Adhyaya 49

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । अन्धकं तु निहत्याथ देवदेवो महेश्वरः । उमया सहितो रुद्रः कैलासमगमन्नगम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਰੁਦ੍ਰ—ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 2

आगताश्च ततो देवा ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । हृष्टास्तुष्टाश्च ते सर्वे प्रणेमुः पार्वतीपतिम्

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਏ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । उपाविशन्तु ते सर्वे ये केचन समागताः । निहतो दानवो ह्येष गीर्वाणार्थे पितामह

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਬੈਠ ਜਾਣ। ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਇਹ ਦਾਨਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 4

रक्तेन तस्य मे शूलं निर्मलं नैव जायते । शुभव्रततपोजप्यरतो ब्रह्मन्मया हतः

ਉਸ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 5

कर्तुमिच्छाम्यहं सम्यक्तीर्थयानं चतुर्मुख । आगच्छन्तु मया सार्द्धं ये यूयमिह संगताः

ਹੇ ਚਾਰ ਮੁਖ ਵਾਲੇ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਮੈਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲੋ।

Verse 6

इत्युक्त्वा देवदेवेशः प्रभासं प्रतिनिर्ययौ । प्रभासाद्यानि तीर्थानि गङ्गासागरमध्यतः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਭਾਸ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 7

अवगाह्यापि सर्वाणि नैर्मल्यं नाभवन्नृप । नर्मदायां ततो गत्वा देवो देवैः समन्वितः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੱਥਾਪਿ ਨਿਰਮਲਤਾ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਈ। ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਵੱਲ ਗਏ।

Verse 8

उत्तरं दक्षिणं कूलमवागाहत्प्रियव्रतः । गतस्तु दक्षिणे कूले पर्वते भृगुसंज्ञितम्

ਉੱਤਰ ਤੇ ਦੱਖਣ ਦੋਵੇਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਅਵਗਾਹਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 9

तत्र स्थित्वा महादेवो देवैः सह महीपते । भ्रान्त्वा भ्रान्त्वा चिरं श्रान्तो निर्विण्णो निषसाद ह

ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਦੇਵ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਵਾਰੰ ਵਾਰ ਭਟਕਦੇ ਭਟਕਦੇ, ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਥੱਕੇ ਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬੈਠ ਗਏ।

Verse 10

मनोहारि यतः स्थानं सर्वेषां वै दिवौकसाम् । तीर्थं विशिष्टं तन्मत्वा स्थितो देवो महेश्वरः

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਥਾਨ ਸਾਰੇ ਦਿਵੌਕਸਾਂ ਲਈ ਮਨੋਹਰ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੀਰਥ ਜਾਣ ਕੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਏ।

Verse 11

गिरिं विव्याध शूलेन भिन्नं तेन रसातलम् । निर्मलं चाभवच्छूलं न लेपो दृश्यते क्वचित्

ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਭੇਦ ਕੇ ਰਸਾਤਲ ਤੱਕ ਚਿਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਿਰਮਲ ਹੀ ਰਿਹਾ—ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੈਲ ਦਾ ਲੇਪ ਦਿਸਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 12

देवैराह्वानिता तत्र महापुण्या च भारती । पर्वतान्निःसृता तत्र महापुण्या सरस्वती

ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਨਾਲ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਨਿਕਲ ਪਈ।

Verse 13

द्वितीयः सङ्गमस्तत्र यथा वेण्यां सितासितः । तत्र ब्रह्मा स्वयं देवो ब्रह्मेशं लिङ्गमुत्तमम्

ਉੱਥੇ ਦੂਜਾ ਸੰਗਮ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਵੇਣੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਕਾਲੀ ਧਾਰਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਓਥੇ ਹੀ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ‘ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 14

संस्थापयामास पुण्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तस्य याम्ये दिशो भागे स्वयं देवो जनार्दनः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਣ੍ਯਮਈ, ਸਭ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਵੈੰ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 15

तिष्ठते च सदा तत्र विष्णुपादाग्रसंस्थिता । अम्भसो न भवेन्मार्गः कुण्डमध्यस्थितस्य च

ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੁੰਡ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 16

शूलाग्रेण कृता रेखा ततस्तोयं वहेन्नृप । तत्तोयं च गतं तत्र यत्र रेवा महानदी

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੇਖਾ-ਨਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨਦੀ ਰੇਵਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 17

जललिङ्गं महापुण्यं चकतीर्थं नृपोत्तम । शूलभेदे च देवेशः स्नानं कुर्याद्यथाविधि

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਜਲ-ਲਿੰਗ ਮਹਾ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ—ਇਹ ਚਕਤੀਰਥ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 18

आत्मानं मन्यते शुद्धं न किंचित्कल्मषं कृतम् । तस्यैवोत्तरकाष्ठायां देवदेवो जगद्गुरुः

ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਦੇ ਕੀਤਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ-ਗੁਰੂ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 19

आत्मना देवदेवेशः शूलपाणिः प्रतिष्ठितः । सर्वतीर्थेषु तत्तीर्थं सर्वदेवमयं परम्

ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ। ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਤੀਰਥ ਪਰਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ ਹੈ।

Verse 20

सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तत्र तीर्थे प्रतिष्ठाप्य देवदेवं जगद्गुरुः

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ, ਸਰਵਥਾ ਪੁੰਨਮਯ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 21

रक्षापालांस्ततो मुक्त्वा शतं साष्टविनायकान् । क्षेत्रपालाः शतं साष्टं तद्रक्षन्ति प्रयत्नतः

ਫਿਰ ਰਖਿਆ-ਪਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ—ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਿਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ—ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਖੇਤਰਪਾਲ ਵੀ ਉਸ ਧਾਮ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਾਵਧਾਨੀ ਪੂਰਵਕ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

विघ्नास्तस्योपजायन्ते यस्तत्र स्थातुमिच्छति । केचित्कुटुम्बात्ततासु व्याग्राः केचित्कृषीषु च

ਜੋ ਉੱਥੇ ਟਿਕਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਲਈ ਵਿਘਨ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਟੁੰਬ ਵੱਲੋਂ ਕਲੇਸ਼, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਰਿਆ-ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਘਾਂ ਵਰਗਾ ਡਰ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 23

केचित्सभां प्रकुर्वन्ति केचिद्द्रव्यार्जने रताः । परोक्षवादं कुर्वन्ति केऽपि हिंसारताः सदा

ਕਈ ਸਭਾਵਾਂ ਤੇ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਰੋਖ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਦਾ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 24

परदाररताः केचित्केचिद्वृत्तिविहिंसकाः । अन्ये केचिद्वदन्त्येवं कथं तीर्थेषु गम्यते

ਕਈ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੀਵਿਕਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ‘ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੈ?’

Verse 25

क्षुधया पीड्यते भार्या पुत्रभृत्यादयस्तदा । मोहजालेषु योज्यन्ते एवं देवगणैर्नराः

ਤਦੋਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਨੌਕਰ ਆਦਿ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ (ਰੋਕ ਵਜੋਂ) ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 26

पापाचाराश्च ये मर्त्याः स्नानं तेषां न जायते । संरक्षन्ति च तत्तीर्थं देवभृत्यगणाः सदा

ਜੋ ਮਰਤਯ ਪਾਪਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ। ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਗਣ ਸਦਾ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 27

धन्याः पुण्याश्च ये मर्त्यास्तेषां स्नानं प्रजायते । सरस्वत्या भोगवत्या देवनद्या विशेषतः

ਧੰਨ ਤੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਮਰਤਿਆਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ, ਭੋਗਵਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਨਦੀ ਵਿੱਚ।

Verse 28

अयं तु सङ्गमः पुण्यो यथा वेण्यां सितासितः । दृष्ट्वा तीर्थं तु ते सर्वे गीर्वाणा हृष्टचेतसः

ਇਹ ਸੰਗਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜੂੜੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗੀਰਵਾਣ ਦੇਵ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 29

देवस्य सन्निधौ भूत्वा वर्णयामासुरुत्तमम् । इदं तीर्थं तु देवेश गयातीर्थेन ते समम्

ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਇਹ ਤੀਰਥ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਯਾ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।”

Verse 30

गुह्याद्गुह्यतमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । शूलपाणिः समभ्यर्च्य इन्द्राद्यैरप्सरोगणैः

ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਇਹ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਉੱਥੇ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 31

यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्दिक्पालैर्लोकपैरपि । नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः सर्वैश्चापि सुरासुरैः

ਯਕਸ਼ਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਪਾਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ; ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ—ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਉੱਥੇ (ਉਸ ਦੀ) ਸੇਵਾ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 32

पूज्यमानो गणैः सर्वैः सिद्धैर्नागैर्महेश्वरः । देवेन भेदितं तत्र शूलाग्रेण नराधिप

ਜਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਭ ਗਣਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 33

त्रिधा यत्रेक्ष्यतेऽद्यापि ह्यावर्तः सुरपूरितः । कुण्डत्रयं नरव्याघ्र महत्कलकलान्वितम्

ਉਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਭਵਰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਦੇਵ-ਸੰਨਿਧੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਨਰ-ਵਿਆਘ੍ਰ, ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਕੋਲਾਹਲ ਭਰੇ ਰੌਲੇ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ।

Verse 34

सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तत्र तीर्थे तु यः स्नाति उपवासपरायणः

ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਜੋ ਉਥੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਪਵਾਸ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

दीक्षामन्त्रविहीनोऽपि मुच्यते चाब्दिकादघात् । ये पुनर्विधिवत्स्नान्ति मन्त्रैः पञ्चभिरेव च

ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 36

वेदोक्तैः पञ्चभिर्मन्त्रैः सहिरण्यघटैः शुभैः । अक्षरैर्दशभिश्चैव षड्भिर्वा त्रिभिरेव वा

ਵੇਦ-ਵਿਹਿਤ ਪੰਜ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਦਸ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਾਂ ਛੇ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ (ਇਹ ਕਰਮ) ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

पृथग्भूतैर्द्विजातीनां तीर्थे कार्यं नराधिप । ब्रह्मक्षत्रविशां वापि स्त्रीशूद्राणां तथैव च

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ਯ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਲਈ ਵੀ।

Verse 38

पुरुषाणां त्रयीं ध्यात्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि । दशाक्षरेण मन्त्रेण ये पिबन्ति जलं नराः

ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਤ੍ਰੈਈ ਵੇਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਰ ਦਸ਼ਾਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਲ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮਸੰਮਤ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

ते गच्छन्ति परं लोकं यत्र देवो महेश्वरः । केदारे च यथा पीतं रुद्रकुण्डे तथैव च

ਉਹ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 40

पञ्चरेफसमायुक्तं क्षकारं सुरपूजितम् । ओङ्कारेण समायुक्तमेतद्वेद्यं प्रकीर्तितम्

ਪੰਜ ‘ਰ’ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ‘ਕ੍ਸ਼’ ਅੱਖਰ, ਜੋ ਓਂਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ—ਇਹੀ ਜਾਣਨਯੋਗ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 41

यस्तत्र कुरुते स्नानं विधियुक्तो जितेन्द्रियः । तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः

ਜੋ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀਯੁਕਤ, ਜਿਤੇੰਦ੍ਰਿਯ ਹੋ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ (ਜਲਾਂਜਲੀ) ਦੇਵੇ।

Verse 42

कुलानां तारयेद्विंशं दशपूर्वान्दशापरान् । गयादिपञ्चस्थानेषु यः श्राद्धं कुरुते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਯਾ ਆਦਿ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ—ਦਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਦਸ ਬਾਅਦ—ਦਾ ਉਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

स तत्र फलमाप्नोति शूलभेदे न संशयः । यस्तत्र विधिना युक्तो दद्याद्दानानि भक्तितः

ਉਹ ਉੱਥੇ ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੁੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

तुदक्षयं फलं तत्र सुकृतं दुष्कृतं तथा । गयाशिरो यथा पुण्यं पितृकार्येषु सर्वदा

ਉੱਥੇ ਫਲ ਅਖੰਡ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਜੋਂ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਗਯਾਸ਼ਿਰਸ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ।

Verse 45

शूलभेदं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः । भक्त्या ददाति यस्तत्र काञ्चनं गां महीं तिलान्

ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ—ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਆਦਿ ਨਾਲ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੋਨਾ, ਗਾਂ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

आसनोपानहौ शय्यां वराश्वान् क्षत्रियस्तथा । वस्त्रयुग्मं च धान्यं च गृहं पूर्णं प्रयत्नतः

ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਸਨ, ਜੁੱਤੀ, ਸ਼ਯਿਆ, ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ, ਅਤੇ ਇਕ ਕਸ਼ਤਰੀਯ ਸੇਵਕ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਨਾਲ ਹੀ ਜੋੜਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਿਆ ਘਰ ਵੀ।

Verse 47

सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्यात्कृष्टां चैव वसुंधराम् । दानान्येतानि यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे

ਜੂਆ ਤੇ ਹਾਰਨੈਸ ਸਮੇਤ, ਹਲ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਜੋ ਇਹ ਦਾਨ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 48

श्रोत्रिये कुलसम्पन्ने शुचिष्मति जितेन्द्रिये । श्रुताध्ययनसम्पन्ने दम्भहीने क्रियान्विते । त्रयोदशाहःस्वेकैकं त्रयोदशगुणं भवेत्

ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ—ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਦੰਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਧਰਮਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ—ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹਰ ਦਾਨ ਤੇਰਾਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।