Adhyaya 48

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत महाभाग यथा स्कंदेन भाषितः । महामहोत्सवः शंभोः पृच्छते कुंभसंभवे

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਸੂਤ, ਸੁਣ—ਸਕੰਦ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੀ; ਅਤੇ ਕੁੰਭਜ (ਅਗਸਤ੍ਯ) ਦੇ ਸਮੱਖ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਮਹਾਮਹੋਤਸਵ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ।

Verse 2

स्कंद उवाच । निशामय महाप्राज्ञ शंभु प्रावेशिकीं कथाम् । त्रैलोक्यानंदजननीं महापातकतंकिनीम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ; ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

Verse 3

मंदरादागतः शंभुश्चैत्रे दमनपर्वणि । प्राप्याप्यानंदगहनमितश्चेतश्चचार ह

ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਆਏ; ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦਮਨਕਾ ਪੁਰਬ ਦੇ ਦਿਨ, ਆਨੰਦ-ਘਣੇ ਉਪਵਨ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਵਿਹਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 4

मोक्षलक्ष्मीविलासेथ प्रासादे सिद्धिमागते । देवो विरजसः पीठादंतर्गेहं विवेश ह

ਫਿਰ ‘ਮੋਖਸ਼-ਲਕਸ਼ਮੀ-ਵਿਲਾਸ’ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਰਜਾ ਦੇ ਪੀਠ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।

Verse 5

ऊर्जशुक्लप्रतिपदि बुधराधासमायुजि । चंद्रे सप्तमराशिस्थे शेषेषूच्चग्रहेषु च

ਊਰਜ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ, ਬੁੱਧ ਰਾਧਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਤ ਹੋਇਆ, ਚੰਦਰਮਾ ਸੱਤਵੇਂ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ—ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਗ੍ਰਹਿ ਉੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 6

वाद्यमानेषु वाद्येषु प्रसन्नासु हरित्सु च । ब्राह्मणानां श्रुतिरव न्यक्कृतान्यरवांतरे

ਜਦ ਵਾਜੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰੇ ਉਪਵਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ, ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵੇਦ-ਧੁਨੀ ਉੱਠੀ—ਜੋ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਦਬਾ ਗਈ।

Verse 7

प्रतिशब्दित भूर्लोक भुवर्लोकांतराध्वनि । सर्वं प्रमुदितं चासीच्छंभोः प्रावेशिकोत्सवे

ਭੂਰਲੋਕ ਤੋਂ ਭੁਵਰਲੋਕ ਤੱਕ ਦੇ ਮਾਰਗ ਗੂੰਜ ਉਠੇ; ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਉਤਸਵ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 8

चारणास्तु स्तुतिं कुर्युर्जर्हृषुर्देवतागणाः

ਚਾਰਣਾਂ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਰਖ ਨਾਲ ਝੂਮ ਉਠੇ।

Verse 9

ववुर्गंधवहा वाता ववृषुः कुसुमैर्घनाः । सर्वे मंगलनेपथ्याः सर्वे मंगलभाषिणः

ਸੁਗੰਧਿਤ ਹਵਾਵਾਂ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ। ਸਭ ਮੰਗਲਮਈ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਸਜੇ, ਸਭ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 10

स्थावरा जंगमाः सर्वे जाता आनंदमेदुराः । सुरासुरेषु सर्वेषु गंधर्वेषूरगेषु च

ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਲਬਾਲਬ ਹੋ ਗਏ; ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 11

विद्याधरेषु साध्येषु किन्नरेषु नरेषु च । स्त्रीपुंजातेषु सर्वेषु रेजुश्चत्वार एव च

ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਸਾਧਿਆਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਭ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਵਿੱਚ—ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਤੇਜ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।

Verse 12

निष्प्रत्यूहं च नितरां पुरुषार्थाः पदेपदे । धूपधूमभरैर्व्योम यद्रक्तं तु तदा मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਮਨੁੱਖ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਸਿਧ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਧੂਪ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਘਣੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਲਾਲਿਮਾ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 13

नाद्यापि नीलिमानंतं परित्यजति कर्हिचित् । नीराजनाय ये दीपास्तदा सर्वे प्रबोधिताः

ਤਦ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਲਿਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਟੀ; ਅਤੇ ਨੀਰਾਜਨ (ਆਰਤੀ) ਲਈ ਜੋ ਦੀਵੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਾਗ ਉਠੇ।

Verse 14

तेषां ज्योतींषि खेद्यापि राजंते तारकाच्छलात् । प्रतिसौधं पताकाश्च नानाकारा विचित्रिताः

ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਵਾਂਗ ਅਜੇ ਵੀ ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਹਰ ਮਹਲ ਉੱਤੇ ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਵਿਲੱਖਣ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੀਆਂ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਲਹਿਰਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।

Verse 15

रम्यध्वजप्रभाधौता रेजुः प्रति शिवालयम् । क्वचिद्गायंति गीतज्ञाः क्वचिन्नृत्यंति नर्तकाः

ਸੁੰਦਰ ਧਵਜਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਧੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਹਰ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਚਮਕ ਉਠੀਆਂ। ਕਿਤੇ ਗੀਤ-ਵਿਦ ਗਾਇਕ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਕਿਤੇ ਨਰਤਕ ਨੱਚਦੇ ਸਨ।

Verse 16

चतुर्विधानि वाद्यानि वाद्यंते च क्वचित्क्वचित् । प्रत्यध्वं चंदनरसच्छटा पिच्छिलभूमयः

ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਜੇ ਵੱਜਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਹਰ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਦੀਆਂ ਛਿਟਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਚਿਕਣੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

Verse 17

हरित श्वेत मांजिष्ठ नील पीत बहुप्रभाः । प्रत्यंगणं शुभाकारा रंगमालाश्चकाशिरे

ਹਰੇ, ਚਿੱਟੇ, ਮਾਂਜਿਠ-ਲਾਲ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਅਨੇਕ ਰੌਸ਼ਨ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸ਼ੁਭ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਹਰ ਅੰਗਣ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 18

रत्नकुट्टिमभूभागा गोपुराग्रेषु रेजिरे । सुधोज्ज्वला हर्म्यमालाः सौधनामप्रपेदिरे

ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਮੋਜ਼ੇਕ ਫਰਸ਼ ਗੋਪੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚੂਨੇ ਨਾਲ ਦਮਕਦੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ‘ਸੌਧ’ ਨਾਮ ਦੇ ਯੋਗ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 19

अचेतनान्यपि तदा चेतनानीव संबभुः । यानि कानीह कीर्त्यंते मंगलानि घटोद्भव

ਹੇ ਘਟ-ਉਦਭਵ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਮੰਗਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਰਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਐਸੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਕਿ ਜੜ ਵਸਤੂਆਂ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 20

तेषामेव हि सर्वेषां तत्तु जन्मदिवाभवत् । आगत्य देवदेवोथ मुक्तिमंडपमाविशत्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲਈ ਉਹ ਦਿਨ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ-ਦਿਵਸ ਬਣ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 21

अथाभिषिक्तश्चतुराननेन महर्षिवृंदैः सह देवदेवः । शुभासनस्थः सहितो भवान्या कुमारवृंदैः परितो वृतश्च

ਫਿਰ ਚਤੁਰਾਨਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਵਿਧਿਵਤ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਭ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਭਵਾਨੀ ਨਾਲ ਸਹਿਤ, ਉਹ ਚੌਫੇਰੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਯੁਵਕ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 22

रत्नैरसंख्यैर्बहुभिर्दुकूलैर्माल्यैर्विचित्रैर्लसदिष्टगंधैः । अपूपुजन्देवगणा महेशं तदा मुदाते च महोरग्रेंद्राः

ਅਣਗਿਣਤ ਰਤਨਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰ ਦੂਕੂਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ, ਮਿੱਠੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਉਂਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗਰਾਜ ਵੀ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 23

रत्नाकरैश्चापि गिरींद्रव्यैर्यथा स्वमन्यैरपि पुण्यधीभिः । संपूजितः कुंभज तत्र शंभुर्नीराजितो मातृगणैरथेशः

ਹੇ ਕੁੰਭਜ! ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਰਤਨ-ਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਗਿਰਿਰਾਜਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸੰਪੂਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮਾਤ੍ਰਿਗਣਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨੀਰਾਜਨਾ (ਆਰਤੀ) ਕੀਤੀ।

Verse 24

संतोष्य सर्वान्प्रथमं मुनींद्रान्स्वैस्वैर्हृदिस्थैश्च चिराभिलाषैः । ब्रह्माणमाभाष्य शिवोथ विष्णुं जगाद सर्वामरवृंदवंद्यः

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੁਨੀੰਦਰਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿਰਕਾਲ ਤੋਂ ਵੱਸੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਅਮਰ-ਵ੍ਰਿੰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 25

इतो निषीदेति समानपूर्वं त्वं मे समस्तप्रभुतैकहेतुः । दूरेपि तिष्ठन्निकटस्त्वमेव त्वत्तो न कश्चिन्मम कार्यकर्ता

“ਇੱਥੇ ਬੈਠੋ—ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗ ਆਸਨ ਉੱਤੇ। ਮੇਰੀ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦਾ ਇਕੋ ਕਾਰਣ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਦੂਰ ਖੜੇ ਹੋਵੋ ਤਾਂ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਮੇਰੇ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।”

Verse 26

त्वया दिवोदास नरेंद्रवर्यः सदूपदेशैश्च तथोपदिष्टः । यथा स सिद्धिं परमामवाप समीहितं मे निखिलं च सिद्धम्

“ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 27

विष्णो वरं ब्रूहि य ईप्सितस्ते नादेयमत्रास्ति किमप्यहो ते । इदं मयाऽनंदवनं यदाप्तं हेतुस्तु तत्रत्वमसौ गणेशः

ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਜੋ ਵਰ ਤੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿ ਦੇ; ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਦਾਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਨੰਦਵਨ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ ਉੱਥੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਣੇਸ਼ ਵੀ।

Verse 28

जगुर्गंधर्वनिकरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।

Verse 29

श्रुत्वेति वाक्यं जगदीशितुश्च प्रोवाच विष्णुर्वरदं महेशम् । यदि प्रसन्नोसि पिनाकपाणे तदा पदाद्दूरमहं न ते स्याम्

ਜਗਤ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਵਰਦਾਤਾ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ! ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਵਾਂ।”

Verse 30

श्रुत्वेति वाक्यं मधुसूदनस्य जगाद तुष्टो नितरां पुरारिः । सदा मुरारे मम सन्निधौ त्वं तिष्ठस्व निर्वाणरमाश्रयेत्र

ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ—ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਹੈ।”

Verse 31

आदावनाराध्य भवंतमत्र यो मां भजिष्यत्यपि भक्तियुक्तः । समीहितं तस्य न सेत्स्यति ध्रुवं परात्परान्मेंबुज चक्रपाणे

ਹੇ ਕਮਲ-ਧਾਰੀ ਤੇ ਚੱਕਰ-ਧਾਰੀ, ਸਰਵੋਚ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ, ਮੇਰੀ ਭਜਨਾ ਕਰੇ—ਉਸ ਦੀ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧੀ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 32

सर्वत्र सौख्यं मम मुक्तिमंडपे संतिष्ठमानस्य भवेदिहाच्युत । न तत्तु कैलासगिरौ सुनिर्मले न भक्तचेतस्यपि निश्चलश्रियि

ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ! ਜੋ ਮੇਰੇ ਮੁਕਤੀ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਖ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਫਲ ਨਿਰਮਲ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਭਾਵੇਂ ਭਗਤ ਦਾ ਚਿੱਤ ਅਚਲ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਟੱਲ ਹੋਵੇ।

Verse 33

निमेषमात्रं स्थिरचित्तवृत्तयस्तिष्ठंति ये दक्षिणमंडपेत्र मे । अनन्यभावा अपि गाढमानसा न ते पुनर्गर्भदशामुपासते

ਜੋ ਮੇਰੇ ਇੱਥੇ ਦੱਖਣੀ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖ ਕੇ ਇਕ ਨਿਮੇਸ਼ ਭਰ ਵੀ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਨਨ੍ਯ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਗਾਢ ਮਨੋਰਥ ਵਾਲੇ—ਉਹ ਫਿਰ ਗਰਭ-ਦਸ਼ਾ (ਪੁਨਰਜਨਮ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੇਵਦੇ।

Verse 34

संस्नाय ये चक्रसरस्यगाधे समस्ततीर्थैक शिरोविभूषणे । क्षणं विशंतीह निरीहमानसा निरेनसस्ते मम पार्षदा हि

ਜੋ ਚਕ੍ਰ-ਸਰਸ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਭੂਸ਼ਣ ਸਮਾਨ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਇਕ ਖ਼ਸ਼ਣ ਭਰ ਵੀ ਨਿਰਲੋਭ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਾਰਸ਼ਦ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 35

स्मरंति ये मामपवर्गमंडपे किंचिद्यथाशक्ति ददत्यपि स्वम् । शृण्वंति पुण्याश्च कथाः क्षणं स्थिरास्ते कोटिगोदानफलं भजंति

ਜੋ ਮੁਕਤੀ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਕ ਖ਼ਸ਼ਣ ਭਰ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਪੁੰਨ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਕਰੋੜ ਗੋ-ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 36

उपेंद्रतप्तानि तपांसि तैश्चिरं स्नाता हि ते चाखिलतीर्थसार्थकैः । स्नात्वेह ये वै मणिकर्णिका ह्रदे समासते मुक्तिजनाश्रयेक्षणम्

ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤਪ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ-ਜਨਾਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਯ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਖ਼ਸ਼ਣ ਭਰ ਵੀ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਹੀ ਪਾਵਨ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 37

तीर्थानि संतीह पदेपदे हरे तुला क्व तेषां मणिकर्णिकायाः । कतीहनो संति शुभाश्च मंडपाः परंपरोमुक्तिरमाश्रयोयम्

ਹੇ ਹਰੀ! ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਪਰ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਡਪ ਹਨ; ਇਹ ਥਾਂ ਅਟੁੱਟ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 38

कैवल्यमंडपस्यास्य भविष्ये द्वापरे हरे । लोके ख्यातिर्भवित्रीयमेष कुक्कुटमंडपः

ਹੇ ਹਰੀ! ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਕੈਵਲ੍ਯ-ਮੰਡਪ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਕੁੱਕੁਟ-ਮੰਡਪ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 39

हरिरुवाच । भालनेत्रसमाख्याहि कथं निर्वाणमंडपः । तथा ख्यातिमसौ गंता यथा देवेन भाषितम्

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਨਿਰਵਾਣ-ਮੰਡਪ ‘ਭਾਲਨੇਤ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਖਿਆਤੀ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ?”

Verse 40

देवदेव उवाच । महानंदो द्विजो नाम भविष्योत्र चतुर्भुज । अग्रवेदीसमाचारस्त्यक्ततीर्थप्रतिग्रहः

ਦੇਵਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਚਤੁਰਭੁਜ! ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨੰਦ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ—ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੈਦਿਕ ਆਚਾਰ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 41

अदांभिकोऽक्रूरमनाः सदैवातिथिवल्लभः । अथ यौवनमासाद्य पितर्युपरते स हि

ਉਹ ਦੰਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੋਮਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ—

Verse 42

विषमेषु शरैस्तीव्रैः कारितस्त्वपदे पदम् । जहार कस्यचिद्भार्या मैत्रीं कृत्वा तु तेन वै

ਵਿਪਤਾਂ ਵਿਚ ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਦਮ ਕਦਮ ਤੇ ਡੋਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 43

तया च प्रेरितोऽपेयं पपौ चापि विमोहितः । अभक्ष्यभक्षणरुचिरभून्मदनमोहितः

ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਪੀਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਪੀ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਵੀ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਕਾਮ-ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਟਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭੱਖ ਖਾਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪੈ ਗਈ।

Verse 44

वैष्णवान्धनिनो दृष्ट्वा क्षणं वैष्णववेषभृत् । शैवान्निंदति मूढात्मा नरकत्राणकारणम्

ਧਨਵਾਨ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਵੈਸ਼ਣਵ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ; ਪਰ ਉਹ ਮੂੜ੍ਹ ਆਤਮਾ ਸ਼ੈਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ—ਇਸੇ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ‘ਤਰਾਣ’ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਮਝ ਬੈਠਦਾ।

Verse 45

शिवभक्तान्समालोक्य किंचिच्च परिदित्सुकान् । गर्हयेद्वैष्णवान्सर्वाञ्शैवलिंगोपजीवकः

ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ—ਸਾਰੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ।

Verse 46

इति पाखंडधर्मज्ञः संध्यास्नानपराङ्मुखः । विशालतिलकः स्रग्वी शुद्धधौतांबरोज्वलः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਖੰਡ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਤੱਥਾਪਿ ਮੱਥੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਿਲਕ, ਗਲ ਵਿਚ ਮਾਲਾ, ਅਤੇ ਧੋਏ ਹੋਏ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿੱਖਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 47

शिखी चोपग्रहकरः सर्वेभ्योऽसत्प्रतिग्रही । तस्यापत्यद्वयं जातमुन्मत्तपथवर्तिनः

ਸ਼ਿਖੀ ਭੀ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਲਾਭਾਂ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਅਣਉਚਿਤ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸੰਤਾਨ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਉਨਮੱਤ ਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 48

एवं तस्य प्रवृत्तस्य कश्चित्पर्वतदेशतः । समागमिष्यति धनी तीर्थयात्रार्थसिद्धये

ਜਦ ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਦ ਪਹਾੜੀ ਦੇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਧਨਵਾਨ ਪੁਰਖ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਜੋ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਆਇਆ ਹੁੰਦਾ।

Verse 49

स्नात्वा स चक्रसरसि कथयिष्यति चेति वै । अहमस्ति धनोदित्सुर्जात्या चांडालसत्तमः

ਚਕ੍ਰਸਰਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕਹੇਗਾ: ‘ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੈਂ ਚਾਂਡਾਲ ਹਾਂ।’

Verse 50

अस्ति कश्चित्प्रतिग्राही यस्मै दद्यामहं धनम् । इति तस्य वचः श्रुत्वा कैश्चिच्चांगुलिसंज्ञया

‘ਕੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਾਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਹ ਧਨ ਦੇ ਸਕਾਂ?’ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ (ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ) ਦੱਸਿਆ।

Verse 51

उद्दिष्ट उपविष्टोसौ यो जपेद्ध्यानमुद्रया । एष प्रतिग्रहं त्वत्तो ग्रहीष्यति न चेतरः

‘ਉੱਥੇ ਬੈਠਾ ਉਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਿਆਨ-ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਉਹ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਇਹ ਦਾਨ ਲੈ ਲਵੇਗਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।’

Verse 52

इति तेषां वचः श्रुत्वा स गत्वा तत्समीपतः । दंडवत्प्रणिपत्याथ तं बभाषे तदांत्यजः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਅੰਤ੍ਯਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 53

मामुद्धर महाविप्र तीर्थं मे सफलीकुरु । किंचिद्वस्त्वस्ति मे तत्त्वं गृहाणानुग्रहं कुरु

‘ਹੇ ਮਹਾਵਿਪ੍ਰ! ਮੈਨੂੰ ਉੱਧਾਰੋ, ਮੇਰੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਸਫਲ ਕਰੋ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਧਨ ਹੈ—ਇਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।’

Verse 54

अथाक्षमालिकां कर्णे कृत्वा ध्यानं विसृज्य च । कियद्धनं तवास्तीह पप्रच्छ करसंज्ञया

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਅਕਸ਼ਮਾਲਾ ਕਾਨ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਹੱਥ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿੰਨਾ ਧਨ ਹੈ?’

Verse 55

तस्य संज्ञां स वै बुद्ध्वा प्रोवाचाति प्रहृष्टवत् । संतृप्तिर्यावता ते स्यात्तावद्दास्यामि नान्यथा

ਉਸ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਾ, ‘ਜਿੰਨੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ।’

Verse 56

इति तद्वचनं श्रुत्वा त्यक्त्वा मौनमुवाच ह । सानंदः स महानंदो निःस्पृहोस्मि प्रतिग्रहे

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੌਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਿਹਾ, ‘ਮੈਂ ਆਨੰਦਿਤ ਹਾਂ—ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਦਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹਾਂ।’

Verse 57

परं तेऽनुग्रहार्थं तु करिष्यामि प्रतिग्रहम् । किंच मे वचनं त्वं चेत्करिष्यस्युत्तमोत्तम

ਪਰ ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਮੰਨੇ, ਹੇ ਉੱਤਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ, ਤਦ ਹੀ ਇਹ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 58

यावदस्त्यखिलं वित्तं तन्मध्ये न्यस्य कस्यचित् । न स्तोकमपि दातव्यं तदाऽदास्यामि नान्यथा

ਜਦ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਧਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖ। ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਦੇਣਾ; ਤਦ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ।

Verse 59

चांडाल उवाच । यावदस्ति मयानीतं विश्वेशप्रीतये वसु । तावत्तुभ्यं प्रदास्यामि विश्वेशस्त्वं यतो मम

ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਜੋ ਧਨ ਮੈਂ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਜਿਤਨਾ ਹੈ ਉਤਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼, ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।’

Verse 60

ये वसंतीह विश्वेश राजधान्यां द्विजोत्तम । क्षुद्राक्षुद्रा जंतुमात्रा विश्वेशां शास्त एव हि

ਹੇ ਦਵਿਜੋੱਤਮ, ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਨੀਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਨੀਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵ—ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 61

परोद्धरणशीला ये ये परेच्छाप्रपूरकाः । परोपकृतिशीला ये विश्वेशां शास्त एव हि

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਧਰਮਯੋਗ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਆਪ ਹੀ ਰੱਖਿਆਕ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 62

इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रहृष्टेंद्रियमानसः । उवाच पार्वतीयं तं सोऽग्रजन्मांत्यजं तदा

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਤੇ ਮਨ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਾਰਵਤੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਅੰਤਯਜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਾ।

Verse 64

विश्वेशः प्रीयतां चेति प्रोच्य यातो यथागतः । स च द्विजो द्विजैरन्यैर्धिक्कृतोपि वसन्निह

‘ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਕਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 65

बहिर्निर्गतमात्रस्तु बहुभिः परिभूयते । चांडालब्राह्मणश्चैष चांडालात्त धनस्त्वसौ

ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ: ‘ਇਹ ਤਾਂ ਚਾਂਡਾਲ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ! ਅਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚਾਂਡਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ!’

Verse 66

असावेव हि चांडालः सर्वलोकबहिष्कृतः । इत्थं तमनुधावंति थूत्कुर्वंतः परितो हरे

‘ਇਹੀ ਤਾਂ ਚਾਂਡਾਲ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ!’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਹਰੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਥੂਕਦੇ ਰਹੇ।

Verse 67

स च तद्भयतो गेहात्काकभीतदिवांधवत् । न निःसरेत्क्वचिदपि लज्जाकृति नतास्यकः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਘਰੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲਦਾ—ਕਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਡਰੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਂਗ। ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਝੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 68

स एकदा संप्रधार्य गृहिण्या लोकदूषितः । जगाम कीकटान्देशांस्त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम्

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਲੋਕ-ਨਿੰਦਿਆ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੀਕਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ।

Verse 69

मध्ये मार्गं स गच्छन्वै लक्षितस्तु सकांचनः । अपि कार्पटिकांतस्थः स रुद्धो मार्गरोधिभिः

ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੂੰ ਸੋਨਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਸਾਧੂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 70

नीत्वा ते तमरण्यानीं तस्कराः सपरिच्छदम् । उल्लुंठ्य धनमादाय समालोच्य परस्परम्

ਚੋਰ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਮਾਨ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ; ਉਸਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਧਨ ਖੋਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 71

प्रोचुर्भूरिधनं चैतज्जीर्यत्यस्मिन्न जीवति । असौ धनी प्रयत्नेन वध्यः सपरिचारकः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਹੈ; ਜੇ ਇਹ ਆਦਮੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"

Verse 72

संप्रधार्येति तेप्राहुः स्मर्तव्यं स्मर पांथिक । त्वां वयं घातयिष्यामो निश्चितं सपरिच्छदम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਯਾਤਰੀ! ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈ। ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਸਮੇਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗੇ।"

Verse 73

निशम्येति मनस्येव कथयामास स द्विजः । अहो प्रतिगृहीतं मे यदर्थं वसु भूरिशः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਬੋਲਿਆ: “ਹਾਏ! ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਅਪਾਰ ਧਨ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ?”

Verse 74

कुटुंबमपि तन्नष्टं नष्टश्चापि प्रतिग्रहः । जीवितं चापि मे नष्टं नष्टा काशीपुरीस्थितिः

“ਮੇਰਾ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਉਜੜ ਗਿਆ; ਜੋ ਦਾਨ ਮੈਂ ਲਿਆ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਗਈ—ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਾਸ ਵੀ ਲੁੱਟ ਗਿਆ।”

Verse 75

युगपत्सर्वमेवाशु नष्टं दुर्बुद्धिचेष्टया । न काश्यां मरणं प्राप्तं तस्माद्दुष्टप्रतिग्रहात्

“ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਮੇਰੀ ਮੂਰਖ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦਾਨ-ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਦਾ ਸੁਖ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।”

Verse 76

प्रांते कुटुंबस्मरणात्तथाकाशीस्मृतेरपि । चोरैर्हतोपि स तदा कीकटे कुक्कुटोऽभवत्

ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਚੋਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਤਦ ਕੀਕਟ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ।

Verse 77

सा कुक्कुटी सुतौ तौ तु ताम्रचूडत्वमापतुः । प्रांते काशीस्मरणतो जाता जातिस्मृतिः परा

ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਮੁਰਗੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਕਲਗੀਧਾਰੀ ਮੁਰਗੇ ਬਣੇ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਯਾਦ ਜਾਗ ਪਈ।

Verse 78

इत्थं बहुतिथेकाले गते कार्पटिकोत्तमाः । तस्मिन्नेवाध्वनि प्राप्ताश्चत्वारो यत्र कुक्कुटाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਬੀਤ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਕਾਰਪਟਿਕ ਤਪਸਵੀ ਉਸੇ ਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਉਸ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਚਾਰੇ ਕੁੱਕੜ ਸਨ।

Verse 79

वाराणस्याः कथां प्रोच्चैः कुर्वंतोऽन्योन्यमेव हि । काशीकथां समाकर्ण्य तदा ते चरणायुधाः

ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ‘ਚਰਨ-ਆਯੁਧ’ ਕੁੱਕੜ ਤਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਜਾਗ ਉਠੇ।

Verse 80

जातिस्मृतिप्रभावेण तत्संगेन तु निर्गताः । तैश्च कार्पटिकश्रेष्ठेः पथि दृष्ट्वा कृपालुभिः

ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਆ ਨਿਕਲੇ; ਅਤੇ ਦਇਆਲੂ ਕੁੱਕੜਾਂ ਨੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪਟਿਕ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 81

तंदुलादिपरिक्षेपैः प्रापिताः क्षेत्रमुत्तमम् । ते तु क्षेत्रं समासाद्य चत्वारश्चरणायुधाः

ਚੌਲ ਆਦਿ ਦੇ ਦਾਣੇ ਛਿੜਕ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਚਾਰੇ ‘ਚਰਨ-ਆਯੁਧ’ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 82

चरिष्यंतोऽत्र परितो मुक्तिमंडपमुत्तमम् । जिताहारान्सनियमान्कामक्रोधपराङ्मुखान्

ਉਹ ਇੱਥੇ ਚੌਫੇਰੇ, ਉੱਤਮ ਮੁਕਤਿਮੰਡਪ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਸਦੇ ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ—ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ, ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਅਤੇ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਪਰਾਂਮੁਖ।

Verse 84

मन्नामोच्चारणपरान्मत्कथार्पितसुश्रुतीन् । मद्दत्तचित्तसद्वृत्तीन्दृष्ट्वा क्षेत्रनिवासिनः

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਮੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਾਲੇ, ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ—ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।

Verse 85

मानयामासुरथ तान्कुक्कुटान्साधुवर्त्मनः । प्राक्तनां वासनायोगात्संप्रधार्य परस्परम् । क्रमेणाहारमाकुंच्य प्राणांस्त्यक्ष्यंति चात्र वै

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਕੁੱਕੜਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਧੂ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪੂਰਵ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜੋਗ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਹਾਰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ।

Verse 86

पश्यतां सर्वलोकानां विष्णो ते मदनुग्रहात् । विमानमधिरुह्याशु कैलासं प्राप्य मत्पदम्

ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹੁੰਚਣਗੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਪਦ/ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 87

निर्विश्य सुचिरं कालं दिव्यान्भोगाननुत्तमान् । ततोऽत्र ज्ञानिनो भूत्वा मुक्तिं प्राप्स्यंति शाश्वतीम्

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਤੁੱਲ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਬਣਨਗੇ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 88

ततो लोकास्तददारभ्य कथयिष्यंति सर्वतः । मुक्तिमंडपनामैतदेष कुक्कुटमंडपः

ਫਿਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਹਰ ਥਾਂ ਕਹਿਣਗੇ: ‘ਇਹ ਸਥਾਨ ਮੁਕਤਿਮੰਡਪ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਇਹੀ ਕੁੱਕੜਮੰਡਪ ਹੈ।’

Verse 89

चरित्रमपि वै तेषां ये स्मरिष्यंति मानवाः । मुक्तिमंडपमासाद्य श्रेयः प्राप्स्यंति तेपि हि

ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤਿਮੰਡਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਉਤਕਰਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 90

इति यावत्कथां शंभुर्भविष्यामग्रतो हरेः । अकरोत्तुमुलो नादो घंटानां तावदुद्गतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨੀ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ।

Verse 91

अथनंदिनमाहूय देवदेव उमाधवः । प्रोवाच नंदिन्विज्ञायागत्य ब्रूहि कुतो रवः

ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਨੰਦੀ, ਪਤਾ ਲਾ ਕੇ ਆ—ਦੱਸ, ਇਹ ਰਵ ਕਿੱਥੋਂ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ?”

Verse 92

अथ नंदी समागत्य प्रोवाच वृषभध्वजम् । नमस्कृत्य प्रहृष्टास्यः प्रबद्धकरसंपुटः

ਫਿਰ ਨੰਦੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਨਾਲ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 93

प्रहासान्मत्कथालापांल्लाभमोहविवर्जितान् । स्वर्धुनीस्नानसंक्लिन्न सुनिर्मलशिरोरुहान्

“ਉਹ ਹਾਸ-ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਕਥਾ-ਵਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਲਾਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਸਵਰਧੁਨੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 94

अथ स्मित्वाब्रवीच्छंभुः सिद्धं नस्तु समीहितम् । उत्थाय देवदेवेशः सह देव्या सुमंगलः

ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੇ—“ਸਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼, ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਯ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਉਠ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 95

ब्रह्मणा हरिणा सार्धं ततोऽगाद्रंगमंडपम् । स्कंद उवाच । श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं परमानंदकारणम् । नरः परां मुदं प्राप्य कैलासं प्राप्स्यति ध्रुवम्

ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹਰਿ ਦੇ ਨਾਲ ਰੰਗਮੰਡਪ ਵੱਲ ਗਏ। ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 98

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे मुक्तिमंडपगमनं नामाष्टनवतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀਖੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਦਾ “ਮੁਕਤਿਮੰਡਪਗਮਨ” ਨਾਮ ਅਠਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੋਇਆ।