी। दीर्घः कपिलवर्णो दृढाङ्गो नीलरेखाचूडाकचचिह्नवान्॥

Verse 101

स्नाय्वस्थिरक्तत्वक्शुक्रवसामज्जास्तु धातवः । मंदार्कचंद्रसोम्यास्पुजिज्जीवकुभुवः क्रमात् ॥ १०१ ॥

स्नाय्वस्थिरक्तत्वक्शुक्रवसामज्जा इति धातवः। एषां क्रमात् मन्दा अर्कः चन्द्रः सोम्या पूजी जीवकः भुवश्च अधिदेवताः॥

Verse 102

चंद्रांगपापैर्भांत्यस्थैः सेंवुपापचतुष्टयैः । चक्रपूर्वापरे पापसौम्यैः कीटतनौ मृतिः ॥ १०२ ॥

चन्द्रनक्षत्रयोगजैः पापैः, तथा चतुर्विधविशेषपापसमूहैः, पूर्वापरयुगभेदेन क्रूरसौम्यविभागैश्च पापैः—कीटतनौ स्थितो जनो मृतिमाप्नोति ॥

Verse 103

उदयास्तगतौ पापौ चंद्रः क्रूरयुतैः शुभैः । न चेद्दृष्टस्तदा मृत्युर्जातस्य भवति ध्रुवम् ॥ १०३ ॥

जन्मकाले चन्द्रस्य उदयास्तसमये क्रूरग्रहयुतत्वे, शुभग्रहदृष्ट्यभावे च—जातस्य शिशोर्मृत्युर्ध्रुवं भवति ॥

Verse 104

क्षीणेऽब्जे व्ययगे पापैर्लग्नाष्टस्थैः शुभा न चेत् । केंद्रेषु वाब्जोसंयुक्तः स्मरांत्यमृतिलग्नगः ॥ १०४ ॥

क्षीणेऽब्जे व्ययगे, लग्नाष्टस्थैः पापैः, शुभाभावे च; विशेषतः केन्द्रेषु ग्रहसंयोगेऽब्जे सति—लग्नं स्मरान्त्य-मृतिसूचकं भवति ॥

Verse 105

केंद्राद्या हस्त सन्खेटैरदृष्टो मृत्युदस्तथा । षष्टेमेब्जेऽसदृष्टेसद्यो मृत्युः शुभेक्षिते ॥ १०५ ॥

केन्द्रादिषु स्थानेषु हस्तसङ्ख्याखेटनिर्णीतदृष्ट्यभावे—तद् मृत्युदं भवति। तथा षष्ठ-एकादशयोः अदृष्टत्वे सद्यो मृत्युः; शुभेक्षिते तु शुभफलम् ॥

Verse 106

समाष्टके मिश्रखेटैर्दृष्टे मृतिः शिशोः । क्षीणेब्जेंगे रन्ध्रकेन्दे पापे पापान्तरस्थिते ॥ १०६ ॥

समाष्टके मिश्रखेटदृष्टौ शिशोर्मृतिः सूच्यते। तथा क्षीणेऽब्जेऽङ्गे जलराशिभागे, रन्ध्रे केन्द्रे च पापे, पापान्तरपरिवृते—मृत्युलक्षणं भवति ॥

Verse 107

भूद्यूननिधने वाब्जे लग्नेऽप्येवं शिशोर्मृतिः । पापैश्चन्द्रास्तगैर्मात्रा सार्द्धं सदृष्टिमंतरा ॥ १०७ ॥

यदा जन्मकाले चन्द्रः मृत्युभावे स्थितो भवेत्, अथवा कुम्भलग्नेऽप्येवं दुष्टयोगसमन्विते—तदा शिशोर्मृतिः सूच्यते। तथा चन्द्रेऽस्तगते पापग्रहपीडिते, शुभदृष्ट्यभावे, माता सह शिशुना विनश्यति॥

Verse 108

शुभादृष्टे भान्त्यगेब्जे त्रिकोणोपरतैः खलैः । सग्नस्थे वा विधौपापैरस्तस्थैर्मृतिमाप्नुयात् ॥ १०८ ॥

शुभदृष्टिसमन्वितोऽपि ग्रहः शत्रुराशौ दीप्तिमान्, त्रिकोणेषु पापैः परितो रुद्धः; अथवा लग्ने स्थितोऽपि चन्द्रः पापैः पीडितोऽस्तगतो भवेत्—एवं योगे मृत्युमाप्नुयात्॥

Verse 109

ग्रस्तेऽब्जेऽसद्भिरष्टस्थै सृज्यवात्मजयोर्मृतिः । लग्ने रवौ तु शस्रेण सवीर्यासद्भिरष्टगैः ॥ १०९ ॥

ग्रस्ते चन्द्रे पापैश्चाष्टमस्थैः जातस्यात्मजयोर्मृतिः। लग्ने रवौ, अष्टमगैः सवीर्यैः पापैः, शस्त्रेण मरणं वदन्ति॥

Verse 110

कर्केन्द्वीज्ययुते लग्ने केंद्रे सौम्ये च भार्गवे । शषैस्त्र्यरीशगैरायुरमितं भवति ध्रुवम् ॥ ११० ॥

कर्कलग्ने चन्द्रगुरुयुते, केन्द्रेषु सौम्येषु भार्गवे च स्थिते—एतादृशैः ग्रहयोगैः आयुः परमदीर्घं, अमितं ध्रुवं भवति॥

Verse 111

वंर्गोत्तमे मीनलग्ने वृषेऽब्जे तत्त्वलिप्सिके । स्वतुंगस्थेष्वशेषेषु परमायुः प्रकीर्तितम् ॥ १११ ॥

वर्गोत्तमे मीनलग्ने, वृषे चन्द्रे, कुम्भे तत्त्वलिप्सिके; सर्वेषु ग्रहेषु स्वोच्चस्थेषु स्थितेषु—परमायुः प्रकीर्तितम्॥

Verse 112

शुभैर्दृष्टः सवीर्योगे केंद्रस्थे चायुरर्थदः । स्वच्चोब्जे स्वर्क्षगैः सौम्यैः सवीर्येंगाधिपे तनौ ॥ ११२ ॥

शुभग्रहैर्दृष्टः स्ववीर्यसमायुक्तः केन्द्रस्थश्च ग्रहः आयुरर्थप्रदः भवति। स्वच्छः स्वक्षेत्रे स्वोच्चे वा सौम्यग्रहसमेतः, तथा बलवान् लग्नाधिपो लग्ने स्थितः चेत् देहे दृढवीर्यं सूचयति॥

Verse 113

षष्ट्यब्दकेंद्रसौम्येभेष्टशुद्धे सप्ततिर्गुरौ । मूलत्रिकोणगैः सौम्यैर्गुरो स्वोच्चसमन्विते ॥ ११३ ॥

षष्ट्यब्दबिन्दुः केन्द्रस्थः सौम्यग्रहयुतश्चेत्, तथा सप्ततिस्थाने गुरौ स्थिते; सौम्यग्रहाः मूलत्रिकोणगताः स्युः, गुरुः स्वोच्चसमन्वितश्च—तदा शुभफलप्रदं योगं वदन्ति॥

Verse 114

लग्नाधिपे बलयुतशीत्यब्दं त्वायुरीरितम् । सवीर्ये सत्सु केंद्रेषु त्रिंशच्छुद्धियुतेऽष्टमे ॥ ११४ ॥

लग्नाधिपे बलयुते सति आयुः शीत्यब्दं इति कीर्त्यते। सवीर्ये सति केन्द्रेषु स्थिते, अष्टमभावे च त्रिंशच्छुद्धियुते सति, पूर्णायुः सूच्यते॥

Verse 115

लयेशे धर्मगेजीवेष्टस्थे क्रूरक्षिते जिताः । लग्नाष्टमेशावष्टस्थौ भाब्दमायुः करौ मतौ ॥ ११५ ॥

लयेशे शनौ धर्मभावगे, जीवः अष्टमस्थे, क्रूरक्षिते कुजे जिते; तथा लग्नेशाष्टमेशौ अष्टमस्थौ चेत्—आचार्यैः आयुः केवलं संवत्सरमात्रं मतम्॥

Verse 116

लग्नेऽशुभेज्यौ ग्लौदृष्टौ मृत्यौ कश्चन चाकृतिः । धर्मांगस्थेशनौ शुक्रे केंद्रेऽब्जे व्ययधर्मगे ॥ ११६ ॥

लग्नेऽशुभे पीडिते, गुरौऽप्यशुभावस्थे, चन्द्रे क्रूरदृष्टे च—मृत्युसूचकः कश्चन योगः जायते। अपि च शनि धर्माङ्गस्थाने, शुक्रः केन्द्रे, बुधः व्ययधर्मभावयोः स्थितः चेत्—तदपि मृत्युलक्षणम्॥

Verse 117

शताब्दं गीष्पतौ कर्के कटकस्थसितेज्ययोः । लयेशेंगे शुभैर्हीनेऽष्टमे रवाब्धिमितं वयः ॥ ११७ ॥

गुरौ कर्कटगे शताब्दं आयुः प्राप्यते; चन्द्रगुरू कर्कटस्थौ चेत् तदेव। किन्तु लग्नेशो दुर्बलः शुभदृष्टिविहीनश्च स्यात्, तदा अष्टमे स्थिते आयुः केवलं द्वादशवर्षमितं भवति॥

Verse 118

लग्ने शेष्टमगेष्टेशे तनुस्थे पंचवत्सरम् । कवीज्ययोगे सौम्याब्जौ लग्ने मृत्यौ च स्वेषवः ॥ ११८ ॥

लग्नेशेऽष्टमेशे च तनौ स्थितौ पञ्चवत्सरमायुः। कवीज्ययोगे तथा सौम्येन्दू लग्ने स्थितौ, तदा लग्ने एव मृत्युः स्वेषवः प्रकीर्तितः॥

Verse 119

एतद्योगजमायुः स्यादथ स्पष्टमुदीयते । सूर्याधिक बले पैंडं निसर्गाञ्च विधोर्बले ॥ ११९ ॥

एष योगजमायुः प्रोक्तम्; अथ स्पष्टं निगद्यते। सूर्यबलाधिक्ये पैण्डमायुः ग्राह्यम्, चन्द्रबलाधिक्ये निसर्गभागः परिगृह्यते॥

Verse 120

अंशायुः सबले लग्ने तत्साधनमथो श्रृणु । गोब्जास्तत्त्वतिथी सूर्यास्तिथिः स्वर्गा नखाः क्रमात् ॥ १२० ॥

सबले लग्ने अंशायुः; तस्य साधनं शृणु। क्रमात् ‘गो’ ‘अब्ज’ ‘तत्त्व’ ‘तिथि’ ‘सूर्य’ ‘तिथि’ ‘स्वर्ग’ ‘नख’ इति संख्याः परिगृह्यन्ते॥

Verse 121

नखा विधुर्द्वावंकाश्च धृतिः स्वाक्षिखमार्गणाः ॥ १२१ ॥

‘नख’ इति विधुं बोधयति; ‘द्वौ’ इति संख्याद्वयम्। ‘धृतिः’ स्थैर्यं, ‘स्वाक्षि’ निजनेत्रं, ‘मार्गणा’ मार्गान्वेषणं चोच्यते॥

Verse 122

पिंडे निसर्गे रवोच्चे नो ग्रहः षट्भाल्पको यदा । चक्रशुद्धस्तदा ग्राह्येस्यांशा आयुषिसंमताः ॥ १२२ ॥

यदा जन्मकाले पिण्डनिसर्गे रविर्नोच्चस्थो भवति, न च कश्चन ग्रहः षड्भागैः क्षीणः; तदा जातकं चक्रं शुद्धमिति मन्यते, आयुर्निर्णये संमताः अंशाः एव ग्राह्याः ॥

Verse 123

अंशोनाः शंत्रुभे कार्या ग्रहं वक्रगतिं विना । मंदशुक्तौ विनार्द्धोना ग्रहस्यास्तंगतस्य च ॥ १२३ ॥

अशुभे शत्रुभे योगे ग्रहस्य फलम् अंशेन हीनं कार्यं, वक्रगतिं विना; मन्दस्थितौ तथा अस्तंगते ग्रहस्य बलं अर्धेन क्षीणं परिगणयेत् ॥

Verse 124

हानिद्वयेऽधिकाः कार्या यदा क्रूरस्तनौ तदा । विहायारीनंशाद्यैर्हन्यादायुर्लवान् भजेत् ॥ १२४ ॥

हानिद्वये समुपस्थिते लघ्वीं हानिं वरेणीयां; यदा च क्रूरः शत्रुः तनौ आक्रमति, तदा आर्यभावं विहाय शत्रून् अंशादीन् हत्वा आयुर्लवांश्च रक्षेत् ॥

Verse 125

भगणांशैर्लब्धहीनास्तेषां कार्या विचक्षणैः । पापस्यांशाः समग्रोना सौम्यस्यार्द्धविवर्जिताः ॥ १२५ ॥

भगणांशैः लब्धे हीने तेषां मानं विचक्षणैः कार्यम्; पापसम्बद्धा अंशाः समग्राः सन्तोऽपि न्यूनाः, सौम्यसम्बद्धास्तु अर्धविवर्जिताः ग्राह्याः ॥

Verse 126

स्पष्टास्तेंशाः खषट्त्र्यासा गुणयित्वा स्वकैर्गणैः । वर्षाणि शेषमर्कध्नं हारात्संमासकाः स्मृताः ॥ १२६ ॥

स्पष्टान् तान् अंशान् स्वस्वगुणकैः गणैः गुणयित्वा, यत् शेषं तत् वर्षाणि; अर्कध्नशेषं तु हारात् संमासकाः इति स्मृताः ॥

Verse 127

तच्छेषश्च त्रिगुणितः तेनैवाप्तं दिनानि च । शेषे षष्ट्या हते भक्ते हारेण घटिकादिकम् ॥ १२७ ॥

तच्छेषं त्रिगुणं कृत्वा तेनैव दिनसंख्यया लभ्यते। शेषं षष्ट्या हत्वा भक्ते हारेण विभज्य घटिकादिकं कालमानं प्राप्यते॥

Verse 128

हित्वा भाज्यंगभागादीन्कलीकृत्य खखाक्षिभिः । भजेद्वर्षाणि शेषे तु गुणिते द्वादशादिभिः ॥ १२८ ॥

भाज्याङ्गभागादीन् परित्यज्य शेषं खखाक्षिसंख्यया कलियुगगणनां कृत्वा वर्षाणि भजेत्। शेषे सति तु द्वादशादिभिर्गुणयेत्॥

Verse 129

द्विसप्तांशे च मासादिलग्रायुर्जायते स्फुटम् । अशायुषी सलग्नानां खेटानामंशका हृताः ॥ १२९ ॥

द्विसप्तांशे मासादिलग्नायुः स्फुटं जायते। अशायुषीषु लग्नेषु खेटानामंशका हर्तव्याः॥

Verse 130

खयुगैरायुरंशाः स्युस्तत्संस्कारं वदामि ते । ग्रहनलग्नं षड्रात्यं चेत्संस्कारोऽन्यथा नहि ॥ १३० ॥

खयुगैः सूचिता आयुरंशाः स्युः; तेषां संस्कारं ते वदामि। ग्रहणकाले लग्नं षड्रात्रं यावत् तिष्ठेत् चेत् संस्कारः, अन्यथा न॥

Verse 131

तदंशः स्वाग्नयो भक्ता लब्धोनोभूर्गुणो भवेत् । यदैकाल्यं तदास्तांशाः स्वाग्र्याप्तोना च भूर्गुणः ॥ १३१ ॥

तदंशः स्वाग्निभिर्भक्तैश्च भुक्तो लब्धो वा न महद्गुणो भवेत्। यदैकाल्यं तदा तदंशाः स्वाग्र्यं प्राप्य भूर्गुणो भवति॥

Verse 132

सौमयस्यार्द्धेन पापस्य समग्रेणेति निश्चयः । गुमकध्नाश्चायुरंशाः संस्कारोऽयमुदाहृतः ॥ १३२ ॥

सौम्ययागस्यार्धफलप्रदं पापं च समग्रतः क्षपयतीति निश्चयः। क्षयव्याधीन् निहन्ति च आयुरंशान् ददातीत्येष संस्कार उदाहृतः॥१३२॥

Verse 133

आयुरंशकलाभक्ताद्विंशत्याब्दा इनाहतम् । शेषं द्विशतभक्तं स्युर्मासाः शेषा दिनादिकम् ॥ १३३ ॥

आयुरंशकलाभक्तात् लब्धं विंशत्या गुणयेत् तदा अब्दाः स्युरनाहतम्। शेषं द्विशतभक्तं स्यात् मासाः, शेषे दिनादिकं भवेत्॥१३३॥

Verse 134

लग्नायुरंशास्त्रिगुणा दिग्भिक्ता स्युः समास्ततः । शेषेऽर्कादिगुणे भक्ते दिग्भर्मासादिकं भवेत् ॥ १३४ ॥

लग्नायुरंशाः त्रिगुणाः कृत्वा दिग्भिर्भज्यन्ते, ततः समास्ततः स्युः। शेषेऽर्कादिगुणे भक्ते दिग्भागादिकं भवेत्॥१३४॥

Verse 135

सबलेंगेभतुल्याब्दैर्युतमायुर्भवेत्स्फुटम् । अंशद्विध्नमक्षांशं मासाः खत्र्यादिसंगुणात् ॥ १३५ ॥

सबलैः कारकैः स्फुटमायुर्भवेत्; सिंहादिराशितुल्याब्दैः युतं स्यात्। अंशद्विगुणमक्षांशं खत्र्यादिसंगुणात् मासरूपेण फलति॥१३५॥

Verse 136

शेषा दिनादिकं योज्यं नैतत्पिंडनिसर्गयोः । लग्नार्कचन्द्रमध्ये तु यो बली तद्दशा पुरा ॥ १३६ ॥

शेषं दिनादिकं योज्यं; नैतत् पिण्डनिसर्गयोः। लग्नार्कचन्द्रमध्ये यो बली, तस्य दशा पुरा प्रवर्त्या॥१३६॥

Verse 137

ततः केंद्रादिगानां तु द्वित्र्यादौ सबलस्य च । बह्वायुर्यो वीर्यसाम्येर्काद्युतस्य प्राक् याचकः ॥ १३७ ॥

ततः केन्द्रादिगृहाणां मध्ये द्वितीयतृतीयादयः सबलाः सन्ति चेत् दीर्घायुः स्यात्। वीर्यसाम्ये सति यः पूर्वं उदेति स एव सूर्यादिसम्बद्धः प्रधानः कथ्यते॥

Verse 138

षड्वर्गार्द्धस्य त्रिंशस्य त्रिकोणगश्च स्मरगः । सप्तमासस्य तूर्यस्य चतुरस्रगतस्य च ॥ १३८ ॥

षड्वर्गार्धरूपस्य त्रिंशांशस्य त्रिकोणस्थितः स्मरगः कथ्यते। तथा सप्तमांशस्य ‘तूर्य’नाम्नः चतुरस्रस्थितिरपि निगद्यते॥

Verse 139

क्रमः केंद्रादिकोऽत्रापि द्वित्र्यादौ सबलस्य च । पाकपस्याब्धिनागाश्च ह्यर्णवा सहगस्य च ॥ १३९ ॥

अत्रापि क्रमः केन्द्रादिभ्यः प्रवर्तते, द्वितीयतृतीयादिषु ग्रहस्य बलं विचार्य। फलानि तु ग्रहस्य पाके ज्ञेयानि, तथा अब्धि-नाग-आर्णव-समुद्रादिसंकेतैः सहगैश्च सह॥

Verse 140

त्रिकोणस्थस्य चाष्टाक्षिसूर्याद्यूनगतस्य च । तुर्याष्टगस्य तु स्वर्गा गुणकाः परिकीर्तिताः ॥ १४० ॥

त्रिकोणस्थितस्य तथा अष्टाक्षिसंयोगस्य, सूर्यादिभ्यः न्यूनगतिवतः च—एतेषां गुणकाः स्वर्गाः परिकीर्तिताः॥

Verse 141

दशागुणैर्हता भक्त्या गुणैक्येन समागताः । शेषेऽर्कादिहते भक्ते मासाद्यैक्येन नारद ॥ १४१ ॥

दशगुणैर्हता भक्तिः गुणैक्यं प्रापयति। शेषा भक्तिः पुनरर्कादिहता इव क्षीयते; तदा हे नारद, मासाद्यैक्यं परिपूर्णं भवति॥

Verse 142

अंतर्दशासु विदशास्तासु चोपदशास्तथा । दशेशमित्रस्वोच्चक्षंगोब्जोब्ध्येकाद्रिवृद्धिगः ॥ १४२ ॥

अन्तर्दशासु विशेषदशासु चोपदशासु च, दशेशो मित्रराशौ स्वक्षेत्रे वा उच्चस्थो वा शुभवर्गबलस्थो वा सन् वृद्धिं पुष्टिं च ददाति।

Verse 143

शुभगो यद्भगस्तद्भिस्न्वादिस्थेन तद्धिकृत् । प्रोक्तेतरस्थानगतस्तत्तद्भावक्षयं करः ॥ १४३ ॥

शुभगो इति रूपे ‘भाग्यवान्’ इत्यर्थः; स्न्वादिगणप्रत्यययुक्ते तु ‘तत्कर्ता’ इति कर्तृवाचकः। प्रोक्तशब्दोऽन्यस्थानगतश्चेत् तस्यैव भावस्य क्षयविनाशं बोधयति।

Verse 144

खगस्य यद्भवेद्द्रव्यं भावभे क्षणयोगजम् । जीविकादिफलं सर्वं दशायां तस्य योजयेत् ॥ १४४ ॥

खगस्य भावभे स्थित्या क्षणयोगजं च यद् द्रव्यं जायते, जीविकादिफलं सर्वं तस्य ग्रहस्य दशायां विनियोजयेत्।

Verse 145

विशन्यापदशायां यो वैरिदृष्टो विपत्तिकृत् । शुभमत्रेक्षितश्चेष्टसद्वर्गस्थश्च यो ग्रहः ॥ १४५ ॥

विशन्यापदशायां यो वैरिदृष्टो विपत्तिकृत्; शुभदृष्ट्या तु स एव ग्रहः, चेष्टसद्वर्गस्थश्च, शुभफलप्रदः भवति।

Verse 146

तत्काले बलवानापन्नाशकृत्समुदाहृतः । यस्याष्टवर्गजं चापि फलं पूर्णशुभं भवेत् ॥ १४६ ॥

तत्काले बलवान् ‘आपन्नाशकृत्’ इति विधिः समुदाहृतः; यस्य कृत्या अष्टवर्गजं फलं पूर्णं शुभं भवति।

Verse 147

यश्च मूर्तितनुग्लावो वृद्धिगः स्वोच्चभस्थितः । स्वत्रिकोणसुहृद्भस्थस्तस्य मध्यमसत्फलम् ॥ १४७ ॥

यः ग्रहः मूर्तितनुग्लानः सन् अपि वृद्धिगः स्वस्वराशौ वा उच्चराशौ वा स्वत्रिकोणे वा सुहृद्राशौ स्थितः, स मध्यमं सत्फलं प्रयच्छति ॥

Verse 148

श्रेष्ठं शुभतरं वाच्यं विपरीतगतस्य तु । नेष्टमुत्कटमिष्टं तु स्वल्पं ज्ञात्वा बलं वदेत् ॥ १४८ ॥

विपरीतगतस्य जनस्य श्रेष्ठं शुभतरं च वाच्यम्; नेष्टं न उत्कटं ब्रूयात्, स्वल्पं स्वबलं ज्ञात्वा मृदु संयतं वदेत् ॥

Verse 149

चरे सन्मध्यदुष्टाभ्यामंगभंगे विपर्ययात् । स्थिरे नेष्टष्टमध्या च होरायास्त्र्यं शकैः फलम् ॥ १४९ ॥

चरेषु राशिषु होराफलं सन्-मध्य-दुष्टभेदेन कथ्यते; अङ्गभङ्गे तु विपर्ययात् ज्ञेयम्। स्थिरेषु नेष्टं, विशेषतः अष्टम-मध्यसंयोगे; इति शकैः होरायाः त्रिविधं फलम् उक्तम् ॥

Verse 150

स्वामीज्यज्ञयुता होरा दृष्टा वा सत्पलावहा । विनाश दृष्टयुक्ता च पापांतरगतान्यथा ॥ १५० ॥

स्वामिपूजायज्ञयुता होरा दृष्टा चेत् सत्फलावहा; विनाशदृष्टयुक्ता तु विनाशाय, अन्यथा पापान्तरप्रवेशं सूचयति ॥

Verse 151

प्राग्ध्वांक्षा बंधु मृत्याय तयोर्द्यूने रविः स्वभात् । वक्रात्स्वादिवसाञ्चार्के शुक्राद्यूनां तु षड्रतः ॥ १५१ ॥

प्रागर्धे क्षीयमाणे तिथौ बन्धूनां मृत्युप्रदं अशुभं मन्यते; तयोर्द्यूने रविः स्वभया प्रकाशते। वक्रगत्यां रवौ ‘स्वादि’दिनादारभ्य शुक्रादीनां षड्रतं कालमानं कथ्यते ॥

Verse 152

धर्मध्यायारिगो जीवादिकत्र्यारिगो विधोः । पृध्यंत्यधीतपाः सुज्ञा ततोवृद्ध्यंत्यबंधुराः ॥ १५२ ॥

धर्मध्यानविरोधिनः तथा जीवहिंसकादीन् विधोः शत्रून् विषयीकृत्य सुज्ञा अधीततपसो वादं कुर्वन्ति; तस्माद्विवादात् बन्धुभावहीना कलहिनो जनाः केवलं वर्धन्ते ॥

Verse 153

वृद्धिगोंगात्सधनघीतपः स्वाराच्छशी शुभः । स्वदूवृध्यस्तादिषु पृधात्ससाष्टौ पंचयोपगः ॥ १५३ ॥

अयं श्लोकः प्राप्यपाठे भ्रष्टाक्षरः; तस्मात् सुनिश्चितार्थो न लभ्यते। विश्वसनीय-नारदपुराण-पाठभेदं विना यथार्थानुवादः न शक्यते; अतः केवलं पाठदोष-सूचना क्रियते ॥

Verse 154

षट्त्र्यायधीस्थो मंदाञ्च ज्ञाद्द्वित्र्यायाष्टकेंद्रगः । केंद्राष्टायांत्य इज्याद्वा ज्ञज्यायास्तत्र स्वे कवेः ॥ १५४ ॥

मन्दः षष्ठे तृतीये वा स्थितश्चेत्, सौम्यः द्वितीये तृतीये वा ज्ञातः, अथवा अष्टमे केन्द्रगे वा; गुरुः केन्द्रेऽष्टमेऽन्त्ये वा स्थितश्चेत्—तस्मिन् जातके शुक्रात् बुधो बलवान् भवति ॥

Verse 155

वृद्धाविनात्सादिधिया मंगा मायारिगो विधोः । केंद्राष्टापार्थगः स्वर्क्षान्मंदाद्गोष्टायकेंद्रगः ॥ १५५ ॥

मन्देन सह युतो भौमः पीडितबुद्धिः सन् विधोः शत्रुतां याति। केन्द्रेऽष्टमे वा स्थितः, स्वर्क्षेऽपि सन्, मन्दप्रभावात् नीचसङ्गं गोष्ठसदृशे स्थाने बन्धनं च जनयति, विशेषतः मन्दः केन्द्रगः चेत् ॥

Verse 156

षट् त्रिधी भवतः सौम्यात्षड्वांशाष्टगो भृगोः । कर्मायव्ययषष्टस्थो जीवाद्भौमः शुभः स्मृतः ॥ १५६ ॥

सौम्यात् त्रिभागेषु ‘षट्’ फलम् उच्यते; भृगोः षडंशेषु ‘अष्ट’ फलम्। कर्म-व्यय-रोगसूचक-षष्ठस्थाने जीवाद्भौमः स्थितः शुभः स्मृतः ॥

Verse 157

कवेर्द्ध्याषष्टमोध्याये सन्ज्ञोमंदान्सधीत्रये । साक्षास्ते भूमिजाज्जीवाद्ययारिभवमृत्युगः ॥ १५७ ॥

कवेर्द्विषष्टमाध्याये मन्दसंज्ञो देवः धीत्रयसमन्वितः। साक्षाद् भूमिजसम्भूतः प्राणिषु जन्ममृत्युपर्यन्तं चरन् क्षयकरोऽरिरूपो निरूप्यते॥

Verse 158

धर्मायारिसतांत्येर्कात्साद्यत्रिस्वगता स्वभात् । षट्खायाष्टाब्धिखोष्विज्यात्सहाद्येषु विलग्नतः ॥ १५८ ॥

स्वभानोरात्मतेजसा मेषादिभेदेषु सञ्चरन्। लग्नेन ज्ञायते फलम्—षट्स्थानेष्वष्टवर्गेषु नक्षत्रादिसहायकैः; तेन लग्ननिर्णयो विधीयते॥

Verse 159

दिक्वाष्टाद्यस्तबंध्याये कुजात्खात्सत्रिके गुरुः । सात्र्यंके सन् रवेः शुक्राद्धीखगो दिग्भवारिगः ॥ १५९ ॥

दिक्पद्धतौ अष्टमादौ बन्ध्यविन्यासे कुजात् त्रिके गुरुः प्रदर्श्यते। शनित्रिकाङ्के तथा रवेः शुक्राच्च धीखगः (बुधः) दिक्सूचकः भावसूचकः शत्रुनाशकश्च भवति॥

Verse 160

चंद्राद्वीशार्थगोस्तेषु मन्दाद्धीत्रिषडंत्यगः । गोब्धिधीषट्खखाद्या ये ज्ञात्सद्यूने विलग्नतः ॥ १६० ॥

चन्द्रादारभ्य ईशार्थगोसंख्याव्यवस्थासु तेषु धीत्रिषडन्त्याक्षरं गृह्णीयात्। गोब्धिधीषट्खखादीनि च ज्ञात्वा, ततः लग्नसङ्गतौ फलम् आशु निश्चीयते॥

Verse 161

आशु तेशाष्टगोष्वंगःत्सांतेष्वब्जात्सितः शुभः । स्वात्सज्ञेषु त्रिधीगोब्धी दिक्छिद्रासिगतोर्कजात् ॥ १६१ ॥

आशु तेष्वष्टाङ्गगोस्थानेषु अब्जसम्भवः शुक्लः शुभः तत्त्वविशेषः चिन्त्यः स्थाप्यश्च। स्वसंज्ञास्थानेषु त्रिधीगोब्धी दिक्छिद्रासिविभागैः अर्कपरम्परया विन्यस्येत्॥

Verse 162

रंध्रायव्यचगः सूर्यादोष्टधीखे सगोर्गुरो । ज्ञाब्धित्र्यायारिगोरात्रिषट्ध्यध्यांत्यगोषु च ॥ १६२ ॥

रन्ध्राद्यव्यचगादीनां सूर्याद्योष्ठधीखादिसंयुक्तानां सगोर्गुरोः प्रभृतयः; ज्ञाब्धित्र्यायारिगोरात्रिषट्ध्यध्यान्त्यगोषु च—एषा मन्त्रन्यासवत् संकेतमाला विध्यर्था, न कथार्था ॥

Verse 163

त्रिधीशारिषु मन्दः खात्साक्षांत्येषु शुभो सृजः । केंद्रायाष्टधनेष्वर्का लग्नाद्वृद्ध्याद्यबंधुषु ॥ १६३ ॥

त्रितीयषष्ठैकादशेषु मन्दः शुभफलदः; द्वितीयदशमसप्तमेषु शुभग्रहाः शुभं ददति। केन्द्रेष्वष्टमद्वितीयेषु च अर्कः प्रशस्तः; लग्नात् एकादशनवमचतुर्थेषु च वृद्ध्याद्यं फलम् ॥

Verse 164

गोध्वष्टापारिखांत्येज्ञाच्चंद्राल्लाभत्रिषद्भतः । षडष्टांत्यगतः शुक्राद्गुरीर्द्वीशांत्यशत्रुषु ॥ १६४ ॥

चन्द्रात् लाभं तृतीयषष्ठयोश्च भावयोः स्थितिं परीक्षेत; शुक्रात् षष्ठाष्टद्वादशस्थिते क्लेशसूचना, विशेषतः द्वितीयषष्ठद्वादशेषु तथा शत्रुस्थानेषु दुःखप्रदत्वम् ॥

Verse 165

उक्तस्थानेषु रेखादो ह्यनुक्तेषु तु बिंदुदाः । जन्मभाद्वद्विमित्रोच्चस्वभेधिष्टं परेष्वसत् ॥ १६५ ॥

उक्तस्थानेषु रेखादिभिः चिह्नयेत्; अनुक्तेषु तु बिन्दुभिः सूचयेत्। जन्मभात् परं यत्र मित्रोच्चस्वविभागस्थितं तदेवाधिकं फलदं; परेषु तु निष्फलप्रायम् ॥

Verse 166

कष्टमर्थक्षयः क्लेशः समतार्थसुखागमः । धनाप्तिः सुखमिष्टाप्तिरिति रेखाफलं क्रमात् ॥ १६६ ॥

कष्टं अर्थक्षयः क्लेशः समता अर्थसुखागमः । धनाप्तिः सुखमिष्टाप्तिरिति रेखाफलं क्रमात् ॥

Verse 167

पितृमातृद्विषन्मित्रभ्रातृस्त्रीभृतकाद्रवेः । स्वामिलग्राजयोः स्वस्थाद्भेदर्कस्वयशोशयात् ॥ १६७ ॥

आर्कात् पितृमातृसम्बन्धदुःखानि, शत्रुमित्रभ्रातृस्त्रीभृतकाद्रवाश्च जायन्ते। तथा स्वामिलग्नराजसम्बन्धक्लेशाः; बलवत्यर्के च भेदाः स्वयशसः क्षयश्च भवति॥

Verse 168

तृणस्वर्णाश्वधोरणाद्यैरर्कांशे वृत्तिमादिशेत् । कृष्यंबुजस्रीभ्योब्जांशे कौजे धात्वस्रसाहसैः ॥ १६८ ॥

आर्कांशे तृणस्वर्णाश्वधोरणादिसम्बद्धां वृत्तिमादिशेत्। अब्जांशे कृष्यम्बुजस्रीसमृद्धिभिः; कौजे धात्वस्रसाहसकर्मभिः जीविकां वदेत्॥

Verse 169

काव्यशिल्पादिभिर्बोधे जवे देवद्विजाकरैः । शौक्रे रजतगोरत्नैर्मांदे हिंसश्रमाधमैः ॥ १६९ ॥

बुधे काव्यशिल्पादिभिर्बोधः स्यात्। गुरौ जवे देवद्विजाकरसम्बद्धलाभाः। शौक्रे रजतगोरत्नसम्पत्तिः; मांदे हिंसाश्रमाधमवृत्तयः॥

Verse 170

स्वोञ्चेष्वार्की तथा ज्यारैरुक्तैकांगे नृ पाधिपाः । लग्रे वर्गोत्तमेऽब्जे वा चतुरादिग्रहेक्षिते ॥ १७० ॥

शनि: स्वोच्चेष्वार्की तथा गुरुरप्युक्तैकाङ्गयोगे सति। लग्ने वर्गोत्तमे कुम्भस्थे वा, चतुरादिग्रहदृष्टे, नृपाधिपो भवति॥

Verse 171

द्वाविंशभूपास्तुंगेसृक्चापेर्केन्दूयमस्तनौ । भूपकृत्तुंगगोर्कोगेस्तेसाजार्कोखभे गुरौ ॥ १७१ ॥

द्वाविंशे भागे तुङ्गस्थानानां भूपाः परिगण्यन्ते—धनुषि कर्कटे च अर्केन्दूयमास्तनवः। तुङ्गराशौ भूपकृदुक्तः; आर्कांशे खभे च गुरुः परिगृह्यते॥

Verse 172

यमेंदुतुंगगौ लग्ने षष्टेऽर्कज्ञौ तुलाजगौ । सितासृजो गुरौ कर्को साराजे लग्नगे नृपाः ॥ १७२ ॥

यदा यमश्च चन्द्रश्चोच्चस्थौ लग्ने प्रतिष्ठितौ, षष्ठेऽर्कबुधौ तुलाधनुषोः स्थितौ; शुक्रमङ्गलौ गुरुणा सह युज्येते, कर्कः बलवान्, चन्द्रः पुनर्लग्नगः—तदा जाताः नृपत्वं प्राप्नुवन्ति॥

Verse 173

वृषेगेब्जेर्केज्यसौरैः सुहृज्जायाखगैर्नृपः । मंदे मृगांगेत्र्यर्यकांशस्थैरजादिभिर्नृप ॥ १७३ ॥

वृषलग्ने बुधगुरुशनैश्चरैः सह युते नृपः सुहृज्जायासुतसमृद्धिं लभते। पुनश्च शनैश्चरे मकरस्थे त्र्यर्यमणाद्यंशस्थिते मेषादिराशिसंयोगेऽपि, नृप, तुल्यफलप्रदर्शनम्॥

Verse 174

सेज्याजेश्वे मृगमुखे कुजे तुंगेर्क्षभागेवौ । लग्नेऽथ सेज्यकर्केंगे ज्ञाजशुक्रैर्भवोपगैः ॥ १७४ ॥

यदा गुरुरधिपो भवति, कुजश्च मकरस्थोच्चः, तथा लग्ने कर्कटे गुरौ स्थिते, बुधकुजशुक्रैः स्वस्वभावोपगतैः सह—एष योगः कथितफलप्रदः प्रोक्तः॥

Verse 175

मेषेऽर्के भूमिपासेंदौ एषे षांग्रेर्कपपासृजः । सिंहकुंभमृगस्थाश्चेद्भूपः सारेतनावजे ॥ १७५ ॥

मेषे सूर्ये स्थिते, चन्द्रेण सह राजयोगकारकैः संयोगे, तथा मेषे एव स्थितैः; सिंहकुम्भमकरस्थैश्च यदा—तदा जातो नृपो भवति, बलसमन्वितः श्रेष्ठसेनासमन्वितश्च॥

Verse 176

आर्केजीवे तनौ वापि नृपोऽथोः कुजभास्करौ । धीस्थौ गुर्विदुकवयो भूमौ स्त्र्यगे बुधैर्नृपः ॥ १७६ ॥

शनिगुरुराशौ तनौ स्थिते नृपो भवति; तथा कुजभास्करौ सप्तमे स्थितौ चेत्। गुरौ नवमे स्थिते गुरुविद् भवति; बुधे द्वितीये स्थिते पण्डितो वाग्मी च; चन्द्रे चतुर्थे स्थिते, कवयः तम् नृपतिं वदन्ति॥

Verse 177

मृगास्यलग्नगैः सौरेजाब्जर्क्षहरयः सयाः । कविक्षौ तुलयुरमस्थौ वै भूपः कीर्तिमान्भवेंत् ॥ १७७ ॥

जन्मकाले मृगास्यलग्ने (मृगशीर्षे) शनिगुरुशुक्रसूर्यचन्द्रबुधाः लग्नस्थाः स्युः, शेषग्रहाः तुलाराशौ सप्तमभावे च स्थिताः; तदा जातः कीर्तिमान् भूपो भवति।

Verse 178

यस्य कस्यापि तनयः प्रोक्तैर्योगैर्नृपो भवेत् । वक्ष्यमाणैर्नृपसुतो ज्ञेयो भूयो मुनीश्वर ॥ १७८ ॥

पूर्वोक्तयोगैः कस्यापि जनस्य तनयोऽपि नृपो भवेत्; किन्तु, मुनीश्वर, इदानीं वक्ष्यमाणयोगैः पुनर्नृपसुतः (राजकुमारः) कः इति ज्ञेयम्।

Verse 179

स्वोच्चे त्रिकोणभगतेस्त्र्याद्यैर्बलयुतैर्नृपः । सिंहेऽर्के मेषलग्नेऽजे मृगे भौमे घटेऽष्टमे ॥ १७९ ॥

स्वराशौ स्वोच्चे वा त्रिकोणभागे वा स्थितैः, सूर्याद्यैः ग्रहैर्बलयुतैः, हे नृप, सिंहस्थेऽर्के मेषलग्ने, मृगे (मकरस्थे) भौमे, घटेऽष्टमे (कुम्भेऽष्टमे) च—एष योगः सूचितः।

Verse 180

चापे धरानाथःस्यादथ स्वर्क्षगे भृगौ । पातालगे धर्मगेऽब्जे शुभदृष्टे युते मुने ॥ १८० ॥

चापे धरानाथः स्यात्, भृगुः स्वर्क्षगे; पातालगे गुरौ, धर्मगेऽब्जे (तुलास्थे सूर्ये) शुभदृष्टे युते, मुने, तदा योगः शुभफलदः।

Verse 181

त्रिलग्नभवगैःशेषैर्धराधीशः प्रजायते । सौम्ये वीर्ययुतेंऽगस्थे बलाढ्येशुभगे शुभे ॥ १८१ ॥

त्रिलग्नभवगैः शेषैः शुभकारकैः समुत्पन्ने, सौम्ये वीर्ययुतेऽङ्गस्थे बलाढ्ये शुभगे शुभदृष्टियुते—धराधीशः प्रजायते।

Verse 182

धर्मार्थोपचयस्थैश्चशेषैर्धर्मयुतोनृपः । मेषूरणायतनुगाः शशिसूर्यजसूरयः ॥ १८२ ॥

धर्मार्थोपचयहेतुभिः शेषैः साधनैः समन्वितो नृपो धर्मयुक्तो भवति। चन्द्रसूर्यसम्भवाः मुनयश्च मेष-ऊरण-आयतनाख्येषु स्वस्वस्थानेषु नियोजिताः॥

Verse 183

ज्ञारौ धनेशितरवा हिबुके भूपतिस्तदा । वृषेंऽगेऽब्जोधनारिस्थो जीवार्की लांभगाः परे ॥ १८३ ॥

हिबुके ज्ञारौ द्वौ च तेजस्विनौ; कण्ठे धनेशो दिव्यौ च भिषजौ; तदा तालुनि भूपतिः। वृषभस्य अङ्गेऽब्जसम्भवधनारिवर्गे स्थितः; अन्यत्र गुरुसूर्यौ ‘लांभगौ’ इति कीर्तितौ॥

Verse 184

सुखे गुरुः खेरवींदूयमो लग्ने भवे करै । लग्ने वक्रासितौ चंद्रेज्यसितार्कबुधाः क्रमात् ॥ १८४ ॥

सुखस्थाने गुरुः स्थितः। लग्ने खेर-रवि-इन्दु-यमाः; तथा लग्ने क्रमात् वक्रासिताः—चन्द्रः, गुरुः, शुक्रः, सूर्यः, बुधश्च॥

Verse 185

सुखास्तु शुभखाप्तिस्थानरेशं जनयंत्यपि । कर्मलग्नगरवेटस्य दशायां राज्यसंगतिः ॥ १८५ ॥

सुखानि शुभलाभाश्च जनयन्ति, शुभखाप्तिस्थानस्येशं अपि प्रसूयन्ति। कर्मलग्नसम्बद्धग्रहस्य दशायां राज्यसङ्गतिः प्राप्यते॥

Verse 186

प्रबलस्य दशायां वा शत्रुनीचा दिगार्तिदाः । आसन्नकेंद्रद्वयगैर्वर्गदाख्यः सकलग्रहैः ॥ १८६ ॥

प्रबलग्रहस्य दशायामपि, यदि अन्ये ग्रहाः शत्रुनीचस्थाः दिगार्तिं ददति, तदा आसन्नकेंद्रद्वयगैः सकलग्रहैः एष योगो ‘वर्गद’ इति कथ्यते॥

Verse 187

तन्वस्तगैश्च सकटं विहगो राज्यबंधुगैः । श्रृङ्गाटकं धिगौगस्थैर्लग्नायस्थैर्हलं मतम् ॥ १८७ ॥

तन्वस्तगस्थितैर्ग्रहैः शकटसंज्ञा प्रकीर्तिता। विहगराज्यबन्धुगैः श्रिङ्गाटकं निगद्यते॥ लग्नायस्थितैश्च हलसंज्ञा मता॥

Verse 188

वर्ज्जोङ्गेस्थे सत्स्वसत्सु तुर्यखस्थैर्यवोन्यथा । विमिश्रैः कमलं प्राहुर्वायाकंटकबाह्यगैः ॥ १८८ ॥

वर्ज्जोङ्गे स्थिते मनसि सत्स्वसत्सु च सञ्चरति। तुर्यखस्थैर्यं यदा अन्यथा विक्षिप्यते॥ तदा विमिश्रैः कमलं प्राहुर्वायाकण्टकबाह्यगैः॥

Verse 189

लग्नाच्चतुर्भुगैर्यूपःशरस्तूर्याच्चतुर्भुगैः । द्यूनाद्वेदक्षगैः शक्तिं र्दऽखादिचतुर्भगैः ॥ १८९ ॥

लग्नाच्चतुर्भागैः यूपः, तुर्याच्चतुर्भागैः शरः। द्यूनाद्वेदाक्षगैः शक्तिः, शेषाद् ‘र्दख’ आदिचतुर्भगैः क्रमः॥

Verse 190

लग्नात्क्रमात्सप्तभगैर्नोकाकूटस्तु नुर्यतः । छत्रमस्तात्स्वभाद्यायोन्यस्मादर्द्धेन्दुनामकः ॥ १९० ॥

लग्नात्क्रमात्सप्तभागैर्नोकाकूटः प्रजायते। ततोऽस्तात् छत्रसंज्ञः स्यात्, अन्यस्मादर्धेन्दुनामकः॥

Verse 191

लग्नादेकांतरगतैश्चक्रमर्थात्सरित्पतिः । षह्युस्थानेषु वीणाद्याः समसप्तर्क्षगैः ॥ १९१ ॥

लग्नादेकान्तरगतैश्चक्रं सिध्यति कीर्तितम्। तत्र सरित्पतिः स्थाप्यः, षह्युस्थानेषु वीणाद्याः समसप्तर्षिगैः सह॥

Verse 192

वीणादामपाशकेदारभूशूलयुगगोलकाः । ग्रहैःश्चरभगै राजयोगः प्रकीर्तितः ॥ १९२ ॥

चरराशिषु विषमराशिषु च ग्रहाः यदा वीणादामपाशकेदारभूशूलयुगगोलकाख्यरचनां कुर्वन्ति, तदा स राजयोगः इति प्रकीर्तितः ॥

Verse 193

स्थिरस्थैर्यमुसलं नाम द्विशरीणतैर्नलः । भाला केंद्रस्थितैः सौम्यैः पापैस्सर्प उदाहृतः ॥ १९३ ॥

स्थिरराशिषु स्थैर्यं ‘मुसल’ इति नाम; द्विशरीणतया ‘नल’ इति कथ्यते। सौम्यग्रहाः केन्द्रेषु, पापग्रहाः मध्ये स्थिताः चेत्, ‘सर्प’ इति योगः उदाहृतः ॥

Verse 194

ईर्य्युरध्वरुची रज्ज्वां मुसले धनमानयुक् । व्यंगा स्थिरा लोनलजो मोनीस्रग्जोहिजोर्द्दितः ॥ १९४ ॥

स शीघ्रगामी, अध्वररुचिः; रज्ज्वां मुसल इव दृढः। धनमानसम्पन्नः; व्यङ्गरहितः स्थिरः। लवणाग्निजः; मौनी, स्रग्धरः, अध्वरप्रवक्तेति कीर्तितः ॥

Verse 195

वीणोद्भवोतिनिपुणागीतनृत्यरुचिर्भृशम् । दाता समृद्धो दामास्थः पाशजो धनशीलयुक् ॥ १९५ ॥

स वीणोद्भवगीतकौशलनिपुणः, गीतनृत्येऽतिरुचिर् भवति। दाता समृद्धः, दामास्थः स्थिरजीविकः; पाशजः, धनशीलसमन्वितः ॥

Verse 196

केदारोत्थः कृषिकरः शूले शूरोक्षतो धनः । युगं पाषंडयुर्गोले विधनो मलिनस्तथा ॥ १९६ ॥

केदारोत्थः कृषिकरः; शूले शूरः क्षतः सन् धनवान्। युगे पाषण्डयुते, गोले च, विधनः मलिनश्च भवति ॥

Verse 197

भूपवंद्यपदश्चक्रे समुद्रे नृपभोगयुक् । सुभगांगोर्द्धचंपात्सुखीशूरश्च चामरः ॥ १९७ ॥

स समुद्रे नृपैर्वन्द्यपदं देशं चकार; नृपभोगसम्पन्नः सुभगाङ्गोऽभवत्, अर्धचम्पातीर्थपुण्येन सुखी शूरश्च चामरधारी चाभवत्।

Verse 198

मित्रो पकारकृच्छत्रे कूटे चानृतबंधराट् । तौजः सकीर्तिः सुखभाक् मानवो भवति ध्रुवम् ॥ १९८ ॥

यो मित्रं सत्यं हितकृच्च भवति, कूटं नाश्रयते न चानृतबन्धराज्यं करोति; स नरो ध्रुवं तेजसा कीर्त्या सुखेन च समन्वितो भवति।

Verse 199

त्यागी यज्वात्मवान् यूथे हिंस्रो गुह्याधिपः शरैः । शक्तौ नीचोऽलसो निःस्वो दण्डे प्रियवियोगभाक् ॥ १९९ ॥

शरैः त्यागी यज्वा आत्मवान् भवति; यूथे हिंस्रो गुह्याधिपश्च। शक्त्या नीचोऽलसो निःस्वो भवति; दण्डेन प्रियवियोगभाक् भवति।

Verse 200

व्यर्कैः स्वांत्योभयगतैः खेटैः स्यात्सुनफानफा । दुरुधरा चैव विधौ ज्ञेयः केमुद्रुमोऽन्यथा ॥ २०० ॥

चन्द्रात् द्वितीयद्वादशयोः उभययोर्वा सूर्यव्यतिरिक्तग्रहस्थितौ सुनफानफायोगौ (उभयसमेतौ च) जायते; तत्रैव दुरुधरायोगोऽपि ज्ञेयः, अन्यथा केमुद्रुमो भवति।