Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

भरतस्य प्रार्थना—रामस्य कालधर्मोपदेशः

Bharata’s Petition and Rama’s Instruction on Time and Mortality

इष्ट्वा बहुविधैर्यज्ञैर्भोगां श्चावाप्य पुष्कलान्।उत्तमं चायुरासाद्य स्वर्गतः पृथिवीपतिः।।2.105.35।।

iṣṭvā bahuvidhair yajñair bhogāṃś cāvāpya puṣkalān | uttamaṃ cāyur āsādya svargataḥ pṛthivīpatiḥ || 2.105.35 ||

ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ-ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਚੁਰ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ।

इष्ट्वाhaving sacrificed/performed
इष्ट्वा:
क्रियाविशेषण (absolutive; prior action)
TypeVerb
Rootयज् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having done), क्रियाविशेषण
बहुविधैःwith many kinds of
बहुविधैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeAdjective
Rootबहुविध (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (बहवः विधाः); पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (यज्ञैः)
यज्ञैःwith sacrifices
यज्ञैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
भोगान्enjoyments/pleasures
भोगान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
and
:
समुच्चय (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
अवाप्यhaving obtained
अवाप्य:
क्रियाविशेषण (absolutive; prior action)
TypeVerb
Rootअव-आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल
पुष्कलान्abundant
पुष्कलान्:
कर्म (Karma/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootपुष्कल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (भोगान्)
उत्तमम्excellent
उत्तमम्:
कर्म (Karma/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (आयुः/आयुर्)
and
:
समुच्चय (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
आयुःlife/span of life
आयुः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (कर्मरूपेण); छन्दसि/पाठे 'आयुर्' इति सन्ध्यन्तरं
आसाद्यhaving attained
आसाद्य:
क्रियाविशेषण (absolutive; prior action)
TypeVerb
Rootआ- सद् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल
स्वर्गतःto heaven
स्वर्गतः:
गति/देश (adverbial goal)
TypeIndeclinable
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्-अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverbial: 'to heaven/into heaven' in epic usage)
पृथिवीपतिःthe king
पृथिवीपतिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपृथिवी + पति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

King Dasaratha, lord of the earth, having performed various kinds of sacrifices and securing a long life, enjoyed abundance of pleasures and attained heaven.

D
Daśaratha
S
Svarga (heaven)

FAQs

Dharma permits prosperity and enjoyment when grounded in righteous conduct; a complete life integrates duty (yajña), legitimate pleasure (bhoga), and a worthy end.

Bharata continues consoling by portraying Daśaratha’s life as fulfilled—religious duty performed, worldly aims met, and a good posthumous destination.

Sober perspective on life’s aims (puruṣārthas): Bharata frames loss through a dharmic evaluation of a completed kingship.