Shloka 4

विश्वामित्रस्य शरणागति-प्रशंसा तथा वासिष्ठपुत्र-शापः

Visvamitra grants refuge; the curse upon Vasishta’s sons

Devanagari script

गुरुशापकृतं रूपं यदिदं त्वयि वर्तते ।अनेन सह रूपेण सशरीरो गमिष्यसि।।1.59.4।।

Transliteration

guruśāpakṛtaṃ rūpaṃ yad idaṃ tvayi vartate |

anena saha rūpeṇa saśarīro gamiṣyasi ||1.59.4||

Translation

Тот телесный облик, что ныне пребывает в тебе, созданный проклятием твоего учителя, — с этим самым обликом, оставаясь в теле, ты уйдёшь на небеса.

Word by Word

• गुरु-शाप-कृतम्: made by the guru's curse
• गुरु-शाप-कृतम्: विशेषण (विशेष्य-रूपम्)
• Type: Adjective
• Root: गुरु (प्रातिपदिक) + शाप (प्रातिपदिक) + कृत (कृ-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्तान्त कृदन्त (past passive participle) used adjectivally; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (गुरोः शापेन कृतम्)

• रूपम्: form
• रूपम्: कर्म (Karma) / विषय (object of statement)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• यत्: which
• यत्: सम्बन्ध (relative correlate to 'इदम्')
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)

• इदम्: this
• इदम्: सम्बन्ध (correlative to 'यत्')
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; निर्देशक सर्वनाम

• त्वयि: in you
• त्वयि: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी विभक्ति, एकवचन; (any gender by pronoun usage)

• वर्तते: exists/abides
• वर्तते: क्रिया (verb)
• Type: Verb
• Root: वृत्/वर्त् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• अनेन: by/with this
• अनेन: करण (Karaṇa)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया विभक्ति, एकवचन; नपुंसकलिङ्ग (instrumental)

• सह: together with
• सह: सम्बन्ध (association marker)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपसर्गसदृश/संबन्ध-अव्यय (preposition-like: 'with')

• रूपेण: with (that) form
• रूपेण: सह-सम्बन्धे करण (instrument with 'सह')
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन

• स-शरीरः: with the body; embodied
• स-शरीरः: कर्तृ-विशेषण (qualifier of 'त्वम्')
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गसदृश) + शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्मिन् शरीरं सह अस्ति)

• गमिष्यसि: you will go
• गमिष्यसि: क्रिया (verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

With the present physical body disfigured by the curse of your spiritual preceptor, you shall go to heaven.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Triśaṅku
• guru (spiritual preceptor)
• svarga (heaven)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights accountability under moral law: even when uplifted by a sage’s power, one carries the consequences of past actions (here, the guru’s curse) rather than escaping them.

What is the narrative situation?

In the Triśaṅku episode, Viśvāmitra assures Triśaṅku that he will reach heaven in his very body, despite the disfigurement resulting from his preceptor’s curse.

Which character virtue is emphasized?

Viśvāmitra’s steadfast resolve and protective commitment to one who seeks his refuge, expressed through his confidence in the power of tapas.