Adhyaya 47

Verse 1

नारद उवाच । तव प्रसादतो ज्ञातो विप्रः पुण्यतमश्च यः । यथा जानामि देवेश क्रियया ब्राह्मणाधमम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਹੁਣ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾ ਕਿ ਕਰਤੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

ब्रूहि शीघ्रं सुरश्रेष्ठ यदि प्रीतिं मयीच्छसि । ब्रह्मोवाच । स्नानैर्दशविधैर्मुक्तस्तथैव तर्पणादिभिः

“ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਬੋਲ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਨਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਆਦਿ ਅਰਪਣ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।”

Verse 3

संध्यासंयमहीनश्च स एव ब्राह्मणाधमः । देवपूजाव्रतैर्मुक्तो वेदविद्यादिभिस्तथा

ਜੋ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਦੇ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ ਹੈ—ਦੇਵ-ਪੂਜਾ, ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਆਦਿ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਞਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 4

सत्यशौचादिभिश्चैव योगज्ञानाग्नितर्पणैः । पंचस्नानानानि विप्राणां कीर्तितानि महर्षिभिः

ਸਤ੍ਯ, ਸ਼ੌਚ ਆਦਿ ਗੁਣ—ਯੋਗ, ਗਿਆਨ, ਅਗਨੀ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਸਮੇਤ—ਇਹ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ‘ਸਨਾਨ’ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 5

आग्नेयं वारुणं ब्राह्मं वायव्यं दिव्यमेव च । आग्नेयं भस्मना स्नानमद्भिर्वारुणमुच्यते

ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਪੰਜ ਸਨਾਨ ਹਨ: ਆਗਨੇਯ, ਵਾਰੁਣ, ਬ੍ਰਾਹਮ, ਵਾਯਵ੍ਯ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ। ਭਸਮ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸਨਾਨ ਆਗਨੇਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸਨਾਨ ਵਾਰੁਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

आपोहिष्ठेति वै ब्राह्मं वायव्यं गोरजः स्मृतम् । अद्भिरातपवर्षाभिर्दिव्यं स्नानमुदाहृतम्

‘ਆਪੋਹਿਸ਼੍ਠਾ’ ਨਾਮਕ ਵਿਧੀ ਬ੍ਰਾਹਮ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਵਾਯਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੋ-ਰਜ (ਗਾਂ ਦੀ ਧੂੜ) ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ—ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੇ ਵਰਖਾ ਸਮੇਤ—ਕੀਤਾ ਸਨਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਸਨਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 7

एतैस्तु मंत्रतः स्नानात्तीर्थानां फलमाप्नुयात् । तुलसीपत्रसंलग्नं सालग्रामशिलांबु च

ਇਨ੍ਹਾਂ (ਜਲਾਂ) ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਲ ਐਸਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 8

गवां शृंगोदकं चैव विप्रपादोदकं च यत् । गुरूणामेव मुख्यानां पूतात्पूतमिति स्मृतिः

ਗਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਹੋਇਆ ਜਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਇਆ ਹੋਇਆ ਜਲ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ—ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ‘ਪਵਿੱਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 9

त्याग तीर्थादिभिर्यज्ञैर्व्रतहोमादिभिस्तथा । यत्फलं लभते धीरः स्नानैरेतैस्तु तत्फलम्

ਤਿਆਗ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਆਦਿ, ਯਜ੍ਞ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਹੋਮ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਫਲ ਇੱਕ ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

तर्पणैश्च विनिर्मुक्तः पितॄणामेव नित्यशः । पितृहा नरकं याति संध्याहीनस्तु विप्रहा

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਿਤ੍ਰਘਾਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਧਿਆ (ਨਿੱਤ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

मंत्रव्रतविहीनश्च वेदविद्यागुणैरपि । यज्ञदानादिभिर्मुक्तो ब्राह्मणश्चाधमाधमः

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਧਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਧਮ ਹੈ।

Verse 12

यज्ञार्थका देवलका नाक्षत्रा ग्रामयाजकाः । परदाररता नित्यं पंचैते ब्राह्मणाधमाः

ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਸਿਰਫ਼ ਧਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲਈ ਦੇਵਾਲੇ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੋਤਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਧਮ ਹਨ।

Verse 13

मंत्रसंस्कारहीनाश्च शुचिसंयमवर्जिताः । मोघाशिनो दुरात्मानो ब्राह्मणाश्चाधमाधमाः

ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ-ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹਨ, ਵਿਅਰਥ/ਅਧਰਮੀ ਅਹਾਰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੋਂ ਦੁਸ਼ਟ ਹਨ—ਅਜੇਹੇ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ’ ਅਧਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਧਮ ਹਨ।

Verse 14

अपि स्तेयरता मूढाः सर्वधर्मविवर्जिताः । उन्मार्गगामिनो नित्यं ब्राह्मणाश्चाधमाधमाः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਚੋਰੀ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸਭ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਕੁਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਅਧਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਧਮ ਹਨ।

Verse 15

श्राद्धादिकर्मरहिता गुरुसेवाविवर्जिताः । अमंत्रा भिन्नमर्यादा एते सर्वाधमाधमाः

ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਗੁਰੂ-ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹਨ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ/ਆਚਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋੜਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਅਧਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਧਮ ਹਨ।

Verse 16

असंभाष्या इमे दुष्टास्सर्वे निरयगामिनः । अमेध्यास्ते दुराचारा अपूज्याश्च समंततः

ਇਹ ਦੁਰਜਨ ਬੋਲਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਨਰਕਗਾਮੀ ਹਨ। ਇਹ ਅਪਵਿੱਤਰ, ਕੁਕਰਮੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅਪੂਜ੍ਯ ਹਨ।

Verse 17

खड्गोपजीविकाः प्रेष्या गोवाहनरता द्विजाः । कारुवृत्युपजीवाश्च गणवार्द्धषिकाश्च ये

ਜੋ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਵਨ ਕਰਦੇ; ਜੋ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਵਾਂਗ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ; ਜੋ ਗੋ-ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜ; ਜੋ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੇ ਧੰਧਿਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਗਣਾਂ/ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵਿਆਜ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਕਰਦੇ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਜੋ ਵੀ ਹਨ।

Verse 18

बालापण्याभिचाराश्च अंत्यजाश्रयमाश्रिताः । कृतघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च एते सर्वाधमाः स्मृताः

ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਅਭਿਚਾਰ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਅੰਤ੍ਯਜਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਗੁਰੂਘਾਤੀ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਮ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 19

ये चैवान्ये हताचाराः पाषंडा धर्मनिंदकाः । दूषकादेव भेदानामेते ब्रह्मद्विषो द्विजाः

ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਜੋ ਨਸ਼ਟ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਪਾਖੰਡੀ, ਧਰਮ-ਨਿੰਦਕ—ਇਹ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੇਵਲ ਦੂਸ਼ਕ ਹਨ; ਐਸੇ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ ਹਨ।

Verse 20

तथापि ब्राह्मणश्चैव न हंतव्यः कदाचन । एनं हत्वा द्विजश्रेष्ठ ब्रह्महा पुरुषो भवेत्

ਤਾਂ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹਾ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਘਾਤੀ—ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

अंत्यजातिषु म्लेच्छेषु तथा चांडालजातिषु । पतितो वान्नयोनिभ्यां न हंतव्यः कथंचन

ਅੰਤਿਮ ਜਾਤੀਆਂ, ਮਲੇੱਛਾਂ ਅਤੇ ਚਾਂਡਾਲ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਭੀ—ਜੋ ਧਰਮਾਚਾਰ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਕਦੇ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 22

सर्वजातिस्त्रियं गत्वा सर्वाभक्ष्यस्य भक्षणात् । द्विजत्वं न विनश्येत पुण्याद्विप्रो भवेत्पुनः

ਜੇ ਕੋਈ ਦਵਿਜ ਹਰ ਜਾਤ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹਰ ਅਭੱਖ੍ਯ ਵਸਤੂ ਭੀ ਖਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਦਵਿਜਤ੍ਵ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

नारद उवाच । ईदृशं दुष्कृतं कृत्वा पश्चात्पुण्यं समाचरेत् । कां गतिं यात्यसौ विप्रः सर्वलोकपितामह

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਐਸਾ ਪਾਪ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਪੁੰਨ ਆਚਰਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 24

ब्रह्मोवाच । कृत्वा सर्वाणि पापानि पश्चाद्यस्तु जितेंद्रियः । मुच्यते सर्वपापेभ्यः पुनर्ब्रह्मत्वमर्हति

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਪਾਪ ਕਰ ਲਏ ਹੋਣ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਤ੍ਵ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 25

शृणु पुत्र कथां रम्यां विचित्रां च पुरातनीम् । कस्यचिद्ब्राह्मणस्यापि यौवनाढ्यः सुतोऽभवत्

ਸੁਣ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਕ ਰਮਣੀਕ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ: ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਯੌਵਨ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।

Verse 26

ततो यौवनसंपत्तेर्मोहाच्च पूर्वकर्मणः । चांडालीमगमत्सद्यस्तस्याः प्रियतरोऽभवत्

ਫਿਰ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਮੋਹ ਅਤੇ ਪੂਰਬਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਟਕ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਚਾਂਡਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 27

तस्यामुत्पादितास्तेन पुत्रा दुहितरस्तथा । स्वकुटुंबं परित्यज्य गृहे तस्याश्चिरं स्थितः

ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਵੀ ਜਣੀਆਂ; ਆਪਣਾ ਕੁਟੁੰਬ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 28

अन्या भक्ष्यं न चाश्नाति घृणया च सुरां त्यजेत् । तमुवाच सदा सा च भक्षयान्यतरां सुराम्

ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਐਸਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਅਤੇ ਘਿਨ ਕਰਕੇ ਮਦਿਰਾ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ; ਪਰ ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ—“ਇਹ ਭੋਜਨ ਖਾ ਲੈ,” ਅਤੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਲੈਂਦੀ।

Verse 29

तामुवाच तदा शौचं गदितुं नार्हसि प्रिये । उत्कारो जायते तस्याः श्रवणात्सततं मम

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਉਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਘਿਨ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।”

Verse 30

एकदा स मृगान्वेषात्श्रांतः सुप्तो गृहे दिवा । गृहीत्वा सा सुरां तस्य हसित्वा च मुखे ददौ

ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਥੱਕ ਕੇ ਉਹ ਦਿਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਲੈ ਕੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 31

ततो विप्रमुखादग्निः प्रजज्वाल समंततः । ज्वाला तु सकुटुबांतामदहच्च गृहं वसु

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਅਗਨਿ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਭੜਕ ਉਠੀ; ਅਤੇ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਨੇ ਵਸੁ ਦਾ ਘਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

हाहा कृत्वा समुत्थाय विललाप तदा द्विजः । विलापांते च जिज्ञासा समारब्धा च तेन हि

“ਹਾਏ, ਹਾਏ!” ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਅਤੇ ਵਿਲਾਪ ਮੁੱਕਣ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 33

कुतश्चाग्निः समुद्भूतो गृहे दाहः कथं मम । ततः खे तमुवाचेदं तेजस्ते ब्राह्मणस्य च

“ਇਹ ਅਗਨਿ ਕਿੱਥੋਂ ਉੱਠੀ? ਮੇਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗੀ?” ਤਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਤੇਜਸਵੀ ਅਗਨਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੇਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵੀ।”

Verse 34

कथिते तद्यथावृत्ते ब्राह्मणो विस्मयं गतः । विमृश्यार्थमुवाचेदं पुनः खेऽस्य हितं वचः

ਜਦੋਂ ਘਟਨਾ ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਤਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਅਰਥ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖ ਨੂੰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 35

विप्रणष्टं सुतेजस्ते तस्माद्धर्मचरो भव । ततो मुनिवरान्गत्वा पप्रच्छात्महितं द्विजः

“ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵ।” ਫਿਰ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ਼ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 36

तमूचुर्मुनयः सर्वे दानधर्मं समाचर । ऋषय ऊचुः । पूयंते सर्वपापेभ्यो ब्राह्मणानि यमैर्व्रतैः

ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰ।” ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਯਮਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 37

नियमान्शास्त्रदृष्टांश्च पूतत्वार्थमुपाचर । चांद्रायणांश्च कृच्छ्रांश्च तप्तकृच्छ्रान्पुनः पुनः

ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰ; ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ, ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਤਪਤ-ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ।

Verse 38

प्राजापत्यांश्च दिव्यांश्च दोषशोषाय सत्वरम् । गच्छ तीर्थानि पूतानि गोविंदाराधनं कुरु

ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਵੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵੀ—ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ।

Verse 39

क्षयमेष्यंति पापानि न चिरेण समंततः । पुण्यतीर्थप्रभावाच्च गोविंदस्य प्रभावतः

ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਭ ਪਾਪ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 40

क्षयमेष्यंति पापानि ब्रह्मत्वं प्राप्स्यते भवान् । शृणु तात यथावृत्तं कथयामः पुरातनम्

ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਸੁਣ, ਪਿਆਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਠੀਕ ਠੀਕ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।

Verse 41

आहारार्थी पुरा वत्स गरुडो विनतासुतः । पतंगोपि बहिः साक्षादंडान्निस्सृत्य शावकः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਵਿਨਤਾ-ਸੁਤ ਗਰੁੜ ਆਹਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ; ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਹੁਣੇ ਨਿਕਲਿਆ ਨਿੱਕਾ ਪੰਛੀ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

क्षुधार्थी मातरं प्राह भक्ष्यं मे दीयतामिति । ततः पर्वतसंकाशं गरुडं च महाबलम्

ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ।” ਤਦ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਗਰੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ (ਜਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ)।

Verse 43

दृष्ट्वा माता महाभागा तनयं हृष्टमानसा । क्षुधां ते बाधितुं पुत्र न शक्नोमि समंततः

ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।”

Verse 44

सुपर्ण उवाच । नारायणाद्वरो लब्धो मया च मुनिसत्तम । भयं नास्तीह मे तात सुरासुरगणादपि

ਸੁਪਰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਤਾਤ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਭੈ ਨਹੀਂ।”

Verse 45

तत्र गच्छस्व पितरं पृच्छ कामं यथा तव । अस्योपदेशतस्तात क्षुधा ते शममेष्यति

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਉਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਭੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 46

ततो मातुर्वचः श्रुत्वा वैनतेयो महाबलः । अगमत्पितुरभ्याशं समुहूर्तान्मनोजवः

ਤਦ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਹੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 47

दृष्ट्वा तातं मुनिश्रेष्ठं ज्वलंतमिव पावकम् । प्रणम्य शिरसा वाक्यमुवाच पितरं खगः

ਪਿਤਾ ਨੂੰ—ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੰਛੀ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 48

भक्षार्थी समनुप्राप्तः सुतोहं ते महात्मनः । क्षुधया पीडितो नाथ भक्ष्यं मे दीयतां प्रभो

ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਾਥ—ਮੈਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਦਿਓ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 49

ततो ध्यानं समालभ्य ज्ञात्वा तं विनतासुतं । पुत्रस्नेहाद्वचश्चेदं प्रोवाच मुनिसत्तमः

ਤਦ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਧਿਆਨ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਨਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ-ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 50

अनेकशतसाहस्रा निषादाः सरितांपतेः । तीरे तिष्ठंति पापिष्ठास्तान्संभक्ष्य सुखी भव

“ਹੇ ਸਰਿਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਤੇਰੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨਿਸਾਦ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ—ਅਤਿ ਪਾਪੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲੈ, ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾ।”

Verse 51

तीर्थमुत्सादयंति स्म तीर्थकाका दुरासदाः । विना विप्रं निषादेषु भक्षय त्वमलक्षितं

ਉਹ ਅਟੱਲ ‘ਤੀਰਥ-ਕਾਂ’ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਉਜਾੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਵਿਚ ਅਣਪਛਾਤਾ ਰਹਿ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰ।

Verse 52

इत्युक्तः प्रययौ पक्षी भक्षयामास तांस्ततः । अलक्ष्यभावो विप्रोपि गिलितस्तेन पक्षिणा

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਪੰਛੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ—ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ—ਉਸ ਪੰਛੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਗਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 53

स तस्य गलके गाढं लालगीति द्विजस्तदा । वमितुं गिलितुं चापि न शशाक द्विजोत्तमः

ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਘੱਟਾ ਚੰਬੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਗਲ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਗਲ ਸਕਿਆ।

Verse 54

गत्वाथ पितरं प्राह किमेतदिति मे पितः । लग्नं मे गलके सत्वं प्रतिकर्तुं न शक्नुयां

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜੀਵ ਅਟਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਢ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।”

Verse 55

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कश्यपस्तमुवाच ह । मयोक्तं ते पुरा वत्स ब्राह्मणोयं न बुध्यसे

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ—ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ; ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ?”

Verse 56

इत्युक्त्वा च मुनिर्धीमान्द्विजं प्राह स धार्मिकः । आगच्छ त्वं ममासन्नं हितं ते प्रवदाम्यहं

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਤੇ ਧਰਮੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।”

Verse 57

तमुवाच तदा विप्रः कश्यपं मुनिपुंगवम् । ममैते सुहृदो नित्यं सर्वे संबंधिनः प्रियाः

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਸਦਾ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਹਨ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਸੰਬੰਧੀ ਹਨ।”

Verse 58

श्वशुराः स्यालकाश्चाप्तास्सबालाश्च तथापरे । एतैः सह प्रयास्यामि निरयं चापि वा शिवम्

ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ, ਸਾਲੇ, ਨੇੜਲੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ; ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰਾਂਗਾ, ਚਾਹੇ ਨਰਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ।”

Verse 59

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विस्मितः कश्यपोऽब्रवीत् । द्विजानां च कुले जातश्चांडालैः पतितो भवान्

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਚਾਂਡਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈਂ।”

Verse 60

पुरुषास्ते प्रतिष्ठंते घोरे च निरये ध्रुवम् । चिराय निष्कृतिस्तेषां नैवास्तीह कथंचन

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 61

सर्वांश्चैव दुराचारांश्चांडालान्पापकारिणः । दोषांस्त्यक्त्वा नरः पश्चात्सुखी भवति नान्यथा

ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼—ਦੁਰਾਚਾਰ, ਚਾਂਡਾਲ-ਸੰਗਤ ਵਰਗਾ ਪਾਪੀ ਵਰਤਾਵ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ—ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ।

Verse 62

अज्ञानाद्यदि वा मोहात्कृत्वा पापं सुदारुणं । ततो धर्मं चरेद्यस्तु स गच्छेत्परमां गतिं

ਅਗਿਆਨ ਜਾਂ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 63

पापकृन्न चरेद्धर्मं पापे कुर्यान्मतिं पुनः । शिलानावं यथारूढः सागरे संनिमज्जति

ਪਾਪੀ ਧਰਮ ਵੀ ਕਰੇ, ਪਰ ਜੇ ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਪਾਪ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਨੌਕਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ।

Verse 64

कृत्वा सर्वाणि पापानि तथा दुर्गतिसंचयं । उपशांतो भवेत्पश्चात्तं दोषं शमयिष्यति

ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਦੁৰ্গਤੀ ਦਾ ਢੇਰ ਜੋੜ ਕੇ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ (ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ) ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 65

तमुवाच महाप्राज्ञं द्विजं मुनिवरोत्तमम् । यदिमां न जहातीह खगः सर्वांश्च बांधवान्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਦਵਿਜ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਪੰਛੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ… ”

Verse 66

ततः प्राणं च त्यक्ष्यामि खगे मर्मावघातिनि । नोचेत्त्यजतु मे बंधून्प्रतिज्ञा मे दृढात्मनः

ਹੇ ਪੰਛੀ! ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਰਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੋ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਟੱਲ ਹੈ।

Verse 67

ततस्तार्क्ष्यमुवाचेदं मुनि र्ब्रह्मवधे भयात् । उद्वमैतान्सविप्रांश्च म्लेछानेतान्समंततः

ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਤਾਰਕਸ਼ਯ (ਗਰੁੜ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਲੇਛਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉਲਟੀ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਵੋ।"

Verse 68

वनेषु पर्वतान्तेषु दिक्षु तान्पतगेश्वर । उद्ववाम ततः शीघ्रं दोषज्ञः पितुराज्ञया

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 69

ततः सर्वेऽभवन्व्यक्ता अकेशाः श्मश्रुवर्जिताः । यवना भोजनप्रीताः किंचिच्छ्मश्रुयुताश्च ये

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ - ਬਿਨਾਂ ਕੇਸਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦਾੜ੍ਹੀ ਦੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਯਵਨ ਭੋਜਨ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦਾੜ੍ਹੀ-ਮੁੱਛਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 70

अग्नौ च नग्नकाः पापा दक्षिणस्यामवाचकाः । घोराः प्राणिवधे प्रीता दुरात्मानो गवाशिनः

ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਨੰਗੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹਨ - ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ - ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 71

नैरृते कुवदाः पापा गोब्राह्मणवधोद्यताः । खर्पराः पश्चिमे पूर्वे निवसंति च दारुणाः

ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕੁਵਦਾਃ ਨਾਮ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਪਾਪੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੋ-ਵਧ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭੀ ਭਿਆਨਕ ਖਰਪਰਾਃ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 72

वायव्यां च तुरुष्काश्च श्मश्रुपूर्णा गवाशिनः । अश्वपृष्ठसमारूढाः प्रयुद्धेष्वनिवर्तिनः

ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰੁਸ਼ਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਘਣੀ ਦਾਢੀ ਵਾਲੇ, ਗੋਮਾਸ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾਹ ਹਟਣ ਵਾਲੇ।

Verse 73

उत्तरस्यां च गिरयो म्लेच्छाः पर्वतवासिनः । सर्वभक्षा दुराचाराः वधबंधरताः किल

ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਲੇੱਛ ਪਹਾੜੀ ਵਾਸੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਕਰਮੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਧ ਤੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 74

ऐशान्यां निरयास्संति कर्तॄणां वृक्षवासिनः । एते म्लेच्छा स्थिता दिक्षु घोरास्ते शस्त्रपाणयः

ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਅਜਿਹੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਮਲੇੱਛ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ।

Verse 75

येषां च स्पर्शमात्रेण सचेलो जलमाविशेत् । एतेषां च कलौ देशेप्यकाले धर्मवर्जिते

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ—ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ-ਰਹਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

Verse 76

संस्पर्शं च प्रकुर्वंति वित्तलोभात्समंततः । म्लेच्छांस्तान्मोचयित्वा तु क्षुधया परिपीडितः

ਧਨ-ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚੌਫੇਰੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ; ਪਰ ਉਹ ਮਲੇੱਛਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਕੇ ਆਪ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 77

पुनराह द्विजस्तात क्षुधा मे बाधतेतराम् । अवदद्गरुडं तत्र कश्यपः कृपया द्रुतम्

ਫਿਰ ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਤਦ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਉਥੇ ਕਿਹਾ।

Verse 78

तिष्ठंतौ विपुलौ तत्र जिघांसू गजकच्छपौ । अप्रमेयौ महासत्वौ सागरस्यैकदेशतः

ਉਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵ ਖੜੇ ਸਨ—ਇਕ ਬਲਦ-ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਇਕ ਕੱਛੂਆ—ਅਪਾਰ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ।

Verse 79

तावप्सु च द्रुतं वत्स क्षुधां ते वारयिष्यतः । स पितुर्वचनं श्रुत्वा तत्र गत्वाभिपद्य तौ

“ਪੁੱਤਰ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਜਾ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।” ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 80

नखैर्भित्वा कूर्मगजौ महासत्वौ महाजवः । खमुत्पपात तौ धृत्वा विद्युद्वेगो महाबलः

ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਸੱਤਵ ਕੱਛੂਏ ਤੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਤੇ ਮਹਾਜਵ ਵਾਲਾ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵੇਗ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਿਆ।

Verse 81

आधारतां न गच्छंति नगाश्च मंदरादयः । ततो योजनलक्षे द्वे गत्वा मारुतरंहसा

ਮੰਦਰ ਆਦਿ ਪਹਾੜ ਵੀ ਆਧਾਰ-ਤਲ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਉਥੋਂ ਪਵਨ-ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਤੁਰ ਕੇ ਅਗਲਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 82

महत्यां जंबुशाखायां निपपात महाबलः । भग्ना सा सहसा शाखा तां पतंतीं खगेश्वरः

ਮਹਾਬਲੀ ਉਸ ਜੰਬੂ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗਿਆ। ਟਾਹਣੀ ਅਚਾਨਕ ਟੁੱਟ ਗਈ; ਡਿੱਗਦੀ ਵੇਲੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 83

गोब्राह्मणवधाद्भीतो दधार तरसा बली । धृत्वा तां रुचिरं वेगाद्द्रवंतं खे महाबलम्

ਗੋ-ਵਧ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਬਲੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਮਹਾਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 84

गत्वा विष्णुरुवाचेदं नररूपधरो हरिः । कस्त्वं भ्रमसि चाकाशे किमर्थं पतगेश्वर

ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਨਰ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਰਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਤਗੇਸ਼ਵਰ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ?”

Verse 85

विधृत्य महतीं शाखां महांतौ गजकच्छपौ । तमुवाच द्विजस्तस्मिन्नररूपधरं हरिम्

ਵੱਡੀ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਥਾਮ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਕੱਛੂਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਉਥੇ ਨਰ-ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਹਰਿ ਨੂੰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 86

गरुडोहं महाबाहो खगरूपः स्वकर्मणा । कश्यपस्य मुनेस्सूनुर्विनतागर्भसंभवः

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਮੈਂ ਗਰੁੜ ਹਾਂ—ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖਗ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਮੁਨੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।

Verse 87

पश्यैतौ च महासत्वौ भक्षणार्थं मया धृतौ । न धरा च ममाधारो न वृक्षा न च पर्वताः

ਵੇਖੋ—ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਸੱਤਵ ਮੈਂ ਭੱਖਣ ਲਈ ਫੜੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਰੁੱਖ, ਨਾ ਹੀ ਪਹਾੜ।

Verse 88

अनेकयोजनान्यूर्ध्वं दृष्ट्वा जंबूमहीरुहम् । अपतंतस्य शाखायां सहेमौ परिभक्षितुं

ਅਨੇਕ ਯੋਜਨਾਂ ਉੱਚਾ ਜੰਬੂ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੀ ਭੱਖ ਲੈਣ।

Verse 89

भग्ना सा सहसा शाखा तां च धृत्वा भ्रमाम्यहम् । कोटिकोटिसहस्राणां ब्राह्मणानां गवां वधात्

ਉਹ ਟਾਹਣੀ ਅਚਾਨਕ ਟੁੱਟ ਗਈ; ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮੈਂ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਰੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਦੇ ਵਧ ਦੇ ਪਾਪ-ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਵਾਂ।

Verse 90

भयं तत्र विषादो मे सहसा प्राविशद्बुध । किं करोमि कथं यामि को मे वेगं सहिष्यति

ਤਦ, ਹੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ! ਡਰ ਅਤੇ ਵਿਸਾਦ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਘੁੱਸ ਆਏ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਾਰ ਸਕੇਗਾ?

Verse 91

इत्युक्ते पतगश्रेष्ठं प्रोवाचेदं हरिस्तदा । अस्मद्बाहुं समारुह्य भक्षेमौ गजकच्छपौ

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰੀ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆ; ਅਸੀਂ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਕੱਛੂਏ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਗੇ।”

Verse 92

गरुड उवाच । ममाधारं न गच्छंति सागराश्च नगोत्तमाः । अथ चैवं महासत्वं कथं त्वं धारयिष्यसि

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਝੱਲੇਂਗਾ?”

Verse 93

ऋते नारायणादन्यः को मां धारयितुं क्षमः । त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेद्यो वेगं मे सहिष्यति

“ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਖੜਾ ਰਹਿ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵੇਗ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ?”

Verse 94

हरिरुवाच । स्वकार्यमुद्धरेत्प्राज्ञः स्वकार्यं कुरु सांप्रतम् । कृत्वा कार्यं खगश्रेष्ठ विजानीषे च मां ध्रुवम्

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੇ; ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ। ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਖਗਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ।”

Verse 95

महासत्वं च तं दृष्ट्वा विमृश्य मनसा खगः । एवमस्त्विति चोक्त्वा स पपात ह महाभुजे

ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪੰਛੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗਿਆ।

Verse 96

न चचाल भुजस्तस्य सन्निपाते खगेशितुः । तत्र स्थित्वा स तां शाखां मुमोच पर्वतालये

ਖਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਰਤਾ ਭਰ ਨਾ ਡੋਲ੍ਹੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਟਾਹਣੀ ਪਹਾੜੀ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

Verse 97

शाखापतनमात्रेण सचराचरकानना । चचाल वसुधा चैव सागराः प्रचकंपिरे

ਕੇਵਲ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਣ-ਅਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਕੰਬ ਉਠੇ। ਧਰਤੀ ਆਪ ਕੰਬੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਭਿਆਨਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥਰਥਰਾ ਗਏ।

Verse 98

ततश्च खादितौ सत्त्वौ सहसा गजकच्छपौ । तृप्तिं न प्राप्तवान्सोपि क्षुधा तस्य न शाम्यति

ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਜੀਵ—ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਕੱਛੂਏ—ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ; ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਹੋਈ।

Verse 99

एतज्ज्ञात्वा तु गोविंदस्तमुवाच खगेश्वरम् । भुजस्य मम मांसं तु भक्षयित्वा सुखी भव

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਦਾ ਮਾਸ ਭੱਖ ਲੈ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋ।”

Verse 100

इत्युक्ते प्रचुरं मांसं भुजस्य तस्य तेन हि । खादितं क्षुधया पुत्र व्रणं तस्य न विद्यते

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਭੁੱਖ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਾਸ ਖਾ ਲਿਆ। ਪਰ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਘਾਅ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 101

तमुवाच महाप्राज्ञश्चराचरगुरुं हरिम् । कस्त्वं किं वा प्रियं तेद्य करिष्यामि च सांप्रतम्

ਤਦ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ਼्ञ ਮੁਨੀ ਨੇ ਚਰਾਚਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ? ਦੱਸ—ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 102

नारायण उवाच । विद्धि नारायणं मां हि त्वत्प्रियार्थं समागतम् । रूपं स्वं दर्शयामास प्रत्ययार्थं च तस्य वै

ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 103

पीतवस्त्रं घनश्यामं चतुर्भुजमनोहरम् । शंखचक्रगदापद्मधरं सर्वसुरेश्वरम्

ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ, ਘਨ-ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਗਾ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ; ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਪਦਮ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ—ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ।

Verse 104

तं च दृष्ट्वा गरुत्मांश्च प्रणम्य शिरसा हरिम् । प्रियं किं ते करिष्यामि वद नः पुरुषोत्तम

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਰੁਤਮਾਨ (ਗਰੁੜ) ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਦੱਸੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਿਯ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ?”

Verse 105

तमब्रवीन्महातेजा देवदेवेश्वरो हरिः । भव मे वाहनं शूर सखे त्वं सार्वकालिकम्

ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਹਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਵਾਹਨ ਬਣ; ਅਤੇ ਸਦਾ-ਸਰਵਦਾ ਮੇਰਾ ਸਾਥੀ ਰਹਿ।”

Verse 106

तमुवाच खगश्रेष्ठो धन्योहं विबुधेश्वर । सफलं जन्म मे नाथ त्वां च दृष्ट्वाद्य मे प्रभो

ਖਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੰਛੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਨਾਥ, ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ।”

Verse 107

प्रार्थयित्वा च पितरावागमिष्यामि तेऽन्तिकम् । प्रीतो विष्णुरुवाचेदं भव त्वमजरामरः

“ਮੈਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ।” ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਅਜਰਾ-ਅਮਰ ਹੋ ਜਾ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।”

Verse 108

अवध्यः सर्वभूतेभ्यः कर्म तेजश्च मत्समम् । सर्वत्र ते गतिश्चास्तु निखिलं तु सुखं ध्रुवम्

ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਵਧ੍ਯ ਰਹੇ; ਤੇਰਾ ਕਰਮ ਤੇ ਤੇਜ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਥਾਂ ਤੇਰੀ ਗਤੀ ਅਰੁਕਾਵਟ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਸੁਖ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੇ ਸਦੀਵੀ।

Verse 109

संमिलतु द्रुतं सर्वं यत्ते मनसि वर्तते । यथेष्टं प्रीतिमाहारमकष्टेन प्रलप्स्यसे

ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 110

व्यसनान्मातरं सद्यो मोचयिष्यसि नान्यथा । एवमुक्त्वा हरिः सद्यस्तत्रैवांतरधीयत

“ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਪਤਾ ਤੋਂ ਛੁਡਾਵੇਂਗਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੁਰੰਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 111

तार्क्ष्योपि पितरं गत्वा कथयच्चाखिलं ततः । स तच्छ्रुत्वा प्रहृष्टात्मा तनयं पुनरब्रवीत्

ਤਦ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।

Verse 112

धन्योहं च खगश्रेष्ठ धन्या ते जननी शिवा । धन्यं क्षेत्रं कुलं चैव यस्य पुत्रस्त्वमीदृशः

ਹੇ ਖਗ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਸ਼ੁਭ ਮਾਤਾ ਵੀ ਧੰਨ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਲ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ।

Verse 113

यस्य पुत्रः कुले जातो वैष्णवः पुरुषोत्तमः । कुलकोटिं समुद्धृत्य विष्णुसायुज्यतां व्रजेत्

ਜਿਸ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਦੇ ਭਗਤ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਕੁਲਜਨਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 114

विष्णुं यः पूजयेन्नित्यं विष्णुं ध्यायेत गायति । जपेन्मंत्रं सदा विष्णोः स्तोत्रं तस्य पठिष्यति

ਜੋ ਨਿੱਤ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰੇ ਤੇ ਗੁਣ ਗਾਏ, ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ—ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 115

प्रसादं च भजेन्नित्यमुपवासं हरेर्दिने । क्षयाच्च सर्वपापानां मुच्यते नात्र संशयः

ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਵਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 116

यस्य तिष्ठति गोविंदो मानसे च सदैव हि । स एव च लभेद्दास्यं सपुण्यैः पुरुषोत्तमः

ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ-ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੀ ਦਾਸਤਾ (ਦਾਸ੍ਯ) ਦੀ ਧਨ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 117

जन्मकोटिसहस्रेभ्यः कृत्वा सत्कर्मसंचयम् । क्षयाच्च सर्वपापानां विष्णोः किंकरतां व्रजेत्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਸਤਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸੰਚੇ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਕਿੰਕਰ—ਸੇਵਕ-ਭਾਵ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 118

धन्योसौ मानवो लोके विष्णोस्सादृश्यमाव्रजेत् । नित्यः सुरवरैः पूज्यो लोकनाथोऽच्युतोऽव्ययः

ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ; ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ—ਲੋਕਨਾਥ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਵ੍ਯਯ।

Verse 119

सुप्रसन्नो भवेद्यस्य स एव पुरुषोत्तमः । तपोभिर्बहुभिर्धर्मैर्मखैर्नानाविधैरपि

ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਅਨੇਕ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ, ਧਰਮ-ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।

Verse 120

विष्णुर्न लभ्यते देवैस्त्वयासौ विप्र लभ्यते । सपत्नीव्यसनाद्धोरान्मातरं ते प्रमोचय

ਵਿਸ਼ਣੂ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੌਤਣ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ।

Verse 121

ततो यास्यसि देवेशं कृत्वा मातुः प्रतिक्रियाम् । गृहीत्वा जनकस्याज्ञां लब्ध्वा विष्णोर्वरं महत्

ਤਦ ਤੂੰ ਮਾਤਾ ਦੇ ਉਚਿਤ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਜਾਵੇਂਗਾ।

Verse 122

अंबापार्श्वं गतो हृष्टस्तां प्रणम्याग्रतः स्थितः । विनतोवाच । अभवद्भोजनं तेऽद्य पुत्र दृष्टः पितापि च

ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: “ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਭੋਜਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਦਿੱਸਿਆ, ਪਤੀ ਵੀ।”

Verse 123

किमर्थं वा विलंबस्ते चिंतया व्यथिता ह्यहम् । स मातुर्वचनं श्रुत्वा गरुडः प्रहसन्निव

“ਫਿਰ ਤੂੰ ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।” ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਰੁੜਾ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸ ਪਿਆ।

Verse 124

कथयामास वृत्तांतं सा श्रुत्वा विस्मिताऽभवत् । कथं च दुःष्करं कर्म शिशुभावात्त्वया कृतम्

ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਇਆ; ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ: “ਇੰਨਾ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਤੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਲਿਆ?”

Verse 125

धन्याहं मे कुलं धन्यं यस्त्वं विष्णुसखोऽभवः । लब्ध्वा वरं महात्मानं दृष्ट्वा मे हृष्यते मनः

ਧੰਨ ਹਾਂ ਮੈਂ, ਧੰਨ ਹੈ ਮੇਰਾ ਕੁਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸਖਾ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 126

पौरुषेण त्वया वत्स उद्धृतं मे कुलद्वयम् । सुपर्ण उवाच । मातः किं ते करिष्यामि प्रियमेव तदुच्यताम्

ਤੇਰੇ ਪੁਰਖਾਰਥੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਵਤਸ ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੋਹਾਂ ਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੁਪਰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗੇ, ਉਹੀ ਆਖ ਦੇ।

Verse 127

कार्यं कृत्वाथ यास्यामि पार्श्वं नारायणस्य च । एतच्छ्रुत्वा तु सा प्राह गरुडं विनता सती

ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਾਸ, ਉਸ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਤੀ ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

Verse 128

महद्दुःखं च मे चास्ति कुरु तात प्रतिक्रियाम् । भगिनी मे सपत्नी सा पणितहं तया पुरा

ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਹੈ; ਹੇ ਤਾਤ, ਇਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਉਹ ਭੈਣ ਮੇਰੀ ਸੌਤ ਬਣ ਗਈ; ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 129

तस्या दास्यमहं प्राप्ता कस्तारयति मामितः । कृष्णं कृत्वा विषैरश्वं तस्याः पुत्रैर्महोरगैः

ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਇਥੋਂ ਕੌਣ ਤਾਰੂ ਕਰੇਗਾ? ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਂ ਨਾਗਾਂ ਨੇ, ਵਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 130

उषःकालेऽवदत्सा च अश्वोयं कृष्णतां व्रजेत् । ततोहमवदं तत्र सदा चायं रुचासितः

ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਇਹ ਘੋੜਾ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।’ ਤਦ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਕਿਹਾ, ‘ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ।’

Verse 131

मिथ्या ते वचनं मातः प्रतिज्ञां साऽकरोत्तदा । ततोहमब्रुवं कद्रूं शपथं नागमातरम्

“ਮਾਤਾ, ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਮਿਥਿਆ ਹੈ।” ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕਦ੍ਰੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਪਥ ਦਿਵਾਈ।

Verse 132

यदीमं कृष्णताभ्येति हरेरश्वमहं तदा । कृता भवामि ते दासीत्यहमेतत्तदाऽवदम्

“ਜੇ ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੇ ਇਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣਾਂਗੀ”—ਇਹ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਹਾ।

Verse 133

ततस्तस्मिन्हरेरश्वे कृते कृष्णे च कृत्रिमैः । तस्याः पुत्रैश्च धूर्तैश्च दासीत्वमगमं तदा

ਫਿਰ ਜਦ ਹਰੀ ਦੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਪਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾਸੀਪਣ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

Verse 134

यस्मिन्काले ह्यभीष्टञ्च तस्या द्रव्यं ददाम्यहम् । तस्मिन्काले ह्यदासीत्वं यास्यामि कुलनंदन

ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਮੰਗ ਉੱਠੇਗੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਧਨ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਕੁਲ-ਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਦਾਸੀਪਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 135

गरुड उवाच । पृच्छ शीघ्रं च मातस्तां करिष्यामि प्रतिक्रियाम् । भक्षयिष्यामि तान्नागान्प्रतिज्ञामे यथार्थतः

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਾਤਾ, ਜਲਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛ; ਮੈਂ ਉਪਾਏ ਕਰਕੇ ਉਤਰ-ਕਿਰਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲਵਾਂਗਾ—ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚੀ ਹੈ।”

Verse 136

ततः कद्रूमुवाचेदं विनता दुःखिता सती । अभीष्टं वद कल्याणि येन मुच्येय कृच्छ्रतः

ਤਦੋਂ ਕਦ੍ਰੂ ਨੇ ਦੁਖੀ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਕਠਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।”

Verse 137

अब्रवीत्सा दुराचारा पीयूषं दीयतामिति । एतच्छ्रुत्वा तु वचनमभवत्सा च निष्प्रभा

ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬੋਲੀ: “ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਹੋ ਗਈ।

Verse 138

ततः शनैरुपागम्य तनयं प्राह दुःखिता । अमृतं प्रार्थयत्पापा तात किं वा करिष्यसि

ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਖੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: “ਹੇ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਗੇਂ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂਗਾ?”

Verse 139

श्रुत्वा वाक्यं गरुत्मांश्च महाक्रोधसमन्वितः । अमृतं चानयिष्यामि मातर्मा विमुखी भव

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਰੁੜ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਾ: “ਮਾਂ, ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਮੂੰਹ ਨਾ ਮੋੜੀਂ।”

Verse 140

एवमुक्त्वा तु तरसा स गतः पितुरंतिकम् । अमृतं चानयिष्यामि मातुरर्थेऽधुनाऽनघ

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਮਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।”

Verse 141

स तस्य वचनं श्रुत्वा मुनिः प्राह खगेश्वरम् । सत्यलोकस्य वै चोर्ध्वे विश्वकर्मविनिर्मिता

ਉਸ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਧਾਮ ਹੈ।”

Verse 142

पुरी चास्ति सभा रम्या देवानां हित हेतवे । वह्निप्राकारदुर्लभ्या दुर्धर्षा चासुरैः सुरैः

ਉੱਥੇ ਇਕ ਨਗਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਦੁਰਲਭ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਅਦਮ੍ਯ ਹੈ।

Verse 143

रक्षार्थं निर्मितो देवः सुरैस्तत्र महाबलः । यं यं पश्यति वीरः स स एव भस्मतां व्रजेत्

ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਮਹਾਬਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਖ ਰਚਿਆ। ਜਿਸ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵੀਰ ਨਿਹਾਰੇ, ਉਹੀ ਤੁਰੰਤ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 145

एममुक्त्वा गरुत्मान्स उद्धृत्य सागराज्जलम् । जगामाकाशमाविश्य खगश्चोर्ध्वं मनोजवः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਗਰੁੜ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚੋਂ ਜਲ ਉੱਠਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਮਨੋਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਉਹ ਖਗ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਉੱਡ ਗਿਆ।

Verse 146

पक्षवातेन तस्यैव रजः समुद्गतं बहु । तस्यांतिकं न च त्यक्तमगमत्तस्य तच्च यः

ਉਸ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਝਪਟ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਧੂੜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬੱਦਲ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਜੋ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇਪਣ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡਿਆ; ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 147

गत्वा चंचूजलेनापि वह्निं निर्वापयद्बली । रजोभिः परिपूर्णाक्षो न सुरस्तं च पश्यति

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੋਂਚ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਵੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਨਾ ਸਕਿਆ।

Verse 148

जघान रक्षिवर्गांस्तानमृतं चाहरद्बली । आनयंतं च पीयूषं खगं गत्वा शतक्रतुः

ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉਸ ਟੋਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪੀਯੂਸ਼ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਖਗ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 149

ऐरावतं समारूढो वाक्यमेतदुवाच ह । खगरूपधरः कस्त्वं पीयूषं हरसे बलात्

ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਬਲਪੂਰਵਕ ਪੀਯੂਸ਼ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ) ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?”

Verse 150

अप्रियं सर्वदेवानां कृत्वा जीवे रतिः कथम् । विशिखैरग्निसंकाशैर्नयामि यममंदिरम्

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜੀਊਣ ਵਿੱਚ ਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 151

श्रुत्वा वाक्यं हरेः कोपादुवाच स महाबलः । नयामि तव पीयूषं दर्शयस्व पराक्रमम्

ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੀਯੂਸ਼ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿਖਾ!”

Verse 152

एतच्छ्रुत्वा महाबाहुर्जघान विशिखैः शितैः । यथामेरुगिरेः शृंगं तोयवर्षेण तोयदः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਬਾਹੁ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ-ਮੇਘ ਜਲ ਵਰਸਾ ਕੇ ਮੇਰੁ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਜਦਾ ਹੈ।

Verse 153

नखैरशनिसंकाशैर्बिभेद गरुडो गजम् । मातलि च रथं चक्रं तथा देवान्पुरस्सरान्

ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਗਰੁੜ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਮਾਤਲੀ, ਰਥ ਤੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 154

व्यथितोसौ महाबाहुर्मातलिर्गजपुंगवः । विमुखाः पक्षवातेन सर्वे देवगणास्तदा

ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੁ ਮਾਤਲੀ—ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ—ਕੰਬ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ।

Verse 155

ततस्तु कोपितो जिष्णुर्जघानकुलिशेन तम् । कुलिशस्यावपातेन न च क्षुब्धो महाखगः

ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਜਿਸ਼੍ਣੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਪਰ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਂਖਗ ਕਦੇ ਨਾ ਡੋਲਿਆ।

Verse 156

स्वं मोघं भिदुरं दृष्ट्वा हरिर्भीतोऽभवत्तदा । संनिवृत्य ततो युद्धात्तत्रैवांतरधीयत

ਆਪਣਾ ਹੀ ਅਸਤ੍ਰ ਵਿਅਰਥ ਤੇ ਟੁੱਟਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਡਰ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 157

सुतरामपिगच्छंतं वेगाद्भूतलमागतः । अब्रवीत्स सुरश्रेष्ठः सर्वदेवगणाग्रतः

ਜਦ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਤਾ ਵੇਗ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੱਖ ਬੋਲਿਆ।

Verse 158

शक्र उवाच । यदि दास्यसि पीयूषमिदानीं नागमातरि । भुजगाश्चामराः सर्वे क्रियंते हि ध्रुवं तया

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਾਗਮਾਤਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਭੁਜੰਗ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।”

Verse 159

प्रतिज्ञा ते भवेन्नष्टा न फलं जीवितस्य ते । तस्मादिदं हरिष्यामि संमतेन तवानघ

ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਤੇਰੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 160

गरुत्मानुवाच । यस्मिन्काले ह्यदासी सा माता मे दुःखिता सती । विदिता सर्वलोकेषु हरेऽमृतं हरिष्यसि

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦਾਸੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਹਰਿ, ਕਿ ਤੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈ ਜਾਵੇਂਗਾ।”

Verse 161

एवमुक्त्वा महावीर्यो गत्वोवाच प्रसूं तदा । आनीतममृतं मातस्तस्या एव प्रदीयताम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਮਾਤਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 162

प्रोत्फुल्लहृदया सा च दृष्ट्वा पुत्रं सहामृतम् । तामाहूयामृतं दत्वा चादासीतां तदा गता

ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮੇਤ ਦੇਖ ਕੇ ਖਿੜ ਉੱਠਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 163

तृणकाष्ठानि भूतानि पशवश्च सरीसृपाः । दृष्ट्वा सविस्मयास्सर्वे देवा महर्षयस्तदा

ਘਾਹ, ਲੱਕੜਾਂ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਰेंगਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।

Verse 164

मोचयित्वा तु तामंबां गरुडः सुष्ठुतां गतः । एतस्मिन्नंतरे शक्रो जहार सहसा सुधाम्

ਉਸ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਰੁੜ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਰ ਲਿਆ।

Verse 165

निधाय गरलं तत्र तया चानुपलक्षितः । प्रहृष्टहृदया कद्रूः पुत्रानाहूय संभ्रमात्

ਉੱਥੇ ਜ਼ਹਿਰ ਰੱਖ ਕੇ—ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ—ਕਦ੍ਰੂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।

Verse 166

तेषां मुखे ददौ हृष्टा क्ष्वेडं चामृतलक्षणम् । तानुवाच प्रसूः पुत्रान्युष्माकं च कुले सदा

ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਪਾਇਆ—ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ—ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।"

Verse 167

मुखे तिष्ठन्त्वमी दैवा बिंदवश्चस्तनिर्वृताः । महर्षयस्ततो देवाः सिद्धगंधर्वमानुषाः

ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਸਤਨ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਬੂੰਦਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿਣ। ਫਿਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਤਦ ਦੇਵਗਣ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ।

Verse 168

ऊचुःस्सन्तु कुले मातरस्माकं च प्रसादतः । नागैर्विसर्जिता देवाः ससिद्धा मुनयस्तथा

ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾਵਾਂ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਦੇਵਤਾ, ਸਿੱਧਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵੀ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣ।”

Verse 169

जग्मुः स्वमालयं हृष्टा नागाः प्रमुदिताः स्थिताः । एतस्मिन्नंतरे नागांश्चखाद गरुडो बलात्

ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾਗ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਗਰੁੜ ਨੇ ਬਲਪੂਰਵਕ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ।

Verse 170

दिक्षु पलायिताः शेषाः पर्वतेषु वनेषु च । सागरेषु च पाताले बिलेषु तरुकोटरे

ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ—ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਖੋਖਲਿਆਂ ਵਿੱਚ।

Verse 171

निभृतेषु निकुञ्जेषु स्थिताः सर्पाश्च निर्वृताः । भुजगास्तस्य भक्ष्याश्च सदैव विधिनिर्मिताः

ਨਿਸ਼ਚਲ, ਇਕਾਂਤ ਕੁੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਭੁਜੰਗਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਭੋਜਨ ਵੀ ਸਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 172

स खादयित्वा नागांश्च संभाष्य पितरावथ । विबुधान्पूजयित्वा तु जगाम हरिमव्ययम्

ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕੀਤਾ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 173

यः पठेच्छृणुयाद्वापि सुपर्णचरितं शुभम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः सुरलोके महीयते

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਸੁਪਰਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।