Adhyaya 44
Adhyaya 44: Nandikesvara’s Manifestation and Abhisheka; The Rule of Namaskara in Shiva-Nama
ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਅਣਗਿਣਤ ਗਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਤੇਜਸਵੀ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ—ਗੀਤ‑ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਆ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਦੈਵੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ‑ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰੀਏ; ਸਮੁੰਦਰ ਸੁਕਾਉਣਾ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਯਮ ਨਾਲ ਟੱਕਰ, ਦੈਤ੍ਯ ਦਮਨ ਵਰਗੇ ਮਹਾਕਾਰਜ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਲੋਕਹਿਤ ਲਈ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਹੋ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਗਣਾਂ ਦਾ ਸੇਨਾਨੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਤਨ ਮੰਡਪ, ਮੇਰੂ ਵਰਗਾ ਸੁਵਰਨ ਆਸਨ, ਪਾਦਪੀਠ, ਜੋੜੇ ਕਲਸ਼, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਤਰ, ਵਸਤ੍ਰ‑ਸੁਗੰਧ‑ਆਭੂਸ਼ਣ, ਛਤਰ‑ਚਾਮਰ ਆਦਿ ਰਾਜਚਿੰਨ੍ਹ—ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਿਲਪੀਆਂ ਦੇ ਬਣਾਏ—ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ; ਰਿਸ਼ੀ‑ਦੇਵ ਨਵਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ‑ਵਿਧੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਨਮਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨਾਮ ਨਾ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ; ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਨਾਮੋਚਾਰ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਨਿਯਮ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे नन्दिकेश्वरप्रादुर्भावनन्दिकेश्वराभिषेकमन्त्रो नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः शैलादिरुवाच स्मरणादेव रुद्रस्य सम्प्राप्ताश् च गणेश्वराः सर्वे सहस्रहस्ताश् च सहस्रायुधपाणयः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਅਤੇ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਮੰਤਰ’ ਨਾਮਕ ਚੌਂਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਮਰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਸਭ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥ ਸਨ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ।
Verse 2
त्रिनेत्राश् च महात्मानस् त्रिदशैरपि वन्दिताः कोटिकालाग्निसंकाशा जटामुकुटधारिणः
ਉਹ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਮਹਾਤਮਾ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਦੇਵ ਵੀ ਵੰਦਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਪ੍ਰਲਯਾਗਨੀ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਜਟਾਮੁਕੁਟ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 3
दंष्ट्राकरालवदना नित्या बुद्धाश् च निर्मलाः कोटिकोटिगणैस्तुल्यैर् आत्मना च गणेश्वराः असंख्याता महात्मानस् तत्राजग्मुर्मुदा युताः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਸਨ; ਉਹ ਨਿੱਤ, ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਨ। ਐਸੇ ਅਸੰਖ ਮਹਾਤਮਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 4
गायन्तश् च द्रवन्तश् च नृत्यन्तश् च महाबलाः मुखाडम्बरवाद्यानि वादयन्तस्तथैव च
ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਗਾਉਂਦੇ, ਦੌੜਦੇ ਅਤੇ ਨੱਚਦੇ ਰਹੇ; ਨਾਲ ਹੀ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਫੂਕ ਕੇ ਵਜਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੂੰਜਦਾਰ ਵਾਜੇ ਵੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।
Verse 5
रथैर्नागैर्हयैश्चैव सिंहमर्कटवाहनाः विमानेषु तथारूढा हेमचित्रेषु वै गणाः
ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਵਾਹਨ ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣ ਆਏ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਦਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
Verse 6
भेरीमृदङ्गकाद्यैश् च पणवानकगोमुखैः वादित्रैर्विविधैश्चान्यैः पटहैरेकपुष्करैः
ਭੇਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਆਦਿ, ਪਣਵ, ਆਨਕ ਅਤੇ ਗੋਮੁਖ ਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਧੁਨ; ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਪਟਹ ਅਤੇ ਇਕ-ਮੁਖੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਡੋਲ ਵੱਜੇ—ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਬੰਧਨ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ।
Verse 7
भेरीमुरजसंनादैर् आडम्बरकडिण्डिमैः मर्दलैर्वेणुवीणाभिर् विविधैस्तालनिःस्वनैः
ਭੇਰੀ ਤੇ ਮੁਰਜ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਆਡੰਬਰ ਅਤੇ ਕਡਿੰਡਿਮ ਦੇ ਰਣ-ਡੋਲ; ਮਰਦਲ, ਬਾਂਸਰੀ ਤੇ ਵੀਣਾ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਤਾਲੀ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਭਾ ਗੂੰਜ ਉਠੀ—ਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਤੱਤਵ, ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੰਗਲ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ।
Verse 8
दर्दुरैस्तलघातैश् च कच्छपैः पणवैरपि वाद्यमानैर्महायोगा आजग्मुर्देवसंसदम्
ਦਰਦੁਰ ਅਤੇ ਕੱਛਪ ਡੋਲਾਂ ਦੀ ਥਾਪ, ਅਤੇ ਪਣਵ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਮਹਾਂਯੋਗੀ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵੱਲ ਆਏ—ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਜਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਆਗਮਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਾਂਗ ਸੰਗੀਤ ਗੂੰਜਿਆ।
Verse 9
ते गणेशा महासत्त्वाः सर्वदेवेश्वरेश्वराः प्रणम्य देवं देवीं च इदं वचनम् अब्रुवन्
ਉਹ ਮਹਾਂਸੱਤਵ ਵਾਲੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਧਿਪਤੀ—ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 10
भगवन्देवदेवेश त्रियंबक वृषध्वज किमर्थं च स्मृता देव आज्ञापय महाद्युते
ਹੇ ਭਗਵਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ! ਹੇ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੀ ਦੇਵ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਅਸੀਂ ਓਹੀ ਕਰਾਂਗੇ।
Verse 11
किं सागराञ्शोषयामो यमं वा सह किङ्करैः हन्मो मृत्युसुतां मृत्युं पशुवद्धन्म पद्मजम्
“ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ—ਸਮੁੰਦਰ ਸੁਕਾ ਦੇਈਏ? ਜਾਂ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਯਮ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਈਏ? ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਹਾਰ ਦੇਈਏ? ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਵੀ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਮਾਰ ਦੇਈਏ?”
Verse 12
बद्ध्वेन्द्रं सह देवैश् च सह विष्णुं च वायुना आनयामः सुसंक्रुद्धा दैत्यान्वा सह दानवैः
“ਵਾਯੂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੀ—ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਘਸੀਟ ਲਿਆਵਾਂਗੇ; ਅਸੀਂ ਦੈਤ ਦਾਨਵਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹਾਂ।”
Verse 13
कस्याद्य व्यसनं घोरं करिष्यामस्तवाज्ञया कस्य वाद्योत्सवो देव सर्वकामसमृद्धये
ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪਤਾ ਢਾਹੀਏ? ਅਤੇ ਸਰਵਕਾਮ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ ਵਾਜਿਆਂ ਦਾ ਉਤਸਵ ਰਚੀਏ?
Verse 14
तांस्तथावादिनः सर्वान् गणेशान् सर्वसंमतान् उवाच देवः सम्पूज्य कोटिकोटिशतान्प्रभुः
ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੰਨਣਯੋਗ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਗਣੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ—ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਸ਼ਤ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹਨਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 15
शृणुध्वं यत्कृते यूयम् इहाहूता जगद्धिताः श्रुत्वा च प्रयतात्मानः कुरुध्वं तदशङ्किताः
ਹੇ ਜਗਤ-ਹਿਤੈਸ਼ੀਓ, ਜਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਹੋ, ਉਹ ਸੁਣੋ। ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਯਮਿਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਸ਼ੰਕਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਦੇ ਉਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।
Verse 16
नन्दीश्वरो ऽयं पुत्रो नः सर्वेषामीश्वरेश्वरः विप्रो ऽयं नायकश्चैव सेनानीर् वः समृद्धिमान्
ਇਹ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਸਾਡਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ—ਸਭ ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ। ਇਹ ਵਿਪ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਰਿਸ਼ੀ, ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੈ।
Verse 17
तमिमं मम संदेशाद् यूयं सर्वे ऽपि संमताः सेनान्यम् अभिषिञ्चध्वं महायोगपतिं पतिम्
ਮੇਰੇ ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਕਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਯੋਗਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ‘ਪਤੀ’ ਨੂੰ ਗਣਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਨਾਇਕ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ।
Verse 18
एवमुक्ता भगवता गणपाः सर्व एव ते एवमस्त्विति संमन्त्र्य संभारानाहरंस्ततः
ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣਪ ‘ਏਵਮਸਤੁ’ ਆਖ ਕੇ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪੂਜਾ-ਸਾਮਾਨ ਲਿਆਏ।
Verse 19
तस्य सर्वाश्रयं दिव्यं जांबूनदमयं शुभम् आसनं मेरुसंकाशं मनोहरम् उपाहरन्
ਉਸ ਸਰਵ-ਆਸ਼੍ਰਯ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਉਹ ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਲਿਆਏ—ਮੇਰੂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਰਮਣੀਯ।
Verse 20
नैकस्तंभमयं चापि चामीकरवरप्रभम् मुक्तादामावलम्बं च मणिरत्नावभासितम्
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਲਿੰਗ ਅਨੇਕ ਸਤੰਭਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦਿਪਤ; ਲਟਕਦੀਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਮਣੀ-ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਇਹ ਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।
Verse 21
स्तंभैश् च वैडूर्यमयैः किङ्किणीजालसंवृतम् चारुरत्नकसंयुक्तं मण्डपं विश्वतोमुखम्
ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮੰਡਪ ਸੀ—ਵੈਡੂਰ੍ਯ ਮਣੀ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਛੋਟੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸੁੰਦਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪਤੀ-ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਬੰਧਿਆ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਮੋਖਸ਼ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।
Verse 22
कृत्वा विन्यस्य तन्मध्ये तदासनवरं शुभम् तस्याग्रतः पादपीठं नीलवज्रावभासितम्
ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੀਲੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਪਾਦਪੀਠ ਰੱਖੇ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਦਿਪਤ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ।
Verse 23
चक्रुः पादप्रतिष्ठार्थं कलशौ चास्य पार्श्वगौ सम्पूर्णौ परमाम्भोभिर् अरविन्दावृताननौ
ਪਾਦ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੋ ਕਲਸ਼ ਰੱਖੇ—ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 24
कलशानां सहस्रं तु सौवर्णं राजतं तथा ताम्रजं मृन्मयं चैव सर्वतीर्थाम्बुपूरितम्
ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਸ਼—ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ—ਸਜਾਏ ਜਾਣ; ਅਤੇ ਹਰ ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 25
वासोयुगं तथा दिव्यं गन्धं दिव्यं तथैव च केयूरे कुण्डले चैव मुकुटं हारमेव च
ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਅਰਪਣ ਕਰੋ; ਨਾਲ ਹੀ ਕੇਯੂਰ, ਕੁੰਡਲ, ਮੁਕੁਟ ਅਤੇ ਹਾਰ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਬੱਧ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
छत्रं शतशलाकं च वालव्यजनमेव च दत्तं महात्मना तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना
ਮਹਾਤਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੌ ਸਲਾਕਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਛਤਰ ਅਤੇ ਚਾਮਰ (ਵਾਲ-ਵਿਜਨ) ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਪਤੀ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 27
शङ्खहाराङ्गगौरेण पृष्ठेनापि विराजितम् व्यजनं चन्द्रशुभ्रं च हेमदण्डं सुचामरम्
ਉਹ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ ਗੌਰਤਾ ਅਤੇ ਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ। ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਵਿਜਨ ਸੀ—ਸੋਨੇ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਚਾਮਰ।
Verse 28
ऐरावतः सुप्रतीको गजावेतौ सुपूजितौ मुकुटं काञ्चनं चैव निर्मितं विश्वकर्मणा
ਐਰਾਵਤ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਾਥੀ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਵੀ ਅਰਪਿਤ ਹੋਇਆ।
Verse 29
कुण्डले चामले दिव्ये वज्रं चैव वरायुधम् जांबूनदमयं सूत्रं केयूरद्वयमेव च
ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਨਿਰਮਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੰਡਲ ਧਾਰੇ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਥਿਆਰ ਵਜ੍ਰ ਵੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਕੇਯੂਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵੀ (ਸੀ/ਭੇਟ ਹੋਈ)।
Verse 30
सम्भाराणि तथान्यानि विविधानि बहून्यपि समन्तान् निन्युर् अव्यग्रा गणपा देवसंमताः
ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਮਨ ਨਾਲ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਧਨ ਲੈ ਆਏ।
Verse 31
ततो देवाश् च सेन्द्राश् च नारायणमुखास् तथा मुनयो भगवान्ब्रह्मा नवब्रह्माण एव च
ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਗਣ, ਨਾਰਾਇਣ-ਮੁੱਖ ਦੇਵ, ਮੁਨੀ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਨਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ—ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 32
देवैश् च लोकाः सर्वे ते ततो जग्मुर्मुदा युताः तेष्वागतेषु सर्वेषु भगवान्परमेश्वरः
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਚਲ ਪਏ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਭ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਬਸੱਤਾ ਵਾਲੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।
Verse 33
सर्वकार्यविधिं कर्तुम् आदिदेश पितामहम् पितामहो ऽपि भगवान् नियोगादेव तस्य तु
ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਵੀ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ।
Verse 34
चकार सर्वं भगवान् अभिषेकं समाहितः अर्चयित्वा ततो ब्रह्मा स्वयमेवाभ्यषेचयत्
ਸਮਾਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪੂਰੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਵਿਧੀ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਆਪ ਹੀ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
Verse 35
ततो विष्णुस्ततः शक्रो लोकपालास्तथैव च अभ्यषिञ्चन्त विधिवद् गणेन्द्रं शिवशासनात्
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
Verse 36
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव पिता महपुरोगमाः स्तुतवत्सु ततस्तेषु विष्णुः सर्वजगत्पतिः
ਤਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤ ਹੋਏ, ਤਦ ਸਰਬ ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 37
शिरस्यञ्जलिमादाय तुष्टाव च समाहितः प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा जयशब्दं चकार च
ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੰਜਲੀ ਧਾਰ ਕੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ‘ਜੈ’ ਦਾ ਜੈਘੋਸ਼ ਵੀ ਕੀਤਾ।
Verse 38
ततो गणाधिपाः सर्वे ततो देवास्ततो ऽसुराः एवं स्तुतश्चाभिषिक्तो देवैः सब्रह्मकैस्तदा
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਗਣਾਧਿਪਤੀਆਂ ਨੇ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
Verse 39
उद्वाहश् च कृतस्तत्र नियोगात्परमेष्ठिनः मरुतां च सुता देवी सुयशाख्या बभूव या
ਉੱਥੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਤੋਂ ‘ਸੁਯਸ਼ਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕ ਦੇਵੀ-ਕੰਨਿਆ ਜਨਮੀ।
Verse 40
लब्धं शशिप्रभं छत्रं तया तत्र विभूषितम् चामरे चामरासक्तहस्ताग्रैः स्त्रीगणैर्युता
ਉੱਥੇ ਉਹ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚੰਦ੍ਰ-ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਛਤਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਮਰ ਝਲਦੇ ਹੋਏ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 41
सिंहासनं च परमं तया चाधिष्ठितं मया अलंकृता महालक्ष्म्या मुकुटाद्यैः सुभूषणैः
ਉੱਥੇ ਪਰਮ ਸਿੰਘਾਸਨ ਵੀ ਸੀ; ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਮੁਕੁਟ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 42
लब्धो हारश् च परमो देव्याः कण्ठगतस् तथा वृषेन्द्रश् च सितो नागः सिंहः सिंहध्वजस् तथा
ਪਰਮ ਹਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਰਾਜ, ਚਿੱਟਾ ਨਾਗ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਿੰਘ-ਧਵਜ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 43
रथश् च हेमच्छत्रं च चन्द्रबिंबसमप्रभम् अद्यापि सदृशः कश्चिन् मया नास्ति विभुः क्वचित्
ਰਥ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਬਿੰਬ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਛਤਰ ਵੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਵਿਭੂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ।
Verse 44
सान्वयं च गृहीत्वेशस् तथा संबन्धिबान्धवैः आरुह्य वृषमीशानो मया देव्या गतः शिवः
ਈਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ—ਈਸ਼ਾਨ—ਦੇਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 45
तदा देवीं भवं दृष्ट्वा मया च प्रार्थयन् गणैः मुनिदेवर्षयः सिद्धा आज्ञां पाशुपतीं द्विजाः
ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮੁਨੀ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਭ ਦਵਿਜ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਆਗਿਆ—ਬੰਧਨ-ਮੋਚਨ ਵਿਧਾਨ—ਮੰਗਣ ਲੱਗੇ।
Verse 46
अथाज्ञां प्रददौ तेषाम् अर्हाणाम् आज्ञया विभोः नन्दिको नगजाभर्तुस् तेषां पाशुपतीं शुभाम्
ਫਿਰ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਨੰਦੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਪੂਜਨੀਯ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੀ—ਪਹਾੜ-ਕੰਨਿਆ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ।
Verse 47
तस्माद्धि मुनयो लब्ध्वा तदाज्ञां मुनिपुङ्गवात् भवभक्तास्तदा चासंस् तस्मादेवं समर्चयेत्
ਇਸ ਲਈ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵ ਤੋਂ ਉਹ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੁਨੀ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਭਗਤ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 48
नमस्कारविहीनस्तु नाम उद्गिरयेद्भवे ब्रह्मघ्नदशसंतुल्यं तस्य पापं गरीयसम्
ਜੋ ਨਮਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੇਵਲ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਦਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ।
Verse 49
तस्मात्सर्वप्रकारेण नमस्कारादिमुच्चरेत् आदौ कुर्यान्नमस्कारं तदन्ते शिवतां व्रजेत्
ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੋ।
Frequently Asked Questions
They appear in countless hosts—three-eyed, radiant like many cosmic fires, with matted hair-crowns, fearsome faces, and immense strength—singing, dancing, and playing instruments while arriving on chariots, elephants, horses, lions, and aerial vimanas.
To publicly establish Nandi as the sanctioned senapati and leader of the ganas under Shiva’s command, with universal divine assent (Brahma, Vishnu, Indra, and lokapalas), making Shaiva authority a ritually consecrated cosmic institution.
The text prescribes that Shiva’s name should be uttered with namaskara; chanting without salutation is condemned as gravely sinful, while beginning with namaskara and concluding in Shiva-oriented devotion is praised as leading toward shivata (spiritual fulfillment and liberation).