Shloka 58
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
वैवस्वतनिसर्गेण तेषां ज्ञेयस्तु विस्तरः / अन्यूनानतिरिक्तास्ते सर्वे सर्गा विवस्वतः
Transliteration
vaivasvatanisargeṇa teṣāṃ jñeyastu vistaraḥ / anyūnānatiriktāste sarve sargā vivasvataḥ
Translation
वैवस्वतनिसर्गेण तेषां विस्तरो ज्ञेयः। न न्यूनाः नातिरिक्ताः सर्वे सर्गा विवस्वतः॥
Word by Word
वैवस्वत-निसर्गेणby/through the Vaivasvata creation
वैवस्वत-निसर्गेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक) + निसर्ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘वैवस्वतस्य निसर्गः’); पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; एकवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive); बहुवचन
ज्ञेयःis to be known
ज्ञेयः:
Vidhi (विधेय/आदेश)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त)
Formकर्तव्यतार्थक कृदन्त (gerundive, यत्); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘should be known’
तुindeed; however
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (particle: but/indeed)
विस्तरःdetail; full extent
विस्तरः:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
अन्यून-अतिरिक्ताःneither deficient nor excessive
अन्यून-अतिरिक्ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन् + ऊन (प्रातिपदिक) + अति + रिक्त (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (इतरेतर: ‘न न्यूनाः न अतिरिक्ताः’); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
सर्गाःcreations
सर्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
विवस्वतःof Vivasvat (the Sun)
विवस्वतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन