Adhyaya 21

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । श्रुतं मे विविधाश्चर्यं त्वत्प्रसादाद्द्विजोत्तम । भूयश्च श्रोतुमिच्छामि तन्मे कथय सुव्रत

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੈਨੂੰ ਕਥਾ ਸੁਣਾ।

Verse 2

कथमेषा नदी पुण्या सर्वनदीषु चोत्तमा । नर्मदा नाम विख्याता भूयो मे कथयानघ

ਇਹ ਨਦੀ ਕਿਵੇਂ ਇੰਨੀ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹੈ—ਜੋ ‘ਨਰਮਦਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ? ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी । तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਰਮਦਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ—ਅਚਲ ਤੇ ਚਲ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ—ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 4

नर्मदायास्तु माहात्म्यं यत्पूर्वेण मया श्रुतम् । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜੋ ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 5

गङ्गा कनखले पुण्या कुरुक्षेत्रे सरस्वती । ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा

ਕਨਖਲ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਪਰ ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਰਣ੍ਯ, ਨਰਮਦਾ ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਵਨ ਹੈ।

Verse 6

त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्ताहेन तु यामुनम् । सद्यः पुनाति गाङ्गेयं दर्शनादेव नार्मदम्

ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਜਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ। ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਤੁਰੰਤ ਪਾਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਨਰਮਦਾ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 7

कलिङ्गदेशात्पश्चार्धे पर्वतेऽमरकण्टके । पुण्या च त्रिषु लोकेषु रमणीया पदे पदे

ਕਲਿੰਗ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਮਰਕੰਟਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਬਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹੈ।

Verse 8

तत्र देवाश्च गन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । तपस्तप्त्वा महाराज सिद्धिं परमिकां गताः

ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਤਪ-ਧਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ—ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 9

तत्र स्नात्वा नरो राजन्नियमस्थो जितेन्द्रियः । उपोष्य रजनीमेकां कुलानां तारयेच्छतम्

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ, ਇਕ ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦੇਵੇ।

Verse 10

सिद्धिक्षेत्रं परं तात पर्वतो ह्यमरंकटः । सर्वदेवाश्रितो यस्मादृषिभिः परिसेवितः

ਹੇ ਤਾਤ! ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਪਰਮ ਸਿੱਧਿਕਸ਼ੇਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਇੱਥੇ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 11

सिद्धविद्याधरा भूतगन्धर्वाः स्थानमुत्तमम् । दृश्यादृश्याश्च राजेन्द्र सेवन्ते सिद्धिकाङ्क्षिणः

ਸਿੱਧ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ! ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਜੀਵ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

अहं च परमं स्थानं ततः प्रभृति संश्रितः । अत्र प्रणवरूपो वै स्थाने तिष्ठत्युमापतिः

ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਪਰਮ ਧਾਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਮਾਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

Verse 13

श्रीकण्ठः सगणः सर्वभूतसङ्घैर्निषेवितः । अस्माद्गिरिवराद्भूप वक्ष्ये तीर्थस्य विस्तरम्

ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਭੂਤ-ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹਨ। ਹੇ ਭੂਪ! ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 14

यानि सन्तीह तीर्थानि पुण्यानि नृपसत्तम । यानि यानीह तीर्थानि नर्मदायास्तटद्वये

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ! ਇੱਥੇ ਜੋ ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁੰਨ-ਦਾਇਕ—ਅਤੇ ਜੋ ਜੋ ਤੀਰਥ ਇੱਥੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਨ…

Verse 15

न तेषां विस्तरं वक्तुं शक्तो ब्रह्मापि भूपते । योजनानां शतं साग्रं श्रूयते सरिदुत्तमा

ਹੇ ਭੂਪਤੇ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਕਰਨ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ। ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਹ ਨਦੀ ਸੌ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੈ।

Verse 16

विस्तरेण तु राजेन्द्र अर्धयोजनमायता । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च

ਪਰ ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ! ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਵੀ ਹਨ।

Verse 17

पर्वतादुदधिं यावदुभे कूले न संशयः

ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ—ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ।

Verse 18

सप्तषष्टिसहस्राणि सप्तषष्टिशतानि च । सप्तषष्टिस्तथा कोट्यो वायुस्तीर्थानि चाब्रवीत्

ਸੜਸਠ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਸੜਸਠ ਸੌ ਵੀ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਸਠ ਕਰੋੜ—ਇਉਂ ਵਾਯੂ ਦੇਵ ਨੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ।

Verse 19

परं कृतयुगे तानि यान्ति प्रत्यक्षतां नृप । पश्यन्ति मानवाः सर्वे सततं धर्मबुद्धयः

ਪਰ ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ (ਤੀਰਥ) ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਯੁਕਤ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

Verse 20

यथायथा कलिर्घोरो वर्तते दारुणो नृप । तथातथाल्पतां यान्ति हीनसत्त्वा यतो नराः

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਭਿਆਨਕ ਕਲੀਯੁਗ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ—ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੱਤਵ ਘਟਣ ਕਰਕੇ—ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਊਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 21

अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਿਰਲੇਖ-ਸੂਚਨਾ)।

Verse 22

श्रेष्ठं दारुवनं तत्र चरुकासंगमः शुभः । उत्तरे नर्मदायास्तु चरुकेश्वरमुत्तमम्

ਉੱਥੇ ਅਤਿ-ਉੱਤਮ ਦਾਰੁਵਨ ਹੈ ਅਤੇ ਚਰੁਕਾ-ਸੰਗਮ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਚਰੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਰਮ ਉੱਚਾ ਧਾਮ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 23

दारुकेश्वरतीर्थं च व्यतीपातेश्वरं तथा । पातालेश्वरतीर्थं च कोटियज्ञं तथैव च

ਉੱਥੇ ਦਾਰੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਤੀਪਾਤੇਸ਼ਵਰ; ਪਾਤਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਟਿਯਜ੍ਞ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਭੀ।

Verse 24

इति चैवोत्तरे कूले रेवाया नृपसत्तम । अमरेश्वरपार्श्वे च लिङ्गान्यष्टोत्तरं शतम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੀ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰੇਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅੱਠੋਤਰ ਸੌ (੧੦੮) ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।

Verse 25

वरुणेश्वरमुख्यानि सर्वपापहराणि च

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਾਮ ਹਰ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 26

मान्धातृपुरपार्श्वे च सिद्धेश्वरयमेश्वरौ । ओङ्कारात्पूर्वभागे च केदारं तीर्थमुत्तमम्

ਮਾਂਧਾਤ੍ਰੀ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਧਾਮ ਹਨ। ਅਤੇ ਓਂਕਾਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੇਦਾਰ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 27

तत्समीपे महाराज स्वर्गद्वारमघापहम् । नाम्ना ब्रह्मेश्वरं पुण्यं सप्तसारस्वतं पुरः

ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਵਰਗਦ੍ਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ; ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਪਤਸਾਰਸਵਤ ਹੈ।

Verse 28

रुद्राष्टकं च सावित्रं सोमतीर्थं तथैव च । एतानि दक्षिणे तीरे रेवाया भरतर्षभ

ਰੁਦ੍ਰਾਸ਼ਟਕ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮਤੀਰਥ—ਇਹ ਸਭ ਰੇਵਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 29

अस्मिंस्तु पर्वते तात रुद्राणां कोटयः स्थिताः । स्नानैस्तुष्टिर्भवेत्तेषां गन्धमाल्यानुलेपनैः

ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਲੇਪ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 30

प्रीतास्तेऽपि भवन्त्यत्र रुद्रा राजन्न संशयः । जपेन पापसंशुद्धिर्ध्यानेनानन्त्यमश्नुते

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਪ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਤੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 31

दानेन भोगानाप्नोति इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । पर्वतात्पश्चिमे देशे स्वयं देवो महेश्वरः । स्थितः प्रणवरूपोऽसौ जगदादिः सनातनः

‘ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ’—ਇਉਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਗਤ ਦੇ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਮੂਲ।

Verse 32

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । पितृकार्यं प्रकुर्वीत विधिदृष्टेन कर्मणा

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਾਰਜ ਕਰੇ।

Verse 33

तिलोदकेन तत्रैव तर्पयेत्पितृदेवताः । आ सप्तमं कुलं तस्य स्वर्गे मोदति पाण्डव

ਉੱਥੇ ਹੀ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ। ਹੇ ਪਾਂਡਵ! ਉਸ ਦੀ ਕੁਲ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਹੈ।

Verse 34

आत्मना सह भोगांश्च विविधान् लभते सुखी । षष्टिवर्षसहस्राणि क्रीडते सुरपूजितः

ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਗ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

मोदते सुचिरं कालं पितृपूजाफलधितः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विमले कुले

ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਪੁੰਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

धनवान्दानशीलश्च नीरोगो लोकपूजितः । पुनः स्मरति तत्तीर्थं गमनं कुरुते पुनः

ਉਹ ਧਨਵਾਨ, ਦਾਨਸ਼ੀਲ, ਨੀਰੋਗ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਹੀ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

द्वितीये जन्मनि भवेद्ध्रदस्यानुचरोत्कटः । तथैव ब्रह्मचर्येण सोपवासो जितेन्द्रियः

ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰੋਵਰ-ਤੀਰਥ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੇਵਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਪਵਾਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 38

सर्वहिंसानिवृत्तस्तु लभते फलमुत्तमम् । एवं धर्मसमाचारो यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

ਪਰ ਜੋ ਸਭ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਮਤਮ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ—

Verse 39

तस्य पुण्यफलं यद्वै तन्निबोध नराधिप । शतं वर्षसहस्राणि स्वर्गे मोदति पाण्डव

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਹ ਇੱਕ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 40

अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यशब्दानुनादिते । दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्यालङ्कारभूषितः

ਉਸ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਦੇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

क्रीडते दैवतैः सार्द्धं सिद्धगन्धर्वसंस्तुतः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति वीर्यवान्

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਤੇ ਵੀਰ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 42

हस्त्यश्वरथयानैश्च धर्मज्ञः शास्त्रतत्परः । गृहे स्तम्भशताकीर्णे सौवर्णे रजतान्विते

ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਯਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੌ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਜੜੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 43

सप्ताष्टभूमिसुद्वारे दासीदाससमाकुले । मत्तमातङ्गनिःश्वासैर्वाजिहेषितनादितैः

ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤੱਕ ਉੱਚੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਹਲ, ਮੱਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਂਸਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਣਹਿਣਾਹਟ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

क्षुभ्यते तस्य तद्द्वारमिन्द्रस्य भुवनं यथा । राजराजेश्वरः श्रीमान्सर्वस्त्रीजनवल्लभः

ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਇੰਨਾ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਖੌਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਲੋਕ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ-ਸਰਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

तस्मिन्गृहे वसित्वा तु क्रीडाभोगसमन्वितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

ਉਸ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਖੇਡਾਂ ਤੇ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

एवं तेषां भवेत्सर्वं ये मृता ह्यमरेश्वरे । अग्निप्रवेशं यः कुर्याद्भक्त्या ह्यमरकण्टके

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ—

Verse 47

स मृतः स्वर्गमाप्नोति यास्यते परमां गतिम् । स्नानं दानं जपो होमः शुभं वा यदि वाशुभम्

ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ—ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ—

Verse 48

पुराणे श्रूयते राजन्सर्वं कोटिगुणं भवेत् । तस्यास्तीरे तु ये वृक्षाः पतिताः कालपर्यये

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਜੋ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਪਰਿਣਾਮ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—

Verse 49

नर्मदातोयसंस्पृष्टास्ते यान्ति परमां गतिम् । अनिवृत्तिका गतिस्तस्य पवनस्याम्बरे यथा

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗੇ ਵਧਦੀ ਚਾਲ ਮੁੜਦੀ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਪਵਨ।

Verse 50

पतनं कुरुते यस्तु तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । कन्यास्त्रीणि सहस्राणि पाताले भोगभागिनः

ਪਰ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੁਆਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਭੋਗ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 51

तिष्ठन्ति भवने तस्य प्रेषणे प्रार्थयन्ति च । दिव्यभोगैः सुसम्पन्नः क्रीडते कालम्

ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

पृथिव्यां ह्यासमुद्रायां तादृशो नैव जायते । यादृशोऽयं नरश्रेष्ठ पर्वतोऽमरकण्टकः

ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਰਗਾ ਅਦਭੁਤ ਪਰਬਤ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 53

तत्र तीर्थं तु विज्ञेयं पर्वतस्यानु पश्चिमे । ह्रदो जालेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

ਉੱਥੇ ਪਰਬਤ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਜਾਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹ੍ਰਦ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 54

तत्र पिण्डप्रदानेन सन्ध्योपासनकेन तु । पितरो द्वादशाब्दानि तर्पितास्तु भवन्ति वै

ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 55

दक्षिणे नर्मदातीरे कपिला तु महानदी । सरलार्जुनसंछन्ना खदिरैरुपशोभिता

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨਦੀ ਕਪਿਲਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਰਲ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਖਦਿਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 56

माधवीसल्लकीभिश्च वल्लीभिश्चाप्यलंकृता । श्वापदैर्गर्जमानैश्च गोमायुवानरादिभिः

ਉਹ ਮਾਧਵੀ ਅਤੇ ਸੱਲਕੀ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵੱਲੀਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਪਦਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣ ਨਾਲ—ਗੋਮਾਯੂ, ਵਾਨਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ—ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 57

पक्षिजातिविशेषैश्च नित्यं प्रमुदिता नृप । साग्रं कोटिशतं तत्र ऋषीणामिति शुश्रुम

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੌ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।

Verse 58

तपस्तप्त्वा गतं मोक्षं येषां जन्म न चागमः । येन तत्र तपस्तप्तं कपिलेन महात्मना

ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਨਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਕਪਿਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤਪੀ ਸੀ।

Verse 59

तत्र तच्चाभवत्तीर्थं पुण्यं सिद्धनिषेवितम् । येन सा कापिलैस्तात सेविता ऋषिभिः पुरा

ਉੱਥੇ ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ, ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਤਾਤ, ਕਪਿਲ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 60

तेन सा कपिला नाम गीता पापक्षयंकरी । तत्र कोटिशतं साग्रं तीर्थानाममरेश्वरे

ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਕਪਿਲਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸੌ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਥਾਨ ਹਨ।

Verse 61

अहोरात्रोषितो भूत्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । दानं च विधिवद्दत्त्वा यथाशक्त्या द्विजोत्तमे

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਿਲਬਿਸ਼ਾਂ (ਪਾਪਾਂ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਯਥਾਸਕਤੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ—

Verse 62

ईश्वरानुग्रहात्सर्वं तत्र कोटिगुणं भवेत् । यस्मादनक्षरं रूपं प्रणवस्येह भारत

ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਹਰ ਕਰਮ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ! ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਥਾਂ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਖੰਡ ਰੂਪ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 63

शिवस्वरूपस्य ततः कृतमात्राक्षरं भवेत् । तिर्यञ्चः पशवश्चैव वृक्षा गुल्मलतादयः

ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਣਵ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੰਛੀ ਤੇ ਪਸ਼ੂ, ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ, ਝਾੜੀਆਂ, ਲਤਾਵਾਂ ਆਦਿ ਵੀ ਉੱਧਾਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 64

तेऽपि तत्र क्षयं याताः स्वर्गं यान्ति न संशयः । विशल्या तत्र या प्रोक्ता तत्रैव तु महानदी

ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ‘ਵਿਸ਼ਲਿਆ’ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ, ਉਸ ਮਹਾਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਹੈ।

Verse 65

स्नात्वा दत्त्वा यथान्यायं तत्रापि सुकृती भवेत् । तत्र देवगणाः सर्वे सकिन्नरमहोरगाः

ਉਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੇ ਸਭ ਸਮੂਹ, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਗ ਭੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 66

यक्षराक्षसगन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । सर्वे समागतास्तां वै पश्यन्ति ह्यमरेश्वरे

ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਤਪ-ਧਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾ/ਸਥਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 67

तैश्च सर्वैः समागम्य वन्दितौ तौ शुभौ कटौ । पुरा युगे महाघोरे सर्वलोकभयंकरे

ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਸ਼ੁਭ ਤਟਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਪੂਜਦੇ ਸਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਹਾ-ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 68

नर्मदायाः सुतस्तत्र सशल्यो विशलीकृतः । सर्वदेवैश्च ऋषिभिर्विशल्या तेन सा स्मृता

ਉਥੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਸਿਆ ਸ਼ਲ੍ਯ (ਤੀਰ ਦਾ ਫਲ) ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਨਿਸ਼ਸ਼ਲ੍ਯ’ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ (ਦੇਵੀ/ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ‘ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

Verse 69

युधिष्ठिर उवाच । उत्पन्ना तु कथं तात विशल्या कपिला कथम् । कथं वा नर्मदापुत्रः शल्ययुक्तोऽभवन्मुने

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਤਾਤ, ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ? ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ (ਗਾਂ) ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ? ਹੇ ਮੁਨੀ, ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਲ੍ਯ-ਯੁਕਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?

Verse 70

आश्चर्यभूतं लोकस्य श्रोतुमिच्छामि सुव्रत

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਮੈਂ ਉਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।

Verse 71

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा दाक्षायणी नाम सहिता शूलपाणिना । क्रीडित्वा नर्मदातोये परया च मुदा नृप

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦਾਖ਼ਸਾਯਣੀ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨਾਲ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 72

जलादुत्तीर्य सहसा वस्त्रमन्यत्समाहरत् । देव्यास्तु स्नानवस्त्रं तत्पीडितं लीलया नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਲ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੋਰ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਨਾਨ-ਵਸਤ੍ਰ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਨਿਚੋੜਿਆ ਗਿਆ।

Verse 73

सहितानुचरीभिस्तु इन्द्रायुधनिभं भृशम् । तस्मिन्निष्पीड्यमाने तु वारि यन्निःसृतं तदा

ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹਚਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਿਚੋੜਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਜਲ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਦਿਸ ਪਿਆ।

Verse 74

तस्मादियं सरिज्जज्ञे कपिलाख्या महानदी । संयोगादङ्गरागस्य वस्त्रोद्यत्कपिलं जलम्

ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਰਿਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਕਪਿਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਨਦੀ। ਅੰਗਰਾਗ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਜਲ ਕਪਿਲ (ਤਾਂਬੇਲਾ) ਰੰਗ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 75

गलितं तेन कपिला वर्णतो नामतोऽभवत् । तथा गन्धरसैर्युक्तं नानापुष्पैस्तु वासितम्

ਇਉਂ ਜਦ ਉਹ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੋਹਾਂ ਕਰਕੇ ‘ਕਪਿਲਾ’ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਰਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ।

Verse 76

नानावर्णारुणं शुभ्रं वस्त्राद्यद्वारि निःसृतम् । पीड्यमानं करैः शुभ्रैस्तैस्तु पल्लवकोमलैः

ਕਪੜੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਉਹ ਜਲ ਨਾਨਾ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ—ਲਾਲੀਮਾਂ ਭਰਿਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਦਿੱਸਿਆ। ਉਹ ਕੋਮਲ ਪੱਲਵਾਂ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ, ਧੌਲੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 77

कपिलं जलमिश्रैस्तु तस्मादेषा सरिद्वरा । कपिला चोच्यते तज्ज्ञैः पुराणार्थविशारदैः

ਇਸ ਲਈ, ਕਪਿਲੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਨਦੀ ‘ਕਪਿਲਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ।

Verse 78

एषा वै वस्त्रसम्भूता नर्मदातोयसम्भवा । महापुण्यतमा ज्ञेया कपिला सरिदुत्तमा

ਇਹ ਕਪਿਲਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਪੜੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਤੋਂ ਜਨਮੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਜਾਣੋ—ਕਪਿਲਾ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ।