Adhyaya 6

Verse 1

स्कंद उवाच । अथेशाज्ञां समादाय गजवक्त्रः प्रतस्थिवान् । शंभोः काश्यागमोपायं चिंतयन्मंदराद्रितः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਗਜਵਕਤ੍ਰ ਚਲ ਪਿਆ—ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ, ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸ਼ੰਭੂ ਕਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਆ ਸਕਣ।

Verse 2

प्राप्य वाराणसीं तूर्णमाशु स्यंदनगो विभुः । वाडवीं मूर्तिमालंब्य प्राविशच्छकुनैः स्तुतः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਥਾਰੂੜ੍ਹ ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਾਡਵੀ (ਘੋੜੀ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 3

नक्षत्रपाठको भूत्वा वृद्धः प्रत्यवरोधगः । चचार मध्ये नगरं पौराणां प्रीतिमावहन्

ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠਕ ਬਣ ਕੇ, ਇਕ ਬੁੱਢਾ ਜੋ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਫਿਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਘੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਜਗਾਈ।

Verse 4

स्वयमेव निशाभागे स्वप्नं संदर्शयन्नृणाम् । प्रातस्तेषां गृहान्गत्वा तेषां वक्ति बलाबलम्

ਰਾਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਖਾਂਦਾ; ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਕੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਿਰਬਲ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਦਾ ਮਾਪ।

Verse 5

भवद्भिरद्य रात्रौ यद्दृष्टं स्वप्नविचेष्टितम् । भवत्कौतूहलोत्पत्त्यै तदेव कथयाम्यहम्

“ਅੱਜ ਰਾਤ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਉਹੀ ਗੱਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 6

स्वपता भवता रात्रौ तुर्ये यामे महाह्रदः । अदर्शि तत्र च भवान्मज्जन्मज्जंस्तटंगतः

“ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਚੌਥੇ ਪਹਿਰ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖਿਆ; ਉੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰੰਵਾਰ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾਂਦੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਦਿਖੇ।”

Verse 7

तदंबुपिच्छिले पंके मग्नोन्मग्नोसि भूरिशः । दुःस्वप्नस्यास्य च महान्विपाकोति भयप्रदः

ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚਿਕਣੀ ਹੋਈ ਕਿਚੜ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭੂਰੀਸ਼, ਤੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਡੁੱਬਦਾ ਤੇ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਵਿਪਾਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤਿ ਭਯ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 8

काषायवसनो मुंडः प्रैक्ष्यहो भवतापि यः । परितापं महानेष जनयिष्यति दारुणम्

ਜੋ ਮੁੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਾਸ਼ਾਇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਤੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ—ਹਾਏ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦਾਰੁਣ ਪਰਿਤਾਪ ਉਤਪੰਨ ਕਰੇਗਾ।

Verse 9

रात्रौ सूर्यग्रहो दृष्टो महानिष्टकरो ध्रुवम् । ऐंद्रधनुर्द्वयं रात्रौ यदलोकि न तच्छुभम्

ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ-ਗ੍ਰਹਣ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਹਾਨ ਅਨਿਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੋਹਰਾ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਦਿੱਸੇ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ।

Verse 10

प्रतीच्यां रविरागत्य प्रोद्यंतं व्योम्नि शीतगुम् । पातयामास भूपृष्ठे तद्राज्यभयसूचकम्

ਪੱਛਮ ਵੱਲੋਂ ਆ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਗਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਰਾਜ ਲਈ ਭਯ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ।

Verse 11

युगपत्केतुयुगलं युध्यमानं परस्परम् । यददर्शि न तद्भद्रं राष्ट्रभंगाय केवलम्

ਜੋ ਦੋ ਕੇਤੂ ਤੂੰ ਇਕੱਠੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਭਦ੍ਰ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਰਾਜ ਦੇ ਟੁੱਟਣ-ਭੱਜਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

Verse 12

विशीर्यत्केशदशनं नीयमानं च दक्षिणे । आत्मानं यत्समद्राक्षीः कुटुंबस्यापि भीषणम्

ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੇਸ ਤੇ ਦੰਦ ਝੜ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕੂਟੰਬ ਲਈ ਭੀ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਗੁਨ ਹੈ।

Verse 13

प्रासादध्वजभंगोयस्त्वयैक्षत निशाक्षये । राज्यक्षयकरं विद्धि महोत्पाताय निश्चितम्

ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਜੋ ਮਹਲ ਦਾ ਧੁਜਾ ਟੁੱਟਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣ; ਇਹ ਮਹਾ-ਉਤਪਾਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

Verse 14

नगरी प्लाविता स्वप्ने तरंगैः क्षीरनीरधेः । पक्षैस्त्रिचतुरैः शंके महाशंकां पुरौकसाम्

ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ; ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾ-ਭੈ ਆਵੇਗਾ।

Verse 15

स्वप्ने वानरयानेन यत्त्वमूढोसि दक्षिणाम् । अतस्तद्वंचनोपायः पुरत्यागो महामते

ਜਦ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਾਨਰ-ਯਾਨ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਸ਼ਗੁਨ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਦਾ ਉਪਾਯ ਹੈ—ਨਗਰ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ।

Verse 16

रुदती या त्वया दृष्टा महिलैका निशात्यये । मुक्तकेशी विवसना सा नारी श्रीरिवोद्गता

ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਜੋ ਇਕੱਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਵੇਖਿਆ—ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ, ਨੰਗੀ—ਉਹ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਸ਼੍ਰੀ) ਦੇ ਉੱਠ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ ਵਰਗੀ ਸੀ।

Verse 17

देवालयस्य कलशो यत्त्वया वीक्षितः पतन् । दिनैः कतिपयैरेव राज्यभंगो भविष्यति

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦੇਵਾਲੇ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦਾ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਤਨ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 18

पुरी परिवृता स्वप्ने मृगयूथैः समंततः । रोरूयमाणैरत्यर्थं मासेनैवोद्वसी भवेत्

ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਚੀਖਾਂ ਮਾਰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਉਜੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 19

आतायियूकगृध्राद्यैः पुरीमुपरिचारिभिः । सूच्यतेत्याहितं किंचिद्ध्रुवमत्र निवासिनाम्

ਜਦੋਂ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਲੁਟੇਰੇ, ਜੂੰਆਂ, ਗਿਧ ਆਦਿ ਜਿਹੇ ਉਪਰਿ-ਚਰਣ ਵਾਲੇ ਵਧ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅਪਕਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

Verse 20

स्वप्नोत्पातानिति बहूञ्शंसञ्शंसन्नितस्ततः । बहूनुच्चाटयांचक्रे स विघ्नेशः पुरौकसः

ਇਧਰ-ਉਧਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਪਨੇ-ਉਤਪਾਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਗੁਨ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚਲਾ ਉਹ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਕੇ ਉਜਾੜ ਵੱਲ ਧੱਕ ਗਿਆ।

Verse 21

केषांचित्पुरतो वादीद्ग्रहचारं प्रदर्शयन् । एकराशिस्थिताः सौरि सितभौमा न शोभनाः

ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਵਕਤਾ ਨੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਦਿਖਾਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: ‘ਸ਼ਨੀ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲ—ਇੱਕੋ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ—ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।’

Verse 22

सोयं धूमग्रहो व्योम्नि भित्त्वा सप्तर्षिमंडलम् । प्रयातः पश्चिमामाशां स नाशाय विशांपतेः

ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਹ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਧੂਮਕੇਤੂ, ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਪਤੀ (ਰਾਜਾ) ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

Verse 23

अतिचारगतो मंदः पुनर्वक्राध्व संस्थितः । पापग्रहसमायुक्तो न युक्तोयमिहेष्यते

ਸ਼ਨੀ, ਅਤਿਚਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਕ੍ਰ ਗਤੀ ਵਿਚ ਠਹਿਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਾਪ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਹ ਯੋਗ ਇੱਥੇ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 24

व्यतीते वासरे योयं भूकंपः समपद्यत । कंपं जनयतेऽतीव हृदो मेपि पुरौकसः

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਜੋ ਇਹ ਭੂਚਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੰਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਗਰ-ਵਾਸੀ।

Verse 25

उदीच्यादक्षिणाशायां येयमुल्का प्रधाविता । विलीना च वियत्येव स निर्घातं न सा शुभा

ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੌੜੀ ਇਹ ਉਲਕਾ, ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ; ਗੱਜਣ-ਧਮਾਕੇ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 26

उन्मूलितो महामूलो महानिलरयेण यः । चत्वरे चैत्यवृक्षोयं महोत्पातं प्रशंसति

ਚੌਕ ਵਿਚ ਇਹ ਚੈਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਿਖ਼, ਜੋ ਗਹਿਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮਹਾਂ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਉਖੜ ਗਿਆ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਉਤਪਾਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

सूर्योदयमनुप्राप्य प्राच्यां शुष्कतरूपरि । करटो रारटीत्येष कटूत्कट भयप्रदः

ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਇਕ ਊਠ ਚੀਖਿਆ—“ਰਾਰਟੀ!”—ਉਹ ਕਠੋਰ, ਕਰਕਸ਼ ਧੁਨੀ ਅਚਾਨਕ ਭੈ ਫੈਲਾ ਗਈ।

Verse 28

मध्ये विपणि यतूर्णं कौचिच्चारण्यचारिणौ । मृगौ मृगयतां यातौ पौराणां पुरतोऽहितौ

ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਹਿਰਣ ਅਚਾਨਕ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਪਏ—ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਸੀ।

Verse 29

रसालशालमुकुलं वीक्ष्यते यच्छरद्यदः । महाकालभयं मन्येप्यकालेपि पुरौकसाम्

ਜਦੋਂ ਅੰਬ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਹੋਵੇ, ਕਲੀਆਂ ਫੁੱਟਦੀਆਂ ਦਿੱਸਣ—ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮਹਾਕਾਲ ਦਾ ਭਯ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਕਾਲੇ ਹੀ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਢਹਿ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

साध्वसंजनयित्वेति केचिदुच्चाटिताः पुरः । तेन विघ्नकृतापौराः कपटद्विजरूपिणा

ਇਉਂ ਘਬਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਨਗਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਇਕ ਕਪਟੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵੇਸਧਾਰੀ ਨੇ ਪੌਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਘਨ ਹੀ ਵਿਘਨ ਲਾ ਦਿੱਤੇ।

Verse 31

अथ मध्येवरोधं स प्रविश्य निजमायया । दृष्टार्थमेव कथयन्स्त्रीणां विस्रंभभूरभूत्

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਜਨਾਨਾ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ; ਕੇਵਲ ‘ਦੇਖੀਆਂ-ਭਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ’ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਰਹਿਆ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 32

तव पुत्रशतं जज्ञे सप्तोनं शुभलक्षणे । तेष्वेकस्तुरगारूढो बाह्याल्यां पतितो मृतः

ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਲੱਛਣੀ ਨਾਰੀ, ਤੂੰ ਸੱਤ ਘੱਟ ਕਰ ਕੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਬਾਹਰੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ।

Verse 33

अंतर्वत्नी त्वियं कन्या जनयिष्यति शोभनाम् । एषा हि दुर्भगा पूर्वं सांप्रतं सुभगाऽभवत्

ਇਹ ਕੁਆਰੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਜਣੇਗੀ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਭਾਗੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਸੁਭਾਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

Verse 34

असौ हि राज्ञो राज्ञीनामत्यंतमिहवल्लभा । मुक्तालंकृतिरेतस्यै राज्ञा दत्ता निजोरसः

ਇਹ ਇੱਥੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੀਨੇ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਤੀ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੈ।

Verse 35

पंचसप्तदिनान्येव जातानीतीह तर्क्यते । अस्यै राज्ञा प्रसादेन ग्रामौ दातुमुदीरितौ

ਇੱਥੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਤੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਹੀ ਹੋਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 36

इति दृष्टार्थकथनै राज्ञीमान्योभवद्द्विजः । वर्णयंति च ता राज्ञः परोक्षेपि गुणान्बहून्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ‘ਸਪਸ਼ਟ ਤੱਥਾਂ’ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਰਾਜਾ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਬਖਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 37

अहो यादृगसौ विप्रः सर्वत्रातिविचक्षणः । सुशीलश्च सुरूपश्च सत्यवाङ्मितभाषणः

ਅਹੋ! ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਪ੍ਰ ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅਤਿ-ਵਿਚਕਸ਼ਣ; ਸੁਸ਼ੀਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ; ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਿਤਭਾਸ਼ੀ।

Verse 38

अलोलुप उदारश्च सदाचारो जितेंद्रियः । अपि स्वल्पेन संतुष्टः प्रतिग्रहपराङ्मुखः

ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਤੇ ਉਦਾਰ; ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ; ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ਗਾਰ।

Verse 39

जितक्रोधः प्रसन्नास्यस्त्वनसूयुरवंचकः । कृतज्ञः प्रीतिसुमुखः परिवादपराङ्मुखः

ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲਾ; ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਛਲ ਰਹਿਤ; ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞ, ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਸੁਮੁਖ, ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ-ਪਰਿਵਾਦ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ।

Verse 40

पुण्योपदेष्टा पुण्यात्मा सर्वव्रतपरायणः । शुचिः शुचिचरित्रश्च श्रुतिस्मृतिविशारदः

ਪੁਣ੍ਯ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਪੁਣ੍ਯਾਤਮਾ; ਸਭ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ; ਆਪ ਸ਼ੁਚਿ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ-ਚਰਿਤ੍ਰ; ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਰਦ।

Verse 41

धीरः पुण्येतिहासज्ञः सर्वदृक्सर्वसंमतः । कलाकलापकुशलो ज्योतिःशास्त्रविदुत्तमः

ਧੀਰ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ; ਪੁਣ੍ਯ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ; ਸਭ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ; ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ।

Verse 42

क्षमी कुलीनोऽकृपणो भोक्ता निर्मलमानसः । इत्यादि गुणसंपन्नः कोपि क्वापि न दृग्गतः

ਧੀਰਜਵਾਨ, ਕੁਲੀਂ, ਕੰਜੂਸ ਨਾ, ਯਥਾਯੋਗ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਮਨ ਵਾਲਾ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਮਨੁੱਖ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 43

इत्थं तास्तद्गुणग्रामं वर्णयंत्यः पदेपदे । कालं विनोदयंति स्म अंतःपुरचराः स्त्रियः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਸੁਹਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 44

एकदावसरं प्राप्य दिवोदासस्य भूभुजः । राज्ञी लीलावती नाम राज्ञे तं विन्यवेदयत्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੌਕਾ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਲੀਲਾਵਤੀ ਨਾਮੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 45

राजन्वृद्धो गुणैर्वृद्धो ब्राह्मणः सुविचक्षणः । एकोस्ति स तु द्रष्टव्यो मूर्तो ब्रह्मनिधिः परः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ—ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ, ਬਹੁਤ ਸੁਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ। ਉਹ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਦੇਹਧਾਰੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਧੀ।

Verse 46

राज्ञी राज्ञा कृतानुज्ञा सखीं प्रेष्य विचक्षणाम् । आनिनाय च तं विप्रं ब्राह्मं तेज इवांगवत्

ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਸਖੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆਈ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮ ਤੇਜ ਆਪ ਹੀ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 47

राजापि दूरादायांतं त विलोक्यमहीसुरम् । यत्राकृतिर्गुणास्तत्र जहर्षेति वदन्हृदि

ਰਾਜਾ ਵੀ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਉਸ ਮਹੀਸੁਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: ਜਿੱਥੇ ਐਸੀ ਉੱਚੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਗੁਣ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 48

पदैर्द्वित्रैर्नृपतिना कृताभ्युत्थानसत्कृतिः । चतुर्निगमजाभिः स तमाशीर्भिरनंदयत्

ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੋ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਬਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 49

कृतप्रणामो राज्ञा स सादरं दत्तमासनम् । भेजेथ कुशलं पृष्टः स राज्ञा तेन भूपतिः

ਰਾਜੇ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਤਦ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਆਸਨ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਭੂਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 50

परस्परं कुशलिनौ कुशलौ च कथागमे । प्रश्नोत्तराभ्यां संतुष्टौ द्विजवर्य क्षमाभृतौ

ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਿਤ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੇ ਉੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ—ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਧੀਰਜ ਤੇ ਖ਼ਿਮਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 51

कथावसाने राज्ञाथ गेहं विससृजे द्विजः । लब्धमानमहापूजः स स्वमाश्रममाविशत्

ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲਈ। ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 52

गतेऽथ स्वाश्रमं विप्रे दिवोदासो नरेश्वरः । लीलावत्याः पुरो विप्रं वर्णयामास भूरिशः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਲੀਲਾਵਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 53

महादेवि महाप्राज्ञे लीलावति गुणप्रिये । यथाशंसि तथा विप्रस्ततोपि गुणवत्तरः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞਾ ਗੁਣ-ਪ੍ਰਿਯੇ ਲੀਲਾਵਤੀ! ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ; ਉਲਟ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

Verse 54

अतीतं वेत्ति सकलं वर्तमानमवैति च । प्रष्टव्यः प्रातराहूय भविष्यं किंचिदेष वै

ਉਹ ਸਾਰਾ ਅਤੀਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਪੁਰਖ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 55

महाविभव संभारैर्महाभोगैरनेकधा । व्युष्टायां स नृपो रात्र्यां प्रातराहूतवान्द्विजम्

ਵੱਡੇ ਵੈਭਵ ਦੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ, ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।

Verse 56

सत्कृत्य तं द्विजं भक्त्या दुकूलादि प्रदानतः । एकांते तं द्विजं राजा पप्रच्छ निजहृत्स्थितम्

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਵਿਜ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ—ਉੱਤਮ ਦੁਕੂਲ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਦਿਆਂ—ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਗੱਲ ਪੁੱਛੀ।

Verse 57

राजोवाच । द्विजवर्यो भवानेकः प्रतिभातीति निश्चितम् । यथातत्त्ववती ते धीर्न तथान्यस्य मे मतिः

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਪਰਖ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਤੱਤ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਬਾਰੇ ਮੇਰੀ ਐਸੀ ਧਾਰਣਾ ਨਹੀਂ।”

Verse 58

दृष्ट्वा त्वां तु महाप्राज्ञं शांतं दांतं तपोनिधिम् । किंचित्प्रष्टुमना विप्र तदाख्याहि यथार्थवत्

“ਤੈਨੂੰ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ, ਤਪ ਦਾ ਨਿਧਾਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ।”

Verse 59

शासितेयं मया पृथ्वी न तथान्यैस्तु पार्थिवैः । यावद्भूति मया भुक्ता दिव्या भोगा अनेकधा

“ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਿਤ ਹੋਈ ਹੈ—ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਨੀ ਭੂਤੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੋਗ ਭੋਗੇ ਹਨ।”

Verse 60

निजौरसेभ्योप्यधिकं रात्रिंदिवमतंद्रितम् । विनिर्जित्य हठाद्दुष्टान्प्रजेयं परिपालिता

“ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਦਿਨ ਬਿਨਾ ਆਲਸ ਇਸ ਰਾਜ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਠ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।”

Verse 61

द्विजपादार्चनात्किंचित्सुकृतं वेद्मि नापरम् । अनेनापरिकथ्येन कथितेनेह किं मम

“ਦ੍ਵਿਜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਤੋਂ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਅਕਥਨੀਯ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਚੌੜਾ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ?”

Verse 62

निर्विस्ममिव मे चेतः सांप्रतं सर्वकर्मसु । विचार्यार्य शुभोदर्कमत आख्याहि सत्तम

ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਮਾਨੋ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰਵਿਸਮ ਹੋ ਕੇ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਆਰਯ ਸਤ੍ਤਮ, ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ।

Verse 63

द्विज उवाच । अपि स्वल्पतरं कृत्यं यद्भवेद्भूभुजामिह । एकांते तत्तु पृष्टेन वक्तव्यं सुधिया सदा

ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਧਰਮ-ਕਰਤਵ੍ਯ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਝਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 64

अमात्येनाप्यपृष्टेन न वक्तव्यं नृपाग्रतः । महापमानभीतेन स्तोकमप्यत्र किंचन

ਅਮਾਤ੍ਯ ਵੀ, ਜੇ ਪੁੱਛਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵੱਡੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕਹੇ।

Verse 65

पृष्टश्चेत्कथयामीह मा तत्र कुरु संशयम् । तत्कृते तव गंता वै मनो निर्वेदकारणम्

ਪਰ ਜੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਹਿ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ। ਉਸ ਕਾਰਨ ਤੇਰਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚੇਗਾ।

Verse 66

शृणु राजन्महाबुद्धे नायथार्थं ब्रवीम्यहम् । विक्रांतोस्यतिशूरोसि भाग्यवानसि सर्वदा

ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ ਮਹਾਬੁੱਧਿ! ਮੈਂ ਅਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਤੂੰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹੈਂ, ਅਤਿ-ਸ਼ੂਰ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ ਹੈਂ।

Verse 67

पुण्येन यशसा बुद्ध्या संपन्नोस्ति भवान्यथा । मन्ये तथामरावत्यां त्रिदशेशोपि नैव हि

ਪੁੰਨ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਤਨੇ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਭੀ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।

Verse 68

सुधिया त्वां गुरुं मन्ये प्रसादेन सुधाकरम् । तेजसास्ति भवानर्कः प्रतापेनाशुशुक्षणिः

ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਧ ਬੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ—ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਚੰਦਰਮਾ ਹੋ। ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਜ ਹੋ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਸੁਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੋ।

Verse 69

प्रभंजनो बलेनासि श्रीदोसि श्रीसमर्पणैः । शासनेन भवान्रुद्रो निरृतिस्त्वं रणांगणे

ਬਲ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਭੰਜਨ—ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਹਵਾ—ਵਾਂਗ ਹੋ; ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹੋ। ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੋ; ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਸਮਾਨ ਹੋ।

Verse 70

दुष्टपाशयिता पाशी यमो नियमनेऽसताम् । इंदनात्त्वं महेंद्रोसि क्षमया त्वमसि क्षमा

ਤੁਸੀਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਸੱਚੇ ਪਾਸ਼ੀ ਹੋ; ਅਸੱਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਯਮ ਹੋ। ਹੌਸਲਾ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਹੋ, ਅਤੇ ਖਿਮਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਖਿਮਾ ਹੀ ਹੋ।

Verse 71

मर्यादया भवानब्धिर्महत्त्वे हिमवानसि । भार्गवो राजनीत्यासि राज्येन मनुना समः

ਮਰਯਾਦਾ ਨਿਭਾਉਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੋ; ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹਿਮਵਾਨ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਗਵ ਸਮਾਨ ਹੋ, ਅਤੇ ਰਾਜਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮਨੁ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ।

Verse 72

संतापहर्तांबुदवत्पवित्रो गांगनामवत् । सर्वेषामेव जंतूनां काशीव सुगतिप्रदः

ਤੂੰ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸੰਤਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਗਤੀ, ਧੰਨ ਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

Verse 73

रुद्रः संहाररूपेण पालनेन चतुर्भुजः । विधिवत्त्वं विधातासि भारती ते मुखांबुजे

ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈਂ; ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਚਤੁਰਭੁਜ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ (ਵਾਣੀ ਦੀ ਦੇਵੀ) ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

Verse 74

त्वत्पाणिपद्मे कमला त्वत्क्रोधेस्ति हलाहलः । अमृतं तव वागेव त्वद्भुजावश्विनीसुतौ

ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹਲਾਹਲ ਵਿਸ਼ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਵਾਣੀ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਦੋ ਭੁਜਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ (ਦਿਵ੍ਯ ਚਿਕਿਤਸਕ) ਹਨ।

Verse 75

तत्किं यत्त्वयि भूजानौ सर्वदेवमयो ह्यसि । तस्मात्तव शुभोदर्को मया ज्ञातोस्ति तत्त्वतः

ਫਿਰ ਅਚੰਭਾ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭੁਜਾਂ ਹਨ—ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਸ਼ੁਭ ਉਤਥਾਨ ਅਤੇ ਫਲ ਮੈਂ ਤੱਤਵਤಃ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 76

आरभ्याद्य दिनाद्भूप ब्राह्मणोऽष्टादशेहनि । उदीच्यः कश्चिदागत्य ध्रुवं त्वामुपदेक्ष्यति

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਗਿਣ ਕੇ ਅਠਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਉੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 77

तस्य वाक्यं त्वया राजन्कर्तव्यमविचारितम् । ततस्ते हृत्स्थितं सर्वं सेत्स्यत्येव महामते

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰੇ, ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਕੇ ਕਰੀਂ। ਤਦ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 78

इत्युक्त्वा पृच्छ्य राजानं लब्धानुज्ञो द्विजोत्तमः । विवेश स्वाश्रमं तुष्टो नृपोप्याश्चर्यवानभूत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਭੀ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 79

इत्थं विघ्नजिता सर्वा पुरी स्वात्मवशीकृता । सपौरा सावरोधा च सनृपा निजमायया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਘਨਜਿਤ ਨੇ ਸਾਰੀ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ—ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਸਮੇਤ ਭੀ।

Verse 80

कृतकृत्यमिवात्मानं ततो मत्वा स विघ्नजित् । विधाय बहुधात्मानं काश्यां स्थितिमवाप च

ਫਿਰ ਵਿਘਨਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਮਝਿਆ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਬੈਠਾ।

Verse 81

यदा स न दिवोदासः प्रागासीत्कुंभसंभव । तदातनं निजं स्थानमलंचक्रे गणाधिपः

ਹੇ ਕੁੰਭਸੰਭਵ ਅਗਸਤ੍ਯ! ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦਿਵੋਦਾਸ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਸੀ, ਤਦ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਸਨ-ਸਥਾਨ ਸਜਾ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 82

दिवोदासे नरपतौ विष्णुनोच्चाटिते सति । पुनर्नवीकृतायां च नगर्यां विश्वकर्मणा

ਜਦੋਂ ਨਰਪਤੀ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਵਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 83

स्वयमागत्य देवेन मंदरात्सुंदरां पुरीम् । वाराणसीं प्रथमतस्तुष्टुवे गणनायकम्

ਤਦ ਦੇਵ ਆਪ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਗਣਨਾਇਕ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 84

अगस्त्य उवाच । कथं स्तुतो भगवता देवदेवेन विघ्नजित् । कथं च बहुधात्मानं स चकार विनायकः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਿਘਨਜਿਤ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ? ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਨਾਇਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ?

Verse 85

केनकेन स वै नाम्ना काशिपुर्यां व्यवस्थितः । इति सर्वं समासेन कथयस्व षडानन

ਉਹ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸ਼ਡਾਨਨ।

Verse 86

इत्युदीरितमाकर्ण्य कुंभयोनेः षडाननः । यथावत्कथयामास गणराज कथां शुभाम्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁੰਭਯੋਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਡਾਨਨ ਨੇ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਨੂੰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।