Adhyaya 75

Verse 1

द्विसप्ततितमो< ध्याय: गौओंके लोक और गोदानविषयक युधिषछिर और इन्द्रके प्रश्न युधिछिर उवाच उक्त ते गोप्रदानं वै नाचिकेतमृषिं प्रति । माहात्म्यमपि चैवोक्तमुद्देशेन गवां प्रभो,युधिष्ठिरने पूछा--प्रभो! आपने नाचिकेत ऋषिके प्रति किये गये गोदानसम्बन्धी उपदेशकी चर्चा की और गौओंके माहात्म्यका भी संक्षेपसे वर्णन किया

Юдхиштхира сказал: «О Владыка! Ты поведал о даре коров, как он был предписан в связи с мудрецом Начи́кетой, и также вкратце описал величие коров».

Verse 2

नृगेण च महह्ुुःखमनुभूतं महात्मना | एकापराधादज्ञानात्‌ पितामह महामते,महामते पितामह! महात्मा राजा नृगने अनजानमें किये हुए एकमात्र अपराधके कारण महान्‌ दुःख भोगा था

Юдхиштхира сказал: «О прадед, о мудрый,— царь Нрига, хотя и был великодушным владыкой, испытал тяжчайшие страдания из‑за одного проступка, совершённого по неведению».

Verse 3

द्वारवत्यां यथा चासौ निविशन्त्यां समुद्धृत: । मोक्षहेतुरभूत्‌ कृष्णस्तदप्यवधृतं मया,जब द्वारकापुरी बसने लगी थी, उस समय उनका उद्धार हुआ और उनके उस उद्धारमें हेतु हुए भगवान्‌ श्रीकृष्ण। ये सारी बातें मैंने ध्यानसे सुनी और समझी हैं

«Я также ясно понял, как он был спасён в то время, когда основывали Двараавати, и что решающей причиной этого избавления был Шри Кришна. Я внимал этим событиям со всем вниманием и постиг их смысл.»

Verse 4

कि त्वस्ति मम संदेहो गवां लोकं प्रति प्रभो । तत्त्वतः श्रोतुमिच्छामि गोदा यत्र वसन्त्युत,परन्तु प्रभो! मुझे गोलोकके सम्बन्धमें कुछ संदेह है; अतः गोदान करनेवाले मनुष्य जिस लोकमें निवास करते हैं, उसका मैं यथार्थ वर्णन सुनना चाहता हूँ

Юдхиштхира сказал: «О Владыка, во мне ещё остаётся сомнение о мире коров — Голоке. Я желаю услышать поистине ясное описание той области, где пребывают те, кто дарует коров в милостыню.»

Verse 5

भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्‌ । यथापृच्छत्‌ पद्मयोनिमेतदेव शतक्रतु:,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! इस विषयमें जानकार लोग एक प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं। जैसा कि इन्द्रने किसी समय ब्रह्माजीसे यही प्रश्न किया था

Бхишма сказал: «И об этом предмете учёные приводят древнее предание в пример. Как некогда Шатакрату (Индра) задал этот самый вопрос Падмайони (Брахме), так уместно и здесь.»

Verse 6

शक्र उवाच स्वर्लोकवासिनां लक्ष्मीमभिभूय स्वयार्चिषा । गोलोकवासिन: पश्ये वब्रजत: संशयो<त्र मे,9-4 इन्द्रने पूछा--भगवन्‌! मैं देखता हूँ कि गोलोक-निवासी पुरुष अपने तेजसे स्वर्गवासियोंकी कान्ति फीकी करते हुए उन्हें लाँधघकर चले जाते हैं; अतः मेरे मनमें यहाँ यह संदेह होता है

Шакра (Индра) сказал: «О Бхагаван, я вижу, как обитатели Голоки своим собственным сиянием затмевают блеск жителей Сварги и проходят дальше, превосходя их. Потому и возникает во мне здесь сомнение.»

Verse 7

धयच9०>--- ््ध्न्य्ड 5५०63 ३ खरे &>->७त>शएछर बे 6 श ०» इन्द्रका ब्रह्माजीके साथ गौओंके सम्बन्धमें प्रश्नोत्तर कीदृशा भगवँल्‍लोका गवां तद्‌ ब्रूहि मेडनघ । यानावसन्ति दातार एतदिच्छामि वेदितुम्‌,भगवन्‌! गौओंके लोक कैसे हैं? अनघ! यह मुझे बताइये। गोदान करनेवाले लोग जिन लोकोंमें निवास करते हैं, उनके विषयमें निम्नांकित बातें जानना चाहता हूँ

Шакра (Индра) сказал: «О Благословенный, поведай мне: каковы миры коров? О безгрешный, разъясни мне это. Я желаю знать, о Владыка, в каких обителях поселяются те, кто дарует коров в дар.»

Verse 8

कीदृशा: किंफला: किंस्वित्‌ परमस्तत्र को गुण: । कथं च पुरुषास्तत्र गच्छन्ति विगतज्वरा:,वे लोक कैसे हैं? वहाँ क्या फल मिलता है? वहाँका सबसे महान्‌ गुण क्या है? गोदान करनेवाले मनुष्य सब चिन्ताओंसे मुक्त होकर वहाँ किस प्रकार पहुँचते हैं?

«Каковы эти миры? Какие плоды даруются там? В чём состоит высшее достоинство, обретаемое там? И как люди — избавленные от горячки тревоги и страдания — достигают тех обителей?»

Verse 9

कियत्कालं प्रदानस्य दाता च फलमश्ुते । कं बहुविध॑ दानं स्यादल्पमपि वा कथम्‌,दाताको गोदानका फल वहाँ कितने समयतक भोगनेको मिलता है? अनेक प्रकारका दान कैसे किया जाता है? अथवा थोड़ा-सा भी दान किस प्रकार सम्भव होता है?

«Как долго даритель вкушает плод своего дара? Какое дарение считается многообразным, имеющим многие формы? И как даже малый дар может стать поистине возможным и исполненным смысла?»

Verse 10

बद्दीनां कीदृशं दानमल्पानां वापि कीदृशम्‌ । अदत्त्वा गोप्रदा: सन्ति केन वा तच्च शंस मे,बहुत-सी गौओंका दान कैसा होता है? अथवा थोड़ी-सी गौओंका दान कैसा माना जाता है? गोदान न करके भी लोग किस उपायसे गोदान करनेवालोंके समान हो जाते हैं? यह मुझे बताइये

«Каков дар, когда жертвуют многих коров, и каков — когда жертвуют лишь немногих? И каким образом люди, даже не даруя коров на деле, становятся почитаемыми равными тем, кто дарует коров? Скажи мне это.»

Verse 11

कथं वा बहुदाता स्यादल्पदात्रा सम: प्रभो । अल्पप्रदाता बहुद: कथं स्वित्‌ स्यादिहेश्वर,प्रभो! बहुत दान करनेवाला पुरुष अल्प दान करनेवालेके समान कैसे हो जाता है? तथा सुरेश्वर! अल्प दान करनेवाला पुरुष बहुत दान करनेवालेके तुल्य किस प्रकार हो जाता है?

«О Владыка, как может тот, кто даёт много, стать равным тому, кто даёт мало? И, о Повелитель, как может тот, кто даёт мало, стать здесь сопоставимым с великим дарителем? Разъясни мне это, о Господь.»

Verse 12

कीदृशी दक्षिणा चैव गोप्रदाने विशिष्यते । एतत्‌ तथ्येन भगवन्‌ मम शंसितुमहसि

Шакра сказал: «Какого рода дакшина — вознаграждение или сопутствующий дар — считается особенно уместной при дарении коров? О досточтимый, поведай мне об этом истинно».

Verse 71

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें यमराजका वाक्य नामक इकह्तत्तवाँ अध्याय पूरा हुआ

Так, в «Шри Махабхарате», в составе «Анушасана-парвы», а именно в разделе о дхарме дарения (Дана-дхарма-парва), завершается семьдесят первая глава, озаглавленная «Речь Ямы». Этот колофон знаменует окончание наставительного раздела, подчеркивая этическое учение через властные слова Ямы о праведном поведении и щедрости.

Verse 72

भगवन्‌! गोदानमें कैसी दक्षिणा श्रेष्ठ मानी जाती है? यह सब यथार्थरूपसे मुझे बतानेकी कृपा करें ।। इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि गोप्रदानिके द्विसप्ततितमो<5ध्याय:

Шакра сказал: «О досточтимый! При дарении коровы какая дакшина считается наилучшей? Прошу, поведай мне обо всём этом истинно и с должной подробностью». — (В «Шри Махабхарате», в Анушасана-парве, в Дана-дхарма-парве, глава семьдесят вторая о дарении коров.)