दधीच-शाप-हेतु-वर्णनम् / The Cause of Dadhīca’s Curse (Explaining Viṣṇu’s Role at Dakṣa’s Sacrifice)

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विधेरमितधीमतः । पप्रच्छ नारदः प्रीत्या विस्मितस्तं द्विजोत्तमः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਪਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋਏ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 2

नारद उवाच । शिवं विहाय दक्षस्य सुरैर्यज्ञं हरिर्गतः । हेतुना केन तद् ब्रूहि यत्रावज्ञाऽ भवत्ततः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਖ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਹੋਈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਗਿਆ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 3

जानाति किं स शंभुं नो हरिः प्रलयविक्रमम् । रणं कथं च कृतवान् तद्गणैरबुधो यथा

ਜਿਸ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਲਯ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨੀ ਵਾਂਗ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਬੈਠਾ?

Verse 4

एष मे संशयो भूयांस्तं छिंधि करुणानिधे । चरितं ब्रूहि शंभोस्तु चित्तोत्साहकरं प्रभो

ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਿ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿਓ। ਪ੍ਰਭੋ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾਓ ਜੋ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਬਲ ਦੇਣ।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । द्विजवर्य शृणु प्रीत्या चरितं शशिमौलिनः । यत्पृच्छते कुर्वतश्च सर्वसंशयहारकम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪ੍ਰੀਤਿ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਸ਼ਿਮੌਲੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਾਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਪੁੱਛੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ।

Verse 6

दधीचस्य मुनेः शापाद्भ्रष्टज्ञानो हरिः पुरा । सामरो दक्षयज्ञं वै गतः क्षुवसहायकृत्

ਦਧੀਚਿ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦਾ ਸਹੀ ਵਿਵੇਕ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਖ਼ਸੁਵ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਬਣਾ ਕੇ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਗਏ।

Verse 7

नारद उवाच । किमर्थं शप्तवान्विष्णुं दधीचो मुनिसत्तमः । कोपाकारः कृतस्तस्य हरिणा तत्सहायिना

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ? ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਸਮੇਤ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਧਾਰਿਆ?

Verse 8

ब्रह्मोवाच । समुत्पन्नो महातेजा राजा क्षुव इति स्मृतः । अभून्मित्रं दधीचस्य मुनीन्द्रस्य महाप्रभोः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵੱਡੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ‘ਖ਼ਸੁਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ, ਮੁਨੀਇੰਦਰ ਦਧੀਚਿ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 9

चिरात्तपःप्रसंगाद्वै वादः क्षुवदधीचयोः । महानर्थकरः ख्यातस्त्रिलोकेष्वभवत्पुरा

ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਲੰਮੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਾਰਨ ਕ੍ਸ਼ੁਵ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦਧੀਚਿ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਦ ਉੱਠਿਆ। ਉਹ ਝਗੜਾ ਮਹਾਨ ਅਨਰਥ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 10

तत्र त्रिवर्णतः श्रेष्ठो विप्र एव न संशयः । इति प्राह दधीचो हि शिवभक्तस्तु वेदवित्

ਉਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬਾਤ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਦਧੀਚਿ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਖੀ।

Verse 11

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दधीचस्य महामुने । क्षुवः प्राहेति नृपतिः श्रीमदेन विमोहितः

ਮਹਾਮੁਨੀ ਦਧੀਚਿ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਨ-ਵੈਭਵ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਰਾਜਾ ਖ਼ਸੁਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ।

Verse 12

क्षुव उवाच । अष्टानां लोकपालानां वपुर्धारयते नृपः । तस्मान्नृपो वरिष्ठो हि वर्णाश्रमपतिः प्रभुः

ਖ਼ਸੁਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਜਾ ਅੱਠ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਉਹ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

Verse 13

सर्वदेवमयोराजा श्रुति प्राहेति तत्परा । महती देवता या सा सोहमेव ततो मुने

ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ—ਰਾਜਾ ਸਰਵਦੇਵਮਯ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ—ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਉਹ ‘ਸੋऽਹਮ’ (ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ), ਹੇ ਮੁਨੀ।

Verse 14

तस्माद्विप्राद्वरो राजा च्यवनेय विचार्यताम् । नावमंतव्य एवातः पूज्योऽहं सर्वथा त्वया

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ—ਰਾਜਾ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ ਪੂਜ।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा तथा मतं तस्य क्षुवस्य मुनिसत्तमः । श्रुतिस्मृतिविरुद्धं तं चुकोपातीव भार्गवः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕ੍ਸ਼ੁਵ ਦਾ ਉਹ ਮਤ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਾਰਗਵ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ।

Verse 16

अथ क्रुद्धो महातेजा गौरवाच्चात्मनो मुने । अताडयत्क्षुवं मूर्ध्नि दधीचो वाममुष्टितः

ਤਦ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦਧੀਚਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਗੌਰਵ ਦੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਖੱਬੀ ਮੁੱਠ ਨਾਲ ਕ੍ਸ਼ੁਵ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 17

वज्रेण तं च चिच्छेद दधीचं ताडितः क्षुवः । जगर्जातीव संक्रुद्धो ब्रह्मांडाधिपतिः कुधीः

ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਆਘਾਤ ਨਾਲ ਤਾਡਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੁਵ ਨੇ ਦਧੀਚਿ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋਏ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਉਗਰ ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਗਰਜ ਕੀਤੀ।

Verse 18

पपात भूमौ निहतो तेन वज्रेण भार्गवः । शुक्रं सस्मार क्षुवकृद्भार्गवस्य कुलंधरः

ਉਸ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਤਦ ਭਾਰਗਵ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਲੰਧਰ—ਕ੍ਸ਼ੁਵਕ੍ਰਿਤ—ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ (ਆਹਵਾਨ) ਕੀਤਾ।

Verse 19

शुक्रोथ संधयामास ताडितं च क्षुवेन तु । योगी दधीचस्य तदा देहमागत्य सद्रुतम्

ਤਦ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਕ੍ਸ਼ੁਵ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜੋੜ ਕੇ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਯੋਗੀ ਦਧੀਚੀ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 20

संधाय पूर्ववद्देहं दधीचस्याह भार्गवः । शिवभक्ताग्रणीर्भृत्यं जयविद्याप्रवर्तकः

ਦਧੀਚ ਦੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋੜ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਬੋਲੇ—ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਅਗਵਾਨ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਜੈ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਹੈ।

Verse 21

शुक्र उवाच । दधीच तात संपूज्य शिवं सर्वेश्वरं प्रभुम् । महामृत्युंजयं मंत्रं श्रौतमग्र्यं वदामि ते

ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਬੋਲੇ—ਤਾਤ ਦਧੀਚ! ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼੍ਰੌਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 22

त्र्यम्बकं यजामहे त्रैलोक्यं पितरं प्रभुम् । त्रिमंडलस्य पितरं त्रिगुणस्य महेश्वरम्

ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਤ੍ਰਿਮੰਡਲ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ।

Verse 23

त्रितत्त्वस्य त्रिवह्नेश्च त्रिधाभूतस्य सर्वतः । त्रिदिवस्य त्रिबाहोश्च त्रिधाभूतस्य सर्वतः

ਉਹ ਤ੍ਰਿਤੱਤਵ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਹਨੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਹਰ ਥਾਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਬਾਹੂ ਹੈ; ਹਰ ਥਾਂ ਤ੍ਰਿਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 24

त्रिदेवस्य महादेवस्सुगंधि पुष्टिवर्द्धनम् । सर्वभूतेषु सर्वत्र त्रिगुणेषु कृतौ यथा

ਮਹਾਦੇਵ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ; ਉਹ ਸੁਗੰਧਮਈ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ।

Verse 25

इन्द्रियेषु तथान्येषु देवेषु च गणेषु च । पुष्पे सुगंधिवत्सूरस्सुगंधिममरेश्वरः

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਉਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਖਮ ਸਾਰ-ਰੂਪ ਸੁਗੰਧ ਬਣ ਕੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 26

पुष्टिश्च प्रकृतेर्यस्मात्पुरुषाद्वै द्विजोत्तम । महदादिविशेषांतविकल्पश्चापि सुव्रत

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਧਾਰਾ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਹਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਤੱਕ ਜੋ ਭੇਦ-ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ।

Verse 27

विष्णोः पितामहस्यापि मुनीनां च महामुने । इन्द्रियस्य च देवानां तस्माद्वै पुष्टिवर्द्धनः

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਮੁਨੀਆਂ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਉਹੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 28

तं देवममृतं रुद्रं कर्मणा तपसापि वा । स्वाध्यायेन च योगेन ध्यानेन च प्रजापते

ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਅਮਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਤਪ ਰਾਹੀਂ, ਸਵਾਧਿਆਇ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

सत्येनान्येन सूक्ष्माग्रान्मृत्युपाशाद्भवः स्वयम् । वंधमोक्षकरो यस्मादुर्वारुकमिव प्रभुः

ਸਤਿ ਅਤੇ ਸੁਖਮ ਅੰਤਰਿਕ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਵੀ ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਆਪ ਹੀ ਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਪੱਕੀ ਕੱਕੜੀ ਬੇਲ ਤੋਂ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 30

मृतसंजीवनीमन्त्रो मम सर्वोत्तमः स्मृतः । एवं जपपरः प्रीत्या नियमेन शिवं स्मरन्

‘ਮ੍ਰਿਤਸੰਜੀਵਨੀ’ ਮੰਤਰ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 31

जप्त्वा हुत्वाभिमंत्र्यैव जलं पिब दिवानिशम् । शिवस्य सन्निधौ ध्यात्वा नास्ति मृत्युभयं क्वचित्

ਜਪ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜਲ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਪੀਓ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 32

कृत्वा न्यासादिकं सर्वं संपूज्य विधिवच्छिवम् । संविधायेदं निर्व्यग्रश्शंकरं भक्तवत्सलम्

ਨਿਆਸ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਪੂਰਵ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਅਵਿਚਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰੋ।

Verse 33

ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि यथा ध्यात्वा जपन्मनुम् । सिद्ध मन्त्रो भवेद्धीमान् यावच्छंभुप्रभावतः

ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੰਤਰ ਜਪਣ ਨਾਲ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਦਾ ਮੰਤਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੈ।

Verse 34

हस्तांभोजयुगस्थकुंभयुगलादुद्धृत्यतोयं शिरस्सिंचंतं करयोर्युगेन दधतं स्वांकेभकुंभौ करौ । अक्षस्रङ्मृगहस्तमंबुजगतं मूर्द्धस्थचन्द्रस्रवत्पीयूषार्द्रतनुं भजे सगिरिजं त्र्यक्षं च मृत्युंजयम्

ਮੈਂ ਗਿਰਿਜਾ-ਸਹਿਤ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਦੋ ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਕਲਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਕਲਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਪਮਾਲਾ, ਸ੍ਰਕ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਧਾਰ ਕੇ ਪਦਮਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਸਤਕ-ਚੰਦਰ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਨ ਸਿੰਚਿਤ ਹੈ।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । उपदिश्येति शुक्रः स्वं दधीचिं मुनिसत्तमम् । स्वस्थानमगमत्तात संस्मरञ् शंकरं प्रभुम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਤਾਤ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 36

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दधीचो हि महामुनिः । वनं जगाम तपसे महाप्रीत्या शिवं स्मरन्

ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦਧੀਚਿ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 37

तत्र गत्वा विधानेन महामृत्युंजयाभिधम् । तं मनुं प्रजपन् प्रीत्या तपस्तेपे शिवं स्मरन्

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ’ ਨਾਮਕ ਉਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 38

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीयसतीखंडे क्षुवदधीचवादवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਕ੍ਸ਼ੁਵ ਅਤੇ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 39

अथ शंभुः प्रसन्नात्मा तज्जपाद्भक्तवत्सलः । आविर्बभूव पुरतस्तस्य प्रीत्या महामुने

ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜੋ ਭਕਤਵਤਸਲ ਹੈ, ਉਸ ਜਪ ਨਾਲ ਦ੍ਰਵਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ—ਪ੍ਰੇਮਵਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 40

तं दृष्ट्वा स्वप्रभुं शंभुं स मुमोद मुनीश्वरः । प्रणम्य विधिवद्भक्त्या तुष्टाव सुकृतांजलिः

ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 41

अथ प्रीत्या शिवस्तात प्रसन्नश्च्यावनिं मुने । वरं ब्रूहीति स प्राह सुप्रसन्नेन चेतसा

ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਮਵਸ਼ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਚ੍ਯਵਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਵਰ ਬੋਲੋ; ਜੋ ਚਾਹੋ ਮੰਗੋ।”

Verse 42

तच्छुत्वा शंभुवचनं दधीचो भक्तसत्तमः । सांजलिर्नतकः प्राह शंकरं भक्तवत्सलम्

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਕਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਧੀਚੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਭਕਤਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 43

दधीच उवाच । देवदेव महादेव मह्यं देहि वरत्रयम् । वज्रास्थित्वादवध्यत्वमदीनत्वं हि सर्वतः

ਦਧੀਚ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ! ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰ ਦਿਓ— ਮੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਣ, ਮੈਂ ਅਵੱਧ ਰਹਾਂ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੀਨਤਾ ਜਾਂ ਬੇਬਸੀ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੂਹੇ।”

Verse 44

ब्रह्मोवाच । तदुक्तवचनं श्रुत्वा प्रसन्नः परमेश्वरः । वरत्रयं ददौ तस्मै दधीचाय तथास्त्विति

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਤਥਾਸਤੁ।”

Verse 45

वरत्रयं शिवात्प्राप्य सानंदश्च महामुनिः । क्षुवस्थानं जगामाशु वेदमार्गे प्रतिष्ठितः

ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦਧੀਚੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਸ਼ੁਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਏ।

Verse 46

ब्रह्मोवाच । प्राप्यावध्यत्वमुग्रात्स वज्रास्थित्वमदीनताम् । अताडयच्च राजेन्द्रं पादमूलेन मूर्द्धनि

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਉਗ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਅਵਧ੍ਯਤਾ, ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਦੇਹ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਨਿਰਭੈਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾਧਿਰਾਜ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਦੇ ਤਲਵੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 47

क्षुवो दधीचं वज्रेण जघानोरस्यथो नृपः । क्रोधं कृत्वा विशेषेण विष्णुगौरवगर्वितः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਤਦੋਂ ਖ਼ਸ਼ੁਵ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਗਰੂਰ ਨਾਲ—ਖ਼ਾਸ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਦਧੀਚੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 48

नाभून्नाशाय तद्वज्रं दधीचस्य महात्मनः । प्रभावात्परमेशस्य धातृपुत्रो विसिस्मिये

ਮਹਾਤਮਾ ਦਧੀਚੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾ ਬਣਿਆ—ਇਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਧਾਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 49

दृष्ट्वाप्यवध्यत्वमदीनतां च वज्रस्य चात्यंतपरप्रभावम् । क्षुवो दधीचस्य मुनीश्वरस्य विसिस्मिये चेतसि धातृपुत्रः

ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਦਧੀਚੀ ਦੀ ਅਵੱਧਤਾ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਨਿਡਰਤਾ, ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਬਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਧਾਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 50

आराधयामास हरिं मुकुन्दमिन्द्रानुजं काननमाशु गत्वा । प्रपन्नपालश्च पराजितो हि दधीचमृत्युंजयसेवकेन

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਹਰੀ ਮੁਕੁੰਦ—ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਅਨੁਜ—ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ‘ਸ਼ਰਨਾਗਤ-ਪਾਲਕ’ ਵੀ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਦੇ ਸੇਵਕ ਦਧੀਚੀ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।

Verse 51

पूजया तस्य सन्तुष्टो भगवान् मधुसूदनः । प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः

ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ—ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ—ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 52

दिव्येन दर्शनेनैव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम् । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिः प्रणम्य गरुडध्वजम्

ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਯੋਗ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।

Verse 53

सम्पूज्य चैवं त्रिदशेश्वराद्यैः स्तुतं देवमजेयमीशम् । विज्ञापयामास निरीक्ष्य भक्त्या जनार्दनाय प्रणिपत्य मूर्ध्ना

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ-ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਅਜੇਯ ਪ੍ਰਭੂ-ਦੇਵ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਦਿਆਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਰੱਖੀ।

Verse 54

राजोवाच । भगवन् ब्राह्मणः कश्चिद्दधीच इति विश्रुतः । धर्मवेत्ता विनीतात्मा सखा मम पुराभवत्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਭਗਵਨ! ਦਧੀਚ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਨਿਮਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ।

Verse 55

अवध्यस्सर्वदा सर्वैश्शंकरस्य प्रभावतः । तमाराध्य महादेवं मृत्युंजयमनामयम्

ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਸਭ ਲਈ ਅਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਮਹਾਦੇਵ—ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ, ਨਿਰਾਮਯ—ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੋ।

Verse 56

सावज्ञं वामपादेन मम मूर्ध्नि सदस्यपि । ताडयामास वेगेन स दधीचो महातपाः

ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ ਵੀ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਦਧੀਚ ਨੇ ਅਵਗਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 57

उवाच तं च गर्वेण न बिभेमीति सर्वतः । मृत्युंजयाप्त सुवरो गर्वितो ह्यतुलं हरिः

ਉਹ ਘਮੰਡ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ—“ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।” ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ ਦਾ ਉੱਤਮ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਅਤੁਲ ਹਰੀ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 58

ब्रह्मोवाच । अथ ज्ञात्वा दधीचस्य ह्यवध्यत्वं महात्मनः । सस्मारास्य महेशस्य प्रभावमतुलं हरिः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਅਵਧ੍ਯ ਹੋਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਹਰਿ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 59

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह क्षुवं विधिसुतं द्रुतम् । विप्राणां नास्ति राजेन्द्र भयमण्वपि कुत्रचित्

ਇਉਂ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਹਰਿ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਪੁੱਤਰ ਖ਼ਸ਼ੁਵ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ— “ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਤਾ ਭਰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।”

Verse 60

विशेषाद्रुद्रभक्तानां भयं नास्ति च भूपते । दुःखं करोति विप्रस्य शापार्थं ससुरस्य मे

ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਪੈਣ ਲਈ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 61

भविता तस्य शापेन दक्षयज्ञे सुरेश्वरात् । विनाशो मम राजेन्द्र पुनरुत्थानमेव च

ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦਕਸ਼-ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੇਰਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਪੁਨਰੁੱਥਾਨ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 62

तस्मात्समेत्य राजेन्द्र सर्वयज्ञो न भूयते । करोमि यत्नं राजेन्द्र दधीचविजयाय ते

ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਪੂਰਾ ਯੱਗ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਦਧੀਚ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਮੈਂ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 63

श्रुत्वा वाक्यं क्षुवः प्राह तथास्त्विति हरेर्नृपः । तस्थौ तत्रैव तत्प्रीत्या तत्कामोत्सुकमानसः

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰੀ-ਭਗਤ ਰਾਜਾ ਕ੍ਸ਼ੁਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤਥਾਸਤੁ।” ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ।