Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 78
Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa
अतनीञ्चातानीदतनिष्यत्क्रीणाति चिक्राय क्रेता क्रेष्यति क्रीणात्विति च । अक्रीणात्क्रीणात्क्रीणीयात्क्रीयादक्रैषीदक्रेष्यञ्चोरयति चोरयामास चोरयिता चोरयिष्यति चोरयतु ॥ ७८ ॥
atanīñcātānīdataniṣyatkrīṇāti cikrāya kretā kreṣyati krīṇātviti ca | akrīṇātkrīṇātkrīṇīyātkrīyādakraiṣīdakreṣyañcorayati corayāmāsa corayitā corayiṣyati corayatu || 78 ||
(ਧਾਤੂ-ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ:) ‘ਉਸ ਨੇ ਖਿੱਚਿਆ’, ‘ਖਿੱਚ ਕੇ ਰੱਖਿਆ’, ‘ਉਹ ਖਿੱਚੇਗਾ’; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਉਹ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ’, ‘ਉਸ ਨੇ ਖਰੀਦਿਆ’, ‘ਖਰੀਦਦਾਰ’, ‘ਉਹ ਖਰੀਦੇਗਾ’, ‘ਉਹ ਖਰੀਦੇ’। ਫਿਰ: ‘ਉਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਿਆ’, ‘ਉਸ ਨੇ ਖਰੀਦਿਆ’, ‘ਉਸ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ’, ‘ਖਰੀਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ’, ‘ਉਸ ਨੇ ਖਰੀਦਵਾਇਆ’, ‘ਖਰੀਦਣ ਯੋਗ’। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ: ‘ਉਹ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ’, ‘ਉਸ ਨੇ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ’, ‘ਚੋਰ’, ‘ਉਹ ਚੋਰੀ ਕਰੇਗਾ’, ‘ਉਹ ਚੋਰੀ ਕਰੇ’।
Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/Vyakarana context)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: none
FAQs
It highlights that Vedanga knowledge—especially Vyakarana (grammar)—supports Dharma and Moksha by preserving the precise form and meaning of sacred speech used in study, mantra, and teaching.
Indirectly: by stressing correct language-forms, it safeguards accurate recitation and transmission of Vishnu-related teachings and hymns, which strengthens disciplined bhakti practice.
Vyakarana: the verse lists sample verb-forms (present, past, future, imperative, optative, passive/gerundive, causative, and agent nouns) to demonstrate grammatical derivations used in Sanskrit learning.