Adhyaya 67

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धात पादे भार्गवचरिते अमावसुवंशानुकीर्त्तनं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः // ६६// आयोः पुत्रा महात्मानः पञ्चैवासन्महाबलाः / स्वर्भानुत नयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीयोवोद्धातपादे भार्गवचरिते अमावसुवंशानुकीर्तनं नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः ॥ ६६ ॥ आयोः पुत्रा महात्मानः पञ्चैवासन्महाबलाः । स्वर्भानुतनयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः ॥

Verse 2

नहुषः प्रथमस्तेषां क्षत्रवृद्धस्ततः स्मृतः / रंभो रजिरनेनाश्च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः

नहुषः प्रथमस्तेषां क्षत्रवृद्धस्ततः स्मृतः । रंभो रजिरनेनाश्च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः ॥

Verse 3

क्षत्रवृद्धात्मजश्चैव सुनहोत्रो महायशाः / सुनहोत्रस्य दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः

क्षत्रवृद्धस्यात्मजश्चैव महायशाः सुनहोत्रः। तस्य सुनहोत्रस्य दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः॥

Verse 4

काशः शलश्च द्वावेतौ तथा गृत्समदः प्रभुः / पुत्रो गृत्समदस्यापि शुनको यस्य शौनकः

काशः शलश्च द्वावेतौ तथा गृत्समदः प्रभुः। गृत्समदस्यापि पुत्रः शुनकः, यस्य शौनकः॥

Verse 5

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव वैश्याः शूद्रास्तथैव च / एतस्य वंशेसंभूता विचित्रैः कर्मभिर्द्विजाः

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव वैश्याः शूद्रास्तथैव च। एतस्य वंशे सम्भूता विचित्रैः कर्मभिर्द्विजाः॥

Verse 6

शलात्मजो ह्यार्ष्टिषेणः शिशिरस्तस्य जात्मजः / शौनकाश्चार्ष्टिषेणाश्च क्षत्रोपेता द्विजातयः

शलात्मजो ह्यार्ष्टिषेणः, शिशिरस्तस्य जात्मजः। शौनकाश्चार्ष्टिषेणाश्च क्षत्रोपेता द्विजातयः॥

Verse 7

काश्यस्य काशिपो राजा पुत्रो दीर्घतपास्तथा / धन्वश्च दीर्घतपसो विद्वान्धन्वन्तरीस्ततः

काश्यस्य काशिपो राजा पुत्रो दीर्घतपास्तथा। धन्वश्च दीर्घतपसो विद्वान् धन्वन्तरीस्ततः॥

Verse 8

तपसोंऽते महातेजा जातो वृद्धस्य धीमतः / अथैनमृषयः प्रोचुः सूतं वाक्यमिद पुनः

तपसः अन्ते महातेजाः वृद्धस्य धीमतः जातः। अथ ऋषयः पुनः सूतं प्रति इदं वाक्यम् ऊचुः॥

Verse 9

ऋषय ऊचुः कश्च धन्वन्तरिर्देवो मानुषेष्विह जज्ञिवान् / एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नोब्रूहि परन्तप

ऋषय ऊचुः— कश्च धन्वन्तरिर्देवो मानुषेष्विह जज्ञिवान्? एतद्वेदितुमिच्छामः; तन्नो ब्रूहि परन्तप॥

Verse 10

सूत उवाच धन्वन्तरेः संभवो ऽयं श्रूयतामिह वै द्विजाः / स संभूतः समुद्रान्ते मथ्यमाने ऽमृते पुरा

सूत उवाच— धन्वन्तरेः सम्भवोऽयं श्रूयतामिह वै द्विजाः। स सम्भूतः समुद्रान्ते मथ्यमानेऽमृते पुरा॥

Verse 11

उत्पन्नः कलशात्पूर्वं सर्वतश्च श्रिया वृतः / सद्यःसंसिद्धकार्यं तं दृष्ट्वा विष्णुखस्थितः

उत्पन्नः कलशात्पूर्वं सर्वतश्च श्रिया वृतः। सद्यःसंसिद्धकार्यं तं दृष्ट्वा विष्णुः खस्थितः॥

Verse 12

अब्जस्त्वमिति होवाच तस्मादब्जस्तु स स्मृतः / अब्जः प्रोवाच विष्णुं तं तनयो ऽस्मि तव प्रभो

‘अब्जस्त्वम्’ इति होवाच; तस्माद् अब्ज इति स स्मृतः। अब्जः प्रोवाच विष्णुं तं— ‘तनयोऽस्मि तव प्रभो’॥

Verse 13

विधत्स्व भागं स्थानं च मम लोके सुरोत्तम / एवमुक्तः स दृष्ट्वा तु तथ्यं प्रोवाच स प्रभुः

सुरोत्तम! मम लोके मम भागं स्थानं च विधत्स्व। एवमुक्तः स प्रभुः सत्यं निरीक्ष्य तथ्यमेव प्रोवाच।

Verse 14

कृतो यज्ञविभागस्तु दैतेयैर्हि सुरैस्तथा / वेदेषु विधियुक्तं च विधिहोत्रं महर्षिभिः

दैतेयैः सुरैश्च यज्ञविभागः कृतः। महर्षिभिश्च वेदेषु विधियुक्तं विधिहोत्रं प्रवर्तितम्।

Verse 15

न सक्यमिह होमं वै तुभ्यं कर्तुं कदायन / अर्वाक्सूतो ऽसि हे देव तव मन्त्रो न वै प्रभो

तुभ्यं कदाचन इह होमं कर्तुं न शक्यं वै। हे देव, त्वं अर्वाक्सूतः; तव मन्त्रः न वै, प्रभो।

Verse 16

द्वितीयायां तु संभूत्यां लोके ख्यातिं गमिष्यसि / अणिमादियुतां सिद्धिं गतस्तत्र भविष्यसि

द्वितीयायां तु संभूत्यां लोके ख्यातिं गमिष्यसि। अणिमादियुतां सिद्धिं प्राप्य तत्र भविष्यसि।

Verse 17

एतेनैव शरीरेण देवत्वं प्राप्स्यसि प्रभो / चा (च) तुर्मन्त्रैर्घृतैर्गव्यैर्यक्ष्यन्ते त्वां द्विजातयः

एतेनैव शरीरेण देवत्वं प्राप्स्यसि प्रभो। चतुर्मन्त्रैर्घृतैर्गव्यैर्द्विजातयः त्वां यक्ष्यन्ते।

Verse 18

अथ वा त्वं पुनश्चैव ह्यायुर्वेदं विधास्यसि / अवश्यभावीह्यर्थो ऽयं प्राग्दृष्टस्त्वब्जयोनिना

अथ वा त्वं पुनरेव आयुर्वेदं विधास्यसि। अयं अर्थोऽवश्यंभावी, पूर्वमेव अब्जयोनिना दृष्टः॥

Verse 19

द्वितीयं द्वापर प्राप्य भविता त्वं न संशयः / तस्मात्तस्मै वरं दत्त्वा विष्णुरन्तर्दधे ततः

द्वितीयं द्वापरं प्राप्य त्वं भविता न संशयः। तस्मै वरं दत्त्वा विष्णुः ततः अन्तर्दधे॥

Verse 20

द्वितीये द्वापरे प्राप्ते सौनहोत्रः स काशिराट् / पुत्रकामस्तपस्तेपे नृपो दीर्घतपास्तथा

द्वितीये द्वापरे प्राप्ते सौनहोत्रः स काशिराट्। पुत्रकामः तपस्तेपे नृपो दीर्घतपाः तथा॥

Verse 21

अब्जं देवं तु पुत्रार्थे ह्यारिराधयिषुर्नृपः / वरेण च्छन्दयामास ततो धन्वन्तरिर्नृपम्

पुत्रार्थे अब्जं देवं आराधयितुम् इच्छन् नृपः। ततो धन्वन्तरिः नृपं वरेण च्छन्दयामास॥

Verse 22

नृप उवाच भगवन्यदि तुष्टस्त्वं पुत्रो मे गतिमान्भवेः / तथेति समनुज्ञाय तत्रैवान्तरधात्प्रभुः

नृप उवाच—भगवन् यदि तुष्टः त्वं, पुत्रो मे गतिमान् भवेत्। ‘तथेति’ समनुज्ञाय प्रभुः तत्रैव अन्तरधात्॥

Verse 23

तस्य गेहे समुत्पन्नो देवो धन्वन्तरिस्तदा / काशिराजो महाराजः सर्व रोगप्रणाशनः

तस्य गृहे तदा देवो धन्वन्तरिः समुत्पन्नः। काशिराजो महाराजः सर्वरोगप्रणाशनः॥

Verse 24

आयुर्वेदं भरद्वाजात्प्राप्येह सभिषक्क्रियम् / तमष्टधा पुनर्व्यस्य शिष्येभ्यः प्रत्यपादयत्

भरद्वाजात् समासाद्य आयुर्वेदं सभिषक्क्रियम्। तमष्टधा पुनर्व्यस्य शिष्येभ्यः प्रत्यपादयत्॥

Verse 25

धन्वन्तरिसुतश्चापि केतुमानिति विश्रुतः / अथ केतुमतः पुत्रो जज्ञे भीमरथो नृपः

धन्वन्तरिसुतश्चापि केतुमानिति विश्रुतः। अथ केतुमतः पुत्रो जज्ञे भीमरथो नृपः॥

Verse 26

पुत्रो भीमरथस्यापि जातो धीमान्प्रजेश्वरः / दिवोदास इति ख्यातो वाराणस्यधिपो ऽभवत्

भीमरथस्यापि पुत्रो जातो धीमान् प्रजेश्वरः। दिवोदास इति ख्यातो वाराणस्यधिपोऽभवत्॥

Verse 27

एतस्मिन्नेव काले तु पुरीं वारामसीं पुरा / शून्यां निवेशयामास क्षेमको नाम राक्षसः

एतस्मिन्नेव काले तु पुरा वारामसीं पुरीम्। शून्यां निवेशयामास क्षेमको नाम राक्षसः॥

Verse 28

शप्ता हि सा पुरी पूर्वं निकुंभेन महात्मना / शून्या वर्षसहस्रं वै भवित्रीति पुनः पुनः

सा पुरी पूर्वं महात्मना निकुम्भेन शप्ता—“एषा वै वर्षसहस्रं पुनः पुनः शून्या भवित्री” इति।

Verse 29

तस्यां तु शप्तमात्रायां दिवोदासः प्रजेश्वरः / विषयान्ते पुरीं रम्यां गोमत्यां संन्यवेशयत्

तस्यां तु शप्तमात्रायां प्रजेश्वरो दिवोदासो विषयान्ते गोमत्यां रम्यां पुरीं संन्यवेशयत्।

Verse 30

ऋषय ऊचुः वाराणसीं किमर्थं तां निकुंभः शप्तवान्पुरा / निकुंभश्चापि धर्मात्मा सिद्धक्षेत्रं शशाप यः

ऋषय ऊचुः—निकुम्भः किमर्थं पुरा तां वाराणसीं शप्तवान्? धर्मात्मा सन् स सिद्धक्षेत्रं यः शशाप, तत् कथ्यताम्।

Verse 31

सूत उवाच दिवोदासस्तु राजर्षिर्नगरीं प्राप्य पार्थिवः / वसते स महातेजाः स्फीतायां वै नराधिपः

सूत उवाच—दिवोदासो राजर्षिः पार्थिवो नगरीं प्राप्य महातेजाः स्फीतायां तत्र नराधिपः वसते।

Verse 32

एतस्मिन्नेव काले तु कृतदारो महेश्वरः / देव्याः स प्रियकामस्तु वसन्वै श्वशुरान्तिके

एतस्मिन्नेव काले महेश्वरः कृतदारो देव्याः प्रियकामः श्वशुरान्तिके वसन् आसीत्।

Verse 33

देवाज्ञया पारिषदा विश्वरुपास्तपोधनाः / पूर्वोक्तरूपसंवेषैस्तोषयन्ति महेश्वरीम्

देवाज्ञया पारिषदा विश्वरूपास्तपोधनाः । पूर्वोक्तरूपसंवेषैस्तोषयन्ति महेश्वरीम् ॥

Verse 34

हृष्यते तैर्महादेवो मेना नैव तु तुष्यति / जुगुप्सते सा नित्यं वै देवं देवीं तथैव च

हृष्यते तैर्महादेवो मेना नैव तु तुष्यति । जुगुप्सते सा नित्यं वै देवं देवीं तथैव च ॥

Verse 35

मम पार्श्वे त्वनाचारस्तव भर्त्ता महेश्वरः / दरिद्रः सर्वथैवेह हा कष्टं लज्जते न वै

मम पार्श्वे त्वनाचारस्तव भर्त्ता महेश्वरः । दरिद्रः सर्वथैवेह हा कष्टं लज्जते न वै ॥

Verse 36

मात्रा तथोक्ता वचसा स्त्रीस्वभावान्न चक्षमे / स्मितं कृत्वा तु वरदा हरपार्श्वमथागमत्

मात्रा तथोक्ता वचसा स्त्रीस्वभावान्न चक्षमे । स्मितं कृत्वा तु वरदा हरपार्श्वमथागमत् ॥

Verse 37

विषण्णवदना देवी महादेवमभाषत / नेह वत्स्याम्यहं देव नय मां स्वं निवेशनम्

विषण्णवदना देवी महादेवमभाषत । नेह वत्स्याम्यहं देव नय मां स्वं निवेशनम् ॥

Verse 38

तथोक्तस्तु महादेवः सर्वांल्लोकान्निरीक्ष्य ह / वासार्थं रोचयामास पृथिव्यां तु द्विजोत्तमाः

तथोक्तस्तु महादेवः सर्वान् लोकान् निरीक्ष्य ह । वासार्थं रोचयामास पृथिव्यां तु द्विजोत्तमाः ॥

Verse 39

वाराणसीं महातेजाः सिद्धक्षेत्रं महेश्वरः / दिवोदासेन तां ज्ञात्वा निविष्टां नगरीं भवः

वाराणसीं महातेजाः सिद्धक्षेत्रं महेश्वरः । दिवोदासेन तां ज्ञात्वा निविष्टां नगरीं भवः ॥

Verse 40

पार्श्वस्थं स समाहूय गणेशं क्षेममब्रवीत् / गणेश्वर पुरीं गत्वा शून्यां वाराणसीं कुरु

पार्श्वस्थं स समाहूय गणेशं क्षेममब्रवीत् । गणेश्वर पुरीं गत्वा शून्यां वाराणसीं कुरु ॥

Verse 41

मृदुना चाभ्युपायेन अतिवीर्यः स पार्थिवः / ततो गत्वा निकुंभस्तु पुरीं वाराणसीं पुरा

मृदुना चाभ्युपायेन अतिवीर्यः स पार्थिवः । ततो गत्वा निकुंभस्तु पुरीं वाराणसीं पुरा ॥

Verse 42

स्वप्ने संदर्शयामास मङ्कनं नामतो द्विजम् / श्रेयस्ते ऽहं करिष्यामि स्थानं मे रोचयानघ

स्वप्ने संदर्शयामास मङ्कनं नामतो द्विजम् । श्रेयस्तेऽहं करिष्यामि स्थानं मे रोचयानघ ॥

Verse 43

मद्रूपां प्रतिमां कृत्वा नगर्यन्ते निवेशय / तथा स्वप्ने यथा दृष्टं सर्वं कारितवान्द्विजः

मद्रूपां प्रतिमां कृत्वा नगर्यन्ते निवेशयत्। तथा स्वप्ने यथा दृष्टं सर्वं कारितवान् द्विजः॥

Verse 44

नगरीद्वार्यनुज्ञाप्य राजानं तु यथाविधि / पूजा तुमहती चैव नित्यमेव प्रयुज्यते

नगरीद्वार्यनुज्ञाप्य राजानं तु यथाविधि। पूजा तु महती चैव नित्यमेव प्रयुज्यते॥

Verse 45

गन्धैर्धूपैश्च वाल्यैश्च प्रेक्षणीयेस्तथैव च / अन्नप्रदानयुक्तैश्च ह्यत्यद्भुतमिवाभवत्

गन्धैर्धूपैश्च वाल्यैश्च प्रेक्षणीयेस्तथैव च। अन्नप्रदानयुक्तैश्च ह्यत्यद्भुतमिवाभवत्॥

Verse 46

एवं संपूज्यते तत्र नित्यमेव गणेश्वरः / ततो वरसहस्राणि नागराणां प्रयच्छति

एवं संपूज्यते तत्र नित्यमेव गणेश्वरः। ततो वरसहस्राणि नागराणां प्रयच्छति॥

Verse 47

पुत्रान्हिरण्यमायूंषि सर्वकामांस्तथैव च / राज्ञस्तु महिषी श्रेष्टा सुयशा नाम विश्रुता

पुत्रान् हिरण्यमायूंषि सर्वकामांश्च ददाति सः। राज्ञस्तु महिषी श्रेष्ठा सुयशा नाम विश्रुता॥

Verse 48

पुत्रार्थमागता साध्वी राज्ञा देवी प्रचोदिता / पूजां तु विपुलां कृत्वा देवी पुत्रानयाचत

पुत्रार्थमागता साध्वी राज्ञा देवी प्रचोदिता। विपुलां पूजां कृत्वा सा देवी पुत्रानयाचत॥

Verse 49

पुनः पुनरथागत्य बहुशः पुत्रकारणात् / न प्रयच्छति पुत्रांस्तु निकुंभः कारणेन तु

पुनः पुनरथागत्य बहुशः पुत्रकारणात्। न प्रयच्छति पुत्रांस्तु निकुम्भः कारणेन तु॥

Verse 50

क्रुध्यते यदि राजा तु तत किञ्चित्प्रवर्त्तते / अथ दीर्घेण कालेन क्रोधो राजानमाविशत्

क्रुध्यते यदि राजा तु ततः किञ्चित्प्रवर्तते। अथ दीर्घेण कालेन क्रोधो राजानमाविशत्॥

Verse 51

भूतं त्विदं मंहद्द्वारि नागराणां प्रयच्छति / प्रीत्या वरांश्च शतशो न किञ्चिन्नः प्रयच्छति

भूतं त्विदं महद्द्वारि नागराणां प्रयच्छति। प्रीत्या वरांश्च शतशो न किञ्चिन्नः प्रयच्छति॥

Verse 52

मामकैः पूज्यते नित्यं नगर्यां मम चैव तु / स याचितश्च बहुशो देव्या मे पुत्रकारणात्

मामकैः पूज्यते नित्यं नगर्यां मम चैव तु। स याचितश्च बहुशो देव्या मे पुत्रकारणात्॥

Verse 53

न ददाति च पुत्रं मे कृतघ्नो बहुभोजनः / अतो नार्हति पूजा तु मत्सकाशात्कथञ्चन

न ददाति च पुत्रं मे कृतघ्नो बहुभोजनः। अतो न अर्हति पूजा तु मत्सकाशात्कथञ्चन॥

Verse 54

तस्मात्तु नाशयिष्यामितस्य स्थानं दुरात्मनः / एवं तु स विनिश्चित्य दुरात्मा राजकिल्बिषी

तस्मात्तु नाशयिष्यामि तस्य स्थानं दुरात्मनः। एवं तु स विनिश्चित्य दुरात्मा राजकिल्बिषी॥

Verse 55

स्थानं गणपतेश्तस्य नाशयामास दुर्मतिः / भग्नमायतनं दृष्ट्वा राजानमशपत्प्रभुः

स्थानं गणपतेस्तस्य नाशयामास दुर्मतिः। भग्नमायतनं दृष्ट्वा राजानमशपत्प्रभुः॥

Verse 56

यस्माद्विनापराधं मे त्वया स्थानं विनाशितम् / अकस्मात्तु पुरी शून्या भवित्रीते नराधिप

यस्माद्विनापराधं मे त्वया स्थानं विनाशितम्। अकस्मात्तु पुरी शून्या भवित्री ते नराधिप॥

Verse 57

ततस्तेन तु शापेन शून्या वाराणसी तदा / शप्त्वा पुरीं निकुंभस्तु महादेवमथानयत्

ततस्तेन तु शापेन शून्या वाराणसी तदा। शप्त्वा पुरीं निकुंभस्तु महादेवमथानयत्॥

Verse 58

शून्यां पुरीं महा देवो निर्ममे पदमात्मनः / तुल्यां देवविभूत्या तु देव्याश्चैव महामनाः

शून्यां पुरीं महादेवः स्वपदं निर्ममेऽात्मनः। देवविभूत्या तुल्यां तु देव्याश्चैव महामनाः॥

Verse 59

रमते तत्र वै देवी ह्यैश्वर्यात्सा तु विस्मिता / देव्या क्रीडार्थमीशानो देवो वाक्यमथाब्रवीत्

रमते तत्र वै देवी ऐश्वर्यात्सा विस्मिता। देव्याः क्रीडार्थमीशानो देवो वाक्यमथाब्रवीत्॥

Verse 60

नाहं वेश्म विमोक्ष्यामि ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् / प्रहस्यैनामथोवाच ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् / नाहं देवि गमिष्यामि त्वन्यत्रेदं विहाय वै

नाहं वेश्म विमोक्ष्यामि, अविमुक्तं हि मे गृहम्। प्रहस्यैनामथोवाच—अविमुक्तं हि मे गृहम्॥ नाहं देवि गमिष्यामि त्वन्यत्रेदं विहाय वै॥

Verse 61

मया सह रमस्वेह क्षेत्रे भामिन्यनुत्तमे / तस्मात्तदविमुक्तं हि प्रोक्तं देवेन वै स्वयम्

मया सह रमस्वेह क्षेत्रे भामिन्यनुत्तमे। तस्मात्तदविमुक्तं हि प्रोक्तं देवेन वै स्वयम्॥

Verse 62

एवं वाराणसी शप्ता ह्यविमुक्तं च कीर्त्तिता / यस्मिन्वसेद्भवो देवः सर्वदेवनमस्कृतः

एवं वाराणसी शप्ता अविमुक्तं च कीर्त्तिता। यस्मिन्वसेद्भवो देवः सर्वदेवनमस्कृतः॥

Verse 63

युगेषु त्रिषु धर्मात्मा सह देव्या महेश्वरः / अन्तर्द्धानं कलौ याति तत्पुरं तु महात्मनः

त्रिषु युगेषु धर्मात्मा महेश्वरः देव्या सह स्थितः; कलौ तु स महात्मनः तत्पुरं च अन्तर्द्धानं याति।

Verse 64

अन्तर्हिते पुरे तस्मिन्पुरी सा वसते पुनः / एवं वाराणसी शप्ता निवेशं पुनरागता

तस्मिन् पुरे अन्तर्हिते सती सा पुरी पुनः वसति; एवं शप्ता वाराणसी निवेशनं पुनरागता।

Verse 65

भद्रसेनस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् / हत्वा निवेशयामास दिवोदासो नराधिपः

भद्रसेनस्य पुत्राणां शतं उत्तमधन्विनाम् हत्वा दिवोदासो नराधिपः तत्र निवेशयामास।

Verse 66

भद्रसेनस्य राज्यं तु हतं तेन बलीयसा / भद्रसेनस्य पुत्रस्तु दुर्मदो नाम नामतः

तेन बलीयसा भद्रसेनस्य राज्यं हतं; भद्रसेनस्य पुत्रो दुर्मद इति नाम्ना प्रसिद्धः।

Verse 67

दिवोदासेन बालेति घृणया स विसर्जितः / दिवोदासाद्दृषद्वत्यां वीरो जज्ञे प्रतर्द्दनः

दिवोदासेन ‘बालः’ इति घृणया स विसर्जितः; दिवोदासात् दृषद्वत्यां प्रतर्द्दनः नाम वीरो जज्ञे।

Verse 68

तेन पुत्रेण बालेन प्रहृतं तस्य वै पुनः / वैरस्यान्त महाराज तदा तेन विधित्सता

तेन बालपुत्रेण तस्य पुनर्वै प्रहृतम्। वैरस्यान्ते महाराज तदा तेन विधित्सता॥

Verse 69

प्रतर्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो गर्गश्च विश्रुतौ / वत्सपुत्रो ह्यलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः

प्रतर्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो गर्गश्च विश्रुतौ। वत्सपुत्रो ह्यलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः॥

Verse 70

अलर्कं प्रति राजर्षिं श्रोकों गीतः पुरातनैः / षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च

अलर्कं प्रति राजर्षिं श्लोको गीतः पुरातनैः। षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च॥

Verse 71

युवा रूपेण संपन्नो ह्यलर्कः काशिसत्तमः / लोपामुद्राप्रसादेन परमायुरवाप्तवान्

युवा रूपेण संपन्नो ह्यलर्कः काशिसत्तमः। लोपामुद्राप्रसादेन परमायुरवाप्तवान्॥

Verse 72

शापस्यान्ते महाबाहुर्हत्वा क्षेमकराक्षसम् / रम्यामावासयामास पुरीं वाराणसीं नृपः

शापस्यान्ते महाबाहुर्हत्वा क्षेमकराक्षसम्। रम्यामावासयामास पुरीं वाराणसीं नृपः॥

Verse 73

सन्नतेरपि दायादः सुनीथो नाम धार्मिकः / सुनीथस्य तु दायादः क्षैमाख्यो नाम धार्मिकः

सन्नतेरपि दायादः सुनीथो नाम धार्मिकः। सुनीथस्य तु दायादः क्षैमाख्यो नाम धार्मिकः॥

Verse 74

क्षेमस्य केतुमान्पुत्रः सुकेतुस्तस्य चात्मजः / सुकेतुतनयश्चापि धर्मकेतुरिति श्रुतः

क्षेमस्य केतुमान् पुत्रः सुकेतुस्तस्य चात्मजः। सुकेतुतनयश्चापि धर्मकेतुरिति श्रुतः॥

Verse 75

धर्मकेतोस्तु दायादः सत्यकेतुर्महारथः / सत्यकेतुसुतश्चापि विभुर्नाम प्रजेश्वरः

धर्मकेतोस्तु दायादः सत्यकेतुर्महारथः। सत्यकेतुसुतश्चापि विभुर्नाम प्रजेश्वरः॥

Verse 76

सुविभुस्तु विभोः पुत्रः सुकुमारस्ततः स्मृतः / सुकुमारस्य पुत्रस्तु धृष्टकेतुः सुधार्मिकः

सुविभुस्तु विभोः पुत्रः सुकुमारस्ततः स्मृतः। सुकुमारस्य पुत्रस्तु धृष्टकेतुः सुधार्मिकः॥

Verse 77

धृष्टकेतोस्तु दायादो वेणुहोत्रः प्रजेश्वरः / वेणुहोत्रसुतश्चापि गार्ग्यो वै नाम विश्रुतः

धृष्टकेतोस्तु दायादो वेणुहोत्रः प्रजेश्वरः। वेणुहोत्रसुतश्चापि गार्ग्यो वै नाम विश्रुतः॥

Verse 78

गार्ग्यस्य गर्गभूमिस्तु वंशो वत्सस्य धीमतः / ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव तयोः पुत्राः सुधार्मिकाः

गार्ग्यस्य गर्गभूमिर्नाम वंशः, तथा धीमतः वत्सस्यापि वंशः; तयोः ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्च, पुत्राश्च सुदार्मिकाः।

Verse 79

विक्रान्ता बलवन्तश्च सिहतुल्यपराक्रमाः / इत्येते काश्यपाः प्रोक्ता रजेरपि निबोधत

विक्रान्ता बलवन्तश्च सिंहतुल्यपराक्रमाः। इत्येते काश्यपाः प्रोक्ता; रजेः अपि निबोधत॥

Verse 80

रजेः पुत्रशतान्यासन्पञ्च वीर्यवतो भुवि / राजेयमिति विख्यातं क्षत्र सिंद्रभयावहम्

रजेः पुत्रशतान्यासन्, पञ्च च वीर्यवन्तो भुवि। ‘राजेयम्’ इति विख्यातं क्षत्रं, शत्रुभयावहम्॥

Verse 81

तदा देवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे / देवाश्चैवासुराश्चैव पितामहमथाब्रुवन्

तदा देवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे। देवाश्चैवासुराश्चैव पितामहमथाब्रुवन्॥

Verse 82

आवयोर्भगवन्युद्धे विजेता को भविष्यति / ब्रूहि नः सर्वलोकेश श्रोतुमिच्छामहे वयम्

आवयोर्भगवन् युद्धे विजेता को भविष्यति? ब्रूहि नः सर्वलोकेश; श्रोतुमिच्छामहे वयम्॥

Verse 83

ब्रह्मोवाच / येषामर्थाय संग्रामे रजिरात्तायुधः प्रभुः / योत्स्यते ते विजष्यन्ते त्रींल्लोकान्नात्र संशयः

ब्रह्मोवाच—येषामर्थाय संग्रामे रजिरात्तायुधः प्रभुः योत्स्यते, ते विजेष्यन्ते त्रिलोकान्; नात्र संशयः।

Verse 84

रजिर्यतस्ततो लक्ष्मीर्यतो लक्ष्मीस्ततो धृतिः / यतो धृतिस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः

यतो रजिस्ततो लक्ष्मीः, यतो लक्ष्मीस्ततो धृतिः। यतो धृतिस्ततो धर्मः, यतो धर्मस्ततो जयः॥

Verse 85

ते देवा दानवाः सर्वे ततः श्रुत्वा रजेर्जयम् / अभ्ययुर्जयमिच्छन्तः स्तुवन्तो राजसत्तमम्

ते देवा दानवाः सर्वे ततः श्रुत्वा रजेर्जयम्। अभ्ययुर्जयमिच्छन्तः स्तुवन्तो राजसत्तमम्॥

Verse 86

ते हृष्टमनसः सर्वे राजानं देवदानवाः / ऊचुरस्मज्जयाय त्वं गृहाम वरकार्मुकम्

ते हृष्टमनसः सर्वे राजानं देवदानवाः। ऊचुरस्मज्जयाय त्वं गृहाण वरकार्मुकम्॥

Verse 87

रजिरुवाच अहं जेष्यामि भो दैत्या देवाञ्च्छ क्रपुरोगमान् / इन्द्रो भवामि धर्मात्मा ततो योत्स्ये रणाजिरे

रजिरुवाच—अहं जेष्यामि भो दैत्या देवान् च क्रपुरोगमान्। इन्द्रो भवामि धर्मात्मा, ततो योत्स्ये रणाजिरे॥

Verse 88

दानवा ऊचुः अस्माकमिन्द्रः प्रह्लादस्तस्यार्थे विजयामहे / अस्मिन्तु समये राजंस्तिष्ठेथा देवनोदिते

दानवा ऊचुः— अस्माकम् इन्द्रः प्रह्लादः; तस्यार्थे वयं विजयामहे। अस्मिन् तु समये, राजन्, देवनोदिते तिष्ठेथाः।

Verse 89

स तथेति ब्रुवन्नेव देवैरप्यभिनोदितः / भविष्यसींद्रो जित्वेति देवैरपि निमन्त्रितः

स तथेति ब्रुवन् एव देवैरपि अभिनोदितः। ‘भविष्यसि इन्द्रो जित्वा’ इति देवैरपि निमन्त्रितः।

Verse 90

जघान दानवान्सर्वान्ये ऽवध्या वज्रपाणयः / स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी

जघान दानवान् सर्वान् येऽवध्याः वज्रपाणयः। स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी।

Verse 91

निहत्य दानवान्सर्वा नाजहार रजिः प्रभुः / तं तथाह रजिं तत्र देवैः सह शतक्रतुः

निहत्य दानवान् सर्वान् न आजहार रजिः प्रभुः। तं तथाह रजिं तत्र देवैः सह शतक्रतुः।

Verse 92

रजिपुत्रो ऽहमित्युक्त्वा पुनरेवाब्रहवीद्वचः / इन्द्रो ऽसि राजन्देवानां सर्वेषां नात्र संशयः

‘रजिपुत्रोऽहम्’ इत्युक्त्वा पुनरेव अब्रवीद् वचः— ‘इन्द्रोऽसि, राजन्, देवानां सर्वेषां; नात्र संशयः।’

Verse 93

यस्याहमिन्द्रः पुत्रस्ते ख्यातिं यास्यामि शत्रुहन् / स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस्तेन मायया

यस्याहम् इन्द्रः पुत्रस्ते, शत्रुहन्, ख्यातिं यास्यामि इति। स तु शक्रवचः श्रुत्वा तेन मायया वञ्चितोऽभवत्॥

Verse 94

तथेत्येवाह वै राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम् / तस्मिंस्तु देवसदृशे दिवं प्राप्ते महीपतौ

तथेति एव वै राजा शतक्रतुम् प्रीयमाणोऽब्रवीत्। तस्मिंस्तु देवसदृशे महीपतौ दिवं प्राप्ते॥

Verse 95

दायाद्यमिन्द्रादा जह्नुराचार्यतनया रजेः / तानि पुत्रशतान्यस्य तच्च स्थानं शचीपतेः

इन्द्रात् दायाद्यं जह्नु: आचार्यतनया रजेः। तानि चास्य पुत्रशतानि, तच्च स्थानं शचीपतेः॥

Verse 96

समाक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम् / ततः काले बहुतिथे समतीते महाबलः

समाक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम्। ततः काले बहुतिथे समतीते महाबलः॥

Verse 97

हतराज्यो ऽब्रवीच्छक्रो हतभागो बृहस्पतिम् / बदरी फलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे

हतराज्यो हतभागः शक्रो बृहस्पतिमब्रवीत्। बदरीफलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे॥

Verse 98

ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितस्ततः / ब्रह्मन्कृशो ऽहं विमना त्दृतराज्यो हृतासनः

ब्रह्मर्षे! येनाहं तेन तेजसा पुनरप्याप्यायितः सन् स्थितिं लभेयम्। ब्रह्मन्, अहं कृशो विमनाः, दृतराज्यः, हृतासनश्चास्मि।

Verse 99

हतौजा दुर्बलो युद्धे रजिपुत्रेः प्रसीद मे / बृहस्पतिरुवाच यद्येवं चोदितःशक्र त्वयास्यां पूर्वमेव हि

हतौजाः दुर्बलो युद्धे, रजिपुत्रेः! प्रसीद मे। बृहस्पतिरुवाच—शक्र, यदि एवं त्वया चोदितः, अस्यां पूर्वमेव हि।

Verse 100

नाभविष्यत्त्वत्प्रियार्थमकर्त्तव्यं ममानघ / प्रयतिष्यामि देवेन्द्र त्वद्धितार्थं महाद्युते

नाभविष्यत् त्वत्प्रियार्थम् अकर्तव्यं ममानघ। प्रयतिष्यामि देवेन्द्र, त्वद्धितार्थं महाद्युते।

Verse 101

यज्ञभागं च राज्यं च अचिरात्प्रतिपत्स्यसे / तथा शक्र गमिष्यामि मा भूत्ते विक्लवं मनः

यज्ञभागं च राज्यं च अचिरात् प्रतिपत्स्यसे। तथा शक्र गमिष्यामि, मा भूत्ते विक्लवं मनः।

Verse 102

ततः कर्म चकारास्य तेजःसंवर्द्धनं महत् / तेषां च बुद्धिसंमोहमकरोद्बुद्धिसत्तमः

ततः कर्म चकारास्य तेजःसंवर्द्धनं महत्। तेषां च बुद्धिसंमोहम् अकरोद् बुद्धिसत्तमः।

Verse 103

ते यदा तु सुसंमूडा रागान्मत्तो विधर्मिणः / ब्रह्मद्विषश्च संबृत्ता हतवीर्यपराक्रमाः

ते यदा तु सुसंमूढा रागान्मत्ता विधर्मिणः । ब्रह्मद्विषश्च संबृत्ता हतवीर्यपराक्रमाः ॥

Verse 104

ततो लेभे ऽसुरैश्वर्यमैन्द्रस्थानं तथोत्तमम् / हत्वा रजिसुतान्सर्वान्कामक्रोधपरायणान्

ततो लेभेऽसुरैश्वर्यमैन्द्रस्थानं तथोत्तमम् । हत्वा रजिसुतान्सर्वान्कामक्रोधपरायणान् ॥

Verse 105

य इदं च्यवनं स्थानात्प्रतिष्ठां च शतक्रतोः / शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात्

य इदं च्यवनं स्थानात्प्रतिष्ठां च शतक्रतोः । शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात् ॥