Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 118

उग्रंपश्ये राष्ट्रभृत् किल्बिषाणि यदक्षवृत्तमनु दत्तं न एतत्। ऋणान्नो नर्णमेर्त्समानो यमस्य लोके अधिरज्जुरायत्

ugrámpaśye rā́ṣṭrabhṛt kilbíṣāṇi yád ákṣavṛttám ánu dattaṃ na etát | ṛṇā́n no nṛ́ṇam értsamāno yamásya lóke ádhi rajjúḥ ā́yat

O Ugrampaśyā, supporter of the realm: the offences—this which, as dice-practice, hath been given to follow upon us—he, seeking to reach men, from our debt, in Yama’s world, hath stretched the rope above (us).

हे उग्रंपश्ये राष्ट्रभृत्! किल्बिषाणि—यद् अक्षवृत्तमनु नः दत्तम् एतत्—पश्यामि। ऋणात् नः नरान् एर्त्समानः सः यमस्य लोके अधि रज्जुं जुराययत्।

उग्रम्fierce, terrible
उग्रम्:
कर्म (द्रष्टव्य-वस्तु)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
पश्येI see
पश्ये:
क्रिया
TypeVerb
Root√पश् (दृश्)
राष्ट्रभृत्the supporter of the realm/kingdom
राष्ट्रभृत्:
कर्म (द्रष्टव्य-वस्तु)
TypeNoun (agentive)
Rootराष्ट्र-भृत् (समास; √भृ ‘to bear/support’)
किल्बिषाणिsins, offences
किल्बिषाणि:
कर्म (द्रष्टव्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootकिल्बिष (प्रातिपदिक)
यत्which/that (what)
यत्:
कर्म (सम्बन्ध-निर्देशक)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
अक्षवृत्तम्the outcome/act of dice-play (gambling conduct)
अक्षवृत्तम्:
कर्म
TypeNoun (abstract/result)
Rootअक्ष-वृत्त (समास; वृत्त < √वृत्/√वृत्त ‘to turn/occur’)
अनुafter, in consequence of
अनु:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअनु
दत्तम्given, bestowed
दत्तम्:
कर्म/भाव (यत्…दत्तम्)
TypeVerb (past passive participle)
Root√दा (दान) → दत्त (क्त)
नःof us/our
नः:
सम्बन्ध (अस्माकम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
एतत्this (very thing)
एतत्:
प्रातिपदिकार्थ-निर्देश (इदम्)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
ऋणात्from debt
ऋणात्:
अपादान
TypeNoun
Rootऋण (प्रातिपदिक)
नःof us/our
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
नर्णम्(any) obligation/debt to men
नर्णम्:
कर्म (एर्त्समानस्य)
TypeNoun
Rootनृ-ऋण (समास; ‘man-debt/obligation to men’)
एर्त्समानःseeking to reach/attain (i.e., trying to exact/obtain)
एर्त्समानः:
कर्तृ (अधिरज्जुरायतेः)
TypeVerb (present participle)
Root√ऋ (गत्यर्थ/प्रापणे) / √अर् (प्रापणे) → एर्त्समान (शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त; desiderative nuance ‘seeking to reach’)
यमस्यof Yama
यमस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
लोकेin the world/realm
लोके:
अधिकरण
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
क्रियाविशेषण/उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootअधि
रज्जु-रायतेmounts/climbs (the rope)
रज्जु-रायते:
क्रिया
TypeVerb
Rootअधि + √रि/√रा (राय्) (गतौ/आरोहणे) → रायते (आत्मनेपद)

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Ugrampaśyā (Apsaras) with Yama as the threatening authority

Chandas: Anuṣṭubh

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Fear of the noose → turning toward protection and restraint.","listener_experience":"A sobering chill that becomes resolve; a protective ‘wake-up’ feeling.","intensity":7}