Adhyaya 38

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शिवलोकं समासाद्य मुनिना ब्रह्मसूनुना । किं चक्रे ब्रूहि षड्वक्त्र कथां कौतुकशालिनीम्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਭੂ! ਦੱਸੋ—ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਰਸਭਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਓ।

Verse 2

स्कंद उवाच । शृणु कुंभज वक्ष्यामि नारदेन महात्मना । यत्कृतं तत्र गत्वाशु कैलासं शंकरालयम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਕੁੰਭਜ (ਅਗਸਤ੍ਯ)! ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ—ਕੈਲਾਸ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ—ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਕੇ ਆਏ।

Verse 3

मुनिर्गगनमार्गेण प्राप्य तद्धाम शांभवम् । दृष्ट्वा शिवौ प्रणम्याथ शिवेन विहितादरः

ਮੁਨੀ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਚਲ ਕੇ ਉਸ ਸ਼ਾਂਭਵ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 4

तदुद्दिष्टासनं भेजे पश्यंस्तत्क्रीडनं परम् । क्रीडंतौ तौ तु चाक्षाभ्यां यदा न च विरमेतुः

ਜੋ ਆਸਨ ਉਸ ਲਈ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇ।

Verse 5

तदौत्सुक्येन स मुनिः प्रेर्यमाण उवाच ह । नारद उवाच । देवदेव तव क्रीडाखिलं ब्रह्मांडगोलकम् । मासा द्वादश ये नाथ ते सारिफलके गृहाः

ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਬੋਲ ਪਿਆ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਤੇਰੀ ਲੀਲਾ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਗੋਲਕ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਥ! ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਪੱਟੀ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।

Verse 6

कृष्णाः कृष्णेतरा या वै तिथयस्ताश्च सारिकाः । द्विपंचदशमासे यास्त्वक्षयुग्मं तथायने

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਹੀ ਖੇਡ ਦੀਆਂ ਗੋਟੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੋ ਅੱਧਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਅਯਨਾਂ (ਉੱਤਰਾਯਣ–ਦੱਖਣਾਯਣ) ਦੇ ਵੀ।

Verse 7

सृष्टिप्रलय संज्ञौ द्वौ ग्लहौ जयपराजयौ । देवीजये भवेत्सृष्टिरसृष्टिर्धूर्जटेर्जये

ਖੇਡ ਦੇ ਦੋ ਦਾਅ ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ’ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਲਯ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਹਾਰ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਜਿੱਤੇ ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਧੂਰਜਟੀ (ਸ਼ਿਵ) ਜਿੱਤੇ ਤਾਂ ਅਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਸੰਹਾਰਕ ਲੀਨਤਾ—ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 8

भवतोः खेलसमयो यः सा स्थितिरुदाहृता । इत्थं क्रीडैव सकलमेतद्ब्रह्मांडमीशयोः

ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਦਾ ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਉਹੀ ‘ਸਥਿਤੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੋਨਾਂ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਹੀ ਲੀਲਾ-ਖੇਡ ਹੈ।

Verse 9

न देवी जेष्यति पतिं नेशः शक्तिं विजेष्यति । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि तन्मातरवधार्यताम्

ਨਾ ਦੇਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ—ਹੇ ਮਾਤਾ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।

Verse 10

देवः सर्वज्ञनाथोपि न किंचिदवबुध्यति । मानापमानयोर्यस्मादसौ दूरे व्यवस्थितः

ਦੇਵਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਸਰਵਜ੍ਞ ਨਾਥ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਨ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 11

लीलात्मा गुणवानेष विचारादतिनिर्गुणः । कुर्वन्नपि हि कर्माणि बाध्यते नैव कर्मभिः

ਉਹ ਲੀਲਾ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ, ਪਰ ਸੱਚੀ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਅਤਿ-ਨਿਰਗੁਣ ਪਰਮ ਹੈ। ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਬੱਝਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 12

मध्यस्थोपि हि सर्वस्य माध्यस्थ्यमवलंबतै । सर्वत्रायं महेशानो मित्राऽमित्रसमानदृक्

ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਪੂਰਨ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ ਇਹ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

Verse 13

त्वं शक्तिरस्य देवस्य सर्वेषां मान्यभूः परा । दक्षस्यापि त्वया मानो दत्तो पत्यनिमित्तकः

ਤੂੰ ਇਸ ਦੇਵ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ, ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਮਾਣਯੋਗ ਪਰਮ। ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨ ਮਿਲਿਆ—ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ।

Verse 14

परं त्वं सर्वजगतां जनयित्र्येकिका ध्रुवम् । त्वत्त आविर्भवंत्येव धातृकेशववासवाः

ਤੂੰ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਹੈਂ, ਇਕੱਲੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ। ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਅਤੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

त्वमात्मानं न जानासि त्र्यक्षमायाविमोहिता । अतएव हि मे चित्तं दुनोत्यतितरां सति

ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਤ੍ਰਿਅਕਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸਤੀ, ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਹੋਰ ਵੀ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

अन्या अपि हि याः सत्यः पातिव्रत्यपरायणाः । ता भर्तृचरणौ हित्वा किंचिदन्यन्न मन्वते

ਹੋਰ ਸਤੀਆਂ ਭੀ, ਜੋ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹਨ, ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦੀਆਂ।

Verse 17

अथवास्तामियं वार्ता प्रस्तुतं प्रब्रवीम्यहम् । अद्य नीलगिरेस्तस्माद्धरिद्वारसमीपतः

ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਹੈ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ, ਉਸ ਨੀਲਗਿਰਿ ਤੋਂ, ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਨੇੜੇ,

Verse 18

अपूर्वमिव संवीक्ष्य परिप्राप्तस्तवांतिकम् । अत्याश्चर्यविषादाभ्यां किचिद्वक्तुमिहोत्सुकः

ਕੋਈ ਅਪੂਰਵ ਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਅਤਿ ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਵਿਸਾਦ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਸੀ।

Verse 19

आश्चर्यहेतुरेवायं यत्पुंजातं त्रयीतले । तद्दृष्टं सकलत्रं च दक्षस्याध्वरमंडपे

ਇਹੀ ਤਾਂ ਅਚੰਭੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ—ਜੋ ਤ੍ਰੈਈ-ਲੋਕ ਦੇ ਅਧਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਪਰਿਆ। ਉਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 20

सालंकारं समानं च सानंदमुखपंकजम् । विस्मृताखिलकार्यं च दक्षयज्ञप्रवर्तकम्

ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਸੰਯਤ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਕਮਲ-ਮੁਖ; ਸਭ ਕਾਰਜ ਭੁਲਾ ਬੈਠਾ—ਉਹੀ ਦਕਸ਼-ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਸੀ।

Verse 21

विषादे कारणं चैतद्यतो जातमिदं जगत् । यस्मिन्प्रवर्तते यत्र लयमेष्यति च ध्रुवम्

ਇਹੀ ਵਿਸਾਦ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 22

तदेव तत्र नो दृष्टं भवद्वंद्वं भवापहम् । प्रायो विषादजनकं भवतोर्यददर्शनम्

ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ—ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਭਵ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਵਿਸਾਦ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।

Verse 23

तदेव नाभवत्तत्र समभूदन्यदेव हि । तच्च वक्तुं न शक्येत तद्वक्ता दक्ष एव सः

ਉੱਥੇ ਉਹੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਵਾਪਰਿਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਤਾਂ ਦਕਸ਼ ਹੀ ਹੈ।

Verse 24

तानि वाक्यानि चाकर्ण्य द्रुहिणेन ययेततः । महर्षिणा दधीचेन धिक्कृतो नितरां हि सः

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦ੍ਰੁਹਿਣ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀ ਡਾਂਟ ਪਾਈ ਸੀ।

Verse 25

शप्तश्च वीक्षमाणानां देवर्षीणां प्रजापतिः । मया च कर्णौ पिहितौ श्रुत्वा तद्गर्हणा गिरः

ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਮਿਲਿਆ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨਿੰਦਾ-ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਢੱਕ ਲਏ।

Verse 26

दधीचिना समं केचिद्दुर्वासः प्रमुखा द्विजाः । भवनिंदां समाकर्ण्य कियतोपि विनिर्ययुः

ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀ—ਦੁਰਵਾਸਾ ਆਦਿ ਅਗੇਵਾਨ—ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ।

Verse 27

प्रावर्तत महायागो हृष्टपुष्टमहाजनः । तथा द्रष्टुं न शक्नोमि तत आगतवानिह

ਮਹਾਯਾਗ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ; ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਹੱਸਦੀ-ਖਿੜਦੀ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ।

Verse 28

भगिन्योपि च या देवि तव तत्र सभर्तृकाः । तासां गौरवमालोक्य न किंचिद्वक्तुमुत्सहे

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਰਤਬਾ ਤੇ ਗੌਰਵ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 29

इति देवी समाकर्ण्य सती दक्षकुमारिका । करादक्षौ समुत्सृज्य दध्यौ किंचित्क्षणं हृदि

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਸਤੀ, ਦਕਸ਼ ਦੀ ਕੁਮਾਰੀ, ਹੱਥ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਹਟਾ ਕੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ) ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਨਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 30

उवाच च भवत्वेवं शरणं भव एव मे । संप्रधार्येति मनसि सती दाक्षायणी ततः

ਤਦ ਸਤੀ ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਹੀ ਮੇਰਾ ਸ਼ਰਨ ਹੈ,” ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਕੇ।

Verse 31

द्रुतमेव समुत्तस्थौ प्रणनाम च शंकरम् । मौलावंजलिमाधाय देवी देवं व्यजिज्ञपत्

ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੇਵੀ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 32

देव्युवाच । विजयस्वांधकध्वंसिं त्र्यंबक त्रिपुरांतक । चरणौ शरणं ते मे देह्यनुज्ञा सदाशिव

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਅੰਧਕ-ਧਵੰਸੀ! ਹੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ! ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਹਨ; ਹੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 33

मा निषेधीः प्रार्थयामि यास्यमि पितुरंतिकम् । उक्त्वेति मौलिमदधादंधकारि पदांबुजे

“ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕੋ—ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਅੰਧਕਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੱਥਾ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

अथोक्ता शंभुना देवी मृडान्युत्तिष्ठ भामिनि । किमपूर्णं तवास्त्यत्र वदसौ भाग्यसुंदरि

ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮ੍ਰਿਡਾਣੀ, ਹੇ ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਉੱਠੋ ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ। ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਭਾਗ੍ਯ-ਸੁੰਦਰਿ।”

Verse 35

लक्ष्म्या अपि च सौभाग्यं ब्रह्माण्यै कांतिरुत्तमा । शच्यै नित्यनवीनत्वं भवत्या दत्तमीश्वरि

“ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵੀ ਸੁਭਾਗ, ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਾਂਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਚੀ ਦੀ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਯੌਵਨਤਾ—ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਈਸ਼ਵਰੀ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।”

Verse 36

त्वया च शक्तिमानस्मि महदैश्वर्यरक्षणे । त्वां च शक्तिं समासाद्य स्वलीलारूपधारिणीम्

ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ—ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ—

Verse 37

एतत्सृजामि पाम्यद्मि त्वल्लीलाप्रेरितोंगने । कुतो मां हातुमिच्छेस्त्वं मम वामार्धधारिणि

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਾਲਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਾਮ ਅਰਧ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ?

Verse 38

शिवा शिवोदितं चेति श्रुत्वाप्याह महेश्वरम् । जीवितेश विहाय त्वां न क्वापि परियाम्यहम्

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਚਾਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਥ, ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।”

Verse 39

मनो मे चरणद्वंद्वे तव स्थास्यति निश्चलम् । क्रतुं द्रष्टुं पितुर्यामि नैक्षि यज्ञो मया क्वचित्

ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਕੇਵਲ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੀ।

Verse 40

शंभुः कात्यायनीवाक्यामिति श्रुत्वा तदाब्रवीत् । क्रतुस्त्वया नेक्षितश्चेदाहरामि ततः क्रतुम्

ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਤਦ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਉਹ ਕ੍ਰਤੁ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਕ੍ਰਤੁ ਇੱਥੇ ਹੀ ਲਿਆ ਆਵਾਂਗਾ।”

Verse 41

मच्छक्ति धारिणी त्वं वा सृजैवान्यां क्रतुक्रियाम् । अन्यो यज्ञपुमानस्तु संत्वन्ये लोकपालकाः

ਹੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ! ਜਾਂ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਰਚ ਕੇ ਚਲਾਏਂ, ਜਾਂ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਤਾ-ਪੁਰੁਸ਼ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ।

Verse 42

अन्यानाशु विधेहि त्वमृषीनार्त्विज्यकर्मणि । पुनर्जगाद देवीति श्रुत्वा शंभोरुदीरितम्

ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਆਰਤ੍ਵਿਜ੍ਯ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 43

पितुर्यज्ञोत्सवो नाथ द्रष्टव्योऽत्र मया ध्रुवम् । देह्यनुज्ञां गमिष्यामि मा मे कार्षीर्वचोन्यथा

ਹੇ ਨਾਥ! ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਯਜ੍ਞ-ਉਤਸਵ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੱਥੇ ਦੇਖਣਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਝੂਠੇ ਨਾ ਹੋਣ।

Verse 44

कः प्रतीपयितुं शक्तश्चेतो वा जलमेव वा । निम्नायाभ्युद्यतं नाथ माद्य मां प्रतिषेधय

ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਨਾਥ! ਜਦ ਮੈਂ ਢਲਾਣ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀ ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਜਾਣ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਨਾ ਰੋਕੋ।

Verse 45

निशम्येति पुनः प्राह सर्वज्ञो भूतनायकः । मा याहि देवि मां हित्वा गता च न मिलिष्यसि

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਭੂਤਨਾਯਕ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਜਾ; ਜੇ ਤੂੰ ਚਲੀ ਗਈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 46

अद्य प्राचीं यियासुं त्वां वारयेत्पंगुवासरः । नक्षत्रं च तथा ज्येष्ठा तिथिश्च नवमी प्रिये

ਅੱਜ ਜਦ ਤੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ‘ਪੰਗੂ’ ਵਾਰ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕੇਗਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਹੈ ਤੇ ਤਿਥੀ ਨਵਮੀ ਹੈ।

Verse 47

अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः । धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी

ਅੱਜ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਯੋਗ ‘ਵਿਯੋਗ’ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਹ ਲਈ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਅਤੇ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਾਰਾ-ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੰਜਮੀ ਹੈ।

Verse 48

मा गा देवि गताद्य त्वं नहि द्रक्ष्यसि मां पुनः । पुनर्देवी बभाषे सा यदि नाम्नाप्यहं सती

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨਾ ਜਾ; ਅੱਜ ਜੇ ਤੂੰ ਚਲੀ ਗਈ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗੀ। ਤਦ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੁੜ ਕਿਹਾ: “ਭਾਵੇਂ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਹੀ ਮੈਂ ‘ਸਤੀ’ ਹਾਂ…”

Verse 49

तदा तन्वंतरेणापि करिष्ये तव दासताम् । ततो भवः पुनः प्राह को वा वारयितुं प्रभुः

ਤਦ ਮੈਂ ਹੋਰ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਦਾਸਤਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਤਦ ਭਵ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: “ਫਿਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਰੋਕ ਸਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੀ?”

Verse 50

परिक्षुब्धमनोवृत्तिं स्त्रियं वा पुरुषं तु वा । पुनर्न दर्शनं देवि मया सत्यं ब्रवीम्यहम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਵੇਗ ਬਹੁਤ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਣ—ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 51

परं न देवि गंतव्यं महामानधनेच्छुभिः । अनाहूत तया कांते मातापितृगृहानपि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਨ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਵਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 52

यथा सिंधुगता सिंधुर्न पुनः परिवर्तते । तथाद्य गंत्र्या नो जातु तवागमनमिष्यते

ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਨਦੀ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਪਰਤਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ—ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਚਲਾ ਗਿਆ—ਤੇਰਾ ਆਉਣਾ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ (ਅਥਵਾ ਲਿਖਿਆ ਨਹੀਂ)।

Verse 53

देव्युवाच । अवश्यं यद्यहं रक्ता तव पादाबुंजद्वये । तथा त्वमेव मे नाथो भविष्यसि भवांतरे

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦੋ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਭਗਤੀਵਾਨ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਨਾਥ ਰਹੇਂਗਾ—ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 54

इत्युक्त्वा निर्ययौ देवी कोपांधीकृतलोचना । यियासुभिश्च कार्यार्थं यत्कर्तव्यं न तत्कृतम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੰਨੀ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹੜਬੜਾਹਟ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 55

न ननाम महादेवं न च चक्रे प्रदक्षिणम् । अतएव हि सा देवी न गता पुनरागता

ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੇਵੀ ਚਲੀ ਤਾਂ ਗਈ, ਪਰ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਈ।

Verse 56

अप्रणम्य महेशानमकृत्वापि प्रदक्षिणम् । अद्यापि न निवर्तंते गताः प्राग्वासरा इव

ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਨਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਦਿਨ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਲੌਟਦੇ।

Verse 57

तया चरणचारिण्या राज्ञ्या त्रिभुवनेशितुः । अपि तत्पावनं वर्त्म मेनेति कठिनं बहु

ਉਹ ਰਾਣੀ, ਪੈਦਲ ਚਲਦੀ ਹੋਈ, ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਵਨ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਸਮਝਦੀ ਸੀ।

Verse 58

देवोपि तां सतीं यांतीं दृष्ट्वा चरणचारिणीम् । अतीव विव्यथे चित्ते गणांश्चाथ समाह्वयत्

ਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਸਤੀ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।

Verse 59

गणा विमानं नयत मनःपवनचक्रिणम् । पंचास्यायुतसंयुक्तं रत्नसानुध्वजोच्छ्रितम्

“ਹੇ ਗਣੋ, ਉਹ ਵਿਮਾਨ ਲਿਆਓ ਜੋ ਮਨ ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।”

Verse 60

महावातपताकं च महाबुद्ध्यक्षलक्षितम् । नर्मदालकनंदा च यत्रेषादंडतांगते

“ਉਹ ਵਿਮਾਨ ਵੀ ਲਿਆਓ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪਤਾਕਾਂ ਮਹਾਵਾਤ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ, ਅਲਕਨੰਦਾ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਡੰਡ-ਸਮਾਨ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਦਯਮਾਨ ਹਨ।”

Verse 61

छत्रीभूतौ च यत्रस्तः सूर्याचंद्रमसावपि । यस्मिन्मकरतुंडं च वाराहीशक्तिरुत्तमा

ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਰਾਜਛਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਛਤਰੀਭੂਤ ਹੋ ਖੜੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਮਕਰ-ਤੁੰਡ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਉੱਤਮ ਵਾਰਾਹੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਸੀ।

Verse 62

धूः स्वयं चापि गायत्री रज्जवस्तक्षकादयः । सारथिः प्रणवो यत्र क्रेंकारः प्रणवध्वनिः

ਉੱਥੇ ਧੂḥ ਆਪ ਹੀ ਅਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਵੀ ਵਿਦਮਾਨ ਸਨ; ਰੱਸੀਆਂ ਤਕਸ਼ਕ ਆਦਿ ਨਾਗ ਸਨ; ਸਾਰਥੀ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਦੀ ਧੁਨੀ ਮੰਤ੍ਰ ‘ਕ੍ਰੇਂ’ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।

Verse 63

अंगानि रक्षका यत्र वरूथश्छंदसां गणः । इत्याज्ञप्ता गणास्तूर्णं रथं निन्युर्हराज्ञया

ਉੱਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਰੱਖਿਆ-ਵਰੂਥ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਰਥ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।

Verse 64

देव्या सनाथं तं कृत्वा विमानं पार्षदा दिवि । अनुजग्मुर्महादेवीं दिव्यां तेजोविजृंभिणीम्

ਇਉਂ ਦੇਵੀ ਲਈ ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸੁਸਜਜਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸ਼ਦ-ਗਣ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ—ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 65

सा क्षणं त्र्यक्षरमणी वीक्ष्य दक्षसभांगणम् । नभोंऽगणाद्विमानस्थानतो वेगादवातरत्

ਉਹ ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰ-ਮਣੀ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਸਭਾ ਦੇ ਆੰਗਣ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ; ਫਿਰ ਵਿਮਾਨ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਵਿਚੋਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਤਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਲੱਗੀ।

Verse 66

अविशद् यज्ञवाटं च चकितंरक्षि वीक्षिता । कृतमंगलनेपथ्यां प्रसूं दृष्ट्वा किरीटिनीम्

ਉਹ ਯਜ੍ਞ-ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ; ਰਖਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਕੇ ਤੱਕਣ ਲੱਗੇ। ਮੰਗਲਮਈ ਰਸਮੀ ਵੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਅਤੇ ਮਕੁਟਧਾਰੀ ਪ੍ਰਸੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਿਹਾਰਿਆ।

Verse 67

सभर्तृकाश्च भगिनीर्नवालंकृतिशालिनीः । साश्चर्याश्च सगर्वाश्च सानंदाश्च ससाध्वसाः

ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ—ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ—ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ, ਗਰਵ ਨਾਲ, ਆਨੰਦਿਤ, ਪਰ ਕੁਝ ਡਰੀਆਂ-ਸਹਿਮੀਆਂ ਵੀ ਖੜੀਆਂ ਸਨ।

Verse 68

अचिंतिता त्वनाहूता विमानाद्धरवल्लभा । कथमेषा परिप्राप्ता क्षणमित्थं प्रपश्यतीः

“ਨਾ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ—ਤਾਂ ਵੀ ਹਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵਿਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਈ! ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀ?” ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਕੁਝ ਪਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੱਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 69

असंभाष्या पिताः सर्वा गता दक्षांतिकं सती । पित्रा पृष्टा तु मात्रापि भद्रं जातं त्वदागमे

ਸਭ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਿਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਬੋਲਿਆਂ ਸਤੀ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੰਗਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 70

सत्युवाच । यदि भद्रं जनेतर्मे समागमनतो भवेत् । कथं नाहं समाहूता यथैता मे सहोदराः

ਸਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਾਤਾ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੰਗਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਬੁਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ?”

Verse 71

दक्ष उवाच । अयि कन्ये महाधन्ये ह्यनन्ये सर्वमंगले । अयं ते न मनाग्दोषो दोष एष ममैव हि

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਧੀਏ, ਮਹਾ-ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗਲਮਈ—ਇਹ ਤੇਰਾ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੋਸ਼ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੇਵਲ ਮੇਰਾ ਹੈ।”

Verse 72

तादृग्विधाय यत्पत्ये मया दत्ताज्ञबुद्धिना । यदहं तं समाज्ञास्यमीश्वरोसौ निरीश्वरः

“ਕਿਉਂਕਿ ਅਗਿਆਨ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਐਸੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝ ਬੈਠਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਸਕਾਂਗਾ—ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ।”

Verse 73

तदा कथमदास्यं त्वां तस्मै मायास्वरूपिणं । अहं शिवाख्यया तुष्टो न जाने शिवरूपिणम्

“ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵੇਖਿਆ? ਮੈਂ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਂ ਪਛਾਣਿਆ।”

Verse 74

पितामहेन बहुधा वर्णितोसौ ममाग्रतः । शंकरोयमयं शभुरसौ पशुपतिः शिवः

“ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ: ‘ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ੰਭੂ ਹੈ; ਇਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।’”

Verse 75

श्रीकंठोसौ महेशोऽसौ सर्वज्ञोसौ वृषध्वजः । अस्मै कन्यां प्रयच्छ त्वं महादेवाय धन्विने

“ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਹੈ; ਉਹ ਮਹੇਸ਼ ਹੈ; ਉਹ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਧਵਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੈ। ਉਸੇ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਅਰਪਣ ਕਰ—ਧਨੁਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ।”

Verse 76

वाक्याच्छतधृतेस्तस्मात्तस्मै दत्ता मयानघे । न जाने तं विरूपाक्षमुक्षगं विषभक्षिणम्

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ! ਸ਼ਤਧ੍ਰਿਤੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਹ ਸਮਝ ਸਕੀ—ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼, ਬੈਲ-ਵਾਹਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ ਪੀਣ ਵਾਲਾ।

Verse 77

पितृकाननसंवासं शूलिनं च कपालिनम् । द्विजिह्वसंगसुभगं जलाधारं कपर्दिनम्

ਉਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਤੇ ਕਪਾਲਧਾਰੀ; ਦੋ-ਜਿਹਵਾ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਗੰਗਾ-ਧਾਰਕ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 78

कलंकिकृतमौलिं च धूलिधूसरचर्चितम् । क्वचित्कौपीनवसनं नग्नं वातूलवत्क्वचित्

ਉਹ ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਲੀ ਅਜੀਬ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤਨ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਕੇ ਧੂਸਰ ਹੋਇਆ; ਕਦੇ ਕੇਵਲ ਕੌਪੀਨ ਪਹਿਨਦਾ, ਕਦੇ ਨਗਨ—ਕਦੇ ਹਵਾ-ਵਿਚੋਲਿਆ ਜਿਹਾ।

Verse 79

क्वचिच्च चर्मवसनं क्वचिद्भिक्षाटनप्रियम् । विटंकभूतानुचरं स्थाणुमुग्रं तमोगुणम्

ਕਦੇ ਚਮੜੇ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦਾ, ਕਦੇ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ; ਅਲੌਕਿਕ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ—ਅਚਲ, ਉਗ੍ਰ, ਅਤੇ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤਮੋਗੁਣੀ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ।

Verse 80

रुद्रं रौद्रपरीवारं महाकालवपुर्धरम् । नृकरोटीपरिकरं जातिगोत्रविवर्जितम्

ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ, ਰੌਦ੍ਰ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ; ਮਹਾਕਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ; ਮਨੁੱਖੀ ਖੋਪੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ—ਜਾਤਿ ਤੇ ਗੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਪਰੇ।

Verse 81

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । किं बहूक्तेन तनये समस्त नयशालिनि

ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਭਰਮਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਹੇ ਧੀਏ, ਜੋ ਸਮੂਹ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈਂ?

Verse 82

क्व पांसुलपटच्छन्नो महाशंखविभूषणः । प्रबद्धसर्पकेयूरः प्रलंबित जटासटः

ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਹ ਜੋ ਧੂੜ-ਭਰੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਸ਼ੰਖ-ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਬੱਝੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੇਯੂਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਟਕਦੀ ਭਾਰੀ ਜਟਾਵਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?

Verse 83

डमड्डमरुकव्यग्र हस्ताग्रः खंडचंद्रभृत् । तांडवाडंबररुचिः सर्वामंगल चेष्टितः

ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਡਮਰੂ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਖੰਡ-ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂਡਵ ਦੇ ਮਹਾਨ ਠਾਠ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਚਾਲ ਸਰਵ-ਮੰਗਲ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ।

Verse 84

मृडानि सहरः क्वाऽयमध्वरो मंगलालयः । अतएव समाहूता नेह त्वं सर्वमंगले

ਹੇ ਮ੍ਰਿਡਾਨੀ, ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਯਜ੍ਞ—ਮੰਗਲ ਦਾ ਆਲਯ—ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ, ਹੇ ਸਰਵ-ਮੰਗਲੇ।

Verse 85

दुकूलान्यनुकूलानि रत्नालंकृतयः शुभाः । प्रागेव धारितास्तेत्र पश्यागत्य गृहाण च

ਉੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਦੁਕੂਲ ਵਸਤ੍ਰ, ਮਨਭਾਉਣੇ ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ—ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਰੱਖੇ ਹਨ। ਆ, ਵੇਖ, ਅਤੇ ਲੈ ਲੈ।

Verse 86

इह मंगलवेशेषु देवेंद्रेषु स शूलधृक् । कथमर्हो भवेच्चेति मंगले विषमेक्षणः

ਇੱਥੇ ਮੰਗਲਮਈ ਵੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵ-ਇੰਦਰਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ?—ਇਉਂ, ਹੇ ਮੰਗਲਾ, ਟੇਢੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਸਨ।

Verse 87

इत्याकर्ण्य सती साध्वी जनेतुरुदितं तदा । अत्यंतदूनहृदया वक्तुं समुपचक्रमे

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸਾਧਵੀ ਸਤੀ ਨੇ, ਤਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਬੋਲਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 88

सत्युवाच । नाकर्णितं मया किंचित्त्वयि प्रब्रुवति प्रभो । पदद्वयीं समाकर्ण्य तां च ते कथयाम्यहम्

ਸਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਪਰ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਜਿਹੇ ਕੁਝ ਸੁਣੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 89

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । एतत्सम्यक्त्वयाख्यायि कस्तं वेत्ति सदाशिवम्

ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਜੋ ਜਾਣਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਭੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੂੰ ਠੀਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਉਸ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਖਿਰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 90

त्वं तु प्रतारितः पूर्वमधुनापि प्रतारितः । कृत्वा तेन च संबंधमसंबद्धप्रलापभाक्

ਪਰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਠੱਗਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜ ਕੇ ਤੂੰ ਅਸੰਬੱਧ ਬਕਬਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ।

Verse 91

यादृशं वक्षितं शंभुं तादृशं यद्यमन्यथाः । कुतो मामददास्तस्मै यं च कश्च न वेद न

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ?

Verse 92

अथवा तेन संबंधे न हेतुर्भवतो मतिः । तत्र हेतुरभूत्तात मम पुण्यैकगौरवम्

ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡਾ ਇਰਾਦਾ ਉਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਹੇ ਪਿਤਾ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਰੀ ਹੋਣਾ ਸੀ।

Verse 93

अथोक्त्वैवं बहुतरं त्वं जनेतास्य वर्ष्मणः । श्रुतानेन च देहेन पत्युः परिविगर्हणा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤਾ, ਮੈਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣੀ ਹੈ।

Verse 94

पुरश्चरणमेवैतद्यदस्यैव विसर्जनम् । सुश्लाघ्यजन्मया तावत्प्राणितव्यं सुयोषिता । यावज्जीवितनाथस्याश्रवणीया विगर्हणा

ਇਹ ਹੀ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਹੈ: ਇਸ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ। ਇੱਕ ਨੇਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਓਨਾ ਚਿਰ ਹੀ ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਸੁਣਨੀ ਪਵੇ।

Verse 95

इत्युक्त्वा क्रोधदीप्ताग्नौ महादेवस्वरूपिणि । जुहाव देहसमिधं प्राणरोधविधानतः

ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

Verse 96

ततो विवर्णतां प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नाग्निर्जज्वाल च तथा यथाज्याहुतिभिः पुरा

ਤਦੋਂ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵਿਵਰਨ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵੀ ਘੀ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਹਕਦੀ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਨਾ ਜਗਮਗਾਈ।

Verse 97

मंत्राः कुंठितसामर्थ्यास्तत्क्षणादेव चाभवन् । अहो महानिष्टतरं किमेतत्समुपस्थितम्

ਉਸੇ ਪਲ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਕੁੰਠਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਹਾਏ—ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਾਨ ਅਨਿਸ਼ਟ ਹੁਣ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ?

Verse 98

केचिदूचुर्द्विजवरा मिथः परियियासवः । महाझंझानिलः प्राप्तः पर्वतांदोलनक्षमः

ਕੁਝ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਇੱਕ ਮਹਾਂ ਝੰਝਾਵਾਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।”

Verse 99

मखमंडप भूस्तेन क्षणतः स्थपुटीकृता । अकांडं तडिदापातो जातोभूद्भूप्रकपनः

ਉਸ ਹਵਾ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਿਰ ਗਈ ਤੇ ਉੱਭਰ ਆਈ; ਅਚਾਨਕ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 100

दिवश्चोल्काः प्रपतिताः पिशाचा नृत्यमादधुः । आतापिगृध्रैरुपरि गगने मंडलायितम्

ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਲਕਾਵਾਂ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਪਿਸਾਚ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਗਗਨ ਵਿੱਚ ਤਪਦੇ ਗਿਧ ਮੰਡਲ ਬਣਾ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੇ।

Verse 106

दक्षोपि वदनग्लानिमवाप्य सपरिच्छदः । पुनर्यथाकथंचिच्च यज्ञं प्रावर्तयन्द्विजाः

ਦਕ੍ਸ਼ ਭੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ ਮੁਖ-ਮਲਿਨਤਾ ਅਤੇ ਲੱਜਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਤੱਥਾਪਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਿਜ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਫਿਰ ਚਲਾ ਦਿੱਤਾ।