Adhyaya 17

Verse 1

ऋषय ऊचुः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञैर्गुरुभिर्ब्रह्मवादिभिः । नृणां कृतोपदेशानां सद्यः सिद्धिर्हि जायते

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਗੁਰੂ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤ-ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਹਨ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 2

अथान्यजनसामान्यैर्गुरुभिर्नीतिकोविदैः । नृणां कृतोपदेशानां सिद्धिर्भवति कीदृशी

ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਮ ਜਨ ਵਰਗੇ ਗੁਰੂ—ਭਾਵੇਂ ਨੀਤੀ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

Verse 3

सूत उवाच । श्रद्धैव सर्वधर्मस्य चातीव हितकारिणी । श्रद्धयैव नृणां सिद्धिर्जायते लोकयोर्द्वयोः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 4

श्रद्धया भजतः पुंसः शिलापि फलदायिनी । मूर्खोऽपि पूजितो भक्त्या गुरुर्भवति सिद्धिदः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਜਨ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਪੱਥਰ ਵੀ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਵੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

श्रद्धया पठितो मन्त्रस्त्वबद्धोपि फलप्रदः । श्रद्धया पूजितो देवो नीचस्यापि फलप्रदः

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਮੰਤ੍ਰ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੁੱਧ ਜਾਂ ਅਧੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਦੇਵਤਾ ਨੀਚ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 7

सर्वत्र संशयाविष्टः श्रद्धाहीनोऽतिचंचलः । परमार्थात्परिभ्रष्टः संसृतेर्न हि मुच्यते

ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਧਾ-ਹੀਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਪਰਮਾਰਥ ਤੋਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 8

मन्त्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भावना यत्र सिद्धिर्भवति तादृशी

ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਾ ਵਿੱਚ, ਦੈਵਜ੍ਞ (ਜੋਤਿਸ਼ੀ) ਵਿੱਚ, ਔਖਧੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ—ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਭਾਵਨਾ ਜਿੱਥੇ ਹੋਵੇ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਉੱਥੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 9

अतो भावमयं विश्वं पुण्यं पापं च भावतः । ते उभे भावहीनस्य न भवेतां कदाचन

ਇਸ ਲਈ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਭਾਵ-ਮਯ ਹੈ; ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ।

Verse 10

अत्रेदं परमाश्चर्यमाख्यानमनुवर्ण्यते । अश्रद्धा सर्वमर्त्यानां येन सद्यो निवर्तते

ਇੱਥੇ ਇਕ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਕਥਾ ਵਰਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਮਰਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਧਰਮ-ਲਾਭ ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਉੱਨਤੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 11

आसीत्पांचालराजस्य सिंहकेतुरिति श्रुतः । पुत्रः सर्वगुणोपेतः क्षात्रधर्मरतः सदा

ਪਾਂਚਾਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ‘ਸਿੰਹਕੇਤੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 12

स एकदा कतिपयैर्भृत्यैर्युक्तो महाबलः । जगाम मृगयाहेतोर्बहु सत्त्वान्वितं वनम्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁਝ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 13

तद्भृत्यः शबरः कश्चिद्विचरन्मृगयां वने । ददर्श जीर्णं स्फुटितं पतितं देवतालयम्

ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਰ ਸੇਵਕ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ, ਚਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਢਹਿ ਪਿਆ ਮੰਦਰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 14

तत्रापश्यद्भिन्नपीठं पतितं स्थंडिलोपरि । शिवलिंङ्गमृजुं सूक्ष्मं मूर्तं भाग्यमिवात्मनः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਪੀਠ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ—ਮ੍ਰਿਦੁ, ਸੁਕੰਢਾ ਤੇ ਸੁਖਮ—ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਗ੍ਯ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੂਰਤ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।

Verse 15

स समादाय वेगेन पूर्वकर्मप्रचोदितः । तस्मै संदर्शयामास राज पुत्राय धीमते

ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ—ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 16

पश्येदं रुचिरं लिंगं मया दृष्टमिह प्रभो । तदेतत्पूजयिष्यामि यथाविभवमादरात्

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਲਿੰਗ ਵੇਖੋ ਜੋ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਦਰ ਨਾਲ, ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 17

अस्य पूजाविधिं ब्रूहि यथा देवो महेश्वरः । अमंत्रज्ञैश्च मन्त्रज्ञैः प्रीतो भवति पूजितः

“ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ—ਚਾਹੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦਾਂ ਦੁਆਰਾ।”

Verse 18

इति तेन निषादेन पृष्टः पार्थिवनंदनः । प्रत्युवाच प्रहस्यैनं परिहास विचक्षणः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਹਾਸ-ਪਰਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।

