Adhyaya 13

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । वसिष्ठेन दिलीपाय कथितं तीर्थमुत्तमम् । नर्मदेति च विख्यातं पापपर्वतदारणम्

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਦਿਲੀਪ ਨੂੰ ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ‘ਨਰਮਦਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

भूयश्च श्रोतुमिच्छामि तन्मे कथय नारद । नर्मदायाश्च माहात्म्यं वसिष्ठोक्तं द्विजोत्तम

ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾ। ਅਤੇ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹਾ ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵੀ ਦੱਸ।

Verse 3

कथमेषा महापुण्या नदी सर्वत्र विश्रुता । नर्मदानाम विख्याता तन्मम ब्रूहिनारद

ਇਹ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਾ ਨਦੀ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਜੋ ‘ਨਰਮਦਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ? ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।

Verse 4

नारद उवाच । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी । तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਰਮਦਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ—ਅਚਲ ਤੇ ਚਲ—ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

Verse 5

नर्मदायास्तु माहात्म्यं वसिष्ठोक्तं मया श्रुतम् । तदेतद्धि महाराज सर्वं हि कथयामि ते

ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 6

पुण्या कनखले गङ्गा कुरुक्षेत्रे सरस्वती । ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्म्मदा

ਕਨਖਲ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਪੁਣ੍ਯ ਹੈ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਪੁਣ੍ਯ ਹੈ; ਪਰ ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਨਰਮਦਾ ਹਰ ਥਾਂ ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਹੈ।

Verse 7

त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्ताहेन तु यामुनम् । सद्यः पुनाति गांगेयं दर्शनादेव नार्मदम्

ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਜਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ; ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 8

कलिंग देशे पश्चार्द्धे पर्वतेऽमरकंटके । पुण्या च त्रिषु लोकेषु रमणीया मनोरमा

ਕਲਿੰਗ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਅਮਰਕੰਟਕ ਨਾਮਕ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਹੈ—ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨਮਈ, ਰਮਣੀਯ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹੈ।

Verse 9

सदेवासुरगंधर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । तपस्तप्त्वा महाराज सिद्धिं च परमां गताः

ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਤਪ-ਧਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 10

तत्र स्नात्वा महाराज नियमस्थो जितेंद्रियः । उपोष्य रजनीमेकां कुलानां तारयेच्छतम्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦੇਵੇ।

Verse 11

जनेश्वरे नरः स्नात्वा पिंडं दत्वा यथाविधि । पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्

ਜਨੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 12

पर्वतस्य समंतात्तु रुद्रकोटिः प्रतिष्ठिता । स्नानं यः कुरुते तत्र गंधमाल्यानुलेपनम्

ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਲੇਪਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ-ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

प्रीता तस्य भवेत्सर्वा रुद्रकोटिर्न संशयः । पर्वते पश्चिमस्यांते स्वयं देवो महेश्वरः

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕੋਟੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਅੰਤ ਤੇ ਸਵੈੰ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।

Verse 14

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । पितृकार्यं तु कुर्वीत विधिदृष्टेन कर्मणा

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰੇ।

Verse 15

तिलोदकेन तत्रैव तर्पयेत्पितृदेवताः । आसप्तमं कुलं तस्य स्वर्गे तिष्ठति पांडव

ਉੱਥੇ ਹੀ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ। ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਸ ਦੀ ਕੁਲ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

Verse 16

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । अप्सरोगणसंकीर्णो दिव्यस्त्रीपरिवारितः

ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਿਤ।

Verse 17

दिव्यगंधानुलिप्तश्च दिव्यालंकारभूषितः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विपुले कुले

ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਚਿਊਂਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

धनवान्दानशीलश्च धार्मिकश्चैव जायते । पुनः स्मरति तत्तीर्थं गमनं तत्र कुर्वते

ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦਾਨ-ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਧਰਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਥੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

तारयित्वा कुलशतं रुद्रलोकं स गच्छति । योजनानां शतं साग्रं श्रूयते सरिदुत्तमा

ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਕੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਨਦੀ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 20

विस्तारेण तु राजेन्द्र योजनद्वयमंतरम् । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਯੋਜਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਘੇਰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਵੀ ਹਨ।

Verse 21

पर्वतस्य समंतात्तु तिष्ठंत्यमरकंटके । ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा जितक्रोधो जितेंद्रियः

ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉਹ ਟਿਕੇ; ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰੇ।

Verse 22

सर्वहिंसानिवृत्तश्च सर्वभूतहिते रतः । एवं सर्वसमाचारः क्षेत्रपालान्परिव्रजेत्

ਸਾਰੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਉਚਿਤ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਖੇਤਰਪਾਲਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ।

Verse 23

तस्य पुण्यफलं राजन्शृणुष्वावहितो हि मे । शतं वर्षसहस्राणां स्वर्गे मोदेत पांडव

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਲੱਖ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 24

अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यस्त्रीपरिचारिते । दिव्यगंधानुलिप्तश्च दिव्यालंकारभूषितः

ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ; ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 25

क्रीडते देवलोके तु दैवतैः सह मोदते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति वीर्यवान्

ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।