Adhyaya 8
Nārāyaṇa-kavaca — The Armor of Lord Nārāyaṇa
षष्ठस्कन्धे इन्द्रासुरसङ्ग्रामपरम्परायां महाराजः परीक्षित् शुकदेवं पप्रच्छ—येन विष्णुमन्त्रकवचेन इन्द्रः शत्रून् जिगाय राज्यं च पुनरवाप्तवान्, तत् कथ्यतामिति। शुकदेवः कथयामास—देवानां पुरोहितत्वेन नियुक्तं विश्वरूपं इन्द्रः शरणं जगाम, तस्मात् नारायणकवचं लेभे। विश्वरूपः आचमनादिशुद्धिं, आसनदिग्व्यवस्थां, अष्टाक्षरी-द्वादशाक्षरी-षडक्षरीमन्त्रैः न्यासं, दिग्बन्धनं शस्त्रमन्त्रांश्च विधिवत् निरूपयति। ततः कवचं मत्स्य-वामन-नृसिंह-वराह-रामाद्यवतारान्, कालविभागेषु भगवन्नामानि, सुदर्शन-गदा-शङ्ख-खड्ग-चर्माद्यायुधानि च स्मारयन् सर्वतो रक्षां विस्तारयति। अन्ते तस्य प्रभावः, कौशिक-चित्ररथयोः दृष्टान्तः, तथा श्रद्धया श्रवण-प्रयोगयोः सर्वापदां नाशः कीर्तिलाभश्च इति शुकदेवेन प्रतिपाद्यते, येन इन्द्रस्य दैत्येषु पुनर्विजयाय भूमिका भवति।
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच यया गुप्त: सहस्राक्ष: सवाहान् रिपुसैनिकान् । क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रिलोक्या बुभुजे श्रियम् ॥ १ ॥ भगवंस्तन्ममाख्याहि वर्म नारायणात्मकम् । यथाततायिन: शत्रून्येन गुप्तोऽजयन्मृधे ॥ २ ॥
श्रीराजोवाच—यया कवचशक्त्या सहस्राक्षः सवाहान् रिपुसैनिकान् क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रैलोक्यश्रियमभुङ्क्त, तद् भगवन् ममाख्याहि। नारायणात्मकं वर्म यथा तेन गुप्तः आततायिनः शत्रून् रणमध्येऽजयत्, तत् विस्तरेण ब्रूहि।
Verse 2
श्रीराजोवाच यया गुप्त: सहस्राक्ष: सवाहान् रिपुसैनिकान् । क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रिलोक्या बुभुजे श्रियम् ॥ १ ॥ भगवंस्तन्ममाख्याहि वर्म नारायणात्मकम् । यथाततायिन: शत्रून्येन गुप्तोऽजयन्मृधे ॥ २ ॥
श्रीराजोवाच—यया कवचशक्त्या सहस्राक्षः सवाहान् रिपुसैनिकान् क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रैलोक्यश्रियमभुङ्क्त, तद् भगवन् ममाख्याहि। नारायणात्मकं वर्म यथा तेन गुप्तः आततायिनः शत्रून् रणमध्येऽजयत्, तत् विस्तरेण ब्रूहि।
Verse 3
श्रीबादरायणिरुवाच वृत: पुरोहितस्त्वाष्ट्रो महेन्द्रायानुपृच्छते । नारायणाख्यं वर्माह तदिहैकमना: शृणु ॥ ३ ॥
श्रीबादरायणिरुवाच—देवैः पुरोहितत्वेन वृतः त्वाष्ट्रः विश्वरूपः महेन्द्रेण पृष्टः सन् ‘नारायणाख्यं वर्म’ प्रोवाच। तदिदानीं एकाग्रचित्तः शृणु।
Verse 4
श्रीविश्वरूप उवाच धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुख: । कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यत: शुचि: ॥ ४ ॥ नारायणपरं वर्म सन्नह्येद् भय आगते । पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृद्यथोरसि ॥ ५ ॥ मुखे शिरस्यानुपूर्व्यादोंङ्कारादीनि विन्यसेत् । ॐ नमो नारायणायेति विपर्ययमथापि वा ॥ ६ ॥
श्रीविश्वरूप उवाच—भय आगते प्रथमं धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य, सपवित्रः उदङ्मुखः शुचिर्भूत्वा वाग्यतः स्थित्वा, अष्टाक्षरद्वादशाक्षरमन्त्राभ्यां स्वाङ्गकरन्यासं कृत्वा नारायणपरं वर्म सन्नह्येत्। पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृदि उरसि मुखे शिरसि च क्रमाद् ओंकारादीनि विन्यसेत्—“ॐ नमो नारायणाय” इति; अथ वा विपर्ययक्रमेणापि न्यसेत्।
Verse 5
श्रीविश्वरूप उवाच धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुख: । कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यत: शुचि: ॥ ४ ॥ नारायणपरं वर्म सन्नह्येद् भय आगते । पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृद्यथोरसि ॥ ५ ॥ मुखे शिरस्यानुपूर्व्यादोंङ्कारादीनि विन्यसेत् । ॐ नमो नारायणायेति विपर्ययमथापि वा ॥ ६ ॥
श्रीविश्वरूप उवाच— भय आगते प्रथमं धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुखो भूत्वा कुशस्पृष्ट्वा मौनी शुचिर्भवेत्। ततः अष्टाक्षरद्वादशाक्षरमन्त्राभ्यां कराङ्गन्यासं कृत्वा नारायणपरं वर्म सन्नह्येत्। ॐकारादि ‘ॐ नमो नारायणाय’ इति पादयोः क्रमशो जानुनोरूर्वोरुदरे हृदि उरसि मुखे शिरसि विन्यसेत्; अथ विपर्ययेणापि न्यसेत्।
Verse 6
श्रीविश्वरूप उवाच धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुख: । कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यत: शुचि: ॥ ४ ॥ नारायणपरं वर्म सन्नह्येद् भय आगते । पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृद्यथोरसि ॥ ५ ॥ मुखे शिरस्यानुपूर्व्यादोंङ्कारादीनि विन्यसेत् । ॐ नमो नारायणायेति विपर्ययमथापि वा ॥ ६ ॥
श्रीविश्वरूप उवाच— भयसमये धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य शुचिर्भूत्वा उदङ्मुखः कुशस्पृष्ट्वा मौनी भवेत्। अष्टाक्षरद्वादशाक्षरमन्त्राभ्यां न्यासं कृत्वा नारायणपरं वर्म सन्नह्येत्। ॐकारादि ‘ॐ नमो नारायणाय’ इति पादादिशिरःपर्यन्तं क्रमशो विन्यसेत्, पुनश्च विपर्ययक्रमेणापि विन्यसेत्।
Verse 7
करन्यासं तत: कुर्याद् द्वादशाक्षरविद्यया । प्रणवादियकारान्तमङ्गुल्यङ्गुष्ठपर्वसु ॥ ७ ॥
ततः द्वादशाक्षरविद्यया करन्यासं कुर्यात्। प्रणवादियकारान्तं मन्त्राक्षराणि अङ्गुल्यग्रेषु दक्षिणहस्तस्य तर्जन्यादारभ्य वामहस्तस्य तर्जनीपर्यन्तं विन्यसेत्; शिष्टानि चत्वारि अक्षराणि अङ्गुष्ठपर्वसु न्यसेत्।
Verse 8
न्यसेद्धृदय ओंङ्कारं विकारमनु मूर्धनि । षकारं तु भ्रुवोर्मध्ये णकारं शिखया न्यसेत् ॥ ८ ॥ वेकारं नेत्रयोर्युञ्ज्यान्नकारं सर्वसन्धिषु । मकारमस्त्रमुद्दिश्य मन्त्रमूर्तिर्भवेद् बुध: ॥ ९ ॥ सविसर्गं फडन्तं तत्सर्वदिक्षु विनिर्दिशेत् । ॐ विष्णवे नम इति ॥ १० ॥
ततः षडक्षरमन्त्रं ‘ॐ विष्णवे नमः’ जपेत्। ॐकारं हृदये न्यसेत्, ‘वि’ मूर्धनि, ‘ष’ भ्रुवोर्मध्ये, ‘ण’ शिखायां, ‘वे’ नेत्रयोर्मध्ये; पुनश्च ‘न’ सर्वसन्धिषु न्यसेत्, ‘म’ अस्त्ररूपं ध्यायेत्—एवं मन्त्रमूर्तिर्भवेत्। अन्ते विसर्गयुक्तं ‘मः अस्त्राय फट्’ इति पूर्वादिदिक्षु विनिर्दिशेत्।
Verse 9
न्यसेद्धृदय ओंङ्कारं विकारमनु मूर्धनि । षकारं तु भ्रुवोर्मध्ये णकारं शिखया न्यसेत् ॥ ८ ॥ वेकारं नेत्रयोर्युञ्ज्यान्नकारं सर्वसन्धिषु । मकारमस्त्रमुद्दिश्य मन्त्रमूर्तिर्भवेद् बुध: ॥ ९ ॥ सविसर्गं फडन्तं तत्सर्वदिक्षु विनिर्दिशेत् । ॐ विष्णवे नम इति ॥ १० ॥
षडक्षरमन्त्र ‘ॐ विष्णवे नमः’ इति जपन् ॐकारं हृदये, ‘वि’ मूर्धनि, ‘ष’ भ्रुवोर्मध्ये, ‘ण’ शिखायां, ‘वे’ नेत्रमध्यदेशे न्यसेत्। ‘न’ सर्वसन्धिषु विन्यस्य ‘म’ अस्त्ररूपं ध्यायेत्; एवं मन्त्रमूर्तिर्भवति। अन्ते विसर्गयुक्तं ‘मः अस्त्राय फट्’ इति पूर्वादिदिक्षु सर्वत्र विनिर्दिशेत्।
Verse 10
न्यसेद्धृदय ओंङ्कारं विकारमनु मूर्धनि । षकारं तु भ्रुवोर्मध्ये णकारं शिखया न्यसेत् ॥ ८ ॥ वेकारं नेत्रयोर्युञ्ज्यान्नकारं सर्वसन्धिषु । मकारमस्त्रमुद्दिश्य मन्त्रमूर्तिर्भवेद् बुध: ॥ ९ ॥ सविसर्गं फडन्तं तत्सर्वदिक्षु विनिर्दिशेत् । ॐ विष्णवे नम इति ॥ १० ॥
ततः षडक्षरं मन्त्रं जपेत—ॐ विष्णवे नमः। ओंकारं हृदि न्यसेत्, विकारं मूर्धनि, षकारं भ्रुवोर्मध्ये, णकारं शिखायां, वेकारं नेत्रयोर्मध्ये। नकारं सर्वसन्धिषु न्यस्य, मकारमस्त्ररूपं ध्यायेत्; एवं मन्त्रमूर्तिर्भवेत्। अन्ते विसर्गयुक्तं ‘मः अस्त्राय फट्’ इति पूर्वादिदिक्षु विनिर्दिशेत्, मन्त्रकवचेन दिशः बद्धाः स्युः।
Verse 11
आत्मानं परमं ध्यायेद् ध्येयं षट्शक्तिभिर्युतम् । विद्यातेजस्तपोमूर्तिमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ ११ ॥
जपसमाप्तौ आत्मानं परमात्मना सह गुणतः ऐक्येन ध्यायेत्—षट्शक्तिभिर्युतं ध्येयं परमं पुरुषम्। तं विद्यातेजस्तपोमूर्तिं मनसि निधाय, इदं नारायणकवचं मन्त्रमुदाहरेत्।
Verse 12
ॐ हरिर्विदध्यान्मम सर्वरक्षां न्यस्ताङ्घ्रिपद्म: पतगेन्द्रपृष्ठे । दरारिचर्मासिगदेषुचाप- पाशान् दधानोऽष्टगुणोऽष्टबाहु: ॥ १२ ॥
ॐ हरिः मम सर्वरक्षां विदधातु। स पतगेन्द्रपृष्ठे उपविष्टः, न्यस्ताङ्घ्रिपद्मः, शङ्खचक्रचर्मासिगदेषुचापपाशान् दधानः, अष्टबाहुः अष्टगुणैश्वर्यसम्पन्नः; स भगवान् सर्वदा मां पातु।
Verse 13
जलेषु मां रक्षतु मत्स्यमूर्ति- र्यादोगणेभ्यो वरुणस्य पाशात् । स्थलेषु मायावटुवामनोऽव्यात् त्रिविक्रम: खेऽवतु विश्वरूप: ॥ १३ ॥
जलेषु मां मत्स्यमूर्तिः रक्षतु—वरुणस्य पाशात् यादोगणेभ्यश्च। स्थलेषु मायावटुवामनः अव्यात्। खे त्रिविक्रमः विश्वरूपः अवतु—यो लोकत्रयं जयति।
Verse 14
दुर्गेष्वटव्याजिमुखादिषु प्रभु: पायान्नृसिंहोऽसुरयूथपारि: । विमुञ्चतो यस्य महाट्टहासं दिशो विनेदुर्न्यपतंश्च गर्भा: ॥ १४ ॥
दुर्गेषु अटव्याजिमुखादिषु प्रभुः नृसिंहः पायात्—असुरयूथपारिः। यस्य महाट्टहासं विमुञ्चतः दिशो विनेदुः, गर्भाश्च न्यपतन्। स मे कृपया सर्वत्र रक्षां विदधातु।
Verse 15
रक्षत्वसौ माध्वनि यज्ञकल्प: स्वदंष्ट्रयोन्नीतधरो वराह: । रामोऽद्रिकूटेष्वथ विप्रवासे सलक्ष्मणोऽव्याद् भरताग्रजोऽस्मान् ॥ १५ ॥
रक्षत्वसौ माध्वनि यज्ञकल्पः स्वदंष्ट्रयोन्नीतधरो वराहः । रामोऽद्रिकूटेष्वथ विप्रवासे सलक्ष्मणोऽव्याद् भरताग्रजोऽस्मान् ॥१५॥
Verse 16
मामुग्रधर्मादखिलात्प्रमादा- न्नारायण: पातु नरश्च हासात् । दत्तस्त्वयोगादथ योगनाथ: पायाद्गुणेश: कपिल: कर्मबन्धात् ॥ १६ ॥
मामुग्रधर्मादखिलात्प्रमादा- न्नारायणः पातु नरश्च हासात् । दत्तस्त्वयोगादथ योगनाथः पायाद्गुणेशः कपिलः कर्मबन्धात् ॥१६॥
Verse 17
सनत्कुमारोऽवतु कामदेवा- द्धयशीर्षा मां पथि देवहेलनात् । देवर्षिवर्य: पुरुषार्चनान्तरात् कूर्मो हरिर्मां निरयादशेषात् ॥ १७ ॥
सनत्कुमारोऽवतु कामदेवा- द्धयशीर्षा मां पथि देवहेलनात् । देवर्षिवर्यः पुरुषार्चनान्तरात् कूर्मो हरिर्मां निरयादशेषात् ॥१७॥
Verse 18
धन्वन्तरिर्भगवान् पात्वपथ्याद् द्वन्द्वाद् भयादृषभो निर्जितात्मा । यज्ञश्च लोकादवताज्जनान्ताद् बलो गणात् क्रोधवशादहीन्द्र: ॥ १८ ॥
धन्वन्तरिर्भगवान् पात्वपथ्याद् द्वन्द्वाद् भयादृषभो निर्जितात्मा । यज्ञश्च लोकादवताज्जनान्ताद् बलो गणात् क्रोधवशादहीन्द्रः ॥१८॥
Verse 19
द्वैपायनो भगवानप्रबोधाद् बुद्धस्तु पाषण्डगणप्रमादात् । कल्कि: कले: कालमलात् प्रपातु धर्मावनायोरुकृतावतार: ॥ १९ ॥
द्वैपायनो भगवानप्रबोधाद् बुद्धस्तु पाषण्डगणप्रमादात् । कल्किः कलेः कालमलात् प्रपातु धर्मावनायोरुकृतावतारः ॥१९॥
Verse 20
मां केशवो गदया प्रातरव्याद् गोविन्द आसङ्गवमात्तवेणु: । नारायण: प्राह्ण उदात्तशक्ति- र्मध्यन्दिने विष्णुररीन्द्रपाणि: ॥ २० ॥
प्रातर् मां केशवो गदया रक्षतु, द्वितीयभागे वेणुधरः गोविन्दः। तृतीयभागे उदात्तशक्तिर्नारायणः, मध्यन्दिने अरिचक्रपाणिर्विष्णुः पालयतु॥
Verse 21
देवोऽपराह्णे मधुहोग्रधन्वा सायं त्रिधामावतु माधवो माम् । दोषे हृषीकेश उतार्धरात्रे निशीथ एकोऽवतु पद्मनाभ: ॥ २१ ॥
अपराह्णे मधुहा उग्रधन्वा मां रक्षतु; सायं त्रिधाम माधवोऽवतु। दोषे हृषीकेशः, उतार्धरात्रे निशीथे एकः पद्मनाभोऽवतु॥
Verse 22
श्रीवत्सधामापररात्र ईश: प्रत्यूष ईशोऽसिधरो जनार्दन: । दामोदरोऽव्यादनुसन्ध्यं प्रभाते विश्वेश्वरो भगवान् कालमूर्ति: ॥ २२ ॥
श्रीवत्सधामा ईशः अपररात्रे प्रत्यूषपर्यन्तं मां रक्षतु। प्रत्यूषेऽसिधरो जनार्दनः, प्रभाते दामोदरः, सन्ध्याद्वये कालमूर्तिर्विश्वेश्वरो भगवान् अव्यात्॥
Verse 23
चक्रं युगान्तानलतिग्मनेमि भ्रमत् समन्ताद् भगवत्प्रयुक्तम् । दन्दग्धि दन्दग्ध्यरिसैन्यमाशु कक्षं यथा वातसखो हुताश: ॥ २३ ॥
भगवत्प्रयुक्तं समन्ताद् भ्रमत् युगान्तानलतिग्मनेमि चक्रम्। शुष्कतृणं वातसखो हुताश इव, तत् सुदर्शनं शत्रुसैन्यं शीघ्रं दग्ध्वा भस्मीकुर्यात्॥
Verse 24
गदेऽशनिस्पर्शनविस्फुलिङ्गे निष्पिण्ढि निष्पिण्ढ्यजितप्रियासि । कुष्माण्डवैनायकयक्षरक्षो- भूतग्रहांश्चूर्णय चूर्णयारीन् ॥ २४ ॥
हे गदे, अशनि-स्पर्शन-विस्फुलिङ्गे, अजितप्रियासि; तस्मात् निष्पिण्ढि निष्पिण्ढि। कुष्माण्ड-वैनायक-यक्ष-रक्षो-भूत-ग्रहान् चूर्णय चूर्णय, मम अरिन् विदारय॥
Verse 25
त्वं यातुधानप्रमथप्रेतमातृ- पिशाचविप्रग्रहघोरदृष्टीन् । दरेन्द्र विद्रावय कृष्णपूरितो भीमस्वनोऽरेर्हृदयानि कम्पयन् ॥ २५ ॥
हे शङ्खश्रेष्ठ पाञ्चजन्य! त्वं श्रीकृष्णप्राणपूरितो नित्यं भीमस्वनं करोṣi; तेन यातुधान-प्रमथ-प्रेत-मातृ-पिशाच-विप्रग्रहादीनां घोरदृष्टीनाम् अरिणां हृदयानि कम्पयन् दरेन्द्र विद्रावयसि।
Verse 26
त्वं तिग्मधारासिवरारिसैन्य- मीशप्रयुक्तो मम छिन्धि छिन्धि । चक्षूंषि चर्मञ्छतचन्द्र छादय द्विषामघोनां हर पापचक्षुषाम् ॥ २६ ॥
हे तिग्मधारासिवर! ईशप्रयुक्तस्त्वं ममारिसैन्यं छिन्धि छिन्धि। हे शतचन्द्रचिह्नितचर्मन्! द्विषामघोनां पापचक्षुषां चक्षूंषि छादय, तेषां पापदृष्टिं हर।
Verse 27
यन्नो भयं ग्रहेभ्योऽभूत् केतुभ्यो नृभ्य एव च । सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योंहोभ्य एव च ॥ २७ ॥ सर्वाण्येतानि भगवन्नामरूपानुकीर्तनात् । प्रयान्तु सङ्क्षयं सद्यो ये न: श्रेय:प्रतीपका: ॥ २८ ॥
यन्नो भयं ग्रहेभ्यः केतुभ्यो नृभ्य एव च, सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्यः अंहोभ्य एव च। सर्वाण्येतानि भगवन्नामरूपगुणोपकरणानुकीर्तनात् सद्यः सङ्क्षयं प्रयान्तु, ये नः श्रेयःप्रतीपकाः।
Verse 28
यन्नो भयं ग्रहेभ्योऽभूत् केतुभ्यो नृभ्य एव च । सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योंहोभ्य एव च ॥ २७ ॥ सर्वाण्येतानि भगवन्नामरूपानुकीर्तनात् । प्रयान्तु सङ्क्षयं सद्यो ये न: श्रेय:प्रतीपका: ॥ २८ ॥
यन्नो भयं ग्रहेभ्यः केतुभ्यो नृभ्य एव च, सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्यः अंहोभ्य एव च। सर्वाण्येतानि भगवन्नामरूपगुणोपकरणानुकीर्तनात् सद्यः सङ्क्षयं प्रयान्तु, ये नः श्रेयःप्रतीपकाः।
Verse 29
गरुडो भगवान् स्तोत्रस्तोभश्छन्दोमय: प्रभु: । रक्षत्वशेषकृच्छ्रेभ्यो विष्वक्सेन: स्वनामभि: ॥ २९ ॥
गरुडो भगवान् स्तोत्रस्तोभश्छन्दोमयः प्रभुः; रक्षत्वशेषकृच्छ्रेभ्यो विष्वक्सेनः स्वनामभिः।
Verse 30
सर्वापद्भ्यो हरेर्नामरूपयानायुधानि न: । बुद्धीन्द्रियमन:प्राणान् पान्तु पार्षदभूषणा: ॥ ३० ॥
सर्वापद्भ्यो हरेर्नामरूपयानायुधानि नः । बुद्धीन्द्रियमनःप्राणान् पान्तु पार्षदभूषणाः ॥
Verse 31
यथा हि भगवानेव वस्तुत: सदसच्च यत् । सत्येनानेन न: सर्वे यान्तु नाशमुपद्रवा: ॥ ३१ ॥
यथा हि भगवानेव वस्तुतः सदसच्च यत् । सत्येनानेन नः सर्वे यान्तु नाशमुपद्रवाः ॥
Verse 32
यथैकात्म्यानुभावानां विकल्परहित: स्वयम् । भूषणायुधलिङ्गाख्या धत्ते शक्ती: स्वमायया ॥ ३२ ॥ तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरि: । पातु सर्वै: स्वरूपैर्न: सदा सर्वत्र सर्वग: ॥ ३३ ॥
यथैकात्म्यानुभावानां विकल्परहितः स्वयम् । भूषणायुधलिङ्गाख्या धत्ते शक्तीः स्वमायया ॥
Verse 33
यथैकात्म्यानुभावानां विकल्परहित: स्वयम् । भूषणायुधलिङ्गाख्या धत्ते शक्ती: स्वमायया ॥ ३२ ॥ तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरि: । पातु सर्वै: स्वरूपैर्न: सदा सर्वत्र सर्वग: ॥ ३३ ॥
तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरिः । पातु सर्वैः स्वरूपैर्नः सदा सर्वत्र सर्वगः ॥
Verse 34
विदिक्षु दिक्षूर्ध्वमध: समन्ता- दन्तर्बहिर्भगवान्नारसिंह: । प्रहापयँल्लोकभयं स्वनेन स्वतेजसा ग्रस्तसमस्ततेजा: ॥ ३४ ॥
विदिक्षु दिक्षूर्ध्वमधः समन्तादन्तर्बहिर्भगवान्नारसिंहः । प्रहापयँल्लोकभयं स्वनेन स्वतेजसा ग्रस्तसमस्ततेजाः ॥
Verse 35
मघवन्निदमाख्यातं वर्म नारायणात्मकम् । विजेष्यसेऽञ्जसा येन दंशितोऽसुरयूथपान् ॥ ३५ ॥
विश्वारूप उवाच—मघवन्, इदं मया ते नारायणात्मकं वर्म आख्यातम्। एतेन कवचेन समावृतोऽञ्जसा दंशितान् असुरयूथपान् विजेष्यसे॥
Verse 36
एतद् धारयमाणस्तु यं यं पश्यति चक्षुषा । पदा वा संस्पृशेत् सद्य: साध्वसात् स विमुच्यते ॥ ३६ ॥
एतत् कवचं धारयमाणः यं यं चक्षुषा पश्यति, पदा वा संस्पृशेत्, स तत्क्षणात् साध्वसात् विमुच्यते॥
Verse 37
न कुतश्चिद्भयं तस्य विद्यां धारयतो भवेत् । राजदस्युग्रहादिभ्यो व्याध्यादिभ्यश्च कर्हिचित् ॥ ३७ ॥
नारायणकवचविद्यां धारयतः कस्यचित् कुतश्चिद् भयम् न भवेत्। राजदस्युग्रहादिभ्यः व्याध्यादिभ्यश्च कर्हिचित् न बाध्यते॥
Verse 38
इमां विद्यां पुरा कश्चित्कौशिको धारयन् द्विज: । योगधारणया स्वाङ्गं जहौ स मरुधन्वनि ॥ ३८ ॥
हे दिवराज, पुरा कौशिको नाम कश्चित् द्विजः इमां विद्यां धारयन्, योगधारणया मरुधन्वनि स्वाङ्गं जहौ॥
Verse 39
तस्योपरि विमानेन गन्धर्वपतिरेकदा । ययौ चित्ररथ: स्त्रीभिर्वृतो यत्र द्विजक्षय: ॥ ३९ ॥
यत्र द्विजस्य क्षयः अभवत्, तत्रैकदा गन्धर्वपतिः चित्ररथः स्त्रीभिर्वृतः विमानेन तस्योपरि ययौ॥
Verse 40
गगनान्न्यपतत् सद्य: सविमानो ह्यवाक् शिरा: । स वालिखिल्यवचनादस्थीन्यादाय विस्मित: । प्रास्य प्राचीसरस्वत्यां स्नात्वा धाम स्वमन्वगात् ॥ ४० ॥
सद्य एव चित्ररथो गगनात् सविमानः शिरोऽवाक् पतितः। वालिखिल्य-महर्षिवचनात् स विस्मितो ब्राह्मणास्थीन्यादाय प्राचीसरस्वत्यां प्रास्य तत्र स्नात्वा स्वधामान्वगात्॥
Verse 41
श्रीशुक उवाच य इदं शृणुयात्काले यो धारयति चादृत: । तं नमस्यन्ति भूतानि मुच्यते सर्वतो भयात् ॥ ४१ ॥
श्रीशुक उवाच—य इदं कवचं काले श्रद्धया सादरं शृणुयाद् धारयति वा, तं भूतानि नमस्यन्ति; स सर्वतो भयात् शीघ्रं मुच्यते॥
Verse 42
एतां विद्यामधिगतो विश्वरूपाच्छतक्रतु: । त्रैलोक्यलक्ष्मीं बुभुजे विनिर्जित्य मृधेऽसुरान् ॥ ४२ ॥
एतां विद्याम् इन्द्रः शतक्रतुः विश्वरूपात् समधिगतः। स मृधेऽसुरान् विनिर्जित्य त्रैलोक्यलक्ष्मीं बुभुजे॥
Frequently Asked Questions
Nārāyaṇa-kavaca is a protective prayer-armor taught by Viśvarūpa to Indra, combining purification, mantra-nyāsa, directional binding, and sustained remembrance of Bhagavān’s names, avatāras, weapons, and associates. It presents protection as arising from alignment with Nārāyaṇa’s śakti rather than mere physical defense.
Utpatti-nyāsa is the forward placement of the aṣṭākṣarī (oṁ namo nārāyaṇāya) on the body from feet upward (systematically to head), establishing the mantra as ‘manifest’ on the practitioner. Saṁhāra-nyāsa reverses the syllables and the bodily order (from head downward), symbolically ‘withdrawing’ and sealing the mantra’s presence for complete protection.
Because each avatāra embodies a specific mode of divine intervention (utaya) and protection suited to distinct realms and threats—water, land, sky, forest, battlefront, moral confusion, and cosmic decline. The prayer maps fear to the Lord’s saving functions, making remembrance comprehensive rather than partial.
Sudarśana is portrayed as an all-directional, divinely propelled force that burns obstacles like a cosmic fire, destroying hostile influences—both seen (enemies) and unseen (grahas, bhūtas, rākṣasas). The text frames Sudarśana not only as a weapon but as the Lord’s protective potency active in every direction.
Yes. The kavaca culminates by asserting that glorification of the Lord’s name, form, qualities, and paraphernalia destroys impediments, explicitly highlighting the Hare Kṛṣṇa mahā-mantra as a decisive means of protection from sins, calamities, and subtle afflictions—linking ritualized kavaca to nāma-bhakti.
Kauśika is cited as a prior practitioner who employed the kavaca when relinquishing his body by yogic power in a desert. Citraratha’s sudden fall and the Vālikhilya sages’ instruction to dispose of the brāhmaṇa’s bones illustrate the kavaca’s potency and the sanctity surrounding a protected brāhmaṇa’s remains, reinforcing the prayer’s efficacy through itihāsa-style precedent.