Verse 19

संकल्पेन सदा कुर्यादभिषेकं नवांभसा । उपवेश्यासने शुद्धे शुभैर्गंधाक्षतैर्नवैः । वन्यैः पत्रैश्च कुसुमैर्धूपैर्दीपैश्च पूजयेत

ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਨਵੇਂ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਨਵੀਂ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅੱਖਤ ਨਾਲ, ਵਣ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਪਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 20

चिताभस्मोपहारं च प्रथमं परिकल्पयेत् । आत्मोपभोग्येनान्नेन नैवद्यं कल्पयेद्बुधः

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿਤਾ-ਭਸਮ ਦਾ ਉਪਹਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਭੋਜਨ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਰਚੇ।

Verse 21

पुनश्च धूपदीपादीनुपचारान्प्रकल्पेत् । नृत्यवादित्रगीतादीन्यथावत्परिकल्पयेत्

ਫਿਰ ਧੂਪ, ਦੀਪ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਵਾਦ੍ਯ ਅਤੇ ਗੀਤ ਆਦਿ ਦੀ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ।

Verse 22

नमस्कृत्वा तु विधिवत्प्रसादं धारयेद्बुधः । एष साधारणः प्रोक्तः शिवपूजाविधिस्तव

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਸਧਾਰਣ (ਮਿਆਰੀ) ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 23

चिताभस्मोपहारेण सद्यस्तुष्यति शंकरः

ਚਿਤਾ-ਭਸਮ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

सूत उवाच । परिहासरसेनेत्थं शासितः स्वामिनाऽमुना । स चंडकाख्यः शबरो मूर्ध्ना जग्राह तद्वचः

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹਾਸ-ਪਰਿਹਾਸ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਚੰਡਕਾ ਨਾਮਕ ਸ਼ਬਰ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਰ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੰਨ ਲਏ।

Verse 25

ततः स्वभवनं प्राप्य लिंगमूर्ति महेश्वरम् । प्रत्यहं पूजयामास चिताभस्मोपहारकृत्

ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਲਿੰਗ-ਮੂਰਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਚਿਤਾ ਦੀ ਭਸਮ ਦਾ ਉਪਹਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 26

यच्चात्मनः प्रियं वस्तु गन्धपुष्पाक्षतादिकम् । निवेद्य शंभवे नित्यमुपायुंक्त ततः स्वयम्

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ—ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਅਖੰਡ ਚੌਲ ਆਦਿ—ਉਹ ਨਿੱਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ, ਫਿਰ ਆਪ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 27

एवं महेश्वरं भक्त्या सह पत्न्याभ्यपूजयत् । शबरः सुखमासाद्य निनाय कतिचित्समाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼ਬਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਸੰਤੋਖ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ।

Verse 28

एकदा शिवपूजायै प्रवृत्तः शबरोत्तमः । न ददर्श चिताभस्म पात्रे पूरितमण्वपि

ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਤਤਪਰ ਉਸ ਸ਼ਬਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਚਿਤਾ-ਭਸਮ ਦਾ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਭਰਾਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 29

अथासौ त्वरितो दूरमन्विष्यन्परितो भ्रमन् । न लब्धवांश्चिताभस्म श्रांतो गृहमगात्पुनः

ਤਦ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੌੜਿਆ, ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਭਟਕ ਕੇ ਖੋਜਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਰ ਚਿਤਾ ਦੀ ਰਾਖ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਫਿਰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

Verse 30

तत आहूय पत्नीं स्वां शबरो वाक्यमब्रवीत् । न लब्धं मे चिताभस्म किं करोमि वद प्रिये

ਫਿਰ ਸ਼ਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਨੂੰ ਚਿਤਾ ਦੀ ਰਾਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਦੱਸ, ਪ੍ਰਿਯੇ।”

Verse 31

शिवपूजांतरायो मे जातोद्य बत पाप्मनः । पूजां विना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहे

“ਹਾਏ! ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਉਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।”

Verse 32

उपायं नात्र पश्यामि पूजोपकरणे हते । न गुरोश्च विहन्येत शासनं सकलार्थदम्

“ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ—ਜੋ ਸਭ ਅਰਥ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ—ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।”

Verse 33

इति व्याकुलितं दृष्ट्वा भर्त्तारं शबरांगना । प्रत्यभाषत मा भैस्त्वमुपायं प्रवदामि ते

ਇਉਂ ਵਿਆਕੁਲ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਬਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਡਰ ਨਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਪਾਅ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 34

इदमेव गृहं दग्ध्वा बहुकालोपबृंहितम् । अहमग्निं प्रवेक्ष्यामि चिताभस्म भवेत्ततः

ਮੈਂ ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੂਜਾ ਲਈ ਚਿਤਾ ਦੀ ਭਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕੇ।

Verse 35

शबर उवाच । धर्मार्थकाममोक्षाणां देहः परमसाधनम् । कथं त्यजसि तं देहं सुखार्थं नवयौवनम्

ਸ਼ਬਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਰੀਰ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸੁਖ ਲਈ ਇਸ ਨੌਜਵਾਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਤਿਆਗ ਰਹੇ ਹੋ?

Verse 36

अधुना त्वनपत्या त्वमभुक्तविषयासवा । भोगयोग्यमिमं देहं कथं दग्धुमिहेच्छसि

ਅਜੇ ਤੱਕ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਾਣੇ। ਤੂੰ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ?

Verse 37

शबर्युवाच । एतावदेव साफल्यं जीवितस्य च जन्मनः । परार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवार्थे किमुत स्वयम्

ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹੀ ਸਫਲਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਉੱਤਮ ਹੈ!

Verse 38

किं नु तप्तं तपो घोरं किं वा दत्तं मया पुरा । किं वार्चनं कृतं शंभोः पूर्वजन्मशतांतरे

ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਾਂ ਕੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ (ਜੋ ਅੱਜ ਇਹ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ)?

Verse 39

किं वा पुण्यं मम पितुः का वा मातुः कृतार्थता । यच्छिवार्थे समिद्धेऽग्नौ त्यजाम्येतत्कलेवरम्

ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਪੁੰਨ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥਤਾ ਮਿਲੇਗੀ, ਜੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਰਥ ਲਈ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਹੀ ਦੇਹ ਆਹੁਤੀ ਵਾਂਗ ਨਾਂ ਤਿਆਗਾਂ?

Verse 40

इत्थं स्थिरां मतिं दृष्ट्वा तस्या भक्तिं च शंकरे । तथेति दृढसंकल्पः शबरः प्रत्यपूजयत्

ਉਸ ਦੀ ਅਡੋਲ ਮਤਿ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਰ ਨੇ “ਤਥੇਤਿ” ਕਹਿ ਕੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 41

सा भर्त्तारमनुप्राप्य स्नात्वा शुचिरलंकृता । गृहमादीप्य तं वह्निं भक्त्या चक्रे प्रदक्षिणम्

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ, ਸਿੰਗਾਰਿਆ, ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਜ੍ਵਾਲਾਮਈ ਅੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ।

Verse 42

नमस्कृत्वात्मगुरवे ध्यात्वा हृदि सदाशिवम् । अग्निप्रवेशाभिमुखी कृतांजलिरिदं जगौ

ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 43

शबर्युवाच । पुष्पाणि संतु तव देव ममेंद्रियाणि धूपोऽगुरुर्वपुरिदं हृदयं प्रदीपः । प्राणा हवींषि करणानि तवाक्षताश्च पूजाफलं व्रजतु सांप्रतमेष जीवः

ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ! ਮੇਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪੁਸ਼ਪ ਹੋਣ; ਇਹ ਦੇਹ ਅਗਰੂ-ਧੂਪ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪ ਹੋਵੇ; ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਦੀਪਕ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਆਹੁਤੀਆਂ ਹੋਣ, ਮੇਰੇ ਕਰਣ ਤੇਰੇ ਅਖੰਡ ਅਕ੍ਸ਼ਤ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹੀ ਜੀਵ ਪੂਜਾ-ਫਲ ਵਜੋਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 44

वांछामि नाहमपि सर्वधनाधिपत्यं न स्वर्गभूमिमचलां न पदं विधातुः । भूयो भवामि यदि जन्मनिजन्मनि स्यां त्वत्पादपंकजलसन्मकरंदभृंगी

ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਧਨ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਅਡੋਲ ਸਵਰਗ-ਧਾਮ ਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਦੇ ਪਦ ਦੀ। ਜੇ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮਕਰੰਦ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਭੌਂਰੀ ਬਣਿਆ ਰਹਾਂ।

Verse 45

जन्मानि संतु मम देव शताधिकानि माया न मे वि शतु चित्तमबोधहेतुः । किंचित्क्षणार्धमपि ते चरणारविन्दान्नापैतु मे हृदयमीश नमोनमस्ते

ਹੇ ਦੇਵ! ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਨਮ ਵੀ ਹੋਣ, ਪਰ ਮਾਇਆ—ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੱਸੇ। ਅੱਧੇ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਰਵਿੰਦਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਈਸ਼! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 46

इति प्रसाद्य देवेशं शबरी दृढनिश्चया । विवेश ज्वलितं वह्निं भस्मसादभवत्क्षणात्

ਇਉਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਬਰੀ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ; ਅਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਸਮ ਹੋ ਗਈ।

Verse 48

अथ सस्मार पूजांते प्रसादग्रहणोचिताम् । दयितां नित्यमायांतीं प्रांजलिं विनयान्विताम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸੀ ਸੀ—ਜੋ ਨਿਤ ਆਉਂਦੀ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ, ਅਤੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ।

Verse 49

स्मृतमात्रां तदापश्यदागतां पृष्ठतः स्थिताम् । पूर्वेणावयवेनैव भक्तिनम्रां शुचिस्मिताम्

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ—ਉਹ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜੀ ਸੀ; ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮ੍ਰ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 50

तां वीक्ष्य शबरः पत्नीं पूर्ववत्प्रांजलिं स्थिताम् । भस्मावशेषितगृहं यथापूर्वमवस्थितम्

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਖੜੀ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼ਬਰ ਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰਾਖ ਦਾ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਸੀ—ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਿਸਿਆ।

Verse 51

अग्निर्दहति तेजोभिः सूर्यो दहति रश्मिभिः । राजा दहति दंडेन ब्राह्मणो मनसा दहेत्

ਅੱਗ ਆਪਣੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸਾੜਦੀ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾੜਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦੰਡ ਨਾਲ ਸਾੜਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 52

किमयं स्वप्न आहोस्वित्किं वा माया भ्रमात्मिका । इति विस्मयसंभ्रातस्तां भूयः पर्यपृच्छत

“ਕੀ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ?”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 53

अपि त्वं च कथं प्राप्ता भस्मभूतासि पावके । दग्धं च भवनं भूयः कथं पूर्व वदास्थितम्

“ਤੂੰ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ? ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਰਾਖ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਈ? ਅਤੇ ਘਰ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੁੜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਵੇਂ ਖੜਾ ਹੈ?”

Verse 54

शबर्युवाच । यदा गृहं समुद्दीप्य प्रविष्टाहं हुताशने । तदात्मानं न जानामि न पश्यामि हुताशनम्

ਸ਼ਬਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਘਰ ਭੜਕ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੂਤਾਸ਼ਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।”

Verse 55

न तापलेशोप्यासीन्मे प्रविष्टाया इवोदकम् । सुषुप्तेव क्षणार्धेन प्रबुद्धास्मि पुनः क्षणात्

ਮੈਨੂੰ ਤਾਪ ਦਾ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ ਹੋਵਾਂ। ਨੀਂਦ ਵਿਚਲੀ ਜਿਹੀ, ਅੱਧੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਜਾਗ ਪਈ, ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਚੇਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 56

तावद्भवनमद्राक्षमदग्धमिव सुस्थितम् । अधुना देवपूजांते प्रसादं लब्धुमागता

ਤਦ ਮੈਂ ਘਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਅਡਿੱਗ ਤੇ ਸੁਥਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਸੜਿਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਹੁਣ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਆਈ ਹਾਂ।

Verse 57

एवं परस्परं प्रेम्णा दंपत्योर्भाषमाणयोः । प्रादुरासीत्तयोरग्रे विमानं दिव्यमद्भुतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 58

तस्मिन्विमाने शतचन्द्रभास्वरे चत्वार ईशानुचराः पुरःसराः । हस्ते गृहीत्वाथ निषाददंपती आरोपयामासुरमुक्तविग्रहौ

ਉਸ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ—ਸੌ ਚੰਦ੍ਰਮਿਆਂ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ—ਈਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨੁਚਰ ਅੱਗੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸਾਦ ਦੰਪਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ-ਰਹਿਤ ਮਰਤ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 59

तयोर्निषाददंपत्योस्तत्क्षणादेव तद्वपुः । शिवदूतकरस्पर्शात्तत्सारूप्यमवाप ह

ਉਸੇ ਪਲ ਨਿਸਾਦ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਹ ਦੇਹ—ਸ਼ਿਵਦੂਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਰੂਪ (ਸਾਰੂਪ੍ਯ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 60

तस्माच्छ्रद्धैव सर्वेषु विधेया पुण्यकर्मसु । नीचोपि शबरः प्राप श्रद्धया योगिनां गतिम्

ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਨੀਚ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਰ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਉੱਚ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 61

किं जन्मना सकलवर्णजनोत्तमेन किं विद्यया सकलशास्त्रविचारवत्या । यस्यास्ति चेतसि सदा परमेशभक्तिः कोऽन्यस्ततस्त्रिभुवने पुरुषोस्ति धन्यः

ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜਨਮ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭਕਤੀ ਹੈ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੰਨ ਪੁਰਖ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ?