Adhyaya 25

Verse 1

अगस्त्य उवाच । श्रुत्वोंकारकथामेतां महापातकनाशिनीम् । न तृप्तोस्मि विशाखाथ ब्रूहि त्रैविष्टपीं कथाम्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਓੰਕਾਰ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤ੍ਰੈਵਿਸ਼ਟਪੀ ਸੰਬੰਧੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾ।

Verse 2

कथं च कथिता देव्यै देवदेवेन षण्मुख । आविर्भूतिर्महाबुद्धे पुण्या त्रैलोचनी परा

ਹੇ ਸ਼ਣਮੁਖ! ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਾਇਆ? ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀ! ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਹ ਪਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਪ੍ਰਾਕਟਤਾ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ?

Verse 3

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने वच्मि कथां श्रमनिवारिणीम् । यथा देवेन कथितां त्रिविष्टपसमुद्भवाम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਲੋਕ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 4

विरजाख्यं हि तत्पीठं तत्र लिंगं त्रिविष्टपम् । तत्पीठदर्शनादेव विरजा जायते नरः

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠ ‘ਵਿਰਜਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਪੀਠ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ‘ਵਿਰਜਾ’—ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

तिस्रस्तु संगतास्तत्र स्रोतस्विन्यो घटोद्भव । तिस्रः कल्मषहारिण्यो दक्षिणे हि त्रिलोचनात्

ਹੇ ਘਟੋਦਭਵ (ਅਗਸਤ੍ਯ)! ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ—ਤਿੰਨ ਮਲਹਾਰਣੀਆਂ—ਸੱਚਮੁੱਚ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ।

Verse 6

स्रोतोमूर्तिधराः साक्षाल्लिंगस्नपनहेतवे । सरस्वत्यथ कालिंदी नर्मदा चातिशर्मदा

ਉਹ ਧਾਰਾ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹਨ, ਲਿੰਗ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਹੇਤੁ ਲਈ: ਸਰਸਵਤੀ, ਕਾਲਿੰਦੀ (ਯਮੁਨਾ) ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ—ਅਤਿ ਸ਼ਰਮਦਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਮੰਗਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ।

Verse 7

तिस्रोपि हि त्रिसंध्यं ताः सरितः कुंभपाणयः । स्नपयंति महाधाम लिंगं त्रैविष्टपं महत्

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਰਿਤਾਵਾਂ—ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭ ਧਾਰੇ—ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆ-ਕਾਲਾਂ (ਉਸ਼ਾ, ਮਧਿਆਹਨ, ਸਾਯੰ) ਵਿੱਚ ਮਹਾਧਾਮ ਤ੍ਰੈਵਿਸ਼ਟਪ ਮਹਾਲਿੰਗ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਰਮ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।

Verse 8

लिंगानि परितस्ताभिः स्वनाम्नास्थापि तान्यपि । तेषां संदर्शनात्पुंसां तासां स्नानफलं भवेत्

ਉਸ ਮਹਾਲਿੰਗ ਦੇ ਚੌਫੇਰੇ ਉਹਨਾਂ (ਨਦੀਆਂ) ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

सरस्वतीश्वरं लिंगं दक्षिणेन त्रिविष्टपात् । सारस्वतं पदं दद्याद्दृष्टं स्पृष्टं च जाड्यहृत्

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਰਸਵਤੀਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਵੀ—ਸਾਰਸਵਤ ਪਦ (ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰਤਾ) ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਜੜਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

यमुनेशं प्रतीच्यां च नरैर्भक्त्या समर्चितम् । अपि किल्बिषवद्भिश्च यमलोकनिवारणम्

ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਯਮੁਨੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਯਮਲੋਕ ਦੇ ਭੈ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 11

दृष्टं त्रिलोचनात्प्राच्यां नर्मदेशं सुशर्मदम् । तल्लिंगार्चनतो नृणां गर्भवासो निषिध्यते

ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਰਮਦੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਗਰਭਵਾਸ (ਪੁਨਰਜਨਮ) ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे त्रिविष्टपसमीपतः । दृष्ट्वा त्रिलोचनं लिंगं किं भूयः परिशोचति

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਏ—ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਉਂ ਮੁੜ ਸ਼ੋਕ ਕਰੇ?

Verse 13

त्रिविष्टपस्य लिंगस्य स्मरणादपि मानवः । त्रिविष्टप पतिर्भूयान्नात्र कार्या विचारणा

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਲਿੰਗ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸੁਰਲੋਕ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 14

त्रिविष्टपस्य द्रष्टारः स्रष्टारः स्युर्न संशयः । कृतकृत्यास्त एवात्र त एवात्र महाधियः

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹਨ; ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 15

आनंदकानने लिंगं प्रणतं यैस्त्रिविष्टपम् । त्रिलोचनस्य नामापि यैः श्रुतं शुद्धबुद्धिभिः

ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸੁਣਿਆ—ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ।

Verse 16

सप्तजन्मार्जितात्पापात्ते पूता नात्र संशयः । पृथिव्यां यानि लिंगानि तेषु दृष्टेषु यत्फलम्

ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

तत्स्यात्रिविष्टपे दृष्टे काश्यां मन्ये ततोधिकम् । काश्यां त्रिविष्टपे दृष्टे दृष्टं सर्वं त्रिविष्टपम्

ਸੁਰਗ (ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਸਾਰਾ ਸੁਰਗ ਹੀ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 18

क्षणान्निर्धूत पापोसौ न पुनर्गर्भभाग्भवेत । स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वावभृथवान्स च

ਇੱਕ ਖ਼ਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮੁੜ ਗਰਭ-ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਅਰਥਾਤ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਭ ਅਵਭ੍ਰਥ-ਸਨਾਨ ਵੀ ਕਰ ਲਏ ਹੋਣ।

Verse 19

यो वै पिलिपिला तीर्थे स्नात्वोत्तरवहांभसि । सरित्त्रयं महापुण्यं यत्र साक्षाद्वसेत्सदा

ਜੋ ਕੋਈ ਪਿਲਿਪਿਲਾ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰ ਵਹਿੰਦੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਮਈ ਸੰਗਮ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 20

तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा गयायां किं करिष्यति । स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे कृत्वा वै पिंडपातनम्

ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿਕ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਯਾ ਜਾਣ ਦੀ ਹੋਰ ਕੀ ਲੋੜ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਲਿਪਿਲਾ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ (ਪਿੰਡਪਾਤਨ) ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕਰਕੇ ਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं कोटितीर्थफलं लभेत् । यदन्यत्रार्जितं पापं तत्काशी दर्शनाद्व्रजेत्

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ-ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਵੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

काश्यां तु यत्कृतं पापं तत्पैशाचपदप्रदम् । प्रमादात्पातकं कृत्वा शंभोरानंदकानने

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਚ-ਪਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਣਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਆਨੰਦ-ਕਾਨਨ (ਆਨੰਦ ਦੇ ਵਨ) ਵਿੱਚ ਮਹਾਪਾਤਕ ਕਰ ਬੈਠੇ…

Verse 23

दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं तत्पापमपि हास्यति । सर्वस्मिन्नपि भूपृष्ठे श्रेष्ठमानंदकाननम्

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਪਟਲ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦ-ਕਾਨਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 24

तत्रापि सर्वतीर्थानि ततोप्योंकारभूमिका । ओंकारादपि सल्लिंगान्मोक्षवर्त्म प्रकाशकात्

ਉੱਥੇ ਭੀ ਸਭ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਓੰਕਾਰ-ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਓੰਕਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

अतिश्रेष्ठतरं लिंगं श्रेयोरूपं त्रिलोचनम्

ਸਭ ਤੋਂ ਅਤਿ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ—ਸ਼੍ਰੇਯਸ, ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਸਰੂਪ।

Verse 26

तेजस्विषु यथा भानुर्दृश्येषु च यथा शशी । तथा लिंगेषु सर्वेषु परं लिंगं त्रिलोचनम्

ਜਿਵੇਂ ਤੇਜਸਵੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ; ਤਿਵੇਂ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਲਿੰਗ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਹੈ।

Verse 27

त्रिलोचनार्चकानां सा पदवी न दवीयसी । परं निर्वाणपद्माया महासौख्यैकशेवधेः

ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੇ ਅਰਚਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪਦਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈ—ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਮਲ, ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਦਾ ਇਕੋ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ।

Verse 28

सकृत्त्रिलोचनार्चातो यच्छ्रेयः समुपार्ज्यते । न तदा जन्मसंपूंज्य लिंगान्यन्यानि लभ्यते

ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਜੋ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਫਿਰ ਹੋਰ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 29

काश्यां त्रिलोचनं लिंगं येर्चयंति महाधियः । तेर्च्यास्त्रिभुवनौकोभिर्ममप्रीतिमभीप्सुभिः

ਜੋ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਰਚਕ ਆਪ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ—ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ—ਪੂਜਣਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

कृत्वापि सर्वसंन्यासं कृत्वा पाशुपतव्रतम् । नियमेभ्यः स्खलित्वापि कुतो बिभ्यति मानवाः

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਪੂਰਨ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰ ਲਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਅਪਣਾਏ; ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਸੰਯਮਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਡਿਗ ਵੀ ਪਏ—ਤਾਂ ਐਸੇ ਆਸਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਉਂ ਡਰੇ?

Verse 31

विद्यमाने महालिंगे महापापौघहारिणि । त्रिविष्टपे पुण्यराशौ मोक्षनिक्षेपसद्मनि

ਜਦ ਮਹਾਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ—ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਵਿੱਚ, ਪੁੰਨ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਨਿਧਾਨ-ਸਦਨ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 32

समभ्यर्च्य महालिंगं सकृदेव त्रिलोचनम् ऽ । मुच्यते कलुषैः सर्वैरपिजन्मशतार्जितैः

ਮਹਾਲਿੰਗ—ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ—ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਮਲ-ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 33

ब्रह्महापि सुरापो वा स्तेयी वा गुरुतल्पगः । तत्संयोग्यपि वा वर्षं महापापी प्रकीर्तितः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਹੋਵੇ, ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਚੋਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਦਾ ਉਲੰਘਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਅਤੇ ਜੋ ਐਸੇ ਪਾਪੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ਸੰਗਤ ਕਰੇ—ਉਹ ਵੀ ‘ਮਹਾਪਾਪੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

परदाररतश्चापि परहिंसा रतोपि वा । परापवादशीलोपि तथा विस्रंभघातकः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ: ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪਰਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋੜੇ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਘੋਰ ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 35

कृतघ्नोपि भ्रूणहापि वृषलीपतिरेव वा । मातापितृगुरुत्यागी वह्निदो गरदोपि वा

ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹੋਵੇ, ਭ੍ਰੂਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨੀਚ ਜਾਤੀ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਏ; ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ; ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਇੱਥੇ ਘੋਰ ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

Verse 36

गोघ्नः स्त्रीघ्नोपि शूद्रघ्नः कन्यादूषयितापि च । क्रूरो वा पिशुनो वापि निजधर्मपराङ्मुखः

ਗਾਂ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਇਸਤ੍ਰੀ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਅਤੇ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਸਤਿਤਵ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਜਾਂ ਕਠੋਰ, ਚੁਗਲਖੋਰ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁੰਹ ਮੋੜਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਇੱਥੇ ਘੋਰ ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 37

निंदको नास्तिको वापि कूटसाक्ष्यप्रवादकः । अभक्ष्यभक्षको वापि तथाऽविक्रेय विक्रयी

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਨਿੰਦਕ ਹੋਵੇ, ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਵੇ, ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਅਭੱਖ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਅਥਵਾ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾ ਵਿਕਣਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—

Verse 38

इत्यादि पापशीलोपि मुक्त्वैकं शिवनिंदकम । पापान्निष्कृतिमाप्नोति नत्वा लिंगं त्रिलोचनम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲਾ ਵੀ—ਜੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਗੱਲ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ—ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 39

शिवनिंदारतो मूढः शिवशास्त्रविनिंदकः । तस्य नो निष्कृतिर्दृष्टा क्वापि शास्त्रेपि केनचित्

ਪਰ ਜੋ ਮੂੜ੍ਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਵੀ, ਕਿਤੇ ਭੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।

Verse 40

आत्मघाती स विज्ञेयः सदा त्रैलोक्यघातकः । शिवनिंदां विधत्ते यः स नाभाष्योऽधमाधमः

ਜਾਣ ਲਵੋ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹੈ; ਉਹ ਅਧਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਣਾ ਵੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 41

शिवनिंदारता ये च शिवभक्तजनेष्वपि । ते यांति नरके घोरे यावच्चंद्रदिवाकरौ

ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਭੀ (ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ)—ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਤਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 42

शैवाः पूज्याः प्रयत्नेन काश्या मोक्षमभीप्सुभिः । तेष्वर्चितेष्वपि शिवः प्रीतो भवत्यसंशयः

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੋਖ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੈਵ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 43

सर्वेषामिह पापानां प्रायश्चित्तचिकीर्षया । निःशंकैरेव वक्तव्यं प्रमाणज्ञैरिदं वचः

ਇੱਥੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ-ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਨਿਃਸੰਕੋਚ ਹੀ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 44

पुरश्चरणकामश्चेद्भीतोसि यदि पापतः । मन्यसे यदि नः सत्यं वाक्यशास्त्रप्रमाणतः

ਜੇ ਤੂੰ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੇ ਪਾਪ ਕਾਰਨ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਜੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ—

Verse 45

ततः सर्वं परित्यज्य कृत्वा मनसि निश्चयम् । आनंदकाननं याहि यत्र विश्वेश्वरः स्वयम्

ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ, ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਨੂੰ ਜਾ—ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਆਪ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।

Verse 46

यत्र क्षेत्रप्रविष्टानां नराणां निश्चितात्मनाम् । न बाधतेऽघनिचयः प्राप्येत च परोवृषः

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਢੇਰ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਅਤੇ ਪਰਮ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ—ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 47

तत्राद्यापि महातीर्थं त्रिस्रोतस्यतिनिर्मले । पुण्ये पिलिपिलानाम्नि त्रिसरित्परिसेविते

ਉੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸ੍ਰੋਤਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦਾ ਮਹਾਤੀਰਥ ਹੈ—ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ; ਪੁੰਨਮਈ ‘ਪਿਲਿਪਿਲਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਧਾਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

त्रिलोचनाक्षिविक्षेप परिक्षिप्त महैनसि । स्नात्वा गृह्योक्तविधिना तर्पणीयान्प्रतर्प्य च

ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ—ਜਿੱਥੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ-ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਪ ਛਿਟਕ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਵੀ ਕਰੇ (ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ)।

Verse 49

दत्त्वा देयं यथाशक्ति वित्तशाठ्यविवर्जितः । दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं समभ्यर्च्यातिभक्तितः

ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਦੇਣਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਧਨ ਵਿੱਚ ਕੰਜੂਸੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ-ਸਮਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਤਿ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 50

गंधाद्यैर्विविधैर्माल्यैः पंचामृतपुरःसरैः । धूपैर्दीपैः सनैवेद्यैर्वासोभिर्बहुभूषणैः

ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਨਾ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਭਿੰਨ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ; ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਪ ਨਾਲ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਸਮੇਤ; ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ—

Verse 51

पूजोपकरणैर्द्रव्यैर्घंटादर्पणचामरैः । चित्रध्वजपताकाभिर्नृत्यवाद्यसुगायनैः

ਪੂਜਾ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਂ ਨਾਲ, ਘੰਟਾ, ਦਰਪਣ ਅਤੇ ਚਾਮਰ ਨਾਲ; ਚਿੱਤਰਿਤ ਧ੍ਵਜ-ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਨਾਲ; ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਵਾਦ੍ਯ ਅਤੇ ਸੁਮਧੁਰ ਗਾਇਨ ਨਾਲ—

Verse 52

जपैः प्रदक्षिणाभिश्च नमस्कारैर्मुदायुतैः । परिचारकसंतोषैः कृत्वेति परिपूजनम्

ਮੰਤਰ-ਜਪ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਆਨੰਦ-ਭਰੇ ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਸੇਵਾ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਨ ਪੂਜਨ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

ब्राह्मणान्वाचयेत्पश्चान्निष्पापोहमिति ब्रुवन् । एवं कुर्वन्नरः प्राज्ञो निरेना जायते क्षणात्

ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਠ/ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਕਰਵਾਏ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ—“ਮੈਂ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕਰਜ਼ੇ ਤੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 54

ततः पंचनदे स्नात्वा मणिकर्णी ह्रदे ततः । ततो विश्वेशमभ्यर्च्य प्राप्नोति सुकृतं महत्

ਫਿਰ ਪੰਚਨਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤਦ ਮਣਿਕਰਣੀ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦਾ ਅਭਿਅਰਚਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ-ਸੰਚਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 55

प्रायश्चित्तमिदं प्रोक्तं महापापविशोधनम् । नास्तिके न प्रवक्तव्यं काशीमाहात्म्य निंदके

ਇਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਸਤਿਕ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਇਹ ਕਦੇ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 57

क्षमां प्रदक्षिणीकृन्य यत्फलं सम्यगाप्यते । प्रदोषे तत्फलं काश्यां सप्तकृत्वस्त्रिलोचने

ਖ਼ਮਾਂ-ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਫਲ ਯਥਾਰਥ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ—ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ—ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ ਸੱਤ ਵਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

भुजंगमेखलं लिंगं काश्यां दृष्ट्वा त्रिविष्टपम् । जन्मांतरेपि मुक्तः स्यादन्यत्र मरणे सति

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮੇਖਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਲਿੰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਭੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੌਤ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ।

Verse 59

अन्यत्र सर्वलिंगेषु पुण्यकालो विशिष्यते । त्रिविष्टपे पुण्यकालः सदा रात्रिदिवं नृणाम्

ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਸਾਰੇ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪੁੰਨ-ਕਾਲ ਸਦਾ ਹੀ ਹੈ—ਰਾਤ ਦਿਨ।

Verse 60

लिंगान्योंकारमुख्यानि सर्वपापप्रकृंत्यलम् । परं त्रैलोचनी शक्तिः काचिदन्यैव पार्वति

ਓੰਕਾਰ ਆਦਿ ਹੋਰ ਲਿੰਗ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹਨ; ਪਰ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਤ੍ਰੈਲੋਚਨੀ (ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ) ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।

Verse 61

यतः सर्वेषु लिंगेषु लिंगमेतदनुत्तमम् । तत्कारणं शृण्व पर्णे कर्णे कुरु वदाम्यहम्

ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿੰਗ ਅਨੁੱਤਮ ਹੈ; ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੁਣ—ਕੰਨ ਲਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 62

पुरा मे योगयुक्तस्य लिंगमेतद्भुवस्तलात् । उद्भिद्य सप्तपातालं निरगात्पुरतो महत्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ ਫੁੱਟ ਨਿਕਲਿਆ; ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 63

अस्मिंल्लिगे पुरा गौरि सुगुप्तं तिष्ठता मया । तुभ्यं नेत्रत्रयं दत्तं निरैक्षिष्ठास्तथोत्तमम्

ਹੇ ਗੌਰੀ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਨੇਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ; ਤਦ ਤੂੰ ਉਸ ਪਰਮ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 65

त्रिलोचनस्य ये भक्तास्तेपि सर्वे त्रिलोचनाः । मम पारिषदास्ते तु जीवन्मुक्ताऽस्त एव हि

ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੇ ਜੋ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਸੇਵਕ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹਨ।

Verse 66

त्रिलोचनस्य लिंगस्य महिमानं न कश्चन । सम्यग्वेत्ति महेशानि मयैव परिगोपितम्

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ! ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਇਹ ਮੈਂ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

Verse 67

शुक्लराधतृतीयायां स्नात्वा पैलिपिले ह्रदे । उपोषणपरा भक्त्या रात्रौ जागरणान्विताः

ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਪੈਲਿਪਿਲੇ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਸਮੇਤ ਰਹਿਣ।

Verse 68

त्रिलोचनं पूजयित्वा प्रातः स्नात्वापि तत्र वै । पुनर्लिंगं समभ्यर्च्य दत्त्वा धर्मघटानपि

ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਲਿੰਗ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਘਟ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 69

सान्नान्सदक्षिणान्देवि पितॄनुद्दिश्य हर्षिताः । विधाय पारणं पश्चाच्छिवभक्तजनैः सह

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਅੰਨ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 70

विसृज्य पार्थिवं देहं तेन पुण्येन नोदिताः । भवंति देवि नियतं गणा मम पुरोगमाः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਧਰਤੀਲਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਅਗੇ ਅਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਗਣ, ਮੇਰੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 71

तावद्धमंति संसारे देवा मर्त्या महोरगाः । गौरि यावन्न पश्यंति काश्यां लिंगं त्रिलोचनम्

ਹੇ ਗੌਰੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਦੇਵ, ਮਰਤਯ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਾਗ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 72

सकृत्त्रिविष्टपं दृष्ट्वा स्नात्वा पैलिपिले ह्रदे । न जातुः मातुस्तनपो जायते जंतुरत्र हि

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦਾ ਇਕ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੈਲਿਪਿਲ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਫਿਰ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲਾ (ਨਵਜਨਮ) ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 73

प्रतिमासं सदाष्टम्यां चतुर्दश्यां च भामिनि । आयांति सर्वतीर्थानि द्रष्टुं देवं त्रिविष्टपम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਸਭ ਤੀਰਥ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 74

त्रिविष्टपाद्दक्षिणतः स्नातः पैलिपिलेंऽभसि । तत्र संध्यामुपास्यैकां राजसूयफलं लभेत्

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੈਲਿਪਿਲਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਹੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 75

पादोदकाख्यस्तत्रैव कूपः पापविनाशकः । प्राश्य तस्योदकं मर्त्यो न मर्त्यो जायते पुनः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਾਦੋਦਕ ਨਾਮ ਦਾ ਕੂਆਂ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਚੱਖਣ ਨਾਲ ਮਰਤਭਾਵ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਮਰਤਭਾਵ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 76

तस्य लिंगस्य पार्श्वे तु संति लिंगान्यनेकशः । कैवल्यदानि तान्यत्र दर्शनात्स्पर्शनादपि

ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪਾਸੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਲਿੰਗ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਕੈਵਲ੍ਯ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 77

तत्र शांतनवं लिंगं गंगातीरे प्रतिष्ठितम् । तद्दृष्ट्वा शांतिमाप्नोति नरः संसारतापितः

ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨਵ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 78

तद्दक्षिणे महालिंगं मुने भीष्मेश संज्ञितम् । कलिः कालश्च कामश्च बाधंते न तदीक्षणात्

ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਭੀਸ਼ਮੇਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਲਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਲੀ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਕਾਮ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 79

तत्प्रतीच्यां महालिंगं द्रोणेश इति कीर्तितम् । यल्लिंगपूजनाद्द्रोणो ज्योतीरूपं पुनर्दधौ

ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਹਾਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ‘ਦ੍ਰੋਣੇਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਫਿਰੋਂ ਆਪਣਾ ਜੋਤਿ-ਸਰੂਪ ਤੇਜ ਮੁੜ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 80

अश्वत्थामेश्वरं लिंगं तदग्रे चातिपुण्यदम् । यदर्चनवशाद्द्रौणिर्न बिभेत्यपि कालतः

ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ‘ਅਸ਼ਵਤ्थਾਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਅਤਿ ਪੁੰਨ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਅਸ਼ਵਤ्थਾਮਾ) ਕਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।

Verse 81

द्रोणेशाद्वायु दिग्भागे वालखिल्येश्वरं परम् । तल्लिंगं श्रद्धया दृष्ट्वा सर्वक्रतुफलं लभेत्

ਦ੍ਰੋਣੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਯੁ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪਰਮ ਲਿੰਗ ‘ਵਾਲਖਿਲ੍ਯੇਸ਼ਵਰ’ ਹੈ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 82

तद्वामे लिंगमालोक्य वाल्मीकेश्वरसंज्ञितम् । तस्य संदर्शनादेव विशोको जायते नरः

ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ‘ਵਾਲਮੀਕੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵੇਖ ਕੇ—ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ—ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ੋਕ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 83

अन्यच्चात्रैव यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि घटोद्भव । त्रिविष्टपस्य माहात्म्यं देव्यै देवेन भाषितम्

ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਜੋ ਹੋਰ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਘਟੋਦਭਵ। ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ, ਜੋ ਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।