Mantra 46
Rishi: Vājasaneyin transmission.
Devata: Pitaraḥ (Fathers).
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
स्वा॒दु॒ष॒ᳪसद॑: पि॒तरो॑ वयो॒धाः कृ॑च्छ्रे॒श्रित॒: शक्ती॑वन्तो गभी॒राः । चि॒त्रसे॑ना॒ इषु॑बला॒ अमृ॑ध्राः स॒तोवी॑रा उ॒रवो॑ व्रातसा॒हाः
Transliteration
svādu-ṣaṃsádaḥ pítaro vayo-dhā́ḥ kṛ́cchre-śritáḥ śaktī́vanto gabhīrā́ḥ | citrá-senā íṣu-balā amṛ́dhrāḥ sato-vī́rā urávo vrāta-sāhā́ḥ ||
Translation
ਪਿਤਰ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੰਸਦ (ਮਿੱਠੇ ਆਸਨ ਵਾਲੇ), ਵਯੋਧਾ (ਜੀਵਨ-ਬਲ ਦੇ ਦਾਤਾ) ਹਨ; ਕਠਿਨਾਈ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ। ਚਿਤ੍ਰਸੇਨਾ (ਵਿਚਿੱਤਰ ਸੈਨਾ ਵਾਲੇ), ਇਸ਼ੁਬਲਾ (ਤੀਰ-ਬਲ ਵਾਲੇ), ਅਮ੍ਰਿਧ੍ਰ (ਅਚੂਕ/ਅਵਿਫਲ) ਹਨ; ਸਤੋਵੀਰਾ (ਸੱਚੇ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ), ਉਰਵ (ਵਿਆਪਕ/ਵਿਸ਼ਾਲ), ਵ੍ਰਾਤਸਾਹਾ (ਵ੍ਰਾਤ/ਦਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ) ਹਨ।
Padapatha (Word Analysis)
स्वा॒दु॒-ष॒म्॒सदः॑ । पि॒तरः॑ । व॒यः॒-धाः । कृ॑च्छ्रे॒-श्रितः॑ । शक्ती॑वन्तः । ग॒भी॒राः । चि॒त्र-से॑नाः । इषु॑-बलाः । अमृ॑ध्राः । स॒तो-वी॑राः । उ॒रवः॑ । व्रात॑-सा॒हाः ।
Word by Word
स्वादुषंसदःsweetly-praising / of pleasant praise
स्वादुषंसदः:
Kartā
TypeAdjective
Rootस्वादु-शंसद् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास) < स्वादु (adj.) + शंसद् (n./adj. from √शंस ‘to praise’)
पितरःthe Fathers (ancestors)
पितरः:
Kartā
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
वयोधाःlife-sustaining / age-supporting
वयोधाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवयो-धा (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय: ‘वयः’ + ‘धा’ = धा ‘placing/holding’)
कृच्छ्रश्रितःhaving resorted to hardship / abiding in austerity
कृच्छ्रश्रितः:
Kartā
TypeAdjective
Rootकृच्छ्र-श्रित (कृदन्त; कृच्छ्र + श्रित, past passive participle of √श्रि ‘to resort to, take refuge’)
शक्तीवन्तःpowerful, possessing शक्ति
शक्तीवन्तः:
Kartā
TypeAdjective
Rootशक्ति-वत् (प्रातिपदिक; -वत् possessive)
गभीराःdeep, profound
गभीराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootगभीर (प्रातिपदिक)
चित्रसेनाःhaving wondrous hosts / of brilliant armies
चित्रसेनाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootचित्र-सेना (प्रातिपदिक; समास)
इषुबलाःhaving arrow-strength / strong in missiles
इषुबलाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootइषु-बल (प्रातिपदिक; समास)
अमृध्राःunharming, unhostile
अमृध्राः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअ-मृध्र (प्रातिपदिक; नञ्-समास; मृध्र ‘harmful/hostile’ < √मृध ‘to be hostile’)
सतोवीराःhaving true heroes / with good heroes
सतोवीराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसतस्-वीर (प्रातिपदिक; समास: सतस्/सत् ‘true/good’ + वीर)
उरवःbroad, wide, expansive
उरवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootउरु (प्रातिपदिक)
व्रातसाहाःoverpowering hosts / victorious over bands
व्रातसाहाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootव्रात-साह (प्रातिपदिक; समास: व्रात ‘troop/host’ + साह ‘conquering, overpowering’ < √सह ‘to overcome’)
Entities Mentioned
P
Pitaraḥ (Fathers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes