Adhyaya 29
Supplementary Rudra mantras and hymns.
Mantras
Mantra 1
समि॑द्धो अ॒ञ्जन् कृद॑रं मती॒नां घृ॒तम॑ग्ने॒ मधु॑म॒त्पिन्व॑मानः । वा॒जी वह॑न् वा॒जिनं॑ जातवेदो दे॒वानां॑ वक्षि प्रि॒यमा स॒धस्थ॑म् ।
ਸਮਿੱਧ (ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ) ਹੋ ਕੇ, ਅੰਜਿਤ (ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ/ਅਨੁਲਿਪਤ) ਹੋ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅੰਕੁਸ਼ ਬਣ ਕੇ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਮਧੁਮਯ ਘ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਵਾਜ (ਵਿਜਯ/ਇਨਾਮ) ਨੂੰ ਵਹਿੰਦਾ, ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਵਾਜਿਨ (ਇਨਾਮ-ਵਾਹਕ) ਬਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸਧਸਥ (ਸਾਂਝੇ ਆਸਨ) ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 2
घृ॒तेना॒ञ्जन्त्सं प॒थो दे॑व॒याना॑न् प्रजा॒नन् वा॒ज्यप्ये॑तु दे॒वान् । अनु॑ त्वा सप्ते प्र॒दिश॑: सचन्ताᳪ स्व॒धाम॒स्मै॒ यज॑मानाय धेहि ।
ਘਿਉ ਨਾਲ ਅਭਿਅੰਜਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਯਾਨ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਾਜੀ (ਬਲਵਾਨ) ਦੇਵਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ। ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਸੱਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨ; ਇਸ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ।
Mantra 3
ईड्य॒श्चासि॒ वन्द्य॑श्च वाजिन्ना॒शुश्चासि॒ मेध्य॑श्च सप्ते । अ॒ग्निष्ट्वा॑ देवै॒र्वसु॑भिः स॒जोषा॑: प्री॒तं वह्निं॑ वहतु जा॒तवे॑दाः ।
ਹੇ ਵਾਜਿਨ, ਤੂੰ ਸਤੁਤਯੋਗ ਅਤੇ ਵੰਦਨੀਯ ਹੈਂ; ਹੇ ਸਪਤ, ਤੂੰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਯਜ्ञਯੋਗ (ਮੇਧ੍ਯ) ਹੈਂ। ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ, ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਇਕਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਤਵੇਦ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਵਹਨੀ (ਵਾਹਕ) ਨੂੰ ਵਾਹਨ ਕਰੇ।
Mantra 4
स्ती॒र्णं ब॒र्हिः सु॒ष्टरी॑मा जुषा॒णोरु पृ॒थु प्रथ॑मानं पृथि॒व्याम् । दे॒वेभि॑र्यु॒क्तमदि॑तिः स॒जोषा॑: स्यो॒नं कृ॑ण्वा॒ना सु॑वि॒ते द॑धातु
ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬਰ੍ਹਿਸ, ਸੁਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਸੰਨ—ਵਿਸ਼ਾਲ, ਚੌੜਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਗਰਸਥ—ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੋਸ਼ (ਇਕ-ਮਨ) ਹੋ ਕੇ ਯੁਕਤ ਅਦਿਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਸ੍ਯੋਨ (ਸੁਖਦ ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ) ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਸੁਵਿਤੇ (ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ/ਚੰਗੇ ਮਾਰਗ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Mantra 5
ए॒ता उ॑ वः सु॒भगा॑ वि॒श्वरू॑पा॒ वि पक्षो॑भि॒: श्रय॑माणा॒ उदातै॑: । ऋ॒ष्वाः स॒तीः क॒वष॒: शुम्भ॑माना॒ द्वारो॑ दे॒वीः सु॑प्राय॒णा भ॑वन्तु
ਇਹ ਦ੍ਵਾਰ—ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ, ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ—ਉੱਚੀਆਂ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ; ਉੱਚੇ, ਤੇਜਸਵੀ, ਸੁਸਜਿਤ—ਉਹ ਦੇਵੀ ਦ੍ਵਾਰ ਸੁਪ੍ਰਾਯਣ (ਸੁਗਮ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅੱਗੇ ਦੀ ਗਤੀ) ਵਾਲੇ ਹੋਣ।
Mantra 6
अ॒न्त॒रा मि॒त्रावरु॑णा॒ चर॑न्ती॒ मुखं॑ य॒ज्ञाना॑म॒भि सं॑विदा॒ने । उ॒षासा॑ वाᳪ सुहिर॒ण्ये सु॑शि॒ल्पे ऋ॒तस्य॒ योना॑वि॒ह सा॑दयामि
ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਦੀਆਂ, ਸੰਵਿਦਾ (ਇਕ-ਮਤ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖ—ਉਹ ਦੋ ਉਸ਼ਾਸਾਂ, ਸੁਹਿਰਣ੍ਯ, ਸੁਸ਼ਿਲਪ—ਤ ਦੇ ਯੋਨੀ-ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾਂਦਾ ਹਾਂ।
Mantra 7
प्र॒थ॒मा वा॑ᳪ सर॒थिना॑ सु॒वर्णा॑ देवौ॒ पश्य॑न्तौ॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । अपि॑प्रयं॒ चोद॑ना वां॒ मिमा॑ना॒ होता॑रा॒ ज्योति॑: प्र॒दिशा॑ दि॒शन्ता॑
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਰਥ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਸੁਵਰਨ-ਵਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋ ਦੇਵ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਚੋਦਨਾ, ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਮਾਪਦੀ ਹੋਈ—ਉਹ ਦੋ ਹੋਤਾ ਜ੍ਯੋਤਿ ਵੰਡਦੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 8
आ॒दि॒त्यैर्नो॒ भार॑ती वष्टु य॒ज्ञᳪ सर॑स्वती स॒ह रु॒द्रैर्न॑ आवीत् । इडोप॑हूता॒ वसु॑भिः स॒जोषा॑ य॒ज्ञं नो॑ देवीर॒मृते॑षु धत्त
ਆਦਿਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸਾਡੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰੇ; ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਸਾਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਲਿਆਵੇ। ਇੜਾ, ਆਹਵਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜੋਸ਼—ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ, ਸਾਡੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।
Mantra 9
त्वष्टा॑ वी॒रं दे॒वका॑मं जजान॒ त्वष्टु॒रर्वा॑ जायत आ॒शुरश्व॑ः । त्वष्टे॒दं विश्वं॒ भुव॑नं जजान ब॒होः क॒र्तार॑मि॒ह य॑क्षि होतः
ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਦੇਵਕਾਮ (ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ) ਵੀਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਤੋਂ ਹੀ ਆਸ਼ੁ ਅਸ਼ਵ—ਤੇਜ਼ ਘੋੜਾ—ਜੰਮਦਾ ਹੈ। ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਭੁਵਨ (ਜਗਤ) ਰਚਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਹੋਤ੍ਰ, ਇੱਥੇ ਬਾਹੂਵਾਨ ਕਰਤਾ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਦੀ ਯਜਨਾ ਕਰ।
Mantra 10
अश्वो॑ घृ॒तेन॒ त्मन्या॒ सम॑क्त॒ उप॑ दे॒वाँ२ ऋ॑तु॒शः पाथ॑ एतु । वन॒स्पति॑र्देवलो॒कं प्र॑जा॒नन्न॒ग्निना॑ ह॒व्या स्व॑दि॒तानि॑ वक्षत्
ਘ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਅਸ਼ਵ ਤੁਸ਼ਃ (ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ) ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਾਂ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਨਸਪਤੀ, ਅਗਨੀ ਨਾਲ, ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਵ੍ਯਾਂ (ਆਹੁਤੀਆਂ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇ।
Mantra 11
प्र॒जाप॑ते॒स्तप॑सा वावृधा॒नः स॒द्यो जा॒तो द॑धिषे य॒ज्ञम॑ग्ने । स्वाहा॑कृतेन ह॒विषा॑ पुरोगा या॒हि सा॒ध्या ह॒विर॑दन्तु दे॒वाः
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵਧ ਕੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋਇਆ; ਤੁਰੰਤ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਸ੍ਵਾਹਾਕ੍ਰਿਤ ਹਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਜਾ; ਸਾਧ੍ਯ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ ਇਸ ਹਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਭੋਗਣ।
Mantra 12
यदक्र॑न्दः प्रथ॒मं जाय॑मान उ॒द्यन्त्स॑मु॒द्रादु॒त वा॒ पुरी॑षात् । श्ये॒नस्य॑ प॒क्षा ह॑रि॒णस्य॑ बा॒हू उ॑प॒स्तुत्यं॒ महि॑ जा॒तं ते॑ अर्वन्
ਜਦ ਤੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਚੀਖਿਆ—ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਕਾਦੋਂ ਤੋਂ ਵੀ—ਸ਼੍ਯੇਨ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਰਿਣ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਂਗ; ਹੇ ਅਰਵਨ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਸਤੁਤੀਯੋਗ ਹੈ।
Mantra 13
य॒मेन॑ द॒त्तं त्रि॒त ए॑नमायुन॒गिन्द्र॑ एणं प्रथ॒मो अध्य॑तिष्ठत् । ग॒न्ध॒र्वो अ॑स्य रश॒नाम॑गृभ्णा॒त् सूरा॒दश्वं॑ वसवो॒ निर॑तष्ट
ਯਮ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਤ੍ਰਿਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋਤਿਆ; ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ। ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰਸ਼ਮੀ (ਲਗਾਮ) ਫੜੀ; ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵਸੂਆਂ ਨੇ ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ ਘੜ ਕੇ ਕੱਢਿਆ।
Mantra 14
असि॑ य॒मो अस्या॑दि॒त्यो अ॑र्व॒न्नसि॑ त्रि॒तो गुह्ये॑न व्र॒तेन॑ । असि॒ सोमे॑न स॒मया॒ विपृ॑क्त आ॒हुस्ते॒ त्रीणि॑ दि॒वि बन्ध॑नानि
ਤੂੰ ਯਮ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਆਦਿਤ੍ਯ ਹੈਂ; ਹੇ ਅਸ਼ਵ, ਗੁਪਤ ਵਰਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਤ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸੋਮ ਨਾਲ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—‘ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਬੰਧਨ ਹਨ।’
Mantra 15
त्रीणि॑ त आहुर्दि॒वि बन्ध॑नानि॒ त्रीण्य॒प्सु त्रीण्य॒न्तः स॑मु॒द्रे । उ॒तेव॑ मे॒ वरु॑णश्छन्त्स्यर्व॒न् यत्रा॑ त आ॒हुः प॑र॒मं ज॒नित्र॑म्
ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਬੰਧਨ ਹਨ—ਇਉਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ; ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ। ਅਤੇ ਹੇ ਅਸ਼ਵ (ਸਟીડ), ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
Mantra 16
इ॒मा ते॑ वाजिन्नव॒मार्ज॑नानी॒मा श॒फाना॑ᳪ सनि॒तुर्नि॒धाना॑ । अत्रा॑ ते भ॒द्रा र॑श॒ना अ॑पश्यमृ॒तस्य॒ या अ॑भि॒रक्ष॑न्ति गो॒पाः
ਹੇ ਵਾਜਿਨ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਨੌਂ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਨ ਹਨ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਨਿਧਾਨ (ਖਜ਼ਾਨੇ) ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਭਦ੍ਰ ਰਸ਼ਨਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ—ਉਹ ਗੋਪਾ (ਰਖਵਾਲੇ) ਜੋ ਤ (ਵਿਧੀ-ਕ੍ਰਮ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 17
आ॒त्मानं॑ ते॒ मन॑सा॒राद॑जानाम॒वो दि॒वा प॒तय॑न्तं पत॒ङ्गम् । शिरो॑ अपश्यं प॒थिभि॑: सु॒गेभि॑ररे॒णुभि॒र्जेह॑मानं पत॒त्रि
ਮਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ—ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਪਤੰਗ ਨੂੰ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਵੇਖਿਆ—ਪੰਖੀ, ਸੁਗਮ ਪਥਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਧੂੜ-ਰਹਿਤ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ।
Mantra 18
अत्रा॑ ते रू॒पमु॑त्त॒मम॑पश्यं॒ जिगी॑षमाणमि॒ष आ प॒दे गोः । य॒दा ते॒ मर्तो॒ अनु॒ भोग॒मान॒डादिद् ग्रसि॑ष्ठ॒ ओष॑धीरजीगः
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ—ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ—ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਪਦ ‘ਤੇ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਰਤਿਆ ਤੇਰੇ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਇਆ, ਤਦੋਂ ਹੀ, ਹੇ ਅਤਿਗ੍ਰਸਿਸ਼ਠ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲੇ), ਤੂੰ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਗਿਆ।
Mantra 19
अनु॑ त्वा॒ रथो॒ अनु॒ मर्यो॑ अर्व॒न्ननु॒ गावोऽनु॒ भग॑ः क॒नीना॑म् । अनु॒ व्राता॑स॒स्तव॑ स॒ख्यमी॑यु॒रनु॑ दे॒वा म॑मिरे वी॒र्यं॒ ते
ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਰਥ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀਰ ਅਸ਼ਵ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਗਾਂਵਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦਾ ਭਗ (ਭਾਗ) ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿਯਤ ਵ੍ਰਾਤ-ਦਲ ਸਖ਼ੀਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆਏ; ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੇਰਾ ਵੀਰਯ—ਪੁਰਖੀ ਬਲ—ਮਾਪ ਕੇ ਵੰਡਿਆ।
Mantra 20
हिर॑ण्यशृ॒ङ्गोऽयो॑ अस्य॒ पादा॒ मनो॑जवा॒ अव॑र॒ इन्द्र॑ आसीत् । दे॒वा इद॑स्य हवि॒रद्य॑माय॒न् यो अर्व॑न्तं प्रथ॒मो अ॒ध्यति॑ष्ठत्
ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼—ਉਹ ਕਨਿਸ਼ਠ (ਜਵਾਨ) ਇੰਦਰ ਸੀ। ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਵਿਸ਼-ਆਹੁਤੀ ਵੱਲ ਆਏ; ਉਹੀ ਪਹਿਲੀ ਆਹੁਤੀ—ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸ਼ਵ ਉੱਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ (ਚੜ੍ਹਿਆ)।
Mantra 21
ई॒र्मान्ता॑सः॒ सिलि॑कमध्यमासः॒ सᳪ शूर॑णासो दि॒व्यासो॒ अत्या॑ः । ह॒सा इ॑व श्रेणि॒शो य॑तन्ते॒ यदाक्षि॑षुर्दि॒व्यमज्म॒मश्वा॑ः
ਉਤਾਵਲੇ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ—ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤ੍ਯ (ਦੌੜਾਕ ਅਸ਼ਵ) ਹਨ। ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਣ ਕੇ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਘੋੜੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਜ੍ਮ—ਆਕਾਸ਼ੀ ਮਾਰਗ—ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
Mantra 22
तव॒ शरी॑रं पतयि॒ष्ण्व॒र्व॒न्तव॑ चि॒त्तं वात॑ इव॒ ध्रजी॑मान् । तव॒ शृङ्गा॑णि॒ विष्ठि॑ता पुरु॒त्रार॑ण्येषु॒ जर्भु॑राणा चरन्ति
ਹੇ ਅਸ਼ਵ! ਤੇਰਾ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਡਣ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਚਿੱਤ ਹਵਾ ਵਾਂਗ, ਬੜਾ ਵੇਗਵਾਨ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਸਿੰਗ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦੂਰ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਅਨੇਕ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 23
उप॒ प्रागा॒च्छस॑नं वा॒ज्यर्वा॑ देव॒द्रीचा॒ मन॑सा॒ दीध्या॑नः । अ॒जः पु॒रो नी॑यते॒ नाभि॑र॒स्यानु॑ प॒श्चात्क॒वयो॑ यन्ति रे॒भाः
ਵਾਜੀ ਅਸ਼ਵ ਦੇਵ-ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਧਰਦਾ, ਵਧ-ਅਸਨ (ਬਲੀ-ਸਥਾਨ) ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਅਜ (ਬੱਕਰਾ) ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਅਸ਼ਵ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਵੀ—ਸਤੁਤੀ-ਗਾਇਕ ਰੇਭਾ—ਚਲਦੇ ਹਨ।
Mantra 24
उप॒ प्रागा॑त्पर॒मं यत्स॒धस्थ॒मर्वाँ॒२ अच्छा॑ पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च । अ॒द्या दे॒वाञ्जुष्ट॑तमो॒ हि ग॒म्या अथा शा॑स्ते दा॒शुषे॒ वार्या॑णि
ਉਹ ਪਰਮ ਸਧਸਥਾਨ (ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਸਨ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਅਰਵਾਕ, ਸਿੱਧਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੋਲ। ਅੱਜ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਜੁਸ਼ਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਗਮ੍ਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਦਾਸ਼ੁਸ਼ੇ (ਦਾਨੀ) ਲਈ ਵਰ੍ਯ (ਇੱਛਿਤ, ਉੱਤਮ) ਵਸਤੂਆਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 25
समि॑द्धो अ॒द्य मनु॑षो दुरो॒णे दे॒वो दे॒वान् य॑जसि जातवेदः । आ च॒ वह॑ मित्रमहश्चिकि॒त्वान्त्वं दू॒तः क॒विर॑सि॒ प्रचे॑ताः
ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੁਰੋਣੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੂੰ ਸਮਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਦੇਵ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਯਜਦਾ ਹੈਂ। ਦਿਨ ਦੇ ਰਿਤੂਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਲਿਆ; ਤੂੰ ਦੂਤ ਹੈਂ, ਕਵੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਚੇਤਾਃ (ਪ੍ਰਜ్ఞਾਵਾਨ) ਹੈਂ।
Mantra 26
तनू॑नपात्प॒थ ऋ॒तस्य॒ याना॒न्मध्वा॑ सम॒ञ्जन्त्स्व॑दया सुजिह्व । मन्मा॑नि धी॒भिरु॒त य॒ज्ञमृ॒न्धन् दे॑व॒त्रा च॑ कृणुह्यध्व॒रं न॑:
ਹੇ ਤਨੂਨਪਾਤ, ਤ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਮਧੁਰਤਾ ਨਾਲ ਯਾਨ-ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁਜਿਹਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸਾਲ ਬਣਾ। ਸਾਡੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧੀ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰ; ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਅਧ੍ਵਰ-ਸੇਵਾ (ਅਰਪਣ-ਵਿਧੀ) ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਵਤ੍ਰਾ—ਦੇਵਾਂ ਵੱਲ—ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕਰ।
Mantra 27
नरा॒शᳪस॑स्य महि॒मान॑मेषा॒मुप॑ स्तोषाम यज॒तस्य॑ य॒ज्ञैः । ये सु॒क्रत॑व॒: शुच॑यो धिय॒न्धाः स्वद॑न्ति दे॒वा उ॒भया॑नि ह॒व्या
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਾਸ਼ੰਸ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਯਜਨੀਯ (ਪੂਜਣਯੋਗ) ਦੇਵ ਦੇ ਯਜ੍ਞਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਤੁਤ ਕਰਾਂਗੇ। ਜੋ ਦੇਵ ਸੁਕ੍ਰਤਵਃ—ਸੁਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁਚਯਃ—ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਧਿਯੰਧਾਃ—ਧੀ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ—ਹਨ, ਉਹ ਹਵ੍ਯਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਸ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 28
आ॒जुह्वा॑न॒ ईड्यो॒ वन्द्य॒श्चा या॑ह्यग्ने॒ वसु॑भिः स॒जोषा॑: । त्वं दे॒वाना॑मसि यह्व॒ होता॒ स ए॑नान्यक्षीषि॒तो यजी॑यान्
ਆਜੁਹਵਾਨ—ਹਵਿ ਵਾਹਕ, ਈਡ੍ਯ—ਸਤੁਤਯੋਗ, ਵੰਦ੍ਯ—ਵੰਦਨਯੋਗ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜੋਸ਼ਾ—ਇਕਮਤ ਹੋ ਕੇ—ਇੱਥੇ ਆ। ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਯਹ੍ਵ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈਂ; ਹੇ ਯਜੀਯਾਨ—ਅਤਿ ਯਜਨੀਯ—ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰ।
Mantra 29
प्रा॒चीनं॑ ब॒र्हिः प्र॒दिशा॑ पृथि॒व्या वस्तो॑र॒स्या वृ॑ज्यते॒ अग्रे॒ अह्ना॑म् । व्यु॑ प्रथते वित॒रं वरी॑यो दे॒वेभ्यो॒ अदि॑तये स्यो॒नम्
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬਰ੍ਹਿਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਛਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਇਹ ਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਝਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਚੌੜਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਦੇਵਾਂ ਲਈ, ਅਦਿਤੀ ਲਈ, ਸੁਖਦ ਆਸਰਾ-ਸਥਾਨ (ਸ੍ਯੋਨ) ਹੋਵੇ।
Mantra 30
व्यच॑स्वतीरुर्वि॒या वि श्र॑यन्तां॒ पति॑भ्यो॒ न जन॑य॒: शुम्भ॑मानाः । देवी॑र्द्वारो बृहतीर्विश्वमिन्वा दे॒वेभ्यो॑ भवत सुप्राय॒णाः
ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਵਾਲਿਓ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਟਿਕ ਜਾਓ; ਪਤੀਆਂ ਲਈ ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਜਦੀਆਂ ਹੋਇਆਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸ਼ੋਭਾ ਧਾਰੋ। ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਵਾਜ਼ਿਓ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲਿਓ, ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਸੁਖਦ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ (ਸੁਪ੍ਰਾਯਣ) ਬਣੋ।
Mantra 31
आ सु॒ष्वय॑न्ती यज॒ते उपा॑के उ॒षासा॒नक्ता॑ सदतां॒ नि योनौ॑ । दि॒व्ये योष॑णे बृह॒ती सु॑रु॒क्मे अधि॒ श्रिय॑ᳪ शुक्र॒पिशं॒ दधा॑ने
ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਕੋਲ, ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਯੋਨੀ (ਆਸਨ) ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ। ਉਹ ਦੋ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁਆਰੀਆਂ—ਮਹਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਸੁਵਰਨ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀਆਂ—ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅਲੰਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ।
Mantra 32
दैव्या॒ होता॑रा प्रथ॒मा सु॒वाचा॒ मिमा॑ना य॒ज्ञं मनु॑षो॒ यज॑ध्यै । प्र॒चो॒दय॑न्ता वि॒दथे॑षु का॒रू प्रा॒चीनं॒ ज्योति॑: प्र॒दिशा॑ दि॒शन्ता॑
ਦਿਵ੍ਯ ਦੋ ਹੋਤ੍ਰ-ਯਾਜਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਵਾਣੀ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਯਜਨ ਲਈ ਯੱਗ ਨੂੰ ਮਾਪ ਕੇ (ਵਿਧੀਬੱਧ ਕਰ ਕੇ) ਰਚਦੇ ਹਨ; ਵਿਦਥਾਂ (ਸਭਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਕਵੀ/ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਅਗਲੀ ਦਿਸ਼ਾ—ਪੂਰਬ—ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਜੋਤਿ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 33
आ नो॑ य॒ज्ञं भार॑ती॒ तूय॑मे॒त्विडा॑ मनु॒ष्वदि॒ह चे॒तय॑न्ती । ति॒स्रो दे॒वीर्ब॒र्हिरेदᳪ स्यो॒नᳪ सर॑स्वती॒ स्वप॑सः सदन्तु
ਭਾਰਤੀ ਸਾਡੇ ਯੱਗ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ; ਇੜਾ ਮਨੂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ (ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ) ਜਗਾਏ/ਚੇਤਾਵੇ। ਇਸ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ—ਸਰਸਵਤੀ, ਸੁਕਰਮੀ (ਸ੍ਵਪਸਃ), ਅਤੇ (ਭਾਰਤੀ-ਇੜਾ ਸਮੇਤ)—ਬੈਠਣ।
Mantra 34
य इ॒मे द्यावा॑पृथि॒वी जनि॑त्री रूपै॒रपि॑ᳪश॒द्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । तम॒द्य हो॑तरिषि॒तो यजी॑यान् दे॒वं त्वष्टा॑रमि॒ह य॑क्षि वि॒द्वान्
ਜੋ ਦੇਵ ਇਹ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ—ਦੋ ਜਨਿਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਘੜ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—ਉਸ ਅਤਿ ਯਜਨੀਯ ਦੇਵ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਨੂੰ, ਅੱਜ, ਹੋਤ੍ਰ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਣਕਾਰ ਬਣ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਯਜ।
Mantra 35
उ॒पाव॑सृज॒ त्मन्या॑ सम॒ञ्जन् दे॒वानां॒ पाथ॑ ऋतु॒था ह॒वीᳪषि॑ । वन॒स्पति॑: शमि॒ता दे॒वो अ॒ग्निः स्वद॑न्तु ह॒व्यं मधु॑ना घृ॒तेन॑
ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਯਥਾਵਿਧਿ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪਥ ਉੱਤੇ ਰਿਤੁ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵੀਂਸ਼ਾਂ ਭੇਜ। ਵਨਸਪਤੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਸ਼ਮਿਤਾ ਦੇਵ ਅਗਨੀ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਹਵ੍ਯ ਨੂੰ ਸੁਆਦਲਾ ਕਰੇ।
Mantra 36
स॒द्यो जा॒तो व्य॑मिमीत य॒ज्ञम॒ग्निर्दे॒वाना॑मभवत् पुरो॒गाः । अ॒स्य होतु॑: प्र॒दिश्यृ॒तस्य॑ वा॒चि स्वाहा॑कृतᳪ ह॒विर॑दन्तु दे॒वाः
ਸਦ੍ਯੋ ਜੰਮਿਆ ਅਗਨੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਮਾਪ ਕੇ/ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਗਾਮੀ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਿਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਤ ਦੀ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਵਾਹਾਕ੍ਰਿਤ ਹਵਿ ਨੂੰ ਦੇਵ ਭੋਜਨ ਕਰਨ।
Mantra 37
के॒तुं कृ॒ण्वन्न॑के॒तवे॒ पेशो॑ मर्या अपे॒शसे॑ । समु॒षद्भि॑रजायथाः
ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਕੇਤੁ (ਚਿੰਨ੍ਹ) ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕੇਤੁ ਬਣਾਉਂਦਾ; ਜੋ ਬੇਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਘੜਦਾ; ਹੇ ਯੁਵਕ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਮਿਆ।
Mantra 38
जी॒मूत॑स्येव भवति॒ प्रती॑कं॒ यद्व॒र्मी याति॑ स॒मदा॑मु॒पस्थे॑ । अना॑विद्धया त॒न्वा॒ जय॒ त्वᳪ स त्वा॒ वर्म॑णो महि॒मा पि॑पर्तु
ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਵਚਧਾਰੀ ਯੁੱਧਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਵਿੱਧ ਦੇਹ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ; ਤੇਰੇ ਕਵਚ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੈਨੂੰ ਧਾਰੇ/ਪਾਲੇ।
Mantra 39
धन्व॑ना॒ गा धन्व॑ना॒ऽऽजिं ज॑येम॒ धन्व॑ना ती॒व्राः स॒मदो॑ जयेम । धनु॒: शत्रो॑रपका॒मं कृ॑णोति॒ धन्व॑ना॒ सर्वा॑: प्र॒दिशो॑ जयेम
ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ ਜਿੱਤੀਏ; ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਅਜਿੰ (ਦੌੜ) ਜਿੱਤੀਏ; ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਤੀਖੇ ਸਮਦ ਜਿੱਤੀਏ। ਧਨੁਸ਼ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿੱਤੀਏ।
Mantra 40
व॒क्ष्यन्ती॒वेदा ग॑नीगन्ति॒ कर्णं॑ प्रि॒यᳪ सखा॑यं परिषस्वजा॒ना । योषे॑व शिङ्क्ते॒ वित॒ताधि॒ धन्व॒ञ्ज्या इ॒यᳪ सम॑ने पा॒रय॑न्ती
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬੋਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਕਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਿਯ ਸਖੇ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਜੱਫੀ ਪਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ ਤਾਣੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਸਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਜਿਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 41
ते आ॒चर॑न्ती॒ सम॑नेव॒ योषा॑ मा॒तेव॑ पु॒त्रं बि॑भृतामु॒पस्थे॑ । अप॒ शत्रू॑न् विध्यताᳪ संविदा॒ने आर्त्नी॑ इ॒मे वि॑ष्फु॒रन्ती॑ अ॒मित्रा॑न्
ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੀਆਂ, ਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਧਾਰਦੀ ਹੈ ਤਿਵੇਂ—ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਦੋ ਧਨੁਸ਼-ਅੰਤ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨ; ਕੰਬਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਮਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦੇਣ।
Mantra 42
ब॒ह्वी॒नां पि॒ता ब॒हुर॑स्य पु॒त्रश्चि॒श्चा कृ॑णोति॒ सम॑नाव॒गत्य॑ । इ॒षु॒धिः सङ्का॒ पृत॑नाश्च॒ सर्वा॑: पृ॒ष्ठे निन॑द्धो जयति॒ प्रसू॑तः
ਬਹੁਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਜਨਕ—ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ੁਧਿ, ਬੰਨ੍ਹ (ਸੰਕਾ) ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਤਨਾਵਾਂ—ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਬੱਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 43
रथे॒ तिष्ठ॑न् नयति वा॒जिन॑: पु॒रो यत्र॑-यत्र का॒मय॑ते सुषार॒थिः । अ॒भीशू॑नां महि॒मानं॑ पनायत॒ मन॑: प॒श्चादनु॑ यच्छन्ति र॒श्मय॑:
ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਸੁਸ਼ਾਰਥੀ (ਉੱਤਮ ਸਾਰਥੀ) ਵਾਜਿਨ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚਾਹੇ ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸ਼ਮੀਆਂ (ਲਗਾਮਾਂ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ; ਮਨ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਪਗਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 44
ती॒व्रान् घोषा॑न् कृण्वते॒ वृष॑पाण॒योऽश्वा॒ रथे॑भिः स॒ह वा॒जय॑न्तः । अ॒व॒क्राम॑न्त॒: प्रप॑दैर॒मित्रा॑न् क्षि॒णन्ति॒ शत्रूँ॒१ रन॑पव्ययन्तः
ਤੀਖੇ ਘੋਸ਼ ਉਠਾਂਦੇ ਹਨ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਾਣੀ (ਬਲਵਾਨ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ) ਅਸ਼ਵ, ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਜੈ-ਲਾਭ ਲਈ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ। ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਉਤਰ ਕੇ ਉਹ ਅਮਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਮੁੜਦੇ, ਪਲਾਇਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।
Mantra 45
र॒थ॒वाह॑णᳪ ह॒विर॑स्य॒ नाम॒ यत्रायु॑धं॒ निहि॑तमस्य॒ वर्म॑ । तत्रा॒ रथ॒मुप॑ श॒ग्मᳪ स॑देम वि॒श्वाहा॑ व॒यᳪ सु॑मन॒स्यमा॑नाः
‘ਰਥਵਾਹਣ’—ਹਵਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਆਯੁਧ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਰਮ (ਕਵਚ) ਠਿਕਾਣੇ ਲਾਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਰਥ ਦੇ ਕੋਲ, ਸ਼ੁਭ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਬੈਠੀਏ—ਵਿਸ਼ਵਾਹਾ, ਸਾਰੇ ਦਿਨ, ਸੁਮਨਸ੍ਯਮਾਨ (ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ) ਹੋ ਕੇ।
Mantra 46
स्वा॒दु॒ष॒ᳪसद॑: पि॒तरो॑ वयो॒धाः कृ॑च्छ्रे॒श्रित॒: शक्ती॑वन्तो गभी॒राः । चि॒त्रसे॑ना॒ इषु॑बला॒ अमृ॑ध्राः स॒तोवी॑रा उ॒रवो॑ व्रातसा॒हाः
ਪਿਤਰ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੰਸਦ (ਮਿੱਠੇ ਆਸਨ ਵਾਲੇ), ਵਯੋਧਾ (ਜੀਵਨ-ਬਲ ਦੇ ਦਾਤਾ) ਹਨ; ਕਠਿਨਾਈ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ। ਚਿਤ੍ਰਸੇਨਾ (ਵਿਚਿੱਤਰ ਸੈਨਾ ਵਾਲੇ), ਇਸ਼ੁਬਲਾ (ਤੀਰ-ਬਲ ਵਾਲੇ), ਅਮ੍ਰਿਧ੍ਰ (ਅਚੂਕ/ਅਵਿਫਲ) ਹਨ; ਸਤੋਵੀਰਾ (ਸੱਚੇ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ), ਉਰਵ (ਵਿਆਪਕ/ਵਿਸ਼ਾਲ), ਵ੍ਰਾਤਸਾਹਾ (ਵ੍ਰਾਤ/ਦਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ) ਹਨ।
Mantra 47
ब्राह्म॑णास॒: पित॑र॒: सोम्या॑सः शि॒वे नो॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॑ने॒हसा॑ । पू॒षा न॑: पातु दुरि॒तादृ॑तावृधो॒ रक्षा॒ माकि॑र्नो अ॒घश॑ᳪस ईशत
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿਤਰ, ਸੋਮ-ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਿਤ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਸ਼ਿਵ (ਕਿਰਪਾਲੂ) ਰਹਿਣ, ਅਨੇਹਸਾ (ਅਕਲੇਸ਼ਕਾਰੀ) ਰਹਿਣ। ਤ ਦਾ ਵਰਧਕ ਪੂਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਦੁਰਿਤ (ਪਾਪ/ਅਪਸ਼ਕੁਨ) ਤੋਂ ਬਚਾਵੇ; ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਅਘਸ਼ੰਸ (ਦੁਸ਼ਟ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ) ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇ।
Mantra 48
सु॒प॒र्णं व॑स्ते मृ॒गो अ॑स्या॒ दन्तो॒ गोभि॒: सन्न॑द्धा पतति॒ प्रसू॑ता । यत्रा॒ नर॒: सं च॒ वि च॒ द्रव॑न्ति॒ तत्रा॒स्मभ्य॒मिष॑व॒: शर्म॑ यᳪसन्
ਉਹ ਸੁਪਰਨ (ਸੁੰਦਰ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ) ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਦੰਦ ਮ੍ਰਿਗ (ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ) ਵਰਗਾ ਹੈ; ਗੋਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਜੁਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਨਰ ਇਕੱਠੇ ਵੀ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਵੀ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਉਹ ਇਸ਼ਵਃ (ਤੀਰ/ਖੇਪਣ) ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਮ (ਆਸਰਾ) ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ।
Mantra 49
ऋजी॑ते॒ परि॑ वृङ्धि॒ नोऽश्मा॑ भवतु नस्त॒नूः । सोमो॒ अधि॑ ब्रवीतु॒ नोऽदि॑ति॒: शर्म॑ यच्छतु
ਹੇ ਜੀਤੇ (ਸਿੱਧੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ), ਸਾਨੂੰ ਚੌਫੇਰੇ ਘੇਰ ਕੇ ਵਧਾ; ਪੱਥਰ ਦੀ ਕੰਧ ਵਰਗੀ ਰੱਖਿਆ ਸਾਡੀ ਤਨੂ (ਦੇਹ) ਬਣੇ। ਸੋਮ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਬੋਲੇ; ਅਦਿਤੀ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਮ (ਆਸਰਾ/ਸ਼ਾਂਤੀ) ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Mantra 50
आ ज॑ङ्घन्ति॒ सान्वे॑षां ज॒घनाँ॒२ उप॑ जिघ्नते । अश्वा॑जनि॒ प्रचे॑त॒सोऽश्वा॑न्त्स॒मत्सु॑ चोदय
ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਵੈਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਅਸ਼ਵਜਨੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਸਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ।
Mantra 51
अहि॑रिव भोगै॒: पर्ये॑ति बा॒हुं ज्याया॑ हे॒तिं प॑रि॒बाध॑मानः । ह॒स्त॒घ्नो विश्वा॑ व॒युना॑नि वि॒द्वान् पुमा॒न् पुमा॑ᳪसं॒ परि॑ पातु वि॒श्वत॑:
ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਘੇਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਧ ਬਲਵਾਨ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਹਸਤਘਨ, ਸਭ ਯੁਕਤੀਆਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਖ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੁਰਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
Mantra 52
वन॑स्पते वी॒ड्व॒ङ्गो॒ हि भू॒या अ॒स्मत्स॑खा प्र॒तर॑णः सु॒वीर॑: । गोभि॒: सन्न॑द्धो असि वी॒डय॑स्वास्था॒ता ते॑ जयतु॒ जेत्वा॑नि
ਹੇ ਵਨਸਪਤਿਪਤੀ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂ—ਸਾਡਾ ਸਖਾ, ਜੇਤੂ, ਸੁਵੀਰ (ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ)। ਗਊਆਂ ਨਾਲ ਸਨੱਧ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ; ਜੋ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਰੋਹਣ ਕਰੇ ਉਹ ਜਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
Mantra 53
दि॒वः पृ॑थि॒व्याः पर्योज॒ उद्भृ॑तं॒ वन॒स्पति॑भ्य॒: पर्याभृ॑त॒ᳪ सह॑: । अ॒पामो॒ज्मानं॒ परि॒ गोभि॒रावृ॑त॒मिन्द्र॑स्य॒ वज्र॑ᳪ ह॒विषा॒ रथं॑ यज
ਦਿਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਦੀ ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਵਿਅਾਪਕ ਸ਼ਕਤੀ—ਉੱਭਰੀ ਹੋਈ; ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਬਲ; ਗੋਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਪਾਂ ਦਾ ਓਜ—ਹਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਥ ਨੂੰ ਯਜ (ਅਰਪਣ ਕਰ)।
Mantra 54
इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ म॒रुता॒मनी॑कं मि॒त्रस्य॒ गर्भो॒ वरु॑णस्य॒ नाभि॑ः । सेमां नो॑ ह॒व्यदा॑तिं जुषा॒णो देव॑ रथ॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय
ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਜ੍ਰ, ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਅਣੀਕ (ਯੁੱਧ-ਮੁਖ), ਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਗਰਭ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਨਾਭੀ—ਹੇ ਦੇਵ ਰਥ! ਸਾਡੀ ਇਹ ਹਵ੍ਯ-ਦਾਤਿ (ਹਵਿਸ਼ ਅਰਪਣ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਹਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਵ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ।
Mantra 55
उप॑ श्वासय पृथि॒वीमु॒त द्यां पु॑रु॒त्रा ते॑ मनुतां॒ विष्ठि॑तं॒ जग॑त् । स दु॑न्दुभे स॒जूरिन्द्रे॑ण दे॒वैर्दू॒राद्दवी॑यो॒ अप॑ सेध॒ शत्रू॑न्
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਅਤੇ ਦਿਆਉਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ; ਹਰ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਇਹ ਚਲਦਾ ਜਗਤ ਤੇਰੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰੇ। ਹੇ ਦੁੰਦੁਭੇ! ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੂਰ (ਏਕਮਤ) ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ—ਹੋਰ ਵੀ ਦੂਰ—ਧੱਕ ਕੇ ਹਟਾ, ਰੋਕ ਦੇ।
Mantra 56
आ क्र॑न्दय॒ बल॒मोजो॑ न॒ आधा॒ निष्ट॑निहि दुरि॒ता बाध॑मानः । अप॑ प्रोथ दुन्दुभे दु॒च्छुना॑ इ॒त इन्द्र॑स्य मु॒ष्टिर॑सि वी॒डय॑स्व
ਗੱਜ; ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਬਲ ਅਤੇ ਓਜ ਟਿਕਾ; ਦੁਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੋਇਆ ਗੜਗੜਾ। ਹੇ ਦੁੰਦੁਭੇ! ਇੱਥੋਂ ਦੁੱਛੁਨਾ (ਅਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾ/ਦੁર્ભਾਵ) ਨੂੰ ਖਿੰਡਾ ਦੇ; ਤੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਮੁਸ਼ਟੀ (ਕਸਿਆ ਮੁੱਕਾ) ਹੈਂ—ਵੀਡਯਸ੍ਵ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬਲ ਕਰ।
Mantra 57
आमूर॑ज प्र॒त्याव॑र्तये॒माः के॑तु॒मद्दु॑न्दु॒भिर्वा॑वदीति । समश्व॑पर्णा॒श्चर॑न्ति नो॒ नरो॒ऽस्माक॑मिन्द्र र॒थिनो॑ जयन्तु
ਹੇ ਮੂਰਾਜ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦੇ; ਧ੍ਵਜ-ਧਾਰੀ ਦੁੰਦੁਭੀ (ਯੁੱਧ-ਨਗਾਰਾ) ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਨਰ ਇਕੱਠੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਅਸ਼ਵ-ਧ੍ਵਜ ਵਾਲੇ; ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸਾਡੇ ਰਥੀ ਜੇਤੂ ਹੋਣ।
Mantra 58
आ॒ग्ने॒यः कृ॒ष्णग्री॑वः सारस्व॒ती मे॒षी ब॒भ्रुः सौ॒म्यः पौ॒ष्णः श्या॒मः शि॑तिपृ॒ष्ठो बा॑र्हस्प॒त्यः शि॒ल्पो वै॑श्वदे॒व ऐ॒न्द्रो॒ऽरु॒णो मा॑रु॒तः क॒ल्माष॑ ऐन्द्रा॒ग्नः स॑ᳪहि॒तोऽधोरा॑मः सावि॒त्रो वा॑रु॒णः कृ॒ष्ण एक॑शितिपा॒त्पेत्व॑ः
ਆਗਨੇਯ (ਅਗਨੀ ਦਾ) ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਗ੍ਰੀਵ (ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ) ਹੈ; ਸਾਰਸਵਤੀ ਦਾ ਮੇਸ਼ੀ (ਭੇੜੀ) ਹੈ; ਸੋਮ ਦਾ ਬਭ੍ਰੁ (ਭੂਰਾ) ਹੈ; ਪੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਆਮ (ਗੂੜ੍ਹਾ) ਹੈ; ਬਾਰ੍ਹਸਪਤ੍ਯ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ) ਸ਼ਿਤਿਪ੍ਰਿਸ਼ਠ (ਚਿੱਟੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲਾ) ਹੈ; ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵ (ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਦਾ) ਸ਼ਿਲ੍ਪ (ਸੁਘੜ) ਹੈ; ਐਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ ਦਾ) ਅਰੁਣ (ਲਾਲੀਮਾਂ) ਹੈ; ਮਾਰੁਤ (ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ) ਕਲਮਾਸ਼ (ਚਿਤਰਿਆ) ਹੈ; ਐਂਦ੍ਰਾਗ੍ਨ (ਇੰਦਰ-ਅਗਨੀ ਦਾ) ਸੰਹਿਤ (ਘਣਾ/ਇਕੱਠਾ) ਹੈ; ਸਾਵਿਤ੍ਰ (ਸਵਿਤ੍ਰ ਦਾ) ਅਧੋਰਾਮ (ਹੇਠਾਂ ਗੂੜ੍ਹਾ) ਹੈ; ਵਾਰੁਣ (ਵਰੁਣ ਦਾ) ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਕਾਲਾ) ਹੈ; ਅਤੇ ਏਕ ਸ਼ਿਤਿਪਾਤ੍ (ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ) ਪੇਤ੍ਵ (ਚਿਤਰਿਆ) ਹੈ।
Mantra 59
अ॒ग्नयेऽनी॑कवते॒ रोहि॑ताञ्जिरन॒ड्वान॒धोरा॑मौ सावि॒त्रौ पौ॒ष्णौ र॑ज॒तना॑भी वैश्वदे॒वौ पि॒शङ्गौ॑ तूप॒रौ मा॑रु॒तः क॒ल्माष॑ आग्ने॒यः कृ॒ष्णोऽजः सा॑रस्व॒ती मे॒षी वा॑रु॒णः पेत्व॑:
ਅਗਨੀ (ਅਨੀਕਵਤ) ਲਈ ਲਾਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬਲਦ; ਸਵਿਤ੍ਰ ਲਈ ਅਧੋਰਾਮਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ (ਪਸ਼ੂ); ਪੂਸ਼ਣ ਲਈ ਚਾਂਦੀ-ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ ਦੋ (ਪਸ਼ੂ); ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਲਈ ਪਿਸ਼ੰਗ (ਤਾਂਬੇ-ਭੂਰੇ) ਅਤੇ ਤੂਪਰ (ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ) ਦੋ (ਪਸ਼ੂ); ਮਰੁਤਾਂ ਲਈ ਕਲਮਾਸ਼ (ਚਿਤਰਿਆ); ਆਗਨੇਯ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਕਾਲਾ) ਅਜ (ਬਕਰਾ); ਸਰਸਵਤੀ ਲਈ ਮੇਸ਼ੀ (ਮਾਦਾ ਭੇਡ/ਕੁਰ); ਵਰੁਣ ਲਈ ਪੇਤ੍ਵ (ਪੇਤ੍ਵ ਨਾਮ ਦਾ ਪਸ਼ੂ)।
Mantra 60
अ॒ग्नये॑ गाय॒त्राय॑ त्रि॒वृते॒ राथ॑न्तराया॒ष्टाक॑पाल॒ इन्द्रा॑य त्रैष्टु॑भाय पञ्चद॒शाय॒ बार्ह॑ता॒यैका॑दशकपालो॒ विश्वे॑भ्यो दे॒वेभ्यो॒ जाग॑तेभ्यः सप्तद॒शेभ्यो॑ वैरू॒पेभ्यो॒ द्वाद॑शकपालो मि॒त्रावरु॑णाभ्या॒मानु॑ष्टुभाभ्यामेकवि॒ᳪशाभ्यां॑ वैरा॒जाभ्यां॑ पय॒स्या बृह॒स्पत॑ये॒ पाङ्क्ता॑य त्रिण॒वाय॑ शाक्व॒राय॑ च॒रुः स॑वि॒त्र औष्णि॑हाय त्रयस्त्रि॒ᳪशाय॑ रैव॒ताय॒ द्वाद॑शकपालः प्राजाप॒त्यश्च॒रुरदि॑त्यै॒ विष्णु॑पत्न्यै च॒रुर॒ग्नये॑ वैश्वान॒राय॒ द्वाद॑शकपा॒लोऽनु॑मत्या अ॒ष्टाक॑पालः
ਅਗਨੀ ਲਈ—ਗਾਇਤ੍ਰ (ਛੰਦ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ੍ (ਸਤੋਮ) ਨਾਲ, ਰਾਥੰਤਰ (ਸਾਮਨ) ਨਾਲ—ਅੱਠ ਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਡਾਸ਼। ਇੰਦਰ ਲਈ—ਤ੍ਰੈਸ਼ਟੁਭ (ਛੰਦ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੰਚਦਸ਼ (ਸਤੋਮ) ਨਾਲ, ਬਾਰ੍ਹਤ (ਸਾਮਨ) ਨਾਲ—ਗਿਆਰਾਂ ਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਡਾਸ਼। ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਲਈ—ਜਾਗਤ (ਛੰਦ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਪਤਦਸ਼ (ਸਤੋਮ) ਨਾਲ, ਵੈਰੂਪ (ਸਾਮਨ) ਨਾਲ—ਬਾਰਾਂ ਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਡਾਸ਼। ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਲਈ—ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ (ਛੰਦ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਏਕਵਿੰਸ਼ (ਸਤੋਮ) ਨਾਲ, ਵੈਰਾਜ (ਸਾਮਨ) ਨਾਲ—ਪਯਸ੍ਯ (ਦੁੱਧ-ਯੁਕਤ) ਚਰੁ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਲਈ—ਪਾਂਕਤ (ਛੰਦ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਣਵ (ਸਤੋਮ) ਨਾਲ, ਸ਼ਾਕ੍ਵਰ (ਸਾਮਨ) ਨਾਲ—ਚਰੁ। ਸਵਿਤ੍ਰ ਲਈ—ਔਸ਼੍ਣਿਹ (ਛੰਦ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਯਸਤ੍ਰਿੰਸ਼ (ਸਤੋਮ) ਨਾਲ, ਰੈਵਤ (ਸਾਮਨ) ਨਾਲ—ਬਾਰਾਂ ਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਡਾਸ਼। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਲਈ ਚਰੁ; ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਣੁਪਤਨੀ ਲਈ ਚਰੁ। ਅਗਨੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਡਾਸ਼; ਅਨੁਮਤੀ ਲਈ ਅੱਠ ਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਡਾਸ਼।
Frequently Asked Questions
Because the chapter is organized around transition and rightful order (ṛta): royal sovereignty and victory are ritually grounded by acknowledging mortality, Yama’s law, and the continuity of the Fathers.
As more than an animal victim: it is identified with cosmic powers (notably Āditya/Sūrya and Indra-impelled might), a heaven-bound racer whose controlled course mirrors the ordered success of the sacrificer.
They aim to secure safe passage and proper placement of the departed, and to maintain lineage continuity through correct ancestral offerings—treating death as a rite-governed passage rather than a rupture.