Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 64
Devanagari script
विश्वेशः प्रीयतां चेति प्रोच्य यातो यथागतः । स च द्विजो द्विजैरन्यैर्धिक्कृतोपि वसन्निह
Transliteration
viśveśaḥ prīyatāṃ ceti procya yāto yathāgataḥ | sa ca dvijo dvijairanyairdhikkṛtopi vasanniha
Translation
‘ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਕਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।
Word by Word
विश्वेशःLord of the universe (Viśveśa)
विश्वेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (विश्वस्य ईशः)
प्रीयताम्may (he) be pleased
प्रीयताम्:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्री (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; भावे प्रयोग (let him be pleased)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणसूचक (quotative)
प्रोच्यhaving uttered
प्रोच्य:
Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) + य (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक (having said)
यातःwent
यातः:
Kriya (Predicate participle/क्रियाविशेष)
TypeVerb
Rootया (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यथागतःas (he) had come; in the same manner
यथागतः:
Kriya-visheshana (Adverbial to 'went')
TypeAdjective
Rootयथा (अव्यय) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—अव्ययीभाव (यथा + गतः = as he had come)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
द्विजःthe Brahmin
द्विजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्विजैःby Brahmins
द्विजैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
अन्यैःother
अन्यैः:
Visheshana (Qualifier of 'dvijaiḥ')
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण
धिक्कृतःreviled; insulted
धिक्कृतः:
Karta (Predicate adjective to 'dvijaḥ')
TypeAdjective
Rootधिक् (अव्यय) + कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निन्दित/तिरस्कृत (reviled)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/अपेक्षाबोधक (even/also)
वसन्dwelling
वसन्:
Karta (Predicate participle)
TypeVerb
Rootवस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इहhere
इह:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
Speaker
Narrator (contextual, within Skanda-to-Agastya frame)
Characters & Entities
V
Viśveśa (Śiva of Kāśī)K
Kāśī (implied)FAQs
Pleasing Viśveśa is the highest aim in Kāśī; steadfast dharma may invite criticism, yet remains spiritually superior.
Kāśī (Vārāṇasī), where the ideal refrain is ‘May Viśveśa be pleased,’ and residence itself is spiritually charged.
A devotional utterance (bhakti-vākya)—‘Viśveśaḥ prīyatām’—is modeled as the concluding intention behind actions.