Adhyaya 49

Verse 1

सूत उवाच । पाराशर्यमुने व्यास कुमारः कुंभजन्मने । यदावदत्कथामेतां तदा क्व द्रुपदात्मजा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਘੜੇ-ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀ (ਅਗਸਤ੍ਯ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਮਾਰ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਤਦੋਂ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਧੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿੱਥੇ ਸੀ?

Verse 2

व्यास उवाच । पुराणसंहितां सूत ब्रूते त्रैकालिकीं कथाम् । संदेहो नात्र कर्तव्यो यतस्तद्गोचरोखिलम्

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ—ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ—ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने पूर्वं पंचवक्त्रो हरः स्वयम् । पृथिव्यां पंचधा भूत्वा प्रादुरासीज्जगद्धितः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸੁਣ। ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਹਰ ਸਵੈੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ।

Verse 4

उमापि च जगद्धात्री द्रुपदस्य महीभुजः । यजतो वह्निकुंडाच्च प्रादुश्चक्रेति सुंदरी

ਉਮਾ ਵੀ—ਜਗਤ ਦੀ ਧਾਤ੍ਰੀ—ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਦ੍ਰੁਪਦ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 5

पंचापि पांडुतनयाः साक्षाद्रुद्रवपुर्धराः । अवतेरुरिह स्वर्गाद्दुष्टसंहारकारकाः

ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਦੁਰਜਨਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਏ।

Verse 6

नारायणोपि कृष्णत्वं प्राप्य तत्साहचर्यकृत् । उद्वृत्तवृत्तशमनः सद्वृत्तस्थितिकारकः

ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹਚਰ ਬਣਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਵਿਗੜੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ।

Verse 7

प्रतपंतः पृथिव्यां ते पार्थाश्चेरुः पृथक्पृथक् । उदयानुदयौ तस्मिन्संपदां विपदामपि

ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤੇਜਸਵੀ ਉਹ ਪਾਰਥ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਉਤ्थਾਨ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਪਤਨ ਵੀ—ਸੰਪੱਤਾ ਵੀ ਤੇ ਵਿਪੱਤਾ ਵੀ।

Verse 8

कदाचित्ते महावीरा भ्रातृव्यप्रतिपादिताम् । विपत्तिमाप्य महतीं बभूवुः काननौकसः

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ, ਵੈਰੀ ਕੁਟੁੰਬੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧੱਕੇ ਗਏ, ਵੱਡੀ ਵਿਪੱਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਬਣੇ।

Verse 9

पांचाल्यपि च तत्पत्नी पतिव्यसनतापिता । धर्मज्ञा प्राप्य तन्वंगी ब्रध्नमाराधयद्भृशम्

ਪਾਂਚਾਲੀ ਵੀ—ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਪਤੀ ਦੀ ਵਿਪੱਤਾ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਹੋਈ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਕਾਸ਼ੀ ਆ ਕੇ ਬ੍ਰਧਨ ਸੂਰਯਦੇਵ ਦੀ ਅਤਿ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 10

आराधितोथ सविता तया द्रुपदकन्यया । सदर्वी सपिधानां च स्थालिकामक्षयां ददौ

ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਧੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਿਤਾ ਸੂਰਯਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਅਕਸ਼ਯ ਸਥਾਲੀ (ਭੋਜਨ-ਪਾਤ੍ਰ), ਨਾਲ ਹੀ ਡੋਈ ਅਤੇ ਢੁੱਕਵਾਂ ਢੱਕਣ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 11

आराधयंतीं भावेन सर्वत्र शुचिमानसाम्

ਉਹ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।

Verse 12

स्थाल्यैतया महाभागे यावंतोऽन्नार्थिनो जनाः । तावंतस्तृप्तिमाप्स्यंति यावच्च त्वं न भोक्ष्यसे

‘ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਨਾਰੀ, ਇਸ ਸਥਾਲੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਲੋਕ ਅੰਨ ਮੰਗਣ ਆਉਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲੇਗੀ—ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਆਪ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦੀ।’

Verse 13

भुक्तायां त्वयि रिक्तैषा पूर्णभक्ता भविप्यति । रसवद्व्यंजननिधिरिच्छाभक्ष्यप्रदायिनी

‘ਪਰ ਜਦ ਤੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਏਂਗੀ, ਇਹ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਜਦ ਇਹ ਭਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਉੱਤਮ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਰਸਭਰੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗੀ—ਇੱਛਿਤ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।’

Verse 14

इत्थं वरस्तया लब्धः काश्यामादित्यतो मुने । अपरश्च वरो दत्तस्तस्यै देवेन भास्वता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜ) ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਵ ਭਾਸਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 15

रविरुवाच । विश्वेशाद्दक्षिणेभागे यो मां त्वत्पुरतः स्थितम् । आराधयिष्यति नरः क्षुद्बाधा तस्य नश्यति

ਰਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।’

Verse 16

अन्यश्च मे वरो दत्तो विश्वेशेन पतिव्रते । तपसा परितुष्टेन तं निशामय वच्मि ते

‘ਹੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਨੇ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।’

Verse 17

प्राग्रवे त्वां समाराध्य यो मां द्रक्ष्यति मानवः । तस्य त्वं दुःखतिमिरमपानुद निजैः करैः

‘ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੇਗਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੀਂ।’

Verse 18

अतो धर्माप्रिये नित्यं प्राप्य विश्वेश्वराद्वरम् । काशीस्थितानां जंतूनां नाशयाम्यघसंचयम्

‘ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਿਯੇ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਤੋਂ ਇਹ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।’

Verse 19

ये मामत्र भजिष्यंति मानवाः श्रद्धयान्विताः । त्वद्वरोद्यतपाणिं च तेषां दास्यामि चिंतितम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨਗੇ, ਅਤੇ ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ, ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਵੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨਗੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਹੀ ਦਿਆਂਗਾ ਜੋ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਦੇ ਹਨ।

Verse 20

भवतीं मत्समीपस्थां युधिष्ठिरपतिव्रताम् । विश्वेशाद्दक्षिणेभागे दंडपाणेः समीपतः

ਤੂੰ—ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ—ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਵੱਸੇਂਗੀ; ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੰਡਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੀਪ।

Verse 21

येर्चयिष्यंति भावेन पुरुषा वास्त्रियोपि वा । तेषां कदाचिन्नो भावि भयं प्रियवियोगजम्

ਜੋ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਿਯ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਭੈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 22

न व्याधिजं भयं क्वापि न क्षुत्तृड्दोषसंभवम् । द्रौपदीक्षणतः काश्यां तव धर्मप्रियेनघे

ਹੇ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੀਤ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰੋਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਭੈ ਨਹੀਂ ਉੱਠੇਗਾ, ਨਾਹ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਕਲੇਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 23

उवाच च प्रसन्नात्मा भास्करो द्रुपदात्मजाम्

ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਧੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 24

आदित्यस्य कथामेतां द्रौपद्याराधितस्य वै । यः श्रोष्यति नरो भक्त्या तस्यैनः क्षयमेष्यति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਵੱਲੋਂ ਆਰਾਧਿਤ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

स्कंद उव ।च । द्रौपदादित्यमाहात्म्यं संक्षेपात्कथितं मया । मयूखादित्यमाहात्म्यं शृण्विदानीं घटोद्भव

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਦ੍ਰੌਪਦਾ-ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਘਟੋਦਭਵ ਅਗਸਤ੍ਯ, ਮਯੂਖਾ-ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ।

Verse 26

पुरा पंचनदे तीर्थे त्रिषुलोकेषु विश्रुते । सहस्ररश्मिर्भगवांस्तपस्तेपे सुदारुणम्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਚਨਦ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਨੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 27

प्रतिष्ठाप्य महालिंगं गभस्तीश्वर संज्ञितम् । गौरीं च मंगला नाम्नीं भक्तमंगलदां सदा

ਉਸ ਨੇ ਗਭਸਤੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਮਹਾਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 28

दिव्यवर्षसहस्रं तु शतेन गुणितं मुने । आराधयञ्शिवं सोमं सोमार्धकृतशेखरम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ—ਉਸ ਚੰਦਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦਰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।

Verse 29

स्वरूपतस्तु तपनस्त्रिलोकीतापनक्षमः । ततोतितीव्र तपसा जज्वाल नितरां मुने

ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਸੂਰਜ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ ਸਾੜ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਤਿਅਤਿ ਤੀਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਜ੍ਵਾਲਾ ਵਾਂਗ ਦਹਕ ਉਠਿਆ।

Verse 30

मयूखैस्तत्र सवितुस्त्रैलोक्यदहनक्षमैः । ततं समस्तं तत्काले द्यावाभूम्योर्यदंतरम्

ਉੱਥੇ ਸਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ—ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਹਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅੰਤਰਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 31

वैमानिकैर्विष्णुपदे तत्यजे च गतागतम् । तीव्रे पतंगमहसि पतंगत्वभयादिव

ਵਿਸ਼్ణੁਪਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵ-ਵਿਮਾਨੀ ਵੀ ਆਪਣਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਛੱਡ ਬੈਠੇ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਸ ਤੀਖੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਪਤੰਗ ਬਣ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ।

Verse 32

मयूखा एव दृश्यंते तिर्यगूर्ध्वमधोपि च । आदित्यस्य न चादित्यो नीपपुष्पस्थितेरिव

ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ—ਆੜੇ, ਉੱਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੀ। ਆਦਿਤ੍ਯ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਪ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਲੁਕ ਜਾਵੇ।

Verse 33

तस्यवै महसां राशेस्तपोराशेस्तपोर्चिषाम् । चकंपे साध्वसात्तीव्रा त्रैलोक्यं सचराचरम्

ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਢੇਰ—ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀ ਅੱਗੀਲੀ ਜੋਤ—ਤੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ।

Verse 34

सूर्य आत्मास्य जगतो वेदेषु परिपठ्यते । स एव चेज्वालयिता को नस्त्राता भवेदिह

ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਕਹਿ ਕੇ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਹਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਸਾਡਾ ਰੱਖਿਆਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?

Verse 35

जगच्चक्षुरसौ सूर्यो जगदात्मैष भास्करः । जगद्योयन्मृतप्रायं प्रातःप्रातः प्रबोधयेत्

ਉਹ ਸੂਰਜ ਜਗਤ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ; ਇਹ ਭਾਸਕਰ ਜਗਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਜੋ ਹਰ ਸਵੇਰ, ਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

तमोंधकूपपतितमुद्यन्नेष दिनेदिने । प्रसार्य परितः पाणीन्प्राणिजातं समुद्धरेत्

ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਉਗਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ, ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਅੰਨੇ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਪ੍ਰਾਣੀ-ਜਾਤ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਹੱਥ ਫੈਲਾ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

उदितेऽत्रोदिमो नित्यमस्तं यात्यस्तमाप्नुमः । उदयेऽनुदये तस्मादस्माकं कारणं रविः

ਉਹ ਜਦ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਗਦੇ ਹਾਂ; ਉਹ ਜਦ ਅਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਅਸਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਗਣ ਅਤੇ ਨਾ ਉਗਣ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਹੀ ਸਾਡਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 38

इति व्याकुलितं विश्वं पश्यन्विश्वेश्वरः स्वयम् । विश्वत्राता वरं दातुं संजग्मे तिग्मरश्मये

ਇਉਂ ਵਿਹਲ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਆਪ—ਜਗਤ ਦਾ ਤ੍ਰਾਤਾ—ਤੀਖੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 39

मयूखमालिनं शंभुरालोक्याति सुनिश्चलम् । समाधि विस्मृतात्मानं विसिस्माय तपः प्रति

ਕਿਰਣਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਜੋ ਅਤਿ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਸਨ, ਸੂਰਜ—ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਾ ਭੁਲਾ ਬੈਠਾ—ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਉੱਤੇ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 40

उवाच च प्रसन्नात्मा श्रीकंठः प्रणतार्तिहृत् । अलं तप्त्वा वरं ब्रूहि द्युमणे महसां निधे

ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ, ਜੋ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਣਹਾਰ ਹਨ, ਬੋਲੇ: “ਬਸ ਤਪ ਕਰ ਲਿਆ—ਹੇ ਦਿਉਮਣੇ, ਤੇਜਾਂ ਦੇ ਨਿਧਾਨ, ਵਰ ਮੰਗ।”

Verse 41

निरुद्धेंद्रियवृत्तित्वाद्ब्रध्नो ध्यानसमाधिना । न जग्राह वचः शंभोर्द्वित्रिरुक्तोप्यकर्णवत्

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਰੋਕ ਕੇ ਧਿਆਨ-ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਬ੍ਰਧਨ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾ ਸਮਝੇ; ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਿਹਾ ਰਿਹਾ।

Verse 42

काष्ठीभूतं तु तं ज्ञात्वा शिवः पस्पर्श पाणिना । महातपः समुद्भूत संतापामृतवर्षिणा

ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਠ ਵਾਂਗ ਜੜ੍ਹ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ—ਜੋ ਮਹਾਤਪ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਸੰਤਾਪ ਉੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 43

तत उन्मीलयांचक्रे लोचने विश्वलोचनः । तस्योदयमिव प्राप्य प्रगे पंकजिनीवनी

ਤਦ ਵਿਸ਼੍ਵਲੋਚਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ (ਉਸ ਦੇ) ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹਵਾ ਦਿੱਤੇ—ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦਯ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਖਿੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

परिव्यपेतसंतापस्तपनः स्पर्शनाद्विभोः । अवग्रहितसस्यश्रीरुल्ललास यथांबुदात्

ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਐਸਾ ਚਮਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ-ਬੱਦਲ ਦੀ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਖਿੜ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।

Verse 45

मित्रो नेत्रातिथीकृत्य त्र्यक्षं प्रत्यक्षमग्रतः । दंडवत्प्रणनामोच्चैस्तुष्टाव च पिनाकिनम्

ਮਿਤ੍ਰ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿਥੀ ਵਾਂਗ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਡੰਡਵਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪਿਨਾਕੀਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 46

रविरुवाच । देवदेव जगतांपते विभो भर्ग भीम भव चंद्रभूषण । भूतनाथ भवभीतिहारक त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

ਰਵੀ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ! ਹੇ ਭਰਗ, ਹੇ ਭੀਮ, ਹੇ ਚੰਦਰ-ਭੂਸ਼ਣ ਭਵ! ਹੇ ਭੂਤਨਾਥ, ਸੰਸਾਰ-ਭਵ ਦੇ ਭੈ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 47

चंद्रचूडमृड धूर्जटे हर त्र्यक्ष दक्ष शततंतुशातन । शांतशाश्वत शिवापते शिव त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

ਹੇ ਚੰਦਰਚੂੜ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਡ, ਹੇ ਧੂর্জਟੀ ਜਟਾਧਾਰੀ! ਹੇ ਹਰ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ! ਹੇ ਦක්ෂ, ਸੌ ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਹੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ-ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 48

नीललोहित समीहितार्थ दहे द्व्येकलोचन विरूपलोचन । व्योमकेशपशुपाशनाशन त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

ਹੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ, ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਦਹੇ (ਦਾਹਕ), ਹੇ ਦੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਅਦਭੁਤ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਵ੍ਯੋਮਕੇਸ਼, ਪਸ਼ੂਆਂ (ਬੱਝੇ ਜੀਵਾਂ) ਦੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 49

वामदेवशितिकंठशूलभृच्चंद्रशेखर फणींद्रभूषण । कामकृत्पशुपते महेश्वर त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

ਹੇ ਵਾਮਦੇਵ, ਨੀਲਕੰਠ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ, ਫਣੀੰਦਰ-ਭੂਸ਼ਿਤ; ਹੇ ਕਾਮ-ਵਿਜੇਤਾ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿਓ।

Verse 50

त्र्यंबक त्रिपुरसूदनेश्वर त्राणकृत्त्रिनयनत्रयीमय । कालकूट दलनांतकांतक त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

ਹੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਸੰਹਾਰਕ ਈਸ਼ਵਰ, ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨੇਤਰ ਤ੍ਰਿਣੀ-ਤੱਤਵ ਹਨ; ਹੇ ਕਾਲਕੂਟ-ਵਿਸ਼ ਨਾਸਕ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿਓ।

Verse 51

शर्वरीरहितशर्वसर्वगस्वर्गमार्गसुखदापवर्गद । अंधकासुररिपो कपर्दभृत्त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

ਹੇ ਸ਼ਰਵ, ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ; ਸਰਵਗਤ; ਸਵਰਗ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਸੁਖ ਦਾ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ (ਮੋਖਸ਼) ਦਾ ਦਾਤਾ; ਹੇ ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਜਟਾਧਾਰੀ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿਓ।

Verse 52

शंकरोग्रगिरिजापते पते विश्वनाथविधिविष्णु संस्तुत । वेदवेद्यविदिताऽखिलेंगि तत्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਉਗ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਗਿਰਿਜਾ-ਪਤੀ, ਹੇ ਪਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਸਤੁਤ; ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਯੋਗ, ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਤੱਤ-ਸਾਰ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿਓ।

Verse 53

विश्वरूपपररूप वर्जितब्रह्मजिह्मरहितामृतप्रद । वाङमनोविषयदूरदूरगत्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਅਤੇ ਪਰਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਦਾਤਾ; ਬ੍ਰਹਮ-ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਕ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿਓ।

Verse 54

इत्थं परीत्य मार्तंडो मृडं देवं मृडानिकाम् । अथ तुष्टाव प्रीतात्मा शिववामार्धहारिणीम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਤੰਡ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਮ੍ਰਿਡ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਡਾਨਿਕਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਾਮ ਅਰਧ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸਹਚਰੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 55

रविरुवाच । देवि त्वदीयचरणांबुजरेणुगौरीं भालस्थलीं वहति यः प्रणतिप्रवीणः । जन्मांतरेपि रजनीकरचारुलेखा तां गौरयत्यतितरां किल तस्य पुंसः

ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਭਗਤ ਨਮਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਗੌਰੀ ਛਟਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਰੇਖਾ ਉਸ ਦੇ ਭਾਲ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚਮਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 56

श्रीमंगले सकलमंगलजन्मभूमे श्रीमंगले सकलकल्मषतूलवह्ने । श्रीमंगले सकलदानवदर्पहंत्रि श्रीमंगलेऽखिलमिदं परिपाहि विश्वम्

ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਮੰਗਲੇ, ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ! ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਮੰਗਲੇ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਰੂਈ ਵਰਗੇ ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ! ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਮੰਗਲੇ, ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਮੰਗਲੇ, ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 57

विश्वेश्वरि त्वमसि विश्वजनस्य कर्त्री त्वं पालयित्र्यसि तथा प्रलयेपिहंत्री । त्वन्नामकीर्तनसमुल्लसदच्छपुण्या स्रोतस्विनी हरति पातककूलवृक्षान्

ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਰਤ੍ਰੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਸੰਹਾਰਕ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਨਾਮ-ਕੀਰਤਨ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੰਨ-ਸਰਿਤਾ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ-ਵਨ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੜੋਂ ਉਖਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 58

मातर्भवानि भवती भवतीव्रदुःखसंभारहारिणि शरण्यमिहास्ति नान्या । धन्यास्त एव भुवनेषु त एव मान्या येषु स्फुरेत्तवशुभः करुणाकटाक्षः

ਹੇ ਮਾਤਾ ਭਵਾਨੀ! ਤੂੰ ਹੀ ਘੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ; ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਸ਼ੁਭ ਕਰੁਣਾ-ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਹਨ, ਉਹੀ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ।

Verse 59

ये त्वा स्मरंति सततं सहजप्रकाशां काशीपुरीस्थितिमतीं नतमोक्षलक्ष्मीम् । तान्संस्मरेत्स्मरहरो धृतशुद्धबुद्धीन्निर्वाणरक्षणविचक्षणपात्रभूतान्

ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸਹਜ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ, ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੋਖਸ਼-ਲਕਸ਼ਮੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮ-ਵਿਧੰਸਕ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਸਮਝ ਕੇ।

Verse 60

मातस्तवांघ्रियुगलं विमलं हृदिस्थं यस्यास्ति तस्य भुवनं सकलं करस्थम् । यो नामतेज एति मंगलगौरि नित्यं सिद्ध्यष्टकं न परिमुंचति तस्य गेहम्

ਮਾਤਾ! ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਿਰਮਲ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਧਰਿਆ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਮੰਗਲਗੌਰੀ! ਜੋ ਨਿੱਤ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

Verse 61

त्वं देवि वेदजननी प्रणवस्वरूपा गायत्र्यसि त्वमसि वै द्विजकामधेनुः । त्वं व्याहृतित्रयमिहाऽखिलकर्मसिद्ध्यै स्वाहास्वधासि सुमनः पितृतृप्तिहेतुः

ਦੇਵੀ! ਤੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈਂ, ਦਵਿਜਾਂ ਲਈ ਕਾਮਧੇਨੂ ਸਮਾਨ। ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ (ਭੂਃ ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਃ) ਹੈਂ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ; ਤੂੰ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਅਤੇ ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਹੈਂ—ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਸੁਮਨ!

Verse 62

गौरि त्वमेव शशिमौलिनि वेधसि त्वं सावित्र्यसि त्वमसि चक्रिणि चारुलक्ष्मीः । काश्यां त्वमस्यमलरूपिणि मोक्षलक्ष्मीस्त्वं मे शरण्यमिह मंगलगौरि मातः

ਹੇ ਗੌਰੀ! ਤੂੰ ਹੀ ਚੰਦ੍ਰਮੌਲੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨਾਲ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਵੇਧਸ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਨਾਲ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਦੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੁੰਦਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈਂ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ-ਰੂਪਣੀ, ਤੂੰ ਮੋਖਸ਼-ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਮੰਗਲਗੌਰੀ ਮਾਤਾ! ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਹੈਂ।

Verse 63

स्तुत्वेति तां स्मरहरार्धशरीरशोभां श्रीमंगलाष्टक महास्तवनेन भानुः । देवीं च देवमसकृत्परितः प्रणम्य तूष्णीं बभूव सविता शिवयोः पुरस्तात्

ਸਮਰਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅਰਧ-ਸ਼ਰੀਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਗਲਾਸ਼ਟਕ’ ਨਾਮਕ ਮਹਾ-ਸਤਵ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 64

देवदेव उवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते प्रसन्नोस्मि महामते । मित्रमन्नेत्रगो नित्यं प्रपश्ये तच्चराचरम्

ਦੇਵਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉੱਠ, ਉੱਠ—ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਮਤਿ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਤੇਰੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਸਾਰੇ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 65

मम मूर्तिर्भवान्सूर्य सर्वज्ञो भव सर्वगः । सर्वेषां महसां राशिः सर्वेषां सर्वकर्मवित्

“ਹੇ ਸੂਰਿਆ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਹੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈਂ। ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋ, ਸਰਵਗ ਹੋ। ਸਭ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਭੰਡਾਰ ਬਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਨਹਾਰ ਹੋ।”

Verse 66

सर्वेषां सर्वदुःखानि भक्तानां त्वं निराकुरु । त्वया नाम्नां चतुःषष्ट्या यदष्टकमुदीरितम्

“ਸਭ ਭਗਤਾਂ ਦੇ, ਸਭ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੂੰ ਦੂਰ ਕਰ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਚੌਂਸਠ ਨਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਅੱਠ ਪਦਾਂ ਵਾਲਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ…”

Verse 67

अनेन मां परिष्टुत्य नरो मद्भक्तिमाप्स्यति । अष्टकं मंगलागौर्या मंगलाष्टकसंज्ञकम्

“ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਮੰਗਲਾਗੌਰੀ ਦਾ ਅੱਠ-ਪਦੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਮੰਗਲਾਸ਼ਟਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 68

अनेन मंगलागौरीं स्तुत्वा मंगलमाप्स्यति । चतुःषष्ट्यष्टकं स्तोत्रं मंगलाष्टकमेव च

“ਇਸ ਨਾਲ ਮੰਗਲਾਗੌਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਂਸਠ-ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਅੱਠਕ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਮੰਗਲਾਸ਼ਟਕ’ ਹੈ।”

Verse 69

एतत्स्तोत्रवरं पुण्यं सर्वपातकनाशनम् । दूरदेशांतरस्थोपि जपन्नित्यं नरोत्तमः

ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੋਤਰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦੂਰ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਭੀ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਜੇ ਨਿੱਤ ਜਪੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

त्रिसंध्यं परिशुद्धात्मा काशीं प्राप्स्यति दुर्लभाम् । अनेन स्तोत्रयुग्मेन जप्तेन प्रत्यहं नृभिः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਦੋ ਸਤੋਤਰ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਲਭ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 71

ध्रुवदैनंदिनं पापं क्षालितं नात्र संशयः । न तस्य देहिनो देहे जातु चित्किल्बिषस्थितिः

ਨਿੱਤ-ਦਿਨ ਦਾ ਅਟੱਲ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧੋਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਐਸੇ ਜੀਵ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।

Verse 72

त्रिकालं योजयेन्नित्यमेतत्स्तोत्रद्वयंशुभम् । किंजप्तैर्बहुभिः स्तोत्रैश्चंचलश्रीप्रदैर्नृणाम्

ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਦੋਹਰੇ ਸਤੋਤਰ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਸਤੋਤਰ ਜਪਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੋ ਚੰਚਲ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਸ਼੍ਰੀ ਹੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ?

Verse 73

एतत्स्तोत्रद्वयं दद्यात्काश्यां नैःश्रेयसीं श्रियम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मानवैर्मोक्षकांक्षिभिः

ਇਹ ਸਤੋਤਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼੍ਰੇਯਸੀ—ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ—ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਆਕਾਂਖੀ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ।

Verse 74

एतत्स्तोत्रद्वयं जप्यं त्यक्त्वा स्तोत्राण्यनेकशः । प्रपंच आवयोरेव सर्व एष चराचरः

ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਹੋਰ ਸਤੋਤ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰ-ਅਚਰ ਜਗਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਪੰਚ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਹੈ।

Verse 75

तदावयोःस्तवादस्मान्निष्प्रपंचो जनो भवेत् । समृद्धिमाप्य महतीं पुत्रपौत्रवतीमिह

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਪੰਚ ਦੇ ਜੰਜਾਲ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾ ਕੇ—ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ—ਉੱਚ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 76

अंते निर्वाणमाप्नोति जपन्स्तोत्रमिदं नरः । अन्यच्च शृणु सप्ताश्व ग्रहराज दिवाकर

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣੋ—ਹੇ ਸੱਤ-ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਗ੍ਰਹਰਾਜ, ਹੇ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ!

Verse 77

त्वया प्रतिष्ठितं लिंगं गभस्तीश्वरसंज्ञितम् । सेवितं भक्तिभावेन सर्वसिद्धिसमर्पकम्

ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗ, ਜੋ ‘ਗਭਸਤੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਤੇ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 78

त्वया गभस्तिमालाभिश्चांपेयांबुजकांतिभिः । यदर्चित्वैश्वरं लिंगं सर्वभावेन भास्कर

ਹੇ ਭਾਸਕਰ! ਤੁਸੀਂ ਕਾਂਪੇਯਾ ਚੰਪਾ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਸਰਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 79

गभस्तीश्वर इत्याख्यां ततो लिंगमवाप्स्यति । अर्चयित्वा गभस्तीशं स्नात्वा पंचनदे नरः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਲਿੰਗ ‘ਗਭਸਤੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਗਭਸਤੀਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੰਚਨਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਤ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 80

न जातु जायते मातुर्जठरे धूतकल्मषः । इमां च मंगलागौरीं नारी वा पुरुषोपि वा

ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਪ ਧੋਏ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਗਲਾਗੌਰੀ ਦਾ ਵਰਤ/ਵਿਧਾਨ—ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ—ਦੋਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 81

चैत्रशुक्लतृतीयायामुपोषणपरायणः । महोपचारैः संपूज्य दुकूलाभरणादिभिः

ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ—ਸੁੰਦਰ ਦੁਕੂਲ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—(ਮੰਗਲਾਗੌਰੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 82

रात्रौ जागरणं कृत्वा गीतनृत्यकथादिभिः । प्रातः कुमारीः संपूज्य द्वादशाच्छादनादिभिः

ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਕਥਾ-ਪਾਠ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਢੱਕਣ/ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦਾਨ ਕਰਕੇ।

Verse 83

संभोज्यपरमान्नाद्यैर्दत्त्वान्येभ्योपि दक्षिणाम् । होमं कृत्वा विधानेन जातवेदस इत्यृचा

ਉੱਤਮ ਅੰਨ-ਪਾਨ ਆਦਿ ਨਾਲ (ਆਦਰਿਤ ਜਨਾਂ ਨੂੰ) ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ, ‘ਜਾਤਵੇਦਸ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰਿਗਵੇਦੀ ਰਿਚਾ ਦੁਆਰਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 84

अष्टोत्तरशताभिश्च तिलाज्याहुतिभिः प्रगे । एकं गोमिथुनं दत्त्वा ब्राह्मणाय कुटुंबिने

ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਤਿਲ ਅਤੇ ਘੀ ਦੀਆਂ ੧੦੮ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗੋ-ਯੁਗਲ ਦਾਨ ਕਰਕੇ (ਇਹ) ਕਰਮ ਪੂਰਨ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 85

श्रद्धया समलंकृत्य भूषणैर्द्विजदंपती । भोजयित्वा महार्हान्नैः प्रीयेतां मंगलेश्वरौ

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਖਵਾਕੇ—ਇਸ ਨਾਲ ਮੰਗਲੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਾ ਦੇਵੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 86

इति मंत्रं समुच्चार्य प्रातः कृत्वाथ पारणम् । न दुर्भगत्वमाप्नोति न दारिद्र्यं कदाचन

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਪਾਰਣ ਕਰ ਲਏ—ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 87

न वै संतानविच्छित्तिं भोगोच्छित्तिं न जातुचित् । स्त्री वैधव्यं न चाप्नोति न नायोषिद्वियोगभाक्

ਨ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨ ਕਦੇ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੈਧਵ੍ਯ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਨ ਪੁਰਖ ਪਤਨੀ-ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 88

पापानि विलयं यांति पुण्यराशिश्च लभ्यते । अपि वंध्या प्रसूयेत कृत्वैतन्मंगलाव्रतम्

ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਢੇਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਗਲਾ-ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਬਾਂਝ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੀ ਸੰਤਾਨ ਜਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 89

एतद्व्रतस्य करणात्कुरूपत्वं न जातुचित् । कुमारी विंदतेत्यंतं गुणरूपयुतं पतिम्

ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਰੂਪਤਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਅੰਤ ਤੱਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

कुमारोपि व्रतं कृत्वा विंदति स्त्रियमुत्तमाम् । संति व्रतानि बहुशो धनकामप्रदानि च

ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਤ ਹਨ ਜੋ ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਭੋਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 91

नाप्नुयुर्जातुचित्तानि मंगलाव्रततुल्यताम् । कर्तव्या चाब्दिकी यात्रा मधौ तस्यां तिथौ नरैः

ਉਹ ਹੋਰ ਵ੍ਰਤ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਂਗਲ-ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਅਤੇ ਮਧੁ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 92

सर्वविघ्नप्रशांत्यर्थं सदा काशीनिवासिभिः । अपरं द्युमणे वच्मि तव चात्र तपस्यतः

ਸਾਰੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਦ੍ਯੁਮਣੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।

Verse 93

मयूखा एव खे दृष्टा न च दृष्टं कलेवरम् । मयूखादित्य इत्याख्या ततस्ते दितिनंदन

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਕਿਰਣਾਂ ਹੀ ਦਿੱਸੀਆਂ, ਕੋਈ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਿਤੀ-ਨੰਦਨ, ‘ਮਯੂਖਾਦਿਤ੍ਯ’ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 94

त्वदर्चनान्नृणां कश्चिन्न व्याधिः प्रभविष्यति । भविष्यति न दारिद्र्यं रविवारे त्वदीक्षणात्

ਤੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਘੇਰਦਾ। ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 95

इत्थं मयूखादित्यस्य शिवो दत्त्वा बहून्वरान् । तत्रैवांतर्हितो भूतो रविस्तत्रैव तस्थिवान्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਯੂਖਾਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਅਨੇਕ ਵਰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਰਹਿਆ।

Verse 96

श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं मयूखादित्यसंश्रयम् । द्रौपदादित्यसहितं नरो न निरयं व्रजेत्

ਮਯੂਖਾਦਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਆਖਿਆਨ—ਦ੍ਰੌਪਦਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਵਰਣਨ ਸਮੇਤ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।