Adhyaya 9

Verse 1

देव्युवाच । दिव्यं तेजो नमस्यामि यन्मे दृष्टं पुरातने । कालाग्निरुद्रमध्यस्थं प्रभासे शंकरोद्भवम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ—ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਵਸਥਿਤ।

Verse 2

यो वेदसंघैरृषिभिः पुराणैर्वेदोक्तयोगैरपि इज्यमानः । तं देवदेवं शरणं व्रजामि सोमेश्वरं पापविनाशहेतुम्

ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦੋਕਤ ਯੋਗ-ਮਾਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ: ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ, ਪਾਪ-ਵਿਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ।

Verse 3

देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक । संशयो हृदि मे कश्चित्तं भवाञ्छेत्तुमर्हति

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤਨਾਥ, ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 4

ईश्वर उवाच । कः संशयः समुत्पन्नस्तव देवि यशस्विनि । तन्मे कथय कल्याणि तत्सर्वं कथयाम्यहम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਹੜਾ ਸੰਦੇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ; ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਾ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 5

देव्युवाच । यदि त्वं च महादेवो मुण्डमाला कथं कृता । अनादि निधनो धाता सृष्टिसंहारकारकः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ? ਤੂੰ ਅਨਾਦਿ ਅਨੰਤ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 6

ततो विहस्य देवेशः शंकरो वाक्यमब्रवीत् । अनेकमुण्डकोटीभिर्या मे माला विराजते

ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ: “ਮੇਰੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਾਲਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਮੂੰਡਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ।”

Verse 7

नारायण सहस्राणां ब्रह्मणामयुतस्य च कृता शिरःकरोटीभिरनादिनिधना ततः

“ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਰਾਇਣਾਂ ਅਤੇ ਦਸ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ।”

Verse 8

अन्यो विष्णुश्च भवति अन्यो ब्रह्मा भवत्यपि । कल्पे कल्पे मया सृष्टः कल्पे विष्णुः प्रजापतिः

“ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ। ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 9

अहमेवंविधो देवि क्षेत्रे प्राभासिके स्थितः । कालाग्निलिंगमूले तु मुंडमालाविभूषितः

“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹਾਂ—ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਲਿੰਗ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ।”

Verse 10

अक्षसूत्रधरः शान्त आदिमध्यांतवर्जितः । पद्मासनस्थो वरदो हिमकुन्देन्दुसन्निभः

ਅੱਖ-ਸੂਤਰ (ਜਪਮਾਲਾ) ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਆਦਿ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਪਦਮਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਹਿਮ, ਕੁੰਦ-ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 11

मम वामे स्थितो विष्णुर्दक्षिणे च पितामहः । जठरे चतुरो वेदाः हृदये ब्रह्म शाश्वतम्

ਮੇਰੇ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਖੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੇ ਪਾਸੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਹੈ। ਮੇਰੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੇਦ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।

Verse 12

अग्निः सोमश्च सूर्यश्च लोचनेषु व्यवस्थिताः

ਅਗਨੀ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਸੂਰਯ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

Verse 13

एवंविधो महादेवि प्रभासे संव्यवस्थितः । आप्यतत्त्वात्समानीते मा ते भूत्संशयः क्वचित्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਕਟਤਾ ਜਲ-ਤੱਤਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 14

एवमुक्ता तदा देवी हर्षगद्गदया गिरा । तुष्टाव देवदेवेशं भक्त्या परमया युता

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਤਦ ਹर्ष ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵ-ਈਸ਼ ਨੂੰ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 15

देव्युवाच जय देव महादेव सर्वभावन ईश्वर । नमस्तेऽस्तु सुरेशाय परमेशाय वै नमः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵ! ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਸਭ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਈਸ਼ਵਰ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸੁਰੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 16

अनादिसृष्टिकर्त्रे च नमः सर्वगताय च । सर्वस्थाय नमस्तुभ्यं धाम्नां धाम्ने नमोऽस्तु ते

ਅਨਾਦਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਧਾਮਾਂ ਦੇ ਧਾਮ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 17

षडंताय नमस्तुभ्यं द्वादशान्ताय ते नमः । हंसभेद नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं च मोक्षद

