Adhyaya 52

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच नद्यश् च बहवः प्रोक्ताः सदा बहुजलाः शुभाः सरोवरेभ्यः सम्भूतास् त्व् असंख्याता द्विजोत्तमाः

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः। सूत उवाच—नद्यश्च बहवः प्रोक्ताः सदा बहुजलाः शुभाः। सरोवरेभ्यः सम्भूतास्त्वसंख्याता द्विजोत्तमाः॥

Verse 2

प्राङ्मुखा दक्षिणास्यास्तु चोत्तरप्रभवाः शुभाः पश्चिमाग्राः पवित्राश् च प्रतिवर्षं प्रकीर्तिताः

प्राङ्मुखा दक्षिणास्यास्तु चोत्तरप्रभवाः शुभाः। पश्चिमाग्राः पवित्राश्च प्रतिवर्षं प्रकीर्तिताः॥

Verse 3

आकाशांभोनिधिर् यो ऽसौ सोम इत्यभिधीयते आधारः सर्वभूतानां देवानाममृताकरः

आकाशाम्भोनिधिर्योऽसौ सोम इत्यभिधीयते। स सर्वभूताधारो देवतानाममृताकरः॥

Verse 4

अस्मात्प्रवृत्ता पुण्योदा नदी त्वाकाशगामिनी सप्तमेनानिलपथा प्रवृत्ता चामृतोदका

अस्मात्प्रवृत्ता पुण्योदा नदी त्वाकाशगामिनी। सप्तमेनानिलपथा प्रवृत्ता चामृतोदका॥

Verse 5

सा ज्योतींष्यनुवर्तन्ती ज्योतिर्गणनिषेविता ताराकोटिसहस्राणां नभसश् च समायुता

सा ज्योतींष्यनुवर्तन्ती ज्योतिर्गणनिषेविता। ताराकोटिसहस्राणां नभसश्च समायुता॥

Verse 6

परिवर्तत्यहरहो यथा सोमस्तथैव सा चत्वार्यशीतिश् च तथा सहस्राणां समुच्छ्रितः

परिवर्तत्यहरहो यथा सोमस्तथैव सा। चत्वार्यशीतिश्च तथा सहस्राणां समुच्छ्रितः॥

Verse 7

योजनानां महामेरुः श्रीकण्ठाक्रीडकोमलः तत्रासीनो यतः शर्वः साम्बः सह गणेश्वरैः

योजनानां महामेरुः श्रीकण्ठाक्रीडकोमलः। तत्रासीनो यतः शर्वः साम्बः सह गणेश्वरैः॥

Verse 8

क्रीडते सुचिरं कालं तस्मात्पुण्यजला शिवा गिरिं मेरुं नदी पुण्या सा प्रयाति प्रदक्षिणम्

सा तत्र सुचिरं कालं क्रीडते; तस्मात् पुण्यजलसमन्विता पुण्या नदी शिवा मेरुगिरिं प्रदक्षिणं प्रयाति।

Verse 9

विभज्यमानसलिला सा जवेनानिलेन च मेरोरन्तरकूटेषु निपपात चतुर्ष्वपि

सा सलिलराशिः अनिलजवेन च विभज्यमानः मेरोरन्तरकूटेषु चतुर्ष्वपि निपपात, दिक्षु चतुर्षु वितताभवत्।

Verse 10

समन्तात्समतिक्रम्य सर्वाद्रीन्प्रविभागशः नियोगाद्देवदेवस्य प्रविष्टा सा महार्णवम्

सा सर्वतः प्रसृत्य सर्वान् अद्रीन् प्रविभागशः समतिक्रम्य, देवदेवस्य नियोगात् महार्णवं प्रविष्टा।

Verse 11

अस्या विनिर्गता नद्यः शतशो ऽथ सहस्रशः सर्वद्वीपाद्रिवर्षेषु बहवः परिकीर्तिताः

अस्याः शतशोऽथ सहस्रशो नद्यः विनिर्गताः; सर्वद्वीपाद्रिवर्षेषु बहवः परिकीर्तिताः।

Verse 12

क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याता गङ्गा यद्गाङ्गताम्बरात् केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः

क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याता; गङ्गा च गाङ्गताम्बरात् प्रवहति। केतुमाले नराः कालाः, सर्वे पनसभोजनाः।

Verse 13

स्त्रियश्चोत्पलवर्णाभा जीवितं चायुतं स्मृतम् भद्राश्वे शुक्लवर्णाश् च स्त्रियश्चन्द्रांशुसंनिभाः

तस्मिन् प्रदेशे स्त्रियः उत्पलवर्णाभाः कथ्यन्ते, तेषां चायुतं वर्षाणां जीवितं स्मृतम्। भद्राश्वे जनाः शुक्लवर्णाः, स्त्रियश्च चन्द्रांशुसंनिभाः प्रकाशन्ते॥

Verse 14

कालाम्रभोजनाः सर्वे निरातङ्का रतिप्रियाः दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति शिवभाविताः

सर्वे कालाम्रभोजनाः, निरातङ्का रतिप्रियाः। शिवभावितचित्ताः सन्तो दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति॥

Verse 15

हिरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितचेतसः तथा रमणके जीवा न्यग्रोधफलभोजनाः

रमणके तस्मिन् प्रदेशे देहिनः ईश्वरार्पितचेतसः। हिरण्मया इवात्यर्थं शोभन्ते, न्यग्रोधफलभोजनाः॥

Verse 16

दशवर्षसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति शुक्लास्ते सर्वे शिवध्यानपरायणाः

दशवर्षसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति ते। शुक्लाः सर्वे शिवध्यानपरायणाः॥

Verse 17

हैरण्मया महाभागा हिरण्मयवनाश्रयाः एकादश सहस्राणि शतानि दशपञ्च च

हैरण्मयाः महाभागाः हिरण्मयवनाश्रयाः। एकादशसहस्राणि शतानि दशपञ्च च॥

Verse 18

वर्षाणां तत्र जीवन्ति अश्वत्थाशनजीवनाः हैरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितमानसाः

वर्षाणां तत्र जीवन्त्यश्वत्थाशनजीवनाः। हैरण्मया इवात्यर्थमीश्वरार्पितमानसाः॥

Verse 19

कुरुवर्षे तु कुरवः स्वर्गलोकात् परिच्युताः सर्वे मैथुनजाताश् च क्षीरिणः क्षीरभोजनाः

कुरुवर्षे तु कुरवः स्वर्गलोकात्परिच्युताः। सर्वे मैथुनजाताश्च क्षीरिणः क्षीरभोजनाः॥

Verse 20

अन्योन्यमनुरक्ताश् च चक्रवाकसधर्मिणः अनामया ह्यशोकाश् च नित्यं सुखनिषेविणः

अन्योन्यमनुरक्ताश्च चक्रवाकसधर्मिणः। अनामया ह्यशोकाश्च नित्यं सुखनिषेविणः॥

Verse 21

त्रयोदशसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति ते महावीर्या न चान्यस्त्रीनिषेविणः

त्रयोदशसहस्राणि शतानि दशपञ्च च। जीवन्ति ते महावीर्या न चान्यस्त्रीनिषेविणः॥

Verse 22

सहैव मरणं तेषां कुरूणां स्वर्गवासिनाम् हृष्टानां सुप्रवृद्धानां सर्वान्नामृतभोजिनाम्

सहैव मरणं तेषां कुरूणां स्वर्गवासिनाम्। हृष्टानां सुप्रवृद्धानां सर्वान्नामृतभोजिनाम्॥

Verse 23

सदा तु चन्द्रकान्तानां सदा यौवनशालिनाम् श्यामाङ्गानां सदा सर्वभूषणास्पददेहिनाम्

सदा चन्द्रकान्तिमन्तः सदा यौवनसमन्विताः। श्यामाङ्गवर्णाः सदा सर्वभूषणयोग्यदेहिनः॥

Verse 24

जंबूद्वीपे तु तत्रापि कुरुवर्षं सुशोभनम् तत्र चन्द्रप्रभं शम्भोर् विमानं चन्द्रमौलिनः

जम्बूद्वीपे तु तत्रापि कुरुवर्षं सुशोभनम्। तत्र चन्द्रप्रभं शम्भोर्विमानं चन्द्रमौलिनः॥

Verse 25

वर्षे तु भारते मर्त्याः पुण्याः कर्मवशायुषः शतायुषः समाख्याता नानावर्णाल्पदेहिनः

वर्षे तु भारते मर्त्याः पुण्याः कर्मवशायुषः। शतायुषः समाख्याता नानावर्णाल्पदेहिनः॥

Verse 26

नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्मफलाशिनः नानाज्ञानार्थसम्पन्ना दुर्बलाश्चाल्पभोगिनः

नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्मफलाशिनः। नानाज्ञानार्थसम्पन्ना दुर्बलाश्चाल्पभोगिनः॥

Verse 27

इन्द्रद्वीपे तथा केचित् तथैव च कसेरुके ताम्रद्वीपं गताः केचित् केचिद्देशं गभस्तिमत्

इन्द्रद्वीपे तथा केचित् तथैव च कसेरुके। ताम्रद्वीपं गताः केचित् केचिद्देशं गभस्तिमत्॥

Verse 28

नागद्वीपं तथा सौम्यं गान्धर्वं वारुणं गताः केचिन्म्लेच्छाः पुलिन्दाश् च नानाजातिसमुद्भवाः

केचिन्म्लेच्छाः पुलिन्दाश्च नानाजातिसमुद्भवाः। नागद्वीपं तथा सौम्यं गान्धर्वं वारुणं गताः॥

Verse 29

पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश् च सर्वशः

पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः। ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश्च सर्वशः॥

Verse 30

इज्यायुद्धवणिज्याभिर् वर्तयन्तो व्यवस्थिताः तेषां संव्यवहारो ऽयं वर्तते ऽत्र परस्परम्

इज्यायुद्धवणिज्याभिर्वर्तयन्तो व्यवस्थिताः। तेषां संव्यवहारोऽयं वर्ततेऽत्र परस्परम्॥

Verse 31

धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु संकल्पश्चाभिमानश् च आश्रमाणां यथाविधि

धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु। संकल्पश्चाभिमानश्च आश्रमाणां यथाविधि॥

Verse 32

इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्यत्र मानुषी तेषां च युगकर्माणि नान्यत्र मुनिपुङ्गवाः

इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्यत्र मानुषी। तेषां च युगकर्माणि नान्यत्र मुनिपुङ्गवाः॥

Verse 33

दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे नृणाम् सुवर्णवर्णाश् च नराः स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः

किंपुरुषे वर्षे नृणां दशवर्षसहस्राणि आयुःस्थितिः। तत्र नराः सुवर्णवर्णाः, स्त्रियश्च अप्सरसामिव रूपसौन्दर्यसमाः॥

Verse 34

अनामया ह्यशोकाश् च सर्वे ते शिवभाविताः शुद्धसत्त्वाश् च हेमाभाः सदाराः प्लक्षभोजनाः

ते सर्वेऽनामयाः अशोकाश्च, शिवभाविताः। शुद्धसत्त्वाः हेमाभाः, सदाराः प्लक्षभोजनाः॥

Verse 35

महारजतसंकाशा हरिवर्षे ऽपि मानवाः देवलोकाच्च्युताः सर्वे देवाकाराश् च सर्वशः

हरिवर्षेऽपि मानवाः महारजतसंकाशाः। सर्वे देवलोकाच्च्युताः, सर्वतः देवाकाराः॥

Verse 36

हरं यजन्ति सर्वेशं पिबन्तीक्षुरसं शुभम् न जरा बाधते तेन न च जीर्यन्ति ते नराः

ते सर्वेशं हरं यजन्ति, शुभम् इक्षुरसं पिबन्ति। तेन जरा न बाधते, ते नराः न जीर्यन्ति॥

Verse 37

दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवन्ति मानवाः मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्

तत्र मानवाः दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति। मया प्रोक्तं यन्मध्यं वर्षं, तद् ‘इलावृत’ इति नाम्ना प्रसिद्धम्॥

Verse 38

न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाः चन्द्रसूर्यौ न नक्षत्रं न प्रकाशम् इलावृते

इलावृते न सूर्यस्तपति, न च तत्र मानवाः जीर्यन्ति। न चन्द्रः न सूर्यः, न नक्षत्राणि, न लौकिकः प्रकाशः; शिवमयेन परप्रभया तद्राज्यं स्वयमेव प्रकाशते।

Verse 39

पद्मप्रभाः पद्ममुखाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः पद्मपत्त्रसुगन्धाश् च जायन्ते भवभाविताः

पद्मप्रभाः पद्ममुखाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः। पद्मपत्त्रसुगन्धाश्च जायन्ते भवभाविताः॥

Verse 40

जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः देवलोकागतास्तत्र जायन्ते ह्यजरामराः

जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः। देवलोकागतास्तत्र जायन्ते ह्यजरामराः॥

Verse 41

त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः आयुःप्रमाणं जीवन्ति वर्षे दिव्ये त्विलावृते

त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः। आयुःप्रमाणं जीवन्ति वर्षे दिव्ये त्विलावृते॥

Verse 42

जंबूफलरसं पीत्वा न जरा बाधते त्विमान् न क्षुधा न क्लमश्चापि न जनो मृत्युमांस् तथा

जम्बूफलरसं पीत्वा न जरा बाधते त्विमान्। न क्षुधा न क्लमश्चापि न जनो मृत्युमांस् तथा॥

Verse 43

तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् इन्द्रगोपप्रतीकाशं जायते भास्वरं तु तत्

तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणयोग्यं भास्वरं जायते, इन्द्रगोपप्रतीकाशवर्णं तु तत्।

Verse 44

एवं मया समाख्याता नववर्षानुवर्तिनः वर्णायुर्भोजनाद्यानि संक्षिप्य न तु विस्तरात्

एवं मया नववर्षानुवर्तिनां वर्णायुर्भोजनादीनि संक्षेपेण समाख्यातानि, न तु विस्तरात्।

Verse 45

हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाश्चाप्सरोगणाः सर्वे नागाश् च निषधे शेषवासुकितक्षकाः

हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाः, अप्सरोगणाश्च; निषधे सर्वे नागाश्च—शेषवासुकितक्षकाः।

Verse 46

महाबलास् त्रयस्त्रिंशद् रमन्ते याज्ञिकाः सुराः नीले तु वैडूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः

तत्र महाबलास्त्रयस्त्रिंशद् याज्ञिकाः सुरा रमन्ते; नीले वैडूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयश्चामलाः वसन्ति।

Verse 47

दैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते शृङ्गवान् पर्वतश्चैव पितॄणां निलयः सदा

दैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते; शृङ्गवान् पर्वतश्चैव पितॄणां निलयः सदा।

Verse 48

हिमवान् यक्षमुख्यानां भूतानाम् ईश्वरस्य च सर्वाद्रिषु महादेवो हरिणा ब्रह्मणांबया

हिमवान् यक्षमुख्यानां भूतानाम् ईश्वरस्य च प्रमुखो निवासः। सर्वेष्वद्रिषु महादेवो हरिणा ब्रह्मणा च सह सर्वव्यापी प्रभुः प्रतिष्ठितः॥

Verse 49

नन्दिना च गणैश्चैव वर्षेषु च वनेषु च नीलश्वेतत्रिशृङ्गे च भगवान्नीललोहितः

नन्दिना गणैश्च सह वर्षेषु वनेषु च नीलश्वेतत्रिशृङ्गे च भगवान् नीललोहितः सदा विहरति, बन्धातीतः पतिः॥

Verse 50

सिद्धैर्देवैश् च पितृभिर् दृष्टो नित्यं विशेषतः नीलश् च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः

सिद्धैर्देवैश्च पितृभिश्च नित्यं विशेषतो दृष्टं लिङ्गं नानारूपं दृश्यते—नीलं वैडूर्यमयं श्वेतं शुक्लं च हिरण्मयं च, पतिं प्रकाशयत्॥

Verse 51

मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस् त्रिशृङ्गवान् एते पर्वतराजानो जंबूद्वीपे व्यवस्थिताः

मयूरबर्हवर्णो मयूरबर्हः शातकुंभश्च त्रिशृङ्गवान् च—एते पर्वतराजानो जम्बूद्वीपे व्यवस्थिताः॥