
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮੁਨੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵਾਰ‑ਵਾਰ ਵੇਖੀਆਂ ਯੁਗ‑ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਸੁੱਕਾ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਦਰਿਆ‑ਸਰੋਵਰਾਂ ਦਾ ਸੁੱਕ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੁਰਾਣਿਕ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰ‑ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੰਭੂ → ਵਾਯੂ → ਸਕੰਦ → ਵਸਿਸ਼ਠ → ਪਰਾਸ਼ਰ → ਜਾਤੂਕਰਣ੍ਯ → ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ—ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣ‑ਸ਼੍ਰਵਣ ਜਨਮ‑ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਜਗਤ ਸੜ ਕੇ ਇਕੋ ਮਹਾਸਾਗਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਿਆਂ ਉਹ ਆਦਿ ਤੇਜੋਮਯ ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋਰ ਮਨੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਸਮੇਤ ਗਮਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਡਰ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕ ਮਹਾਨ ਮੱਛੀ‑ਰੂਪ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਰਿਆ ਵਰਗੀ ਅਦਭੁਤ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ‘ਅਬਲਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਾਨਿਧਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਨੌਕਾ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮਨੂ ਨਾਲ ਨੌਕਾ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ੈਵ ਸਤੋਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ, ਵਾਮਦੇਵ, ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗਤ‑ਕਾਰਣ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਨਿਤ੍ਯਤਾ ਵਿਚ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸ਼੍ਰਵਣ ਹੀ ਸ਼ਰਣ ਹਨ।
Verse 1
युधिष्ठिर उवाच । सप्तकल्पक्षया घोरास्त्वया दृष्टा महामुने । न चापीहास्ति भगवन्दीर्घायुरिह कश्चन
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਤੂੰ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਖੇ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦਿਰਘਾਯੂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
Verse 2
त्वया ह्येकार्णवे सुप्तः पद्मनाभः सुरारिहा । दृष्टः सहस्रचरणः सहस्रनयनोदरः
ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਮਹਾਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਪਦਮਨਾਭ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਹਜ਼ਾਰ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦੇਹ ਵਾਲਾ।
Verse 3
। अध्याय
ਅਧਿਆਇ — (ਪਾਠ-ਚਿੰਨ੍ਹ) “ਅਧਿਆਇ”।
Verse 4
किं त्वयाश्चर्यभूतं हि दृष्टं च भ्रमतानघ । एतदाचक्ष्व भगवन्परं कौतूहलं हि मे
ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਭਟਕਦਿਆਂ ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਵੇਖੀ? ਹੇ ਭਗਵਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਰਮ ਹੈ।
Verse 5
सम्प्राप्ते च महाघोरे युगस्यान्ते महाक्षये । अनावृष्टिहते लोके पुरा वर्षशताधिके
ਜਦ ਯੁਗ ਦਾ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ—ਮਹਾ-ਪ੍ਰਲਯ—ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁੱਕੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 6
औषधीनां क्षये घोरे देवदानववर्जिते । निर्वीर्ये निर्वषट्कारे कलिना दूषिते भृशम्
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਦੇਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਬਲ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ‘ਵਸ਼ਟ’ ਕਰਮ ਰੁਕ ਗਏ—ਜਦ ਕਲੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—
Verse 7
सरित्सरस्तडागेषु पल्वलोपवनेषु च । संशुष्केषु तदा ब्रह्मन्निराकारे युगक्षये
ਜਦੋਂ ਨਦੀਆਂ, ਸਰੋਵਰ, ਤਲਾਬ, ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਉਪਵਨ ਸਭ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਤਦ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਯੁਗ ਦੇ ਅਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਅੰਤ ਵੇਲੇ।
Verse 8
जनं प्राप्ते महर्लोके ब्रह्मक्षत्रविशादयः । ऋषयश्च महात्मानो दिव्यतेजःसमन्विताः
ਜਦ ਲੋਕ ਮਹਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਉਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।
Verse 9
स्थितानि कानि भूतानि गतान्येव महामुने । एतत्सर्वं महाभाग कथयस्व पृथक्पृथक्
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਕਿਹੜੇ ਜੀਵ ਅਜੇ ਟਿਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਚਲੇ ਗਏ? ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
Verse 10
भूतानि कानि विप्रेन्द्र कथं सिद्धिमवाप्नुयात् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्राणां काले प्राप्ते सुदारुणे
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਜੀਵ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲਈ ਵੀ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ?
Verse 11
एवमुक्तस्ततः सोऽथ धर्मराजेन धीमता । मार्कण्डः प्रत्युवाचेदमृषिसंघैः समावृतः
ਧਰਮਰਾਜ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
Verse 12
श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे त्वया सह नरेश्वर । महत्पुराणं पूर्वोक्तं शंभुना वायुदैवते
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਸਮੇਤ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਣਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਯੁ ਦੇਵ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ।
Verse 13
वायोः सकाशात्स्कन्देन श्रुतमेतत्पुरातनम् । वसिष्ठः श्रुतवांस्तस्मात्पराशरस्ततः परम्
ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਣ ਵਾਯੁ ਦੇਵ ਤੋਂ ਸਕੰਦ ਨੇ ਸੁਣਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਅਗੇ ਸੁਣਿਆ।
Verse 14
तस्माच्च जातूकर्ण्येन तस्माच्चैव महर्षिभिः । एवं परम्पराप्रोक्तं शतसंख्यैर्द्विजोत्तमैः
ਉਸ ਤੋਂ ਜਾਤੂਕਰਣ੍ਯ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਫਿਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
Verse 15
संहिता शतसाहस्री पुरोक्ता शंभुना किल । आलोड्य सर्वशास्त्राणि वदार्थं तत्त्वतः पुरा
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਹੀ ਉਚਾਰੀ। ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Verse 16
युगरूपेण सा पश्चाच्चतुर्धा विनियोजिता । मदप्रज्ञानुसारेण नराणां तु महर्षिभिः
ਫਿਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰਥਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 17
आराध्य पशुभर्तारं मया पूर्वं महेश्वरम् । पुराणं श्रुतमेतद्धि तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਘਾਟ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਂਗਾ।
Verse 18
यच्छ्रुत्वा मुच्यते जन्तुः सर्वपापैर्नरेश्वर । मानसैः कर्मजैश्चैव सप्तजन्मसु संचितैः
ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮਨ ਦੇ ਵੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਵੀ—ਜੋ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।
Verse 19
सप्तकल्पक्षया घोरा मया दृष्टाः पुनःपुनः । प्रसादाद्देवदेवस्य विष्णोश्च परमेष्ठिनः
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਲਯਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
Verse 20
द्वादशादित्यनिर्दग्धे जगत्येकार्णवीकृते । श्रान्तोऽहं विभ्रमंस्तत्र तरन्बाहुभिरर्णवम्
ਜਦੋਂ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਮਹਾਸਾਗਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉੱਥੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਤੈਰ ਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਲਯ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ।
Verse 21
अथाहं सलिले राजन्नादित्यसमरूपिणम् । पुरा पुरुषमद्राक्षमनादिनिधनं प्रभुम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਜੋ ਨਾ ਆਰੰਭ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ।
Verse 22
शृङ्गं चैवाद्रिराजस्य भासयन्तं दिशो दश । द्वितीयोऽन्यो मनुर्दृष्टः पुत्रपौत्रसमन्वितः
ਮੈਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵੀ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੀ।
Verse 23
अगाधे भ्रमते सोऽपि तमोभूते महार्णवे । अविश्रमन्मुहूर्तं तु चक्रारूढ इव भ्रमन्
ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਅਥਾਹ, ਅੰਧਕਾਰ-ਭਰੇ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਭਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Verse 24
अथाहं भयादुद्विग्नस्तरन्बाहुभिरर्णवम् । तत्रस्थोऽहं महामत्स्यमपश्यं मदसंयुतम्
ਫਿਰ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤਰਣ ਲੱਗਾ; ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੱਛੀ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਅਤਿਸ਼ਯ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 25
ततोऽब्रवीत्स मां दृष्ट्वा एह्येहीति च भारत । परं प्रधानः सर्वेषां मत्स्यरूपो महेश्वरः
ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਆ, ਆ!’ ਹੇ ਭਾਰਤ। ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਮੱਛੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਸੀ।
Verse 26
ततोऽहं त्वरया गत्वा तन्मुखे मनुजेश्वर । सुश्रान्तो विगतज्ञानः परं निर्वेदमागतः
ਤਦ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਨੁਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਬਹੁਤ ਥੱਕਿਆ, ਬੁੱਧੀ ਭਟਕੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਗਹਿਰੇ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
Verse 27
ततोऽद्राक्षं समुद्रान्ते महदावर्तसंकुलाम् । उद्यत्तरंगसलिलां फेनपुञ्जाट्टहासिनीम्
ਫਿਰ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਧਾਰਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਭਵਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਜਲ ਉੱਚੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਠਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਝੱਗ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਚੀ ਹਾਸੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।
Verse 28
नदीं कामगमां पुण्यां झषमीनसमाकुलाम् । नद्यास्तस्यास्तु मध्यस्था प्रमदा कामरूपिणी
ਮੈਂ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਵੇਖੀ ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਗਦੀ ਸੀ, ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਕੁਮਾਰੀ ਖੜੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਨਚਾਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਸੀ।
Verse 29
नीलोत्पलदलश्यामा महत्प्रक्षोभवाहिनी । दिव्यहाटकचित्राङ्गी कनकोज्ज्वलशोभिता
ਉਹ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਰਗੀ ਸਾਂਵਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਸੀ। ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਵਰਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਅਦਭੁਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਦਿਪਦੀ ਸੀ।
Verse 30
द्वाभ्यां संगृह्य जानुभ्यां महत्पोतं व्यवस्थिता । तां मनुः प्रत्युवाचेदं का त्वं दिव्यवराङ्गने
ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਜਕੜ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਰਹੀ। ਤਦ ਮਨੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?”
Verse 31
तिष्ठसे केन कार्येण त्वमत्र सुरसुन्दरि । सुरासुरगणे नष्टे भ्रमसे लीलयार्णवे
“ਹੇ ਸੁਰ-ਸੁੰਦਰੀ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਖੜੀ ਹੈਂ? ਜਦ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਿਉਂ ਭਟਕਦੀ ਹੈਂ?”
Verse 32
सरितः सागराः शैलाः क्षयं प्राप्ता ह्यनेकशः । त्वमेका तु कथं साध्वि तिष्ठसे कारणं महत् । श्रोतुमिच्छाम्यहं देवि कथयस्व ह्यशेषतः
ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਪਹਾੜ—ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ—ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਤੂੰ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕੀ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਸਾਧਵੀ? ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਕਾਰਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ।
Verse 33
अबलोवाच । ईश्वराङ्गसमुद्भूता ह्यमृतानाम विश्रुता । सरित्पापहरा पुण्या मामाश्रित्य भयं कुतः
ਅਬਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੀ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਹਾਂ ਜੋ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਭੈ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 34
साहं पोतमिमं तुभ्यं गृहीत्वा ह्यागता द्विज । न ह्यस्य पोतस्य क्षयो यत्र तिष्ठति शंकरः
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੈਂ ਇਹ ਨੌਕਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ। ਇਸ ਨੌਕੇ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਟਿਕਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 35
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । मनुना सह राजेन्द्र पोतारूढो ह्यहं तदा
ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਮਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੌਕੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
Verse 36
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणम्य शिरसा विभुम् । व्यापिनं परमेशानमस्तौषमभयप्रदम्
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ ਈਸ਼ਾਨ—ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲੇ—ਉਸ ਦੀ ਮੈਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 37
सद्योजाताय देवाय वामदेवाय वै नमः । भवे भवे नमस्तुभ्यं भक्तिगम्याय ते नमः
ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਵਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਭੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 38
भूर्भुवाय नमस्तुभ्यं रामज्येष्ठाय वै नमः । नमस्ते भद्रकालाय कलिरूपाय वै नमः
ਭੂਰਭੁਵ ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਰਾਮਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਦ੍ਰਕਾਲ ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਾਲੀ (ਸਮਾਂ) ਦੇ ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਭੀ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 39
अचिन्त्याव्यक्तरूपाय महादेवाय धामने । विद्महे देवदेवाय तन्नो रुद्र नमोनमः
ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਦੇਵ—ਸਰਵੋਚ ਧਾਮ—ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਰੰ ਵਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।
Verse 40
जगत्सृष्टिविनाशानां कारणाय नमोनमः । एवं स्तुतो महादेवः पूर्वं सृष्टया मयानघ
ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਵਾਰੰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵੇਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Verse 41
प्रसन्नो मावदत्पश्चाद्वरं वरय सुव्रत
ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ (ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਵਾਲੇ)!”