਷ਡੰਤ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਂਤ ਪਰਯੰਤ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੰਸ-ਭੇਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਮੋਖਸ਼ਦਾਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 18

इति स्तुतस्तदा देव्या प्रचलच्चन्द्रशेखरः । ततस्तुष्टस्तु भगवानिदं वचनमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕੰਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 19

ईश्वर उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञे तुष्टोऽहं व्रियतां वरः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞੇ! ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 20

देव्युवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वरार्हा यदि वाप्यहम् । प्रभास क्षेत्रमाहात्म्यं पुनर्विस्तरतो वद

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਵਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿ।

Verse 21

भूतेश भगवान्विष्णुर्दैत्यानामन्तकाग्रणीः । स कस्माद्द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

ਹੇ ਭੂਤੇਸ਼! ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਅਗਰਣੀ ਸੰਹਾਰਕ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਦਵਾਰਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ ਬੈਠਾ?

Verse 22

षष्टि तीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । द्वारकामध्यसंस्थानि कथं न्यक्कृतवान्हरिः

ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਊਣਾ ਸਮਝ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੀਤਾ?

Verse 23

अमरैरावृतां पुण्यां पुण्यकृद्भिर्निषेविताम् । एवं तां द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासं कथमागतः

ਦਵਾਰਕਾ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ, ਅਮਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਦਵਾਰਕਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?

Verse 24

देवमानुषयोर्नेता द्योभुवोः प्रभवो हरिः । किमर्थं द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासे निधनं गतः

ਹਰੀ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿਕਾਰ ਹੈ; ਫਿਰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਵਾਰਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?

Verse 25

यश्चक्रं वर्त्तयत्येको मानुषाणां मनोमयम् । प्रभासे स कथं कालं चक्रे चक्रभृतां वरः

ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਰਚਿਤ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ?

Verse 26

गोपायनं यः कुरुते जगतः सार्वलौकिकम् । स कथं भगवान्विष्णुः प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸਰਵਲੌਕਿਕ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠਾ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 27

योंतकाले जलं पीत्वा कृत्वा तोयमयं वपुः । लोकमेकार्णवं चक्रे दृष्ट्या दृष्टेन चात्मना

ਜੋ ਅੰਤ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਜਲ-ਮਯ ਦੇਹ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਣ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਹੋਵੇ?

Verse 28

स कथं पञ्चतां प्राप प्रभासे पार्वतीपते । यः पुराणे पुराणात्मा वाराहं वपुरास्थितः

ਹੇ ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਚਤੱਤਵਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ (ਵਿਲੀਨਤਾ) ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਰਾਹ-ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਸੀ?

Verse 29

उद्दधार महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम् । स कथं त्यक्तवान्गात्रं प्रभासे पापनाशने

ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਉਹ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 30

येन सिंहं वपुः कृत्वा हिरण्यकशिपुर्हतः । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

ਜਿਸ ਨੇ ਨਰਸਿੰਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਿਆ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਸਰਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 31

सहस्रचरणं देवं सहस्राक्षं महाप्रभम् । सहस्रशिरसं वेदा यमाहुर्वै युगेयुगे

ਹਜ਼ਾਰ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਵ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਯੁਗੋਂ ਯੁਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਏਕ ਹੈ।

Verse 32

तत्याज स कथं देवः प्रभासे स्वं कलेवरम् । नाभ्यरण्यां समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम्

ਉਹ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਲੇਵਰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਦਾ ਧਾਮ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਵਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ?

Verse 33

एकार्णवगते लोके तत्पंकजमपंकजम् । येनोद्धृतं क्षणेनैव प्रभासस्थः स किं हरिः

ਜਦ ਲੋਕ ਇਕੋ ਅਰਣਵ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਕਮਲ ਉਸ ਨੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਜੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ?

Verse 34

उत्तरांशे समुद्रस्य क्षीरोदस्या मृतोदधेः । यः शेते शाश्वतं योगमास्थाय परवीरहा । स कथं त्यक्तवान्देहं प्रभासे परमेश्वरः

ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਉਸ ਅਮਰ ਉਦਧਿ ਉੱਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 35

हव्यादान्यः सुरांश्चक्रे कव्यादांश्च पितॄ नपि । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

ਜਿਸ ਨੇ ਹਵ੍ਯ ਦੇ ਭੋਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਕਵ੍ਯ ਦੇ ਭੋਗ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ—ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 36

युगानुरूपं यः कृत्वा रूपं लोकहिताय वै । धर्ममुद्धरते देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः

ਜੋ ਯੁਗ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਦੇਵ ਕਿਸੇ ਇਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸ੍ਰਿਤ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ?

Verse 37

त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पाठकास्त्रयः । त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि त्रयो देवास्त्रयो गुणाः । सृष्टं येन पुरा देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः

ਤਿੰਨ ਵਰਣ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਠਕ; ਤਿੰਨ ਕਾਲ, ਤਿੰਨ ਕਰਮ, ਤਿੰਨ ਦੇਵ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ—ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨਕਾਲ ਇਹ ਤ੍ਰਿਯਾਂ ਰਚੀਆਂ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਇਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਸ੍ਰਿਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 38

या गतिर्द्धर्मयुक्तानामगतिः पापकर्मिणाम् । चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता

ਧਰਮਯੁਕਤਾਂ ਲਈ ਜੋ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ, ਪਾਪਕਰਮੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਅਗਤੀ ਹੈ; ਜੋ ਚਾਤੁਰਵਰਣ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਥਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾਵੇ?

Verse 39

चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराश्रम्यसंस्थितः । कस्मात्स द्वारकां हित्वा प्रभासे पंचतां गतः

ਜੋ ਚਾਤੁਰਵਿਦ੍ਯ ਦਾ ਵੇਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ‘ਪੰਚਤਾ’ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ?

Verse 40

दिगंतरं नभोभूमिरापो वायुर्विभावसुः । चंद्रसूर्यद्वयं ज्योतिर्युगेशः क्षणदातनुः

ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਹੈ; ਜਲ, ਪਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅਗਨੀ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰ-ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋਤੀ-ਯੁਗਲ ਉਹੀ ਹੈ; ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਜਿਸ ਦਾ ਤਨ ਪਲ-ਪਲ ਮਾਪਿਆ ਸਮਾਂ ਹੈ।

Verse 41

यः परं श्रूयते ज्योतिर्यः परं श्रूयते तपः । यः परं परतः प्रोक्तः परं यः परमात्मवान्

ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਕਿਹਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਹਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਮ ਉੱਚਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ—ਪਰਮਾਤਮਾ-ਸਵਰੂਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 42

आदित्यादिश्च यो दिव्यो यश्च दैत्यांतको विभुः । स कथं देवकीसूनुः प्रभासे सिद्धिमीयिवान्

ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ—ਆਦਿਤ੍ਯ ਵਾਂਗ ਅਗੇਵਾਨ—ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਭੂ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧੀ/ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ?

Verse 43

युगांते चांतको यश्च यश्च लोकांतकांतकः । सेतुर्यो लोकसत्तानां मेध्यो यो मेध्यकर्मणाम्

ਜੋ ਯੁਗਾਂਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵੀ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ-ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੇਤੂ (ਪੁਲ) ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ।

Verse 44

वेत्ता यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभवात्मनाम् । सोमभूतस्तु भूतानामग्निभूतोऽग्निवर्त्मनाम्

ਉਹ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਵੇੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਭੂਤਾਂ/ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੋਮ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਮਾਰਗ (ਯਜ੍ਞ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ) ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਗਨੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 45

मनुष्याणां मनोभूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम् । विनयो नयभूतानां तेजस्तेजस्विनामपि

ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਤਪ ਹੀ ਹੈ। ਨਿਯਮਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਵਿਨਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਉਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਹੈ।

Verse 46

विग्रहो विग्रहाणां यो गतिर्गतिमतामपि । स कथं द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

ਜੋ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਹੀ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਗ੍ਰਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਚੁੱਕਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਵੇ?

Verse 47

आकाशप्रभवो वायुर्वायुप्राणो हुताशनः । देवा हुताशनप्राणाः प्राणोऽग्नेर्मधुसूदनः । सकथं पद्मजप्राणः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਯੁ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਾਯੁ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਅਗਨੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਅਗਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਹੈ। ਫਿਰ ਜੋ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਸਰਾ ਲਵੇ?

Verse 48

सूत उवाच । इति प्रोक्तस्तदा देव्या शंकरो लोकशंकरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं पार्वतीं द्विजसत्तमाः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰਕ ਸ਼ੰਕਰ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ।

Verse 49

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि प्रभासक्षेत्रविस्तरम् । रहस्यं सर्वपापघ्नं देवानामपि दुर्ल्लभम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਇਕ ਗੁਪਤ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।

Verse 50

देवि क्षेत्राण्यनेकानि पृथिव्यां संति भामिनि । तीर्थानि कोटिसंख्यानि प्रभावस्तेषु संख्यया

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਭਾਮਿਨੀ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹਨ; ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਹਰੇਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

Verse 51

असंख्येय प्रभावं हि प्रभासं परिकीर्तितम् । ब्रह्मतत्त्वं विष्णुतत्त्वं रौद्रतत्त्वं तथैव च

ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸੰਖ੍ਯ ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਤੱਤਵ, ਵਿਸ਼ਨੁ-ਤੱਤਵ ਅਤੇ ਰੌਦ੍ਰ-ਤੱਤਵ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 52

तत्र भूयः समायोगो दुर्ल्लभोऽन्येषु पार्वति । प्रभासे देवदेवेशि तत्त्वानां त्रितयं स्थितम्

ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਐਸਾ ਪੂਰਨ ਸਮਾਯੋਗ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯਾੜੀ ਅਡੋਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 53

चतुर्विंशतितत्त्वैश्च ब्रह्मा लोकपितामहः । बालरूपी च नाम्नां च तत्र स्थाने स्थितः स्वयम्

ਉੱਥੇ ਚੌਵੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ—ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 54

पंचविशतितत्त्वानाम धिपो देवताग्रणीः । तस्मिन्स्थाने स्थितः साक्षाद्दैत्यानामंतकः शुभे

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਪੱਚੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਨ—ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 55

अहं देवि त्वया सार्द्धं षट्त्रिंशत्तत्त्वसंयुतः । निवसामि महाभागे प्रभासे पापनाशने

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਆਪ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਛੱਤੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ।

Verse 56

एवं तत्त्वमयं क्षेत्रं सर्वतीर्थमयं शुभम् । प्रभासमेव जानीहि मा कार्षीः संशयं क्वचित्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਤੱਤ੍ਵਮਯ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਹੀ ਜਾਣ; ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰੀਂ।

Verse 57

अपि कीटपतंगा ये म्रियंते तत्र ये नराः । तेऽपि यांति परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा

ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੀੜੇ-ਪਤੰਗੇ ਮਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 58

स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च पशवः पक्षिणो मृगाः । प्रभासे तु मृता देवि शिवलोकं व्रजंति ते

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਮਲੇੱਛ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ—ਪੰਛੀ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ—ਜੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 59

कामक्रोधेन ये बद्धा लोभेन च वशीकृताः । अज्ञानतिमिराक्रांता मायातत्त्वे च संस्थिताः

ਜੋ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹਨ, ਲੋਭ ਦੇ ਵਸ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਇਆ-ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ—

Verse 60

कालपाशेन ये बद्धास्तृष्णाजालेन मोहिताः । अधर्मनिरता ये च ये च तिष्ठंति पापिनः

ਜੋ ਕਾਲ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹਨ; ਜੋ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—

Verse 61

ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च ये चान्ये गुरुतल्पगाः । महापातकिनश्चापि ते यान्ति परमां गतिम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਘਾਤੀ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ (ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਗੁਰੂ-ਤਲਪਗਾਮੀ ਹਨ; ਐਸੇ ਮਹਾਪਾਤਕੀ ਭੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 62

मातृहंता नरो यस्तु पितृहंता तथैव च । ते सर्वे मुक्तिमायांति किं पुनः शुभकारिणः

ਜੋ ਨਰ ਮਾਤਾ-ਹੰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ-ਹੰਤਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਗੱਲ!