Adhyaya 29

Verse 1

ईश्वर उवाच । अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्सागरस्य तटे शुभे । यत्राऽसौ वाडवो मुक्तः सरस्वत्या वरानने

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਉੱਤੇ ਅਗਨੀਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਉਹ ਵਾਡਵ ਅਗਨੀ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ) ਮੁਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।”

Verse 2

दक्षिणे सोमनाथस्य सर्वपापप्रणाशनम् । तीर्थं त्रैलोक्यविख्यातं पद्मकं नाम नामतः

ਸੋਮਨਾਥ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉਹ ਤੀਰਥ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਪਦਮਕ’ ਹੈ।

Verse 3

धन्वंतरशते प्रोक्तं सोमेशाज्जलमध्यगम् । कुण्डं पापहरं प्रोक्तं शतहस्तप्रमाणतः । तत्र स्नानं प्रकुर्वीत विगाह्य निधिमंभसाम्

ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਸੌ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮੇਸ਼ (ਸੋਮਨਾਥ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਲ-ਮੱਧ ਵਿਚ ਪਾਪ-ਹਰਣ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਹੱਥ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਜਲ-ਨਿਧੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਉਥੇ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 4

आदौ कृत्वा तु वपनं सोमे श्वरसमीपतः । शंकरं मनसा ध्यायन्केशांस्तत्र परित्यजेत् । समुत्तार्य ततः केशान्भूयः स्नानं समाचरेत्

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਪਨ (ਮੁੰਡਨ) ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦਿਆਂ, ਉਥੇ ਹੀ ਕੇਸ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੇਸ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 5

यत्किंचित्कुरुते पापं मनुष्यो वृत्तिकर्शितः । तदेव पर्वतसुते सर्वं केशेषु तिष्ठति

ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 6

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन केशांस्तत्र विनिक्षिपेत् । तदेव सोमनाथाग्रे कृत्वा तु द्विगुणं फलम्

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਥੇ ਕੇਸ ਜਮ੍ਹਾ/ਅਰਪਣ ਕਰ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਸੋਮਨਾਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਹੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੋਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

अग्नितीर्थसमीपस्थं कपर्द्दिद्वारमध्यगम् । तत्रैव द्विगुणं ज्ञेयमन्यत्रैकगुणं स्मृतम्

ਅਗਨੀਤੀਰਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਕਪਾਰੱਦੀ-ਦ੍ਵਾਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ, ਉਥੇ ਹੀ ਫਲ ਦੋਗੁਣਾ ਜਾਣੋ; ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਕਗੁਣਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 8

क्षुरकर्म न शस्तं स्याद्योषितां तु वरानने । सभर्तृकाणां तत्रैव विधिं तासां शृणुष्व मे

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਛੁਰੇ ਨਾਲ ਕੇਸ ਮੁੰਡਾਉਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ—ਉੱਥੇ ਪਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿਯਮ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।

Verse 9

सर्वान्केशान्समुद्धृत्य च्छेदयेदंगुलद्वयम् । ततो देवान्विधानेन तर्प्पयेत्पितृदेवताः

ਸਾਰੇ ਕੇਸ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਜਿਤਨਾ ਕੱਟੇ। ਫਿਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।

Verse 10

मुण्डनं चोपवासश्च सर्वतीर्थेष्वयं विधिः

ਮੁੰਡਨ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ—ਇਹੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ।

Verse 11

गंगायां भास्करे क्षेत्रे मातापित्रोर्गुरौ मृते । आधाने सोमपाने च वपनं सप्तसु स्मृतम्

ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ, ਭਾਸਕਰ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਉੱਤੇ, ਆਧਾਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ) ਵੇਲੇ, ਅਤੇ ਸੋਮਪਾਨ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਪਨ (ਕੇਸ ਮੁੰਡਾਉਣਾ) ਉਚਿਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 12

अश्वमेधसहस्राणां सहस्रं यः समाचरेत् । नासौ तत्फलमाप्नोति वपनाद्यच्च लभ्यते

ਜੇ ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ ਜੋ ਤੀਰਥ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਪਨ (ਮੁੰਡਨ) ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

विना मन्त्रेण यस्तत्र देवि स्नानं समाचरेत् । समाप्नोति क्वचिच्छ्रेयो मुक्त्वैकं पर्ववासरम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਪੁੰਨ-ਲਾਭ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵਣ ਦੇ ਦਿਨ ਉਹ ਲਾਭ ਵੀ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

विना मंत्रं विना पर्व क्षुरकर्म विना नरैः । कुशाग्रेणापि देवेशि न स्प्रष्टव्यो महोदधिः

ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਪਰਵਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਅਤੇ ਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਖ਼ਸੁਰ-ਕਰਮ (ਮੁੰਡਨ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ—ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 15

एवं स्नात्वा विधानेन दत्त्वाऽर्घ्यं च महोदधौ । संपूज्य पुष्पगंधैश्च वस्त्रैः पुण्यानुलेपनैः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ, ਸੁਗੰਧਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਲੇਪਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 16

हिरण्मयं यथाशक्त्या निक्षिपेत्तत्र कंकणम्

ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੰਗਣ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਰੱਖੇ।

Verse 17

एवं कृत्वा विधानं तु स्पर्शयेल्लवणोदधिम् । मन्त्रेणानेन देवेशि ततः सांनिध्यतां व्रजेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧਾਨ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਲਵਣ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰੇ; ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਫਿਰ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

ॐ नमो विष्णुगुप्ताय विष्णुरूपाय ते नमः । सांनिध्ये भव देवेश सागरे लवणाम्भसि

ਓਂ। ਵਿਸ਼ਣੁਗੁਪਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵਿਸ਼ਣੁ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਲਵਣ-ਜਲ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 19

अग्निश्च रेतो मृडया च देहो रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद्ब्रुवन्पार्वति सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत्तु पतिं नदीनाम्

ਅਗਨੀ ਹੀ ਬੀਜ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦੇਹ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਣੁ ਉਸ ਬੀਜ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਇਹ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 20

ॐ नमो रत्नगर्भाय मन्त्रेणानेन भामिनि । कंकणं प्रक्षिपेत्तत्र ततः स्नायाद्यदृच्छया

ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ—“ਓਂ, ਰਤਨਗਰਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!”—ਉੱਥੇ ਕੰਗਣ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 21

ततश्च तर्पयेद्देवान्मनुष्यांश्च पितामहान् । तिलमिश्रेण तोयेन सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੱਧਾ-ਸਹਿਤ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪੇ।

Verse 22

आजन्मशतसाहस्रं यत्पापं कुरुते नरः । सकृत्स्नात्वा व्यपोहेत सागरे लवणाम्भसि

ਮਨੁੱਖ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਵਣ-ਜਲ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਝਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

वृषभस्तत्र दातव्यः प्रवृत्ते क्षुरकर्मणि । आत्मप्रकृतिदानं च पीतवस्त्रं तथैव च

ਉੱਥੇ ਜਦੋਂ ਮੁੰਡਨ-ਸੰਸਕਾਰ ਆਰੰਭ ਹੋਵੇ, ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਬੈਲ) ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਪੀਤ (ਪੀਲਾ) ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਭੇਟ ਕਰਨਾ।

Verse 24

अनेन विधिना तत्र सम्यक्स्नानं समाचरेत् । स्पर्शयेद्वाडवं तेजश्चान्यथा दोषभाग्भवेत्

ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਵਾੜਵ-ਅਗਨੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 25

वरः शापश्च तस्यायं पुरा दत्तो यथा द्विजैः

ਇਹੀ ਉਸ ਲਈ ਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਪਹਿਲਾਂ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।

Verse 26

देव्युवाच । कुत्र कुत्र महादेव जलस्नानाद्विशुध्यति । किमर्थं सागरे दोषः प्राप्यते कौतुकं महत्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।

Verse 27

यत्र गंगादयः सर्वा नद्यो विश्रांतिमागताः । यत्र विष्णुः स्वयं शेते यत्र लक्ष्मीः स्वयं स्थिता

ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਪ ਸ਼ੇਸ਼-ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪ ਸਥਿਤ ਹੈ—

Verse 28

किमर्थं वरशापं तु तस्य दत्तं द्विजैः पुरा । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि महान्मे संशयोऽत्र वै

ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਦਿੱਤੇ? ਮੇਰਾ ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਉਠਿਆ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 29

ईश्वर उवाच । दीर्घसत्रं पुरा देवि प्रारब्धं सुरसत्तमैः । प्रभासं तीर्थमासाद्य सम्यक्छ्रद्धा समन्वितैः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞ ਆਰੰਭਿਆ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।

Verse 30

ततः सत्रावसाने तु दत्त्वा दानमनेकधा । सर्वस्वं ब्राह्मणेन्द्राणां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्

ਫਿਰ ਉਸ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ—ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 31

तावदन्ये द्विजास्तत्र दक्षिणार्थं समागताः । देशीयास्तत्र वास्तव्याः शतशोऽथ सहस्रशः

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਹੋਰ ਦਵਿਜ ਉੱਥੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ—ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।

Verse 32

प्रार्थनाभङ्गभीताश्च ततो देवाः सवासवाः । प्रणष्टास्तान्सुरान्दृष्ट्वा ब्राह्मणाश्चानुवव्रजुः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਜ਼ਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਗਾਇਬ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ।

Verse 33

खेचरत्वं पुरा देवि ह्यासीदग्रभुवां महत् । तेन यांति द्रुतं सर्वे यत्र यत्र सुरालयाः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਗ੍ਰਜ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੇਚਰਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ; ਉਸ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਧਾਮ ਹੋਣ, ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 34

एवं सर्वत्रगामित्वं तेषां वीक्ष्य दिवौकसः । प्रविष्टाः सागरं भीता ऊचुर्वाक्यं च तं पुनः

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਵਤ੍ਰ-ਗਾਮਿਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦਿਵੌਕਸ ਦੇਵ ਡਰ ਗਏ; ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ (ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ) ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 35

शरणं ते वयं प्राप्ता ब्राह्मणेभ्यो भयं गताः । नास्ति वित्तं च दानार्थं तस्माद्रक्ष महोदधे

ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਦਾਨ ਲਈ ਧਨ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹੋਦਧੇ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 36

एकतः क्रतवः सर्वे समाप्तवरदक्षिणाः । एकतो भयभीतस्य प्राणिनः प्राणरक्षणम् । विशेषतश्च देवानां रक्षणं बहुपुण्यदम्

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਭ ਯਜ્ઞ ਹਨ, ਉੱਤਮ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 37

समुद्र उवाच । ब्राह्मणेभ्यो न भीः कार्या कथंचित्सुरसत्तमाः । अहं वो रक्षयिष्यामि प्रविशध्वं ममोदरे

ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁਰਸੱਤਮੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਉਦਰ—ਮੇਰੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ।

Verse 38

ततस्ते विबुधाः सर्वे तस्य वाक्येन हर्षिताः । प्रविष्टा गह्वरां कुक्षिं तस्यैव भय वर्ज्जिताः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਫ਼ਾ-ਸਮਾਨ ਗਹਿਰੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।

Verse 39

समुद्रोऽपि महत्कृत्वा निजरूपं च भूरिशः । जलजाञ्जीवसंघातान्धृत्वा तीरसमीपतः

ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜਲਚਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੋਕ ਰੱਖਿਆ।

Verse 40

ततश्चक्र उपायं स ब्राह्मणानां निपातने । मत्स्यानामामिषं पक्त्वा महान्नेन च गोपितम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਤਨ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਲਈ ਇਕ ਚਾਲ ਰਚੀ: ਮੱਛੀ ਦਾ ਮਾਸ ਪਕਾ ਕੇ ਵੱਡੇ ਭਾਤ-ਭੋਜਨ ਦੇ ਹੇਠ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 41

अथोवाच द्विजान्सर्वान्प्रणिपत्य कृतांजलिः । प्रसादः क्रियतां विप्रा मुहूर्त्तं मम सांप्रतम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸਭ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਘੜੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 42

आतिथ्यग्रहणादेव दीनस्य प्रणतस्य च । युष्मदर्थं मया सम्यगेतत्पाकं समावृतम् । क्रियतां भोजनं भूयो गंतव्यमनु नाकिनाम्

“ਗਰੀਬ ਤੇ ਨਿਮਰ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਤਿਥ੍ਯ-ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਕ ਸਮੱਗਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਢੱਕ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੋ।”

Verse 43

अथ ते ब्राह्मणा मत्वा समुद्रं श्रद्धयान्वितम् । बाढमित्येव तं प्रोच्य बुभुजुः स्वर्णभाजने

ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਜਾਣ ਕੇ ‘ਬਾਢਮ’ ਕਹਿ ਉੱਤਰ ਦੇ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 44

न व्यजानंत तन्मांसं गुप्तं स्वादु क्षुधार्द्दिताः

ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਗੁਪਤ ਮਾਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਆਦਲਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।

Verse 45

ततस्तृप्ताश्च ते विप्रा ब्राह्मणा विगतक्षुधः । आशीर्वादं ददुः सर्वे ब्राह्मणाः शंसित व्रताः

ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਵ੍ਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Verse 46

भोजनांतो ब्राह्मणानां प्राणांतः क्षत्रजन्मनाम् । आशीविषाणां सर्पाणां कोपो ज्ञेयो मृतावधिः । प्रेरयामास देवान्वै गम्यतामित्युवाच तान्

‘ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਅੰਤ, ਖੱਤਰੀ ਕੁਲ-ਜਨਮਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੈਲੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਮੌਤ ਤੱਕ ਟਿਕਦਾ ਜਾਣੋ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਾ, ‘ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੀਏ।’

Verse 47

ततो देवाः सगंधर्वा गच्छंतः शीघ्रगा वियत् । गच्छतस्तांस्ततो दृष्ट्वा ब्राह्मणास्तत्र वंदिता

ਤਦ ਦੇਵਤਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਥੇ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 48

दक्षिणार्थं समुत्पेतुः सुरानुद्दिश्य पृष्ठतः

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਿੱਛੋਂ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 49

ततः प्रपतिता भूमौ द्विजास्ते सहसा पुनः । अभक्ष्यभक्षणात्ते वै ब्राह्मणा मांसभक्षणात्

ਤਦ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਚਾਨਕ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਭਕ੍ਸ਼੍ਯ ਖਾਧਾ ਸੀ—ਮਾਸ ਭੱਖਣ ਕਰਕੇ।

Verse 50

निष्कृतिं तां परिज्ञाय समुद्रस्य रुषान्विताः । ददुः शापं महादेवि रौद्रं रौद्रवपुर्द्धराः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰਚੀ ਹੋਈ ਉਸ ‘ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ’ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 51

यस्मादभक्ष्यं मांसं वै ब्राह्मणानां परं स्मृतम् । त्वयोपहृतमस्माकं सुगुप्तं भक्ष्यसंयुतम्

ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਮਾਸ ਪਰਮ ਅਭਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਤੂੰ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤਾ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਭਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ।

Verse 52

एकतः सर्वमांसानि मत्स्यमांसं तथैकतः । एकतः सर्वपापानि परदारास्तथैकतः

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਸ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੇਵਲ ਮੱਛੀ ਦਾ ਮਾਸ; ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਭ ਪਾਪ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੇਵਲ ਪਰ-ਇਸਤ੍ਰੀ-ਗਮਨ ਦਾ ਪਾਪ।

Verse 53

एवं वयं विजानन्तो यदि मांसस्य दूषणम् । तथापि वंचिताः सर्वे अपरीक्षितकारिणः

ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ ਕਿ ਮਾਸ-ਭੋਜਨ ਦੋਸ਼ਕਾਰਕ ਹੈ; ਫਿਰ ਭੀ ਅਸੀਂ ਸਭ ਬਿਨਾ ਪਰਖੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਠੱਗੇ ਗਏ।

Verse 54

यस्मात्पापमते क्रूरं त्वया वै वञ्चिता वयम् । मांसस्य भक्षणात्तस्मादपेयस्त्वं भविष्यसि

ਹੇ ਪਾਪ-ਮਤਿ ਕ੍ਰੂਰ! ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਅਸੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਠੱਗੇ ਗਏ; ਇਸ ਮਾਸ-ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ‘ਅਪੇਯ’ ਹੋਵੇਂਗਾ—ਤੇਰਾ ਜਲ ਪੀਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।

Verse 55

अस्पृश्यस्त्वं द्विजेंद्राणामन्येषां च नृणां भुवि । तवोदकेन ये मर्त्त्याः करिष्यंति कुबुद्धयः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਭੀ ਅਸਪਰਸ਼ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਜੋ ਕੁਬੁੱਧੀ ਮਰਤ੍ਯ ਤੇਰੇ ਜਲ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨਗੇ—

Verse 56

स्नानं ते नरकं घोरं प्रयास्यंति न संशयः । कृतघ्नानां च ये लोका ये लोकाः पापकर्मिणाम्

ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਕ੍ਰਿਤਘਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਾਪਕਰਮੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ।

Verse 57

तांस्तवोदक संस्पर्शाल्लप्स्यंते मानवा भुवि

ਤੇਰੇ ਜਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 58

ईश्वर उवाच । एवं शप्तः समुद्रस्तैर्ब्राह्मणैर्वरवर्णिनि । ततो वर्षसहस्रं तु ह्यस्पृश्यः संबभूव ह

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ, ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਅਸਪਰਸ਼ (ਅਛੂਤ) ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 59

ततस्त्रासाकुलो भूत्वा सर्वांस्तानिदमब्रवीत् । देवकार्यमिदं विप्रा मया कृतमबुद्धिना

ਫਿਰ ਡਰ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਂ ਅਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਸਹੀ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਕਰ ਬੈਠਾ।

Verse 60

बुभूषता परं धर्मं शरणागतसंभवम् । कामात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्यस्त्यजेच्छरणागतम्

ਜੋ ਪਰਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ—ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਭਯ ਜਾਂ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਨਿੰਦਣਯ ਹੈ।

Verse 61

सत्याद्वापि स विज्ञेयो महापातककारकः । युष्मद्भीत्या समायाताः स्वर्गिणः शरणं मम

ਭਾਵੇਂ ਸੱਚ ਲਈ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਪਾਤਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 62

ते मया रक्षिताः सम्यग्यथाशक्त्या ह्युपायतः । शोषयिष्येऽहमात्मानं यस्माच्छप्तः प्रकोपतः

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਕਾ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 63

भवद्भिर्नोत्सहे स्थातुं जनस्पर्शविनाकृतः । एवमुक्त्वा ततो देवि समुद्रः सरितांपतिः । आत्मानं शोषयामास दुःखेन महता स्थितः

“ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਮਹਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 64

ततो देवगणाः सर्वे स्थलाकारं महार्णवम् । शनैःशनैः प्रपश्यंतो भयेन महताऽन्विताः

ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ, ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ; ਉਹ ਭਾਰੀ ਭਯ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 65

ऊचुर्गत्वा तु लोकेशं देवदेवं पितामहम् । अस्मत्कृते द्विजैः शप्तः सागरो ब्राह्मणोत्तमैः

ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ—ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਸਾਡੇ ਕਾਰਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 66

स शोषयति चात्मानं दुःखेन महतान्वितः । समुद्राज्जलमादाय प्रवर्षंति बलाहकाः

“ਉਹ ਮਹਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਵਰਖਾ ਵਜੋਂ ਢਾਲਦੇ ਹਨ।”

Verse 67

ततः संजायते सस्यं सस्याद्यज्ञा भवंति च । यज्ञैः संजायते तृप्तिः सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्

“ਉਸ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਅੰਨ ਉੱਗਦਾ ਹੈ; ਅੰਨ ਤੋਂ ਯਜ್ಞ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਯਜ्ञਾਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਸਭ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।”

Verse 68

एवं तस्य विनाशेन नाशोऽस्माकं भविष्यति । तस्मात्त्वं रक्ष तं गत्वा यथा शोषं न गच्छति

ਇਸ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕਣ ਵੱਲ ਨਾ ਵਧੇ।

Verse 69

यथा तुष्यंति विप्रास्ते तथा नीतिर्विधीयताम्

ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਮਰਯਾਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਣ।

Verse 70

देवानां वचनाद्ब्रह्मा गत्वा सागरसन्निधौ । समुद्रार्थे ययाचे तान्ब्राह्मणान्क्षेत्रवासिनः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਨੇੜੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 71

ब्रह्मोवाच । प्रसादः क्रियतामस्य सागरस्य द्विजोत्तमाः । यथा पवित्रतां याति मद्वाक्यात्क्रियतां तथा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ! ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਕਰੋ।

Verse 72

प्रदास्यति स युष्मभ्यं रत्नानि विविधानि च

ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਮਣੀਆਂ ਭੇਟ ਕਰੇਗਾ।

Verse 73

यूयं भविष्यथात्यंतं भूमिदेवा इति क्षितौ । नाम्ना मद्वचनान्नूनं सत्यमेतन्मयोदितम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ‘ਭੂਮਿਦੇਵ’—ਭੂਮੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ—ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੋਗੇ। ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 74

ब्राह्मणा ऊचुः । नान्यथा कर्तुमिच्छामस्तव वाक्यं जगत्पते । न च मिथ्याऽत्मनो वाक्यं प्रमाणं चात्र वै भवान्

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਵਚਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਚਨ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈਂ।’

Verse 76

तन्नो वाक्यात्सुरश्रेष्ठ हितं वा यदि वाहितम् । परं स्याज्जगतां श्रेयः सर्वेषां च दिवौकसाम् । तथा कुरु जगन्नाथ अस्माकं हितकारणम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਹਿਤ ਉਪਜਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿਵੌਕਸਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਬਣੇ। ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਤੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰ—ਸਾਡੇ ਹਿਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ।

Verse 77

नान्यथा शक्यते कर्त्तुं द्विजानां वचनं हि तत् । ब्राह्मणाः कुपिता नूनं भस्मीकुर्युः स्वतेजसा

ਇਹ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦਾ ਵਚਨ ਹੈ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਣ।

Verse 78

देवान्कुर्युरदेवांश्च तस्मात्तान्नैव कोपयेत् । यस्मादेव तव स्पर्शस्त्रिधा मेध्यो भविष्यति

ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਅਦੇਵ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾ ਕਰੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ (ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ) ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 79

पर्वकाले च संप्राप्ते नदीनां च समागमे । सेतुबंधे तथा सिंधौ तीर्थेष्वन्येषु संयुतः

ਜਦੋਂ ਪਰਬਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮਾਂ ਉੱਤੇ—ਸੇਤੁਬੰਧ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ-ਘਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 80

इत्येवमादिसर्वेषु मध्येऽन्यत्र न कर्मणि । यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । तत्फलं तव तोयस्य स्पर्शादेव भविष्यति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ: ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਤੇਰੇ ਜਲ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 81

गयाश्राद्धे तु यत्पुण्यं गोग्रहे मरणेन च । तत्फलं तव तोयस्य स्पर्शादेव भविष्यति

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋ-ਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਫਲ ਤੇਰੇ ਜਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 82

अपेयस्त्वं तथा भावि स्वादमात्रेण केवलम् । गंडूषमपि पीतं च तोयस्याशुभनाशनम्

ਤੂੰ ਪੀਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਕੇਵਲ ਸਵਾਦ ਮਾਤਰ ਲਈ ਹੀ। ਪਰ ਉਸ ਜਲ ਦਾ ਗੰਡੂਸ਼—ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਕੂਲ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਵੀ—ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 84

यावत्त्वं तिष्ठसे लोके यावच्चद्रार्कतारकाः । तवोदकामृतैस्तृप्तास्तावत्स्थास्यंति पूर्वजाः

ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਂਗਾ ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਕਾਇਮ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਪਾਣੀ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 86

यात्रायामथवान्यत्र पर्वकाले शशिग्रहे । अत्र स्नास्यति यः सम्यक्सागरे लवणांभसि । अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्स्यति मानवः

ਯਾਤਰਾ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ—ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਸਮੇਂ—ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਲੂਣੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 87

श्रीसोमेशसमुद्रस्य अंतरे ये मृता नराः । पापिनोऽपि गमिष्यंति स्वर्गं निर्धूतकल्मषाः

ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਿਸਰ ਅੰਦਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ—ਮਲਿਨਤਾ ਝਾੜ ਕੇ—ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 88

एवं भविष्यति सदा तव मद्वचनाद्विभो । प्रयच्छस्व द्विजेंद्राणां रत्नानि विविधानि च

ਇਹ ਸਦਾ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ। ਇਸ ਲਈ ਦ੍ਵਿਜ-ਇੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।

Verse 89

माघे मासि च यः स्नायान्नैरंतर्येण भावितः । पौंडरीकफलं तस्य दिवसेदिवसे भवेत्

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਲਈ ਪੌਂਡਰੀਕ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

ईश्वर उवाच । पितामहवचः श्रुत्वा बाढमित्येव सागरः । ब्राह्मणेभ्यः सुरत्नानि ददौ श्रद्धा समन्वितः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ‘ਬਾਢਮ’—‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ’—ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਰਤਨ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 91

ब्राह्मणैर्ब्रह्मणो वाक्यमशेषं समनुष्ठितम् । क्षुरकर्म तथा कृत्वा स्नानं सर्वेऽपि चक्रिरे

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਇਆ; ਖ਼ਸੁਰ-ਕਰਮ (ਮੁੰਡਨ) ਕਰਕੇ ਸਭ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 92

एवं पवित्रतां प्राप्तस्तीर्थत्वं लव णोदधिः । तस्य मध्ये महादेवि लिंगानां पंचकोटयः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਵਣ-ਸਮੁੰਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਹਨ।

Verse 93

भविष्यति नृणां लोके तव सौख्यविवर्द्धनम् । पितॄणां तव तोयेन यः करिष्यति तर्पणम् । पूर्वोक्तेन विधानेन तस्य पुण्यफलं शृणु

ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਰਾ ਸੁਖ ਵਧਾਏਗਾ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਜਲ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰੇ—ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਨੂੰ ਸੁਣ।

Verse 94

मध्ये तु प्रावृतं सर्वमस्मिन्मन्वंतरे प्रिये । चक्रमैनाकयोर्मध्ये दिशि दक्षिणमुच्यते

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਸ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਧਲਾ ਸਾਰਾ ਭਾਗ ਢੱਕਿਆ/ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਮੈਨਾਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੱਖਣੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 95

शातकुम्भमये कुम्भे धनुषायुतविस्तृते । तत्र कुंभस्य मध्यस्थो वडवानलसंज्ञितः

ਸੁਵਰਨ-ਮਯ ਕੁੰਭ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਧਨੁਸ਼-ਮਾਪ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਕੁੰਭ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਡਵਾਨਲ ਨਾਮਕ ਅਗਨੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 96

सूचीवक्त्रो महाकायः स जलं पिबते सदा । एतदंतरमासाद्य अग्नितीर्थं प्रचक्षते

ਸੂਈ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਹਾਕਾਇ ਇਹ ਸਦਾ ਜਲ ਪੀਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਤਰ-ਭਾਗ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਨੀ-ਤੀਰਥ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

तस्य मध्ये महासारं वाडवं यत्र वै मुखम् । श्रीसोमेशाद्दक्षिणतो धन्वंतरशतावधि । उत्तरान्मानसात्पूर्वं यावदेव कृतस्मरम्

ਇਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਸਾਰ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਵਾਡਵ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ) ਦਾ ਮੁਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੌ ਧਨਵੰਤਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਪੂਰਬ ਨੂੰ ਫੈਲਦਾ ਹੋਇਆ ਕ੍ਰਿਤਸਮਰਾ ਤੱਕ ਹੈ।

Verse 98

एतद्गोप्यं वरारोहे न देयं यस्य कस्यचित् । ब्रह्मघ्नोपि विशुध्येत श्रुत्वैतन्नात्र संशयः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀਏ, ਇਹ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 99

एवं शापो वरो दत्तः सागरस्य यथा द्विजैः । पूर्वं रुष्टैस्ततस्तुष्टैस्तत्सर्वं कथितं मया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਵਿਜ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਵਰ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।