Shloka 59
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
आरोग्यायुः प्रमाणेभ्यो धर्मतः कामतोर्ऽथतः / एतानेव गुणानेति यः पठन्ननसूयकः
Transliteration
ārogyāyuḥ pramāṇebhyo dharmataḥ kāmator'thataḥ / etāneva guṇāneti yaḥ paṭhannanasūyakaḥ
Translation
आरोग्यायुःप्रमाणेभ्यः धर्मतः कामतोऽर्थतः। एतानेव गुणान् एति यः पठन् अनसूयकः॥
Word by Word
आरोग्य-आयुःhealth and lifespan
आरोग्य-आयुः:
Karta (कर्ता/फल)
TypeNoun
Rootआरोग्य (प्रातिपदिक) + आयुस्/आयुः (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (समाहार/इतरेतर); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (समाहारद्वन्द्वे एकवचन)
प्रमाणेभ्यःfrom the measures/standards
प्रमाणेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative); बहुवचन
धर्मतःaccording to dharma
धर्मतः:
Sambandha (सम्बन्ध/दृष्टि)
TypeIndeclinable
Rootधर्मतः (अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त; ‘धर्मदृष्ट्या’ (from the standpoint of dharma)
कामतःaccording to desire
कामतः:
Sambandha (सम्बन्ध/दृष्टि)
TypeIndeclinable
Rootकामतः (अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त; ‘कामदृष्ट्या’
अर्थतःaccording to wealth/purpose
अर्थतः:
Sambandha (सम्बन्ध/दृष्टि)
TypeIndeclinable
Rootअर्थतः (अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त; ‘अर्थदृष्ट्या’
एतान्these
एतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative); बहुवचन
एवindeed; only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (particle of emphasis)
गुणान्qualities; merits
गुणान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यर्थ-समाप्तिसूचक
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
पठन्reciting
पठन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपठ् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (present active participle, शतृ); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘reading/reciting’
अनसूयकःnon-censorious; free from envy
अनसूयकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनसूयक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; नञ्-पूर्वक (one who is not envious/censorious)