Adhyaya 5
Rudra’s Cosmic Dance and the Recognition of Rudra–Nārāyaṇa Unity (Īśvara-gītā Continuation)
ਪਿਛਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਵਿਆਸ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਤਾਂਡਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾਨ/ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਭਯਾਨਕ ਪਰ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਡਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਅਭਿੰਨ ਜਾਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਦਰਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਨਾਮਾਵਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ‘ਓਂ’ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਆਤਮਾ, ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉਦਗਮ ਤੇ ਆਸਰਾ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਹਰੀ-ਅਗਨੀ-ਇੰਦਰ-ਕਾਲ-ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਇਕੋ ਤੱਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਆਪਣਾ ਪਰਾਤਪਰ ਰੂਪ ਸੰਹਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅਵਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੈਰਾਨ ਪਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਸਵਰੂਪ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੰਗਦੇ ਹਨ—ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) चतुर्थो ऽध्यायः व्यास उवाच एतावदुक्त्वा भगवान् योगिनां परमेश्वरः / ननर्त परमं भावमैश्वरं संप्रदर्शयन्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਉਪਰਿਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਈਸ਼ਵਰਗੀਤਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ-ਭਾਵ ਦਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੀਤਾ।
Verse 2
तं ते ददृशुरीशानं तेजसां परमं निधिम् / नृत्यमानं महादेवं विष्णुना गगने ऽमले
ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਈਸ਼ਾਨ—ਮਹਾਦੇਵ, ਸਭ ਤੇਜਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਨਿਧਾਨ—ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ।
Verse 3
यं विदुर्योगतत्त्वज्ञा योगिनो यतमानसाः / तमीशं सर्वभूतानामाकशे ददृशुः किल
ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯੋਗ-ਤੱਤਵ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਸੰਯਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਉਸੇ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।
Verse 4
यस्य मायामयं सर्वं येनेदं प्रेर्यते जगत् / नृत्यमानः स्वयं विप्रैर्विश्वेशः खलु दृश्यते
ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ-ਮਯ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਦਿਆਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
Verse 5
यत् पादपङ्कजं स्मृत्वा पुरुषो ऽज्ञानजं भयम् / जहति नृत्यमानं तं भूतेशं ददृशुः किल
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਨੱਚਦਾ ਭੂਤੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਵੇਖਿਆ।
Verse 6
यं विनिद्रा जितश्वासाः शान्ता भक्तिसमन्विताः / ज्योतिर्मयं प्रपश्यन्ति स योगी दृश्यते किल
ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪ੍ਰਾਣ-ਜਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ-ਯੁਕਤ ਯੋਗੀ ਜ੍ਯੋਤਿਰਮਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸੱਚਾ ਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
यो ऽज्ञानान्मोचयेत् क्षिप्रं प्रसन्नो भक्तवत्सलः / तमेव मोचकं रुद्रमाकाशे ददृशुः परम्
ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਬਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਪਰਮ ਮੋਚਕ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।
Verse 8
सहस्रशिरसं देवं सहस्रचरणाकृतिम् / सहस्रबाहुं जटिलं चन्द्रार्धकृतशेखरम्
ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਮੌਰ ਬਣਾਈ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 9
वसानं चर्म वैयाघ्रं शूलासक्तमहाकरम् / दण्डपाणिं त्रयीनेत्रं सूर्यसोमाग्निलोचनम्
ਜੋ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਹਾਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 10
ब्रह्माण्डं तेजसा स्वेन सर्वमावृत्य च स्थितम् / दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षं सूर्यकोटिसमप्रभम्
ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਢੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ—ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ, ਅਜਿੱਤ, ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ।
Verse 11
अण्डस्थं चाण्डबाह्यस्थं बाह्यमभ्यन्तरं परम् / सृजन्तमनलज्वालं दहन्तमखिलं जगत् / नृत्यन्तं ददृशुर्देवं विश्वकर्माणमीश्वरम्
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵ—ਈਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ—ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਡ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ; ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਵੀ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵੀ; ਜੋ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਂ ਰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਦਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੋ ਕੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
महादेवं महायोगं देवानामपि दैवतम् / पशूनां पतिमीशानं ज्योतिषां ज्योतिरव्ययम्
ਮੈਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮਹਾਯੋਗੀ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦੇਵ; ਈਸ਼ਾਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀ; ਅਤੇ ਜੋਤਾਂ ਦੀ ਜੋਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼।
Verse 13
पिनाकिनं विशालाक्षं भेषजं भवरोगिणाम् / कालात्मानं कालकालं देवदेवं महेश्वरम्
ਮੈਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ; ਭਵ-ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਔਖਧ; ਜੋ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਕਾਲ ਦਾ ਵੀ ਕਾਲ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ।
Verse 14
उमापतिं विरूपाक्षं योगानन्दमयं परम् / ज्ञानवैराग्यनिलयं ज्ञानयोगं सनातनम्
ਮੈਂ ਉਮਾਪਤੀ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ, ਯੋਗ-ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਧਾਮ; ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ।
Verse 15
शाश्वतैश्वर्यविभवं धर्माधारं दुरासदम् / महेन्द्रोपेन्द्रनमितं महर्षिगणवन्दितम्
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਨਾਤਨ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਅਜੇਯ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਉਪੇਂਦ੍ਰ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 16
आधारं सर्वशक्तीनां महायोगेश्वरेश्वरम् / योगिनां परमं ब्रह्म योगिनां योगवन्दितम् / योगिनां हृदि तिष्ठन्तं योगमायासमावृतम्
ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਮਹਾਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਉਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵੰਦਿਤ। ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਯੋਗਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 17
क्षणेन जगतो योनिं नारायणमनामयम् / ईश्वरेणैकतापन्नमपश्यन् ब्रह्मवादिनः
ਇੱਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਗਤ ਦੀ ਯੋਨੀ, ਨਿਰਾਮਯ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ—ਈਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਤੱਤਵਤಃ ਏਕ—ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।
Verse 18
दृष्ट्वा तदैश्वरं रूपं रुद्रनारायणात्मकम् / कृतार्थं मेनिरे सन्तः स्वात्मानं ब्रह्मवादिनः
ਉਸ ਈਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ—ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਏਕਾਤਮਤਾ ਹੈ—ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਸੰਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ, ਜਿਵੇਂ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਮਝਿਆ।
Verse 19
सनत्कुमारः सनको भृगुश्च सनातनश्चैव सनन्दनश्च / रुद्रो ऽङ्गिरा वामदेवाथ शुक्रो महर्षिरत्रिः कपिलो मरीचिः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਸਨਕ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਤੇ ਸਨੰਦਨ; ਰੁਦ੍ਰ, ਅੰਗਿਰਾ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ; ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰਿ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ—ਇਹ ਪੂਜਨਯ ਰਿਸ਼ੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 20
दृष्ट्वाथ रुद्रं जगदीशितारं तं पद्मनाभाश्रितवामभागम् / ध्यात्वा हृदिस्थं प्रणिपत्य मूर्ध्ना बद्ध्वाञ्जलिं स्वेषु शिरःसु भूयः
ਤਦ ਜਗਤ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਦਮਨਾਭ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਸਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ, ਫਿਰ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 21
ओङ्कारमुच्चार्य विलोक्य देवम् अन्तःशरीरे निहितं गुहायाम् / समस्तुवन् ब्रह्ममयैर्वचोभिर् आनन्दपूर्णायतमानसास्ते
ਓੰਕਾਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਿਰਦੇ-ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਮਯ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 22
मुनय ऊचुः त्वामेकमीशं पुरुषं पुराणं प्राणेश्वरं रुद्रमनन्तयोगम् / नमाम सर्वे हृदि सन्निविष्टं प्रचेतसं ब्रह्ममयं पवित्रम्
ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਇਕ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈਂ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਅਨੰਤ ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰੁਦ੍ਰ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਮਯ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 23
त्वां पश्यन्ति मुनयो ब्रह्मयोनिं दान्ताः शान्ता विमलं रुक्मवर्णम् / ध्यात्वात्मस्थमचलं स्वे शरीरे कविं परेभ्यः परमं तत्परं च
ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮੁਨੀ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਯੋਨੀ, ਨਿਰਮਲ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਰਣ ਵਾਲਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਆਤਮ-ਸਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ, ਕਵੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਲਕਸ਼੍ਯ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
Verse 24
त्वत्तः प्रसूता जगतः प्रसूतिः सर्वात्मभूस्त्वं परमाणुभूतः / अणोरणीयान् महतो महीयां- स्त्वामेव सर्वं प्रवदन्ति सन्तः
ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਵੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਰਵਾਤਮਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ। ਅਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਣੂ ਅਤੇ ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ—ਸੰਤ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ।
Verse 25
हिरण्यगर्भो जगदन्तरात्मा त्वत्तो ऽधिजातः पुरुषः पुराणः / संजायमानो भवता विसृष्टो यथाविधानं सकलं ससर्ज
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ—ਜਗਤ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ—ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ।
Verse 26
त्वत्तो वेदाः सकलाः संप्रसूता- स्त्वय्येवान्ते संस्थितिं ते लभन्ते / पश्यामस्त्वां जगतो हेतुभूतं नृत्यन्तं स्वे हृदये सन्निविष्टम्
ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਰਣ-ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ—ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ।
Verse 27
त्वयैवेदं भ्राम्यते ब्रह्मचक्रं मायावी त्वं जगतामेकनाथः / नमामस्त्वां शरणं संप्रपन्ना योगात्मानं चित्पतिं दिव्यनृत्यम्
ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਧਾਰਕ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਏਕਨਾਥ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਯੋਗ-ਸਰੂਪ, ਚਿਤ੍ਪਤੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਨਰਤਕ।
Verse 28
पश्यामस्त्वां परमाकाशमध्ये नृत्यन्तं ते महिमानं स्मरामः / सर्वात्मानं बहुधा सन्निविष्टं ब्रह्मानन्दमनुभूयानुभूय
ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਨੱਚਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਰਵਾਤਮਾ ਹੋ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ; ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 29
ओङ्कारस्ते वाचको मुक्तिबीजं त्वमक्षरं प्रकृतौ गूढरूपम् / तत्त्वां सत्यं प्रवदन्तीह सन्तः स्वयंप्रभं भवतो यत्प्रकाशम्
ਓੰਕਾਰ ਤੁਹਾਡਾ ਵਾਚਕ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਬੀਜ। ਤੁਸੀਂ ਅਕਸ਼ਰ ਹੋ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਗੂੜ੍ਹ ਰੂਪ ਨਾਲ ਲੁਕਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੰਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਸਤ੍ਯ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਸਵਯੰਪ੍ਰਭ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Verse 30
स्तुवन्ति त्वां सततं सर्ववेदा नमन्ति त्वामृषयः क्षीणदोषाः / शान्तात्मानः सत्यसंधा वरिष्ठं विशन्ति त्वां यतयो ब्रह्मनिष्ठाः
ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੋਸ਼-ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ, ਸੱਚ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਨਿਸ਼ਠ ਯਤੀ—ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 31
एको वेदो बहुशाखो ह्यनन्तस् त्वामेवैकं बोधयत्येकरूपम् / वेद्यं त्वां शरणं ये प्रपन्ना- स्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम्
ਵੇਦ ਇਕ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੰਤ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ; ਪਰ ਉਹ ਇਕਸਾਰ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਕੇਵਲ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜ੍ਞੇਯ ਪਰਮ ਮੰਨ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
Verse 32
भवानीशो ऽनादिमांस्तेजोराशिर् ब्रह्मा विश्वं परमेष्ठी वरिष्ठः / स्वात्मानन्दमनुभूयाधिशेते स्वयं ज्योतिरचलो नित्यमुक्तः
ਉਹ ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹੈ—ਅਨਾਦਿ, ਤੇਜ ਦਾ ਪੁੰਜ; ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਵ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਚਲ ਅਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਮੁਕਤ।
Verse 33
एको रुद्रस्त्वं करोषीह विश्वं त्वं पालयस्यखिलं विश्वरूपः / त्वामेवान्ते निलयं विन्दतीदं नमामस्त्वां शरणं संप्रपन्नाः
ਤੂੰ ਹੀ ਇਕ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈਂ; ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਰਚਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।
Verse 34
त्वामेकमाहुः कविमेकरुद्रं प्राणं बृहन्तं हरिमग्निमीशम् / इन्द्रं मृत्युमनिलं चेकितानं धातारमादित्यमनेकरूपम्
ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਇਕ ਕਵੀ, ਇਕ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਹਰੀ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਇੰਦਰ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਅਤੇ ਅਨਿਲ; ਸਰਵਜ੍ਞ ਚੇਤਨਾ; ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ—ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਉਹੀ ਇਕ ਹੈਂ।
Verse 35
त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् / त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं पुरुषोत्तमो ऽसि
ਤੂੰ ਅੱਖਰ, ਪਰਮ ਅਤੇ ਜਾਣਨਯੋਗ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਇਸ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਨਿਧਾਨ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਅਵ੍ਯਯ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਧਰਮ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਨਾਤਨ—ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮ ਹੈਂ।
Verse 36
त्वमेव विष्णुश्चतुराननस्त्वं त्वमेव रुद्रो भगवानधीशः / त्वं विश्वनाभिः प्रकृतिः प्रतिष्ठा सर्वेश्वरस्त्वं परमेश्वरो ऽसि
ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ—ਭਗਵਾਨ, ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਨਾਭੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਆਧਾਰ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ—ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈਂ।
Verse 37
त्वामेकमाहुः पुरुषं पुराण- मादित्यवर्णं तमसः परस्तात् / चिन्मात्रमव्यक्तमचिन्त्यरूपं खं ब्रह्म शून्यं प्रकृतिं निर्गुणं च
ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਪੁਰਾਣ ਪੁਰੁਸ਼ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਤੂੰ ਚਿੱਤ-ਮਾਤ੍ਰ ਹੈਂ; ਅਵ੍ਯਕਤ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ। