Shloka 57
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
स्वायंभुवाद्याः संक्षेपाच्चाशुषान्ता यथाक्रमम् / एते सर्गा यथा प्राज्ञैः प्रोक्ता ये द्विजसत्तमाः
Transliteration
svāyaṃbhuvādyāḥ saṃkṣepāccāśuṣāntā yathākramam / ete sargā yathā prājñaiḥ proktā ye dvijasattamāḥ
Translation
स्वायम्भुवाद्याः सर्गाः संक्षेपात् चाक्षुषान्ताः यथाक्रमम्। एते सर्गाः प्राज्ञैः प्रोक्ता, हे द्विजसत्तमाः॥
Word by Word
स्वायंभुव-आद्याःbeginning with Svāyambhuva
स्वायंभुव-आद्याः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वायंभुव (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (आदि-प्रयोग: ‘स्वायंभुवः आदिः येषाम्’); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
संक्षेपात्in brief; briefly
संक्षेपात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootसंक्षेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative); एकवचन; अव्ययीभावार्थे (as ‘briefly’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
चाक्षुष-अन्ताःending with Cākṣuṣa
चाक्षुष-अन्ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचाक्षुष (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अन्त-प्रयोग: ‘चाक्षुषः अन्तः येषाम्’); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
यथा-क्रमम्in order; sequentially
यथा-क्रमम्:
Sambandha (सम्बन्ध/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + क्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय; ‘क्रमानुसारम्’ (in due order)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
सर्गाःcreations
सर्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
यथाas; according to
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; यथार्थ/अनुरूपबोधक (as/according as)
प्राज्ञैःby the wise
प्राज्ञैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootप्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental); बहुवचन
प्रोक्ताःhave been stated
प्रोक्ताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-उच्/वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; ‘declared/taught’
येwhich; who
ये:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
द्विज-सत्तमाःO best of the twice-born (Brahmins)
द्विज-सत्तमाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘द्विजाः सत्तमाः’); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; संबोधनार्थेऽपि (used as vocative sense though form is nominative plural in some recensions)