Shloka 48
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
पुत्रार्थमागता साध्वी राज्ञा देवी प्रचोदिता / पूजां तु विपुलां कृत्वा देवी पुत्रानयाचत
Transliteration
putrārthamāgatā sādhvī rājñā devī pracoditā / pūjāṃ tu vipulāṃ kṛtvā devī putrānayācata
Translation
पुत्रार्थमागता साध्वी राज्ञा देवी प्रचोदिता। विपुलां पूजां कृत्वा सा देवी पुत्रानयाचत॥
Word by Word
पुत्रार्थम्for the sake of a son
पुत्रार्थम्:
प्रयोजन (हेतु/प्रयोजनम्)
TypeNoun
Rootपुत्र + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (पुत्रस्य अर्थः = पुत्रार्थः)
आगताhaving come
आगता:
क्रिया (कृत्य-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/भूतकालिक), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘आगता’ = having come
साध्वीthe virtuous woman
साध्वी:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootसाध्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राज्ञाby the king
राज्ञा:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), एकवचन
देवीthe queen/lady
देवी:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रचोदिताurged
प्रचोदिता:
विशेषण (कर्तृ-विशेषणम्)
TypeVerb
Rootप्र + चुद् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भावः: ‘प्रचोदिता’ = urged/instigated
पूजाम्worship
पूजाम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootपूजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तुindeed/and
तु:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis/contrast)
विपुलाम्abundant/great
विपुलाम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पूजाम्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्
कृत्वाhaving performed
कृत्वा:
क्रिया (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formअव्ययकृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय, ल्यबन्त), पूर्वकालिक क्रिया: having done
देवीthe lady/queen
देवी:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुत्रान्sons
पुत्रान्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
अयाचतshe begged/asked for
अयाचत:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootयाच् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन