Adhyaya 43

Verse 1

श्रीनारद उवाच । ततोऽहं पार्थ भूयोऽपि जनानुग्रहकाम्यया । प्रत्यक्षदेवं मार्तंडमत्रानेतुमियेष ह

ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੁੜ ਇਕ ਵਾਰ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਵ ਮਾਰਤੰਡ—ਸੂਰਯ ਨੂੰ—ਇੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਲਿਆਵਾਂ।

Verse 2

सर्वेषां प्राणिनां यस्मादुडुपो भगवान्रविः । इहामुत्र च कौंतेय विश्वद्धारी रविर्मतः

ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਵਿ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨੌਕਾ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰਵਿ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਧਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 3

ये स्मरंति रविं भक्त्या कीर्तयंति च ये नराः । पूजयंति च ये नित्यं कृतार्थास्ते न संशयः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰਵਿ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 4

सूर्यभक्तिपरा ये च नित्यं तद्गतमानसाः । ये स्मरंति सदा सूर्यं न ते दुःखस्य भाजिनः

ਜੋ ਸੂਰਯ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਿੱਤ ਸੂਰਯ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।

Verse 5

भवनानि मनोज्ञानि विविधाभरणाः स्त्रियः । धनं चादृष्टपर्यंतं सूर्यपूजाविधेः फलम्

ਮਨੋਹਰ ਘਰ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਧਨ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ (ਭਵਿੱਖ) ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੂਰਯ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੇ ਫਲ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 6

दुर्लभा भक्तिः सूर्ये वा दुर्लभं तस्य चार्चनम् । दानं च दुर्लभं तस्मै ततो होमश्च दुर्लभः

ਸੂਰਯ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 7

नमस्कारादिसंयुक्तं रविरित्यक्षरद्वयम् । जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सफलं तस्य जीवितम्

ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਦੇ ਅਗੇ ‘ਰਵਿ’ ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

इत्यहं हृदि संचिंत्य माहात्म्यं रविजं महत् । पूर्णं वर्षशतं पार्थ रविं भक्त्या ह्यतोषयम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮੈਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਵਿ-ਜਨਿਤ ਇਸ ਮਹਾਨ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਰਵਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 9

जपेन सुविशुद्धेन च्छन्दसां वायुभोजनः । ततः खाद्द्वितीयां मूर्तिं कृत्वा योगबलाद्विभुः

ਵੇਦਿਕ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਅਤਿ-ਪਵਿੱਤਰ ਜਪ ਨਾਲ, ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਭੂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਮੂਰਤੀ ਰਚੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 10

तेजसा दुर्दृशो भास्वान्प्रत्यक्षः समजायत

ਤਦ ਉਹ ਭਾਸਵਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦੁਰਦਰਸ਼—ਆਪਣੀ ਜਵਾਲਾਮਈ ਕਾਂਤੀ ਕਰਕੇ ਦੇਖਣ ਔਖਾ—ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 11

तमहं प्रांजलिर्भूत्वा नमस्कृत्य रविं प्रभुम् । सामभिर्विविधैर्देवं पर्यतोषयमीश्वरम्

ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਪ੍ਰਭੂ ਰਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਮਨ ਗਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵ-ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 12

तुष्टो मामाह वरदो देवर्षे सुचिरं त्वया । तपसाराधितोऽस्मीति वरं वृणु यथेप्सितम्

ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਾਂ—ਜੋ ਵਰ ਚਾਹੇਂ, ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 13

इत्युक्तोऽहं लोकनाथं प्रांजलिः प्रास्तुवं वचः । यदि तुष्टो भवान्मह्यं यदि देयो वरो मम

ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਲੋਕਨਾਥ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਰ ਦੇਣਯੋਗ ਹੈ…”

Verse 14

ततस्ते कामरूपे या कला नाथ प्रवर्तते । राजवर्धनराज्ञा याऽराधिता च जनैः पुरा

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਾਥ, ਕਾਮਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੇਰੀ ਉਹ ਕਲਾ/ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਵਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਰਾਜਵਰਧਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹੇ।

Verse 15

तया च कलया भानो सदात्र स्थातुमर्हसि । ततस्तथेति देवेन प्रोक्ते तुष्टेन भारत

ਹੇ ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ), ਉਸੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਤਦ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ—ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 16

अस्थापयमहं सूर्यं भट्टादित्याभिधानकम् । भट्टेनस्थापितं यस्मान्मया तस्माद्रविर्जगौ

ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ‘ਭੱਟਾਦਿਤ੍ਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਵਿ ਮੇਰੇ—ਭੱਟ ਦੇ—ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 17

ततः संपूज्य तं पुष्पैः कृतावेशमहं रविम् । भक्त्युद्रेकाप्लुतांगोऽथ स्तुतिमेतामथाचरम्

ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਰਵਿ ਦੀ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਵਾਈ। ਭਕਤੀ ਦੇ ਉਫਾਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸ্তুਤੀ-ਗੀਤ ਆਚਰਣ ਕੀਤਾ।

Verse 18

सर्ववेदरहस्यैश्च नामभिश्च शताष्टभिः । सप्तसप्तिरचिंत्यात्मा महाकारुणिकोत्तमः

ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਹੱਸ ਸਮਾਨ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ—ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ—ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ: ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਸਵਰੂਪ, ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਤਾ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਮੂਰਤਿਮਾਨ।

Verse 19

संजीवनो जयो जीवो जीवनाथो जगत्पतिः । कालाश्रयः कालकर्ता महायोगी महामतिः

ਉਹ ਸੰਜੀਵਨ ਹੈ, ਜਯ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਆਪ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਾਥ, ਜਗਤ ਦਾ ਪਤੀ। ਕਾਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦਾ ਕਰਤਾ—ਮਹਾਯੋਗੀ, ਮਹਾਮਤੀ।

Verse 20

भूतांतकरणो देवः कमलानन्दनन्दनः । सहस्रपाच्च वरदो दिव्यकुण्डलमण्डितः

ਉਹ ਦੇਵ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਕਮਲਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ। ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ।

Verse 21

धर्मप्रियोचितात्मा च सविता वायुवाहनः । आदित्योऽक्रोधनः सूर्यो रश्मिमाली विभावसुः

ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਯੋਗ੍ਯ ਤੇ ਉੱਚ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ; ਸਵਿਤਾ ਜੋ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਵਾਹਨ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਦਿਤ੍ਯ, ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ; ਸੂਰ੍ਯ, ਕਿਰਣਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਵਿਭਾਵਸੁ, ਤੇਜਸਵੀ।

Verse 22

दिनकृद्दिनहृन्मौनी सुरथो रथिनांवरः । राज्ञीपतिः स्वर्णरेताः पूषा त्वष्टा दिवाकरः

ਉਹ ਦਿਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਅੰਧਕਾਰਤਾ ਹਰਨ ਵਾਲਾ; ਮੌਨੀ ਮੁਨੀ। ਸੁਰਥ, ਸ਼ੁਭ ਰਥੀ, ਰਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਰਾਜਸ਼ਕਤੀ (ਰਾਜ्ञੀ) ਦਾ ਪਤੀ, ਸੁਵਰਨ ਬੀਜ ਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ; ਪੂਸ਼ਾ ਪੋਸ਼ਕ, ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਿਲਪੀ, ਦਿਵਾਕਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ।

Verse 23

आकाशतिलको धाता संविभागी मनोहरः । प्रज्ञः प्रजापतिर्धन्यो विष्णुः श्रीशो भिषग्वरः

ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਤਿਲਕ ਹੈ; ਧਾਤਾ, ਪਾਲਣਹਾਰ। ਸਭ ਦਾ ਸੰਵਿਭਾਗੀ, ਮਨੋਹਰ। ਪ੍ਰਾਜ਼੍ਞ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਨਾਥ; ਧੰਨ੍ਯ ਤੇ ਮੰਗਲਮਯ। ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਰਖਵਾਲਾ; ਸ਼੍ਰੀਸ਼, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ; ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵੈਦ।

Verse 24

आलोककृल्लोकनाथो लोकपालनमस्कृतः । विदिताशयश्च सुनयो महात्मा भक्तवत्सलः

ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਦੇ ਭੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਮਾਰਗ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵਤਸਲ ਹੈ।

Verse 25

कीर्तिकीर्तिकरो नित्यो रोचिष्णुः कल्मषापहः । जितानन्दो महावीर्यो हंसः संहारकारकः

ਉਹ ਆਪ ਕੀਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਨਿਤ੍ਯ, ਤੇਜਸਵੀ, ਪਾਪ-ਮਲ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਵੀਰਯੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੰਸ-ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।

Verse 26

कृतकृत्यः सुसंगश्च बहुज्ञो वचसां पतिः । विश्वपूज्यो मृत्युहारि घृणी धर्मस्य कारणम्

ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵੀ ਸਫਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸੁਸੰਗਤਿ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਜ੍ਞ, ਵਾਣੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਭਯ ਹਰਣ ਵਾਲਾ, ਘ੍ਰਿਣੀ—ਕਰੁਣਾਮਯ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ—ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 27

प्रणतार्तिहरोऽरोग आयुष्यमान्सुखदः सुखी । मङ्गलं पुण्डरीकाक्षो व्रती व्रतफलप्रदः

ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਉਹ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਿਰੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰੋਗ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਦਿੰਦਾ, ਸੁਖ ਦਾਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਸੁਖ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਗਲ ਹੈ, ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ (ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ) ਹੈ, ਵ੍ਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 28

शुचिः पूर्णो मोक्षमार्गदाता भोक्ता महेश्वरः । धन्वंतरिः प्रियाभाषी धनुर्वेदविदेकराट

ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਹੈ; ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਦਾਤਾ; ਯਜ੍ਞ-ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਭੋਕਤਾ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਉਹ ਧਨਵੰਤਰੀ—ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੈਦ—ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਸਮਰਾਟ ਹੈ।

Verse 29

जगत्पिता धूमकेतुर्विधूतो ध्वांतहा गुरुः । गोपतिश्च कृतातिथ्यः शुभाचारः शुचिप्रियः

ਉਹ ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਧੂਮਕੇਤੁ-ਧਵਜ ਵਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋਤਿ; ਜੋ ਅਸ਼ੁਭ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰੇ; ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ; ਗੁਰੂ; ਗੋਪਤਿ—ਗਊਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ; ਅਤਿਥੀ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ।

Verse 30

सामप्रियो लोकबन्धुर्नैकरूपो युगादिकृत् । धर्मसेतुर्लोकसाक्षी खेटतऋ सर्वदः प्रभुः

ਉਹ ਸਾਮ-ਵੇਦ ਦੇ ਗਾਨ ਅਤੇ ਸੁਰ-ਸਮਰਸਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਗਤ ਦਾ ਬੰਧੁ ਹੈ; ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ; ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦਾ ਕਰਤਾ; ਧਰਮ-ਸੇਤੁ—ਧਰਮ ਦਾ ਪੁਲ; ਲੋਕ-ਸਾਕਸ਼ੀ—ਜਗਤ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ; ਚਮਕਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਧਾਰਕ; ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 31

मयैवं संस्तुतो भानुर्नाम्नामष्टशतेन च । तुष्यतां सर्वलोकानां सर्वलोकप्रियो विभुः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਭਾਨੁ ਦੀ ਅੱਠ-ਸੌ-ਅੱਠ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਵਿਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ—ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ।

Verse 32

इत्येवं संस्तवात्प्रीतो भास्करो मामवोचत । सदात्र कलया स्थास्ये देवर्षे त्वत्प्रियेप्सया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਿਧ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਲਾ (ਅੰਸ਼) ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਵੱਸਾਂਗਾ।”

Verse 33

यो मामत्र महाभक्त्या भट्टादित्यं प्रपूजयेत् । सहस्रशः का मरूपे संपूज्याप्नोति तत्फलम्

ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਭੱਟਾਦਿਤ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ, ਉਹ ਕਾਮਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

मामुद्दिश्य च यो विप्रः स्वल्पं वा यदि वा बहु । दास्यतेऽत्राक्षयं तच्च ग्रहीष्ये करजं यथा

ਜੋ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਨਿਮਿੱਤ ਇੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਦਾਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮਸੰਗਤ ਕਰ ਵਾਂਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 35

रक्तोत्पलैश्च कह्लारैः केसरैः करवीरकैः । शतत्रयैर्महाप्दमै रविवारेण मानवः

ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ, ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ (ਕਹਲਾਰ), ਕੇਸਰ, ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਮਹਾਨ ਕਮਲਾਂ ਸਮੇਤ—ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 36

सप्तम्यामथ षष्ठ्यां वा येऽर्चयिष्यंति मामिह । यान्यान्प्रार्थयते कामांस्तांतान्प्राप्स्यति निश्चितम्

ਜੋ ਇੱਥੇ ਸੱਤਵੀਂ ਤਿਥੀ ਜਾਂ ਛੇਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਜੋ-ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 37

दर्शनान्मम भक्त्या च नाशो व्याधिदरिद्रयोः । प्रणामात्स्वर्गमाप्नोति श्रुत्वा मोक्षं च नित्यशः

ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰੋਗ ਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 38

अभक्तिं यश्च कर्ता मे स गच्छेन्निश्चिंतं क्षयम् । अष्टोत्तरशतं नाम ममाग्रे यत्त्वयेरितम्

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਭਕਤੀ, ਅਦਰ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਇਕ ਸੌ ਅੱਠ ਨਾਮ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਚਾਰੇ—

Verse 39

त्रिकालमेककालं वा पठतः श्रृणुयत्फलम् । कीर्तिमान्सुभगो विद्वान्सुसुखी प्रियदर्शनः

ਜੋ ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਜਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸੁਣੋ: ਉਹ ਕੀਰਤੀਮਾਨ, ਸੁਭਾਗਾ, ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤਿ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

भवेद्वर्षशतायुश्च सर्वरोगविवर्जितः । यस्त्विदं श्रृणुयान्नित्यं पठेद्वा प्रयतः शुचिः

ਉਹ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਆਯੁ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਨਿੱਤ ਇਹ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 41

अक्षयं स्वल्पमप्यन्नं भवेत्तस्योपसाधितम् । विजयी च भवेन्नित्यं तथा जातिस्मरो भवेत्

ਉਸ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅੰਨ ਵੀ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਨਿੱਤ ਜੇਤੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਾਲਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

तस्मादेतत्त्वया जाप्यं परं स्वस्त्ययनं महत् । तथा ममाग्रे कुंडं च कुरु स्नानार्थमुत्तमम्

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਪਰਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ੍ਵਸਤ੍ਯਯਨ (ਮੰਗਲ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ) ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਵੀ ਬਣਾਵੀਂ।

Verse 43

कामरूपकला यत्र तत्र कुंडं वने भवेत् । एवं दत्त्वा वरान्भानुस्तत्रैवां तरधीयत

ਜਿੱਥੇ ਕਾਮਰੂਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੰਡ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 44

ततो भास्करवाक्येन सिद्धेशस्य च सव्यतः । वनमध्ये मया कुंडं कृतं दर्भशलाकया

ਤਦੋਂ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦર્ભਾ ਦੀ ਡੰਡੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ।

Verse 45

कामरूपभवं कुंडं वृक्षास्ते चापि भारत । संलीनास्तन्महाश्चर्यं ममाजायत चेतसि

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਾਮਰੂਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਕੁੰਡ—ਅਤੇ ਉਹ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੀ—ਮਾਨੋ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਉਸ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਉੱਠਿਆ।

Verse 46

माघमासस्य शुक्लायां सप्तम्यां स्त्री नरोऽपि वा । स्नानं कुंडे शुभं कृत्वा भट्टादित्यं प्रपश्यति

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਨੂੰ, ਇਸਤਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ, ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭੱਟਾਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜਦੇਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

तस्यानंतं भवेत्पुण्यं रथं यश्च प्रपूजयेत् । रथयात्रां च कुरुते यस्मिन्यस्मिन्नसौ पथि

ਜੋ ਉਸ ਰਥ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਜਿਥੇ ਇਹ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਰਥਯਾਤਰਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 48

ये च पश्यंति लोकास्ते धन्याः सर्वे न संशयः । पुत्रधान्यधनैर्युक्ता नीरुजस्तेजसाऽन्विताः

ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਧੰਨ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਪੁੱਤਰ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।

Verse 49

भविष्यंति नरास्ते ये कारयंति रथोत्सवम् । गंगादिसर्वतीर्थेषु यत्फलं कीर्तितं बुधैः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਥ-ਉਤਸਵ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਹੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 50

भट्टादित्यस्य कुंडे च तत्फलं सप्तमीदिने । तत्र कुंडे च यः स्नात्वा सूर्यार्घ्यं प्रयच्छति । कपिला गोशतस्यासौ दत्तस्य फलमश्नुते

ਭੱਟਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਪਤਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਥੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 51

अर्जुर उवाच । वासुदेवादयः सर्वे वदंत्येवं महामुने

ਅਰਜੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਦਿ ਸਭ ਹੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

भास्करार्घं विना पातः कृतं सर्वं च निष्फलम् । तस्याहं श्रोतुमिच्छामि विधिं विधिविदां वर

ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 53

नारद उवाच । यथा ब्रह्मादयो देवा यच्छंत्यर्घं महात्मने । भास्कराय श्रृणु त्वं तं विधिं सर्वाघनाशनम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ ਮਹਾਤਮਾ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਤੂੰ ਸੁਣ। ਉਸ ਰੀਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 54

प्रथमं तावत्प्रत्युषे उदिते सूर्ये शुचिर्भूत्वा गोमयकृतमंडलस्योपरि रक्तचंदनेन मंडलकं कृत्वा ततस्ताम्रपात्रे रक्तचंदनोदकश्वेतचंदनादिद्रव्यैः प्रपूरणं कृत्वा तन्मध्ये हेमाक्षतदूर्वादधिसर्पीषि परिक्षिप्य स्थापयेत्

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਾਤಃਕਾਲ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਬਣੇ ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਘੇਰਾ ਬਣਾਏ। ਫਿਰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚੰਦਨ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਜਲ ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਤ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੇਮਵਰਨ ਅਕਸ਼ਤ, ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਘੀ ਛਿੜਕ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 55

स्वशरीरमालभेत् अनेन मंत्रेण । ओंखखोल्काय नमः । सप्तवारानुच्चार्य स्थातव्यम् । तेन शुद्धिरुपसंजायते देहस्यार्चार्हता भवति । पश्चादासनस्थं देवं सवितारं मंडलमध्ये द्वादशात्मकं सुरादिभिः संपूज्यमानं ध्यात्वा पूर्वोक्तमर्घपात्रं शिरसि कृत्वा भूमौ जानुनी निपात्य सूर्याभिमुखस्तद्गतमनाभूत्वार्घमंत्रमुदाहरेत् । तदुच्यते सूर्यवक्त्राद्विनिर्गतमिति

ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰੇ/ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ: “ਓਂ ਖਖੋਲਕਾਯ ਨਮਃ।” ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਅਡੋਲ ਰਹੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹ ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆਸਨਸਥ ਸਵਿਤਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰੂਪ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਵੋਕਤ ਅਰਘ੍ਯ-ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੱਟਣੇ ਟੇਕ ਕੇ ਸੂਰਜ-ਸੰਮੁਖ ਹੋਏ, ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ ਅਰਘ੍ਯ-ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੇ—ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 56

यस्योच्चारणशब्देन रथं संस्थाप्य भास्करः । प्रतिगृह्णाति चैवार्घ्यं वरमिष्टं च यच्छति

ਜਿਸ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਭਾਸਕਰ ਆਪਣਾ ਰਥ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਰਘ੍ਯ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

ओंयस्याहुः सप्त च्छंदांसि रथे तिष्ठंति वाजिनः । अरुणः सारथिर्यस्य रथवाहोऽग्रतः स्थितः

ਓਂ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਤ ਵੇਦਿਕ ਛੰਦ ਉਸ ਦੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਬਣ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਰਥ ਦਾ ਚਾਲਕ ਹੈ।

Verse 58

जया च विजया चैव जयंती पापनाशनी । इडा च पिंगला चैव वहंतोऽश्वमुखास्तथा

ਜਯਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ, ਅਤੇ ਜਯੰਤੀ ਜੋ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਡਾ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲਾ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਵਾਹਕ ਹਨ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ।

Verse 59

डिंडिश्च शेषनागश्च गणाध्यक्षस्तथैव च । स्कंदरेवंततार्क्ष्याश्च तथा कल्माषपक्षिणौ

ਡਿੰਡੀ, ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਅਤੇ ਗਣਾਧ್ಯಕ್ಷ ਵੀ; ਸਕੰਦ, ਰੇਵੰਤ ਅਤੇ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ; ਅਤੇ ਕਲਮਾਸ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੰਛੀ—ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਪਰਿਕਰ ਵਿੱਚ ਆਹਵਾਨਿਤ ਹਨ।

Verse 60

राज्ञी च निक्षुभा देवी ललिता चैव संज्ञिका । तथा यज्ञभुजो देवा ये चान्ये परिकीर्तिताः

ਰਾਜ্ঞੀ, ਦੇਵੀ ਨિક્ષੁਭਾ ਅਤੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਲਿਤਾ; ਤਥਾ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਭੋਗ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 61

एभिः परिवृतो योऽसावधरोत्तरवासिभिः । तमहं लोककर्तारमाह्वयामि तमोपहम्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜੋ ਹੈ, ਉਸ ਲੋਕ-ਕਰਤਾ, ਅੰਧਕਾਰ-ਹਰਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 62

अम्मयो भगवान्भानुरमुं यज्ञं प्रवर्तयन् । इदमर्घ्यं च पाद्यं च प्रगृहाण नमोनमः

ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਭਾਨੁ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ, ਜੋ ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋ—ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਦ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 63

आवाहनम् । सहस्रकिरण वरद जीवनरूप ते नमः । इति सांनिध्यकरणम् ओंवषट् इत्युच्चार्य सूर्यस्य चरणयुगलं पश्यन् भुवि पद्म्यां पात्रीं निर्वापयेत् पाद्यं तदुच्यते । एवं पाद्यं दत्त्वा बद्धांजलिः सुस्वागतमिति कुर्यात् । स्वागतं भगवन्नेहि मम प्रसादं विधाय आस्यताम् । इह गृहाण पूजां च प्रसादं च धिया कुरु । तिष्ठ त्वं तावदत्रैव यावत्पूजां करोम्यहम्

ਆਵਾਹਨ: ‘ਹੇ ਸਹਸ੍ਰ-ਕਿਰਣ, ਵਰਦਾਤਾ, ਜੀਵਨ-ਸਰੂਪ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ‘ਓਂ ਵਸ਼ਟ’ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸੂਰ੍ਯ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਦਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਲ ਉਡੇਲਿਆ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਪਾਦ੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਦ੍ਯ ਦੇ ਕੇ, ਬੱਧਾਂਜਲੀ ਹੋ ਕੇ ‘ਸੁਸਵਾਗਤ’ ਕਹੇ। ‘ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਆਓ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ। ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ; ਕਿਰਪਾਲੂ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰੋ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰੋ।’

Verse 64

एवं विज्ञापनं दद्यादनेन मंत्रेण कमलासनम् । तत्कमलासनं कमलनंदन उपाविशति । आसन उपविष्टस्य शेषां पूजां नियोजयेत् अनेन विधानेन । ओंसोममूर्तिक्षीरोदपतये नमः । इति क्षीरादिस्नपनम् । ओंभास्कराय नीरव सिने नमः । इति जलस्नानम् ततो वासोयुगं शुभ्रं दद्यात् अनेन मंत्रेण । इदं वासोयुगं सूर्य गृहाण कृपया मम । कटिभूषणमेकं ते द्वितीयं चांगप्रावरणम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਕਮਲ-ਨੰਦਨ, ਕਮਲਾਸਨ ਪ੍ਰਭੂ ਸੂਰਯ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਦੇ ਹਨ। ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਕੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਏ। ‘ਓਂ—ਸੋਮ-ਮੂਰਤੀ, ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ’—ਇਸ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਨਾਨ। ‘ਓਂ—ਭਾਸਕਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ’—ਇਸ ਨਾਲ ਜਲ-ਸਨਾਨ। ਫਿਰ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦੇਵੇ: ‘ਹੇ ਸੂਰਯ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਵਸਤ੍ਰ-ਯੁਗਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ—ਇੱਕ ਕਟਿ-ਭੂਸ਼ਣ, ਦੂਜਾ ਅੰਗ-ਪ੍ਰਾਵਰਣ।’

Verse 65

ततो यज्ञोपवीतं दद्यात् अनेन मंत्रेण । सूत्रतंतुमयं शुद्धं पवित्रमिदमुत्तमम् । यज्ञोपवीतं देवेश प्रगृहाण नमोऽस्तु ते

ਫਿਰ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਯਜ્ઞੋਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਅਰਪਣ ਕਰੇ: ‘ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਤੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਯਜ्ञੋਪਵੀਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।’

Verse 66

ततो यथाशक्ति श्वेतमुकुटमुद्रिकादिभूषणानि दद्यात् अनेन मंत्रेण । मुकुटो रत्ननद्धोऽयं मुद्रिकां भूषणानि च । अलंकारं गृहणेमं मया भक्त्या समर्पितम्

ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟਾ ਮੁਕੁਟ, ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ (ਅੰਗੂਠੀਆਂ) ਆਦਿ ਭੂਸ਼ਣ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ: ‘ਇਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਮੁਕੁਟ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣੇ। ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਅਲੰਕਾਰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।’

Verse 67

एवमलंकारं निवेद्य पश्चात्केशरकुंकुमकर्पूररक्तचंदनमिश्रमनुलेपनं दद्यात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੰਕਾਰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕੇਸਰ, ਕੁੰਕੁਮ, ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਨੁਲੇਪਨ-ਲੇਪ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 68

ओंतवातिप्रिय वृक्षाणां रसोऽयं तिग्मदीधिते । स तवैवोचितः स्वामिन्गृहाण कृपया मम

ਓਂ। ਹੇ ਤੀਖਣ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਇਹ ਰਸ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।

Verse 69

ततश्चंपकजपाकरवीरकर्णककेसरकोकनदादिभिः पूजां कुर्यात्

ਤਦੋਂ ਚੰਪਕ, ਜਪਾ, ਕਰਵੀਰ, ਕਰਨਿਕਾ, ਕੇਸਰ, ਕੋਕਨਦ ਆਦਿ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 70

ओंवनस्पतिरसो दिव्यो गंधाढ्यो गंध उत्तमः । आहारः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम्

ਓਂ। ਇਹ ਧੂਪ ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰਸ ਹੈ, ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗੰਧ ਵਾਲੀ; ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਧੂਪ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 71

शल्लकीधूपमंत्रः । ततः पायसादिनिष्पन्नं नैवेद्यं निवेदयेदनेन मंत्रेण । नैवेद्यममृतं सर्वभूतानां प्राणवर्धनम् । पूर्णपात्रे मया दत्तं प्रतिगृह्ण प्रसीद मे

ਇਹ ਸ਼ੱਲਕੀ-ਧੂਪ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਇਸ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ: “ਇਹ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।”

Verse 72

ततः शौचोदकतांबूलदीपारार्तिकशीतलिकापुनः पूजादि निवेद्य यथाशक्त्या स्तुत्वा सुकृतं दुष्कृतं वा क्षमस्वेति प्रोच्य विसर्जयेत् । ततो भूयो नमस्य हेमवस्त्रोपवीतालंकारान् ब्राह्मणाय निवेद्य निर्माल्यं संहृत्यांभसि निक्षिपेत्

ਫਿਰ ਸ਼ੌਚ-ਜਲ, ਤਾਂਬੂਲ, ਦੀਪ, ਆਰਤੀ, ਸ਼ੀਤਲਿਕਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੇ; “ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੋਇਆ ਪੁੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਪ—ਸਭ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ” ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨਾ, ਵਸਤ੍ਰ, ਉਪਵੀਤ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 73

इत्यर्घ्यदानविधिः य एवं भास्करायार्घ्यं मूर्तौ मंडलकेऽपि वा । नित्यं निवेदयेत्प्रातः स्याद्रवेरात्मवत्प्रियः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਘ੍ਯ-ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ—ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੰਡਲਕ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਨਿੱਤ ਸਵੇਰੇ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

अनेन विधिना कर्णो भास्करार्घ्यं प्रयच्छति । ततः सूर्यस्य पार्थासावात्मवद्वल्लभो मतः

ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 75

अशक्तश्चेन्नित्यमेकमर्घ्यं दद्याद्दिवाकृते । ततोऽत्र रथसप्तम्यां कुंडे देयः प्रयत्नतः

ਜੇ ਸਮਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਤ ਦਿਵਾਕਰ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇਵੇ। ਪਰ ਇਸ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਰਥਸਪਤਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 76

अश्वमेधफलं प्राप्य सूर्यलोक मवाप्नुयात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्योऽर्घोऽत्र भारत

ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇੱਥੇ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 77

एवंविधस्त्वसौ देवो भट्टादित्योऽत्र तिष्ठति । भूयानतोऽपि बहुशः पापहा धर्मवर्धनः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੀ ਉਹ ਦੇਵ—ਭੱਟਾਦਿਤ੍ਯ—ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਾਰੰਬਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

दिव्यमष्टविधं चात्र सद्यः प्रत्ययकारकम् । पापानां चोपभुक्तं हि यथा पार्थ हलाहलम्

ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਹਲਾਹਲ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਕੇ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।