Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 79
Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa
अचोरयञ्चोरयेच्चोर्यात् अचूचुरदचोरिष्यदित्येवं दश वै गणाः । प्रयोजके भावयति सनीच्छायां बुभूषति । क्रियासमभिहारे तु पंडितो बोभूयते मुने ॥ ७९ ॥
acorayañcorayeccoryāt acūcuradacoriṣyadityevaṃ daśa vai gaṇāḥ | prayojake bhāvayati sanīcchāyāṃ bubhūṣati | kriyāsamabhihāre tu paṃḍito bobhūyate mune || 79 ||
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਅਚੋਰਯਤ੍’, ‘ਚੋਰਯੇਤ੍’, ‘ਚੋਰ੍ਯਾਤ੍’, ‘ਅਚੂਚੁਰਤ੍’, ‘ਅਚੋਰਿਸ਼੍ਯਤ੍’ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਸ ਗਣ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਯੋਜਕ (ਕਾਰਕ) ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ‘ਭਾਵਯਤੀ’—ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਨੀੱਛਾ (ਇੱਛਾਰਥ) ਵਿੱਚ ‘ਬੁਭੂਸ਼ਤੀ’—ਹੋਣ/ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆ-ਸਮਭਿਹਾਰ (ਇੰਟੈਂਸਿਵ) ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ‘ਬੋਭੂਯਤੇ’—ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਲ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੇ।
Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/Vyakarana context)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: none
FAQs
It frames disciplined śāstric learning—especially Vyākaraṇa (grammar)—as a tool for clarity of meaning, which supports right understanding (samyag-jñāna) in Mokṣa-dharma.
Indirectly: by emphasizing precise language and intention (causative, desiderative, intensive meanings), it supports accurate recitation and comprehension of mantras and Vishnu-stuti, which strengthens bhakti through correct understanding.
Vyākaraṇa (Sanskrit grammar): verb-class groupings (daśa gaṇāḥ) and how causative (ṇij), desiderative (san), and intensive (yaṅ) usages shift meaning in real sentences.