Adhyaya 2

Verse 1

स्कंद उवाच । गभस्तिमालिनिगते काशीं त्रैलोक्यमोहिनीम् । पुनश्चिंतामवापोच्चैर्मंदरस्थो मुने हरः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਕਿਰਣਮਾਲੀ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਫਿਰ ਕਾਸ਼ੀ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ—ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 2

नाद्याप्यायांति योगिन्यो नाद्याप्यायाति तिग्मगुः । प्रवृत्तिरपि मे काश्याश्चित्रमत्यंत दुर्लभा

ਅਜੇ ਤੱਕ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ; ਅਜੇ ਤੱਕ ਤੀਖੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਮੇਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹ—ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ—ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਬਾਰਾ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 3

किमत्र चित्रं यत्काशी मदीयमपिमानसम् । निश्चलं चंचलयति गणना केतरेसुरे

ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਚਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ? ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਦੇਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ!

Verse 4

अधाक्षिपमहं कामं त्रिजगज्जित्त्वरंदृशा । अहो काश्यभिलाषोत्र मामेव दुनुयात्तराम्

ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਹਾਏ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਇਹ ਲਾਲਸਾ—ਅਚੰਭਾ ਹੀ ਸਹੀ—ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਤੜਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 5

काशीप्रवृत्तिमन्वेष्टुं कं वा प्रहिणुयामितः । ज्ञातुं क एव निपुणो यतः स चतुराननः

ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਘਟਨਾ-ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਭੇਜਾਂ? ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ?—ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਤੁਰਾਨਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 6

इत्याहूय विधातारं बहुमानपुरःसरम् । तत्रोपवेश्य श्रीकंठः प्रोवाच चतुराननम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਸਮੇਤ ਬੁਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਚਤੁਰਾਨਨ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 7

योगिन्यः प्रेषिताः पूर्वं प्रेषितोथ सहस्रगुः । नाद्यापि ते निवर्तंते काश्याः कलशसंभव

ਪਹਿਲਾਂ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ; ਫਿਰ ਸਹਸ੍ਰਗੁ (ਹਜ਼ਾਰ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲਾ) ਵੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਹੇ ਕਲਸ਼ਸੰਭਵ ਅਗਸਤ੍ਯ।

Verse 8

सा समुत्सुकयेत्काशी लोकेश मम मानसम् । प्राकृतस्य जनस्येव चंचलाक्षीव काचन

ਹੇ ਲੋਕેશ, ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੰਚਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇ।

Verse 9

मंदरेत्र रतिर्मे न भृशं सुंदरकंदरे । अनच्छतुच्छपानीये नक्रस्येवाल्पपल्वले

ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਵਿੱਚ—ਭਾਵੇਂ ਸੁੰਦਰ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਹਨ—ਮੇਰਾ ਰਸ ਕਤਈ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਧੁੰਦਲੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 10

ना बाधिष्ट तथा मां स तापो हालाहलोद्भवः । काशीविरहजन्मात्र यथा मामतिबाधते

ਹਾਲਾਹਲ ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਉਹ ਤਾਪ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਤਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੰਨਾ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਤੜਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

शीतरश्मिः शिरःस्थोपि वर्षन्पीयूषसीकरैः । काशीविश्लेषजं तापं नाहो गमयितुं प्रभुः

ਠੰਢੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਮਾ ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਰਸਾਵੇ, ਤੱਥਾਪਿ ਹਾਏ! ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਇਹ ਦਾਹ ਉਹ ਮਿਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 12

विधे विधेहि मे कार्यमार्य धुर्य महामते । याहि काशीमितस्तूर्णं यतस्व च ममेहिते

ਹੇ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਮੇਰਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰ, ਹੇ ਆਰਯ, ਅਗਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਮਤਿਵਾਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ।

Verse 13

ब्रह्मंस्त्वमेव तद्वेत्सि काशी त्यजनकारणम् । मंदोपि न त्यजेत्काशीं किमु यो वेत्ति किंचन

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਕਾਸ਼ੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਕਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ; ਫਿਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡੇਗਾ!

Verse 14

अद्यैव किं न गच्छेयं काशीं ब्रह्मन्स्वमायया । दिवोदासं स्वधर्मस्थं न तूल्लंघितुमुत्सहे

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ? ਪਰ ਜੋ ਦਿਵੋਦਾਸ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦਾ ਮੈਂ ਸਾਹਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 15

विधे सर्वविधेयानि त्वमेव विदधासि यत् । इति चेति च वक्तव्यं त्वय्यपार्थमतोखिलम्

ਹੇ ਵਿਧੇ! ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਣਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ‘ਇਉਂ ਹੈ’ ਜਾਂ ‘ਜੇ ਇਉਂ ਹੋਵੇ’ ਵਰਗਾ ਕਹਿਣਾ ਤੇਰੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਨਿਰਰਥਕ ਹੈ—ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ਼ਰਤੀ ਬਾਤ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

Verse 16

अरिष्टं गच्छ पंथास्ते शुभोदर्को भवत्वलम् । आदायाज्ञां विधि मूर्ध्नि ययौ वाराणसीं मुदा

“ਨਿਰਵਿਘਨ ਜਾ—ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਅਹਿਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਆਗਿਆ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਰ ਕੇ ਵਿਧਿ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 17

सितहंसरथस्तूर्णं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । कृतकृत्यमिवात्मानममन्यत तदात्मभूः

ਚਿੱਟੇ ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਤਮਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ-ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਮਝਿਆ।

Verse 18

हंसयानफलं मेद्य जातं काशीसमागमे । काशी प्राप्तौ यतः प्रोक्ता अंतरायाः पदेपदे

ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਸੰਗਮ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੰਸ-ਵਾਹਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਵਿਘਨ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।

Verse 19

दृशि धातुरभूद्य मदृशो प्राप्य सान्वयः । स्पष्टं दृष्टिपथं प्राप्ता यदेषाऽनंदवाटिका

ਧਾਤਾ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਦੋਂ ਹੀ ਠਹਿਰਾਵ ਨਾਲ ਟਿਕੀ, ਤਦ ਇਹ ਆਨੰਦਵਾਟਿਕਾ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਪੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।

Verse 20

स्वयं सिंचति या मद्भिः स्वाभिः स्वर्गतरंगिणी । यत्रानंदमया वृक्षा यत्रानंदमया जनाः

ਉੱਥੇ ਸੁਰਗ-ਵਹਿੰਦੀ ਸਰਿਤਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੁੰਦਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਫੁਹਾਰ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਿੰਚਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵ੍ਰਿੱਖ ਆਨੰਦ-ਮਯ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਭੀ ਆਨੰਦ-ਮਯ ਹਨ।

Verse 21

निर्विशंति सदा काश्यां फलान्यानंदवंत्यपि । सदैवानंदभूः काशी सदैवानंददः शिवः

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ ਉਹ ਫਲ ਭੋਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ। ਕਾਸ਼ੀ ਸਦੀਵੀ ਆਨੰਦ-ਭੂਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸਦੀਵੀ ਆਨੰਦ-ਦਾਤਾ ਹਨ।

Verse 22

आनंदरूपा जायंते तेन काश्यां हि जंतवः । चरणौ चरितुं वित्तस्तावेव कृतिनामिह

ਇਸ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਆਨੰਦ-ਰੂਪ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇੱਥੇ ਉਹੀ ਚਰਨ ਧੰਨ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰਨ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

Verse 23

चरणौ विचरेतांयौ विश्वभर्तृ पुरी भुवि । तावेव श्रवणौ श्रोतुं संविदा ते बहुश्रुतौ

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਭਰਤਾ ਦੀ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਉਹੀ ਚਰਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਾਨ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹਨ—ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁ-ਸ਼੍ਰੁਤ—ਜੋ ਸਮਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ।

Verse 24

इह श्रुतिमतां पुंसां याभ्यां काशी श्रुता सकृत् । तदेव मनुते सर्वं मनस्त्विह मनस्विनाम

ਇੱਥੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਾਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨਸਵੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਨ ਕੇ ਓਸੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

येनानुमन्यते चैषा काशी सर्वप्रमाणभूः । बुद्धिर्बुध्यति सा सर्वमिह बुद्धिमतां सताम् । ययैतद्धूर्जटेर्धाम धृतं स्व विषयीकृतम्

ਜਿਸ ਦਿਵ੍ਯ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਾਸ਼ੀ—ਸਭ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰ-ਭੂਮੀ—ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਤੇ ਸਤਪੁਰਖ ਇੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧੂਰਜਟੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਇਹ ਧਾਮ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਯ-ਖੇਤਰ ਬਣਿਆ ਹੈ।

Verse 26

वरं तृणानि धान्यानि तानि वात्याहतान्यपि । काश्यां यान्या पतंतीह न जनाः काश्यदर्शनाः

ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨੇ ਜਾਂ ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ ਦਾਣੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੇ ਹਨ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਆ ਕੇ ਵੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 27

अद्य मे सफलं चायुः परार्धद्वय संमितम् । यस्मिन्सति मया प्रापि दुष्प्रापा काशिका पुरी

ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਆਯੁ—ਭਾਵੇਂ ਦੋ ਪਰਾਰਧਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਦੀ ਹੋਵੇ—ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੈਂ ਦੁਰਲਭ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 28

अहो मे धर्मसंपत्तिरहोमे भाग्यगौरवम् । यदद्राक्षिषमद्याहं काशीं सुचिर चिंतिताम्

ਅਹੋ! ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਧਰਮ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਸੰਪੱਤਾ ਹੈ; ਅਹੋ! ਮੇਰੇ ਭਾਗ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਗੌਰਵ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੋਂ ਸੋਚਦਾ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 29

अद्य मे स्वतपो वृक्षो मनोरथफलैरलम् । शिवभक्त्यंबुना सिक्तः फलितोति बृहत्तरैः

ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਦ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੋਤ ਨਾਲ ਸਿੰਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਫਲਿਆ ਹੈ।

Verse 30

मया व्यधायि बहुधा सृष्टिः सृष्टिं वितन्वता । परमन्यादृशी काशी स्वयं विश्वेश निर्मितिः

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ; ਪਰ ਕਾਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੈ—ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਘੜੀ ਹੋਈ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਰਮਿਤੀ ਹੈ।

Verse 31

इति हृष्टमना वेधा दृष्ट्वा वाराणसीं पुरीम् । वृद्धब्राह्मणरूपेण राजानं च ददर्श ह

ਇਉਂ ਵੇਧਾ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਵ੍ਰਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ।

Verse 32

जलार्द्राक्षतपाणिश्च स्वस्त्युक्त्वा पृथिवीभुजे । कृतप्रणामो राज्ञाथ भेजे तद्दत्तमासनम्

ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਅੱਖਤ (ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ) ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੰਗਲ-ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।

Verse 33

कृतमानो नृपतिना सोभ्युत्थानासनादिभिः । विप्रो व्यजिज्ञपद्भूपं पृष्टागमनकारणम्

ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ, ਆਸਨ ਦੇਣ ਆਦਿ ਸਤਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਾਨ ਕੀਤਾ; ਤਦ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਨੇ ਭੂਪ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਨੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 34

ब्राह्मण उवाच । भूपाल बहुकालीनोस्म्यहमत्र चिरंतनः । त्वं तु मां नैव जानासि जाने त्वां हि रिपुंजयम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭੂਪਾਲ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ—ਇਸ ਥਾਂ ਦਾ ਚਿਰੰਤਨ ਵਾਸੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਿਪੁੰਜਯ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 35

परःशता मया दृष्टा राजानो भूरिदक्षिणाः । विजितानेकसंग्रामा यायजूका जितेंद्रियाः

ਮੈਂ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਜੇ ਵੇਖੇ ਹਨ—ਦਾਨ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਿੱਚ ਉਦਾਰ, ਅਨੇਕ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ, ਯਜ્ઞ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ।

Verse 36

विनिष्कृतारिषड्वर्गाः सुशीलाः सत्त्वशालिनः । श्रुतस्यपारदृश्वानो राजनीतिविचक्षणाः

ਉਹ ਛੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ; ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਤ੍ਵ-ਸੰਪੰਨ ਸਨ; ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਨ।

Verse 37

दयादाक्षिण्यनिपुणाः सत्यव्रतपरायणाः । क्षमया क्षमयातुल्या गांभीर्यजितसागराः

ਉਹ ਦਇਆ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਸਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਪਰਾਇਣ ਸਨ; ਖ਼ਿਮਾ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੰਭੀਰ ਸੁਭਾਉ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਸਨ।

Verse 38

जितरोषरयाः शूराः सौम्यसौंदर्यभूमयः । इत्यादि गुणसंपन्नाः सुसंचितयशोधनाः

ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਸਨ; ਸੁਮਧੁਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਸ਼ ਦੀ ਸੁਚਿੱਤ ਧਨ-ਰਾਸੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ।

Verse 39

परं द्वित्राः पवित्रा ये राजर्षे तव सद्गुणाः । तेष्वेषु राजसु मम प्रायशो न दृशं गताः

ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਦਗੁਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲੇ ਹਨ—ਕਿਸੇ ਇੱਕ-ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਗੁਣ ਵੇਖੇ ਹਨ।

Verse 40

प्रजानिजकुटुंबस्त्वं त्वं तु भूदेवदैवतः । महातपः सहायस्त्वं पथानान्ये तथा नृपाः

ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੁਟੁੰਬ ਵਾਂਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਸਮਾਨ ਹੈਂ। ਮਹਾਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਤੂੰ ਸਹਾਇਕ ਹੈਂ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਕੇਵਲ ਸੰਸਾਰੀ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 41

धन्यो मान्योसि च सतां पूजनीयोसि सद्गुणैः । देवा अपि दिवोदास त्वत्त्रासान्न विमार्गगाः

ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ; ਸੱਜਣਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਯੋਗ ਹੈਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈਂ। ਹੇ ਦਿਵੋਦਾਸ! ਤੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸਤਮਾਰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਭਟਕਦੇ।

Verse 42

किं नः स्तुत्या तव नृप द्विजानामस्पृहावताम् । किं कुर्मस्त्वद्गुणग्रामाः स्तावकान्नः प्रकुर्वते

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸਾਡੀ ਸਤੁਤੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹਾਂ? ਪਰ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ—ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸਾਨੂੰ ਤੇਰਾ ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 43

गोष्ठी तिष्ठत्वियं तावत्प्रस्तुतं स्तौमि सांप्रतम् । यष्टुकामोस्म्यहं राजंस्त्वां सहायमतो वृणे

ਇਹ ਗੋਸ਼ਠੀ ਕੁਝ ਪਲ ਠਹਿਰੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 44

त्वया राजन्वती चैषाऽवनिः सर्वर्धिभाजनम् । अहं चास्तिधनो राजन्न्यायोपात्तमहाधनः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਭੀ ਧਨਵਾਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ—ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਹਾਨ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ।

Verse 46

संचितं यद्धनं पुंभिर्नयसन्मार्गगामिभिः । तत्काश्यां विनियुज्येत क्लेशायेतरथा भवेत्

ਜੋ ਧਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹੀ ਧਨ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 47

महिमानं परं काश्याः कोपि वेद न भूपते । ऋते त्रिनयनाच्छंभोः सर्वज्ञानप्रदायिनः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਕੇਵਲ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ—ਸਰਵ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਾਤਾ—ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 48

मन्ये धन्यतरोसि त्वं बहुजन्मशतार्जितैः । सुकृतैः पासि यत्काशीं विश्वभर्तुः परां तनुम्

ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਧੰਨ ਹੈਂ; ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਾਏ ਪੁੰਨਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈਂ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ-ਧਾਰਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਰਮ ਦੇਹ ਹੈ।

Verse 49

इयं च राजधानी ते कर्मभूमावनुत्तमा । यस्यां कृतानां कार्याणां संवर्तेपि न संक्षयः

ਇਹ ਤੇਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 50

विश्वेशानुग्रहेणैव त्वयैषा पाल्यते पुरी । एकस्याप्यवनात्काश्यां त्रैलोक्यमवितं भवेत्

ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਪੁਰੀ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਜਣੇ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 51

अन्यच्च ते हितं वच्मि यदि ते रोचतेऽनघ । प्रीणनीयः सदैवैको विश्वेशः सर्वकर्मभिः

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਇਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਰੁਚੇ: ਆਪਣੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।

Verse 52

अन्यदेवधिया राजन्विश्वेशं पश्य मा क्वचित् । ब्रह्मविष्ण्विंद्र चंद्रार्का क्रीडेयं तस्य धूर्जटेः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ ‘ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ’ ਸਮਝ ਕੇ ਨਾ ਵੇਖ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਇੰਦਰ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ—ਉਹ ਜਟਾਧਾਰੀ ਧੂਰਜਟੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਹਨ।

Verse 53

विप्रैरुदर्कमिच्छद्भिः शिक्षणीया यतो नृपाः । अतस्तव हितं ख्यातं किं वा मे चिंतयानया

ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚਤਮ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਹਿਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਾਂ?

Verse 54

इति जोषं स्थितं विप्रं प्रत्युवाच नृपोत्तमः । सर्वं मया हृदि धृतं यत्त्वयोक्तं द्विजोत्तम

ਇਉਂ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ‘ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।’

Verse 55

राजोवाच । अहं यियक्षमाणस्य तव साहाय्यकर्मणि । दासोस्मि यज्ञसंभारान्नयमेको शतोऽखिलान्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ‘ਤੂੰ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਹਾਂ। ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ—ਸੈਂਕੜੇ, ਸਭ ਕੁਝ—ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਲਿਆਵਾਂ।’

Verse 56

यदस्ति मेखिलं तत्र सप्तांगेपि भवान्प्रभुः । यजस्वैकमनाब्रह्मन्सिद्धं मन्यस्व वांछितम्

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਹੈ—ਸਭ ਕੁਝ—ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸੱਤ ਅੰਗ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮਝੋ।

Verse 57

राज्यं करोमि यद्ब्रह्मन्स्वार्थं तन्न मनागपि । पुत्रैः कलत्रैर्देहेनपरोपकृतये यते

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਜੋ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਪਰਉਪਕਾਰ ਲਈ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 58

राज्ञां क्रतुक्रियाभ्योपि तीर्थेभ्योपि समंततः । प्रजापालनमेवैको धर्मः प्रोक्तो मनीषिभिः

ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ, ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ, ਮਨੀਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਕੋ ਪਰਮ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ—ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣਾ।

Verse 59

प्रजासंतापजोवह्निर्वज्राग्नेरपि दारुणः । द्वित्रान्दहति वज्राग्निः पूर्वो राज्यं कुलं तनुम्

ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਅੱਗ, ਵਜ੍ਰ-ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਵਜ੍ਰ-ਅੱਗ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾੜਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਅੱਗ ਰਾਜ, ਕੁਲ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਨ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 60

यदावभृथसिस्रासुर्भवेयं द्विजसत्तम । तदा विप्रपदांभोभिरभिषेकं करोम्यहम्

ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਵਭ੍ਰਥ-ਸਨਾਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹਾਂ, ਤਦ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਨ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 61

हवनं ब्राह्मणमुखे यत्करोमि द्विजोत्तम । मन्ये क्रतुक्रियाभ्योपि तद्विशिष्टं महामते

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਵਨ-ਆਹੁਤੀ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾ ਯਜਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੁ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਭੀ ਉੱਤਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।

Verse 62

अभिलाषेषु सर्वेषु जागर्त्येको हृदीह मे । अद्यापि मार्गणः कोपि द्रष्टव्यः स्वतनोरपि

ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕੋ ਹੀ ਇੱਛਾ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਯੋਗ ਪੁਰਖ ਲੱਭਣਾ ਹੈ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਭੀ ਯੋਗ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦਾਨ ਦੇ ਸਕਾਂ।

Verse 63

अहो अहोभिर्बहुभिः फलितो मे मनोरथः । यत्त्वं मेद्य गृहे प्राप्तः किंचित्प्रार्थयितुं द्विज

ਅਹੋ ਅਹੋ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਫਲਿਆ: ਕਿ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਕੁਝ ਮੰਗਣ ਲਈ।

Verse 64

एकाग्रमानसो विप्र यज्ञान्विपुलदक्षिणान् । बहून्यजकृतं विद्धि साहाय्यं सर्ववस्तुषु

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਕਰ, ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 65

इति राज्ञो महाबुद्धेर्धर्मशीलस्य भाषितम् । श्रुत्वा तुष्टमनाः स्रष्टा क्रतुसंभारमाहरत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬੁੱਧੀ, ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਯਜਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 66

साहाय्यं प्राप्य राजर्षेर्दिवोदासस्य पद्मभूः । इयाज दशभिः काश्यामश्वमेधैर्महामखैः

ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦਿਵੋਦਾਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪਦਮਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ—ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਚੇ ਯਜ੍ਞ—ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੇ।

Verse 67

अद्यापि होमधूमोघैर्यद्व्याप्तं गगनांतरम् । तदा प्रभृति न व्योम नीलिमानं जहात्यदः

ਅੱਜ ਵੀ ਉਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਮ ਦੇ ਘਣੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗਗਨ ਆਪਣੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਲਿਮਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।

Verse 68

तीर्थं दशाश्वमेधाख्यं प्रथितं जगतीतले । तदा प्रभृति तत्रासीद्वाराणस्यां शुभप्रदम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੁਭਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

पुरा रुद्रसरो नाम तत्तीर्थं कलशोद्भव । दशाश्वमेधिकं पश्चाज्जातं विधिपरिग्रहात्

ਹੇ ਕਲਸ਼ੋਦਭਵ (ਅਗਸਤ੍ਯ), ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੀ; ਪਿੱਛੋਂ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਿਧਿਵਤ ਪਰਿਗ੍ਰਹਣ ਨਾਲ ‘ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧਿਕ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 70

स्वर्धुन्यथ ततः प्राप्ता भगीरथसमागमात् । अतीव पुण्यवज्जातमतस्तत्तीर्थमुत्तमम्

ਫਿਰ ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਯਤਨ ਨਾਲ ਸਵਰਧੁਨੀ (ਗੰਗਾ) ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਯ—ਸਰਵੋਤਮ—ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 71

विधिर्दशाश्वमेधेशं लिंगं संस्थाप्य तत्र वै । स्थितवान्न गतोद्यापि क्वापि काशीं विहाय तु

ਉੱਥੇ ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧੇਸ਼ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ; ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।

Verse 72

राज्ञो धर्मरतेस्तस्य च्छिद्रं नावाप किंचन । अतः पुरारेः पुरतो व्रजित्वा किं वदेद्विधिः

ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਉਸ ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਕੋਈ ਭੀ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਕੇ ਵਿਧਿ ਕੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ?

Verse 73

क्षेत्रप्रभावं विज्ञाय ध्यायन्विश्वेश्वरं शिवम् । ब्रह्मेश्वरं च संस्थाप्य विधिस्तत्रैव संस्थितः

ਖੇਤਰ (ਕਾਸ਼ੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।

Verse 74

परातनुरियं काशी विश्वेशस्येति निश्चितम् । अस्याः संसेवनाच्छंभुर्न कुप्यति पुरो मयि

‘ਇਹ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪਰਮ ਤਨੂ ਹੀ ਹੈ’—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਭਕਤੀ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਭੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਰੁੱਸਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 75

कः प्राप्य काशीं दुर्मेधाः पुनस्त्यक्तुमिहेह ते । अनेकजन्मजनितकर्मनिर्मूलनक्षमाम्

ਕੌਣ ਐਸਾ ਦੁੁਰਬੁੱਧੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ—ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜੜੋਂ ਉਖਾੜ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 76

विश्वसंतापसंहर्तुः स्थाने विश्वपतेस्तनुः । संताप्यतेतरां काश्या विश्लेषज महाग्निना

ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਤਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਵਿਸ਼੍ਵਪਤੀ ਦੀ ਦੇਹ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮਹਾ-ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਅਤਿ ਤਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 77

प्राप्य काशीं त्यजेद्यस्तु समस्ताघौघनाशिनीम् । नृपशुः स परिज्ञेयो महासौख्यपराङमुखः

ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ‘ਰਾਜਸੀ ਪਸ਼ੂ’ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਮਹਾ-ਸੁਖ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜਦਾ ਹੈ।

Verse 78

निर्वाणलक्ष्मीं यः कांक्षेत्त्यक्त्वा संसारदुर्गतिम् । तेन काशी न संत्याज्या यद्याप्तैशादनुग्रहात्

ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਗਤੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨਿਰਵਾਣ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਆਕਾਂਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ—ਜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ—ਕਾਸ਼ੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 79

यः काशीं संपरित्यज्य गच्छेदन्यत्र दुर्मतिः । तस्य हस्ततलाद्गच्छेच्चतुर्वर्गफलोदयः

ਜੋ ਦੁਸ਼ਬੁੱਧੀ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਉਦਯ ਹੀ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 80

निबर्हणी मधौघस्य सुपुण्य परिबृंहिणीम् । कः प्राप्य काशीं दुर्मेधास्त्यजेन्मोक्षसुखप्रदाम्

ਜੋ ਮਧੁਰ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਮੋਖਸ਼-ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਾਤ੍ਰੀ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹੜਾ ਮੰਦ-ਮੇਧਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇਗਾ?

Verse 81

सत्यलोके क्व तत्सौख्यं क्व सौख्यं वैष्णवे पदे । यत्सौख्यं लभ्यते काश्यां निमेषार्धनिषेवणात्

ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਨੰਦ ਕਿੱਥੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸੁਖ ਕਿੱਥੇ? ਜੋ ਸੁਖ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧੇ ਨਿਮੇਸ਼ ਭਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 82

वाराणसीगुणगणान्निर्णीय द्रुहिणस्त्विति । व्यावृत्य मंदरगिरिं न पुनः प्रत्यगान्मुने

ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਨਿਰਣੇ ਕਰਕੇ ਧਰੂਹਿਣ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਇਉਂ ਹੀ ਹੈ!’ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਫਿਰ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਗਿਆ।

Verse 83

स्कंद उवाच । मित्रावरुणयोः पुत्र महिमानं ब्रवीमि ते । काश्यां दशाश्वमेधस्य सर्वतीर्थशिरोमणेः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ—ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ—ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 84

दशाश्वमेधिकं प्राप्य सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । यत्किंचित्क्रियते कर्म तदक्षयमिहेरितम्

ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧਿਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ—ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ—ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 85

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो दे वतार्चनम् । संध्योपास्तिस्तर्पणं च श्राद्धं पितृसमर्चनम्

ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਸਵਾਧਿਆਇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ; ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ, ਤਰਪਣ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ—ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮਰਚਨਾ।

Verse 86

दृष्ट्वा दशाश्वमेधेशं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 87

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे प्राप्य प्रतिपदं तिथिम् । दशाश्वमेधिके स्नात्वा मुच्यते जन्मपातकैः

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਨਮ-ਪਾਤਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 88

ज्येष्ठे शुक्ल द्वितीयायां स्नात्वा रुद्रसरोवरे । जन्मद्वयकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਿਤੀਆ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੋ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 89

एवं सर्वासु तिथिषु क्रमस्नायी नरोत्तमः । आशुक्लपक्षदशमि प्रतिजन्माघमुत्सृजेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਰੋਤਮ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਸਮੀ ਤੱਕ ਹਰ ਜਨਮ ਦਾ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

तिथिं दशहरां प्राप्य दशजन्माघहारिणीम् । दशाश्वमेधिके स्नातो यामीं पश्येन्न यातनाम्

ਦਸ਼ਹਰਾ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ—ਜੋ ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯਮ ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 91

लिंगं दशाश्वमेधेशं दृष्ट्वा दशहरा तिथौ । दशजन्मार्जितैः पापैस्त्यज्यते नात्र संशयः

ਦਸ਼ਹਰਾ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦਸ਼ਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 92

स्नातो दशहरायां यः पूजयेल्लिंगमुत्तमम् । भक्त्या दशाश्वमेधेशं न तं गर्भदशा स्पृशेत्

ਜੋ ਦਸ਼ਹਰਾ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ—ਦਸ਼ਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇਸ਼—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਰਭ-ਵਾਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦੀ।

Verse 93

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पक्षं रुद्रसरे नरः । कुर्वन्वै वार्षिकीं यात्रां न विघ्नैरभिभूयते

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰਸਰ ਤੇ ਪੱਖ-ਭਰ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 94

दशाश्वमेधावभृथैर्यत्फलं सम्यगाप्यते । दशाश्वमेधे तन्नूनं स्नात्वा दशहरा तिथौ

ਦਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਦਸ਼ਹਰਾ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦਸ਼ਾਸ਼੍ਵਮੇਧ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 95

स्वर्धुन्याः पश्चिमे तीरे नत्वा दशहरेश्वरम् । न दुर्दशामवाप्नोति पुमान्पुण्यतमः क्वचित्

ਸੁਰਧੁਨੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਦਸ਼ਹਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤਿ-ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਪੁਰਖ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁર્દਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 96

यत्काश्यां दक्षिणद्वारमंतर्गेहस्य कीर्त्यते । तत्र ब्रह्मेश्वरं दृष्ट्वा ब्रह्मलोके महीयते

ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਦੁਆਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

इति ब्राह्मणवेषेण वाराणस्यां महाधिया । द्रुहिणेन स्थितं तावद्यावद्विश्वेश्वरागमः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਵੇਸ਼ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਦ੍ਰੁਹਿਣ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਆਗਮਨ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 98

दिवोदासोपि राजेंद्रो वृद्धब्राह्मणरूपिणे । ब्रह्मणे कृतयज्ञाय ब्रह्मशालामकल्पयत्

ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ਵੀ, ਬੁੱਢੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ, ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਾਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

Verse 99

ब्रह्मेश्वरसमीपे तु ब्रह्मशाला मनोहरा । ब्रह्मा तत्रावसद्व्योम ब्रह्मघोषैर्निनादयन्

ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਾਲਾ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਘੋਸ਼ਾਂ ਤੇ ਵੇਦਿਕ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 100

इति ते कथितो ब्रह्मन्महिमातिमहत्तरः । दशाश्वमेधतीर्थस्य सर्वाघौघविनाशनः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ ਤੀਰਥ ਦੀ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 101

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं श्रावयित्वा तथैव च । ब्रह्मलोकमवाप्नोति श्रद्धया मानवोत्तमः

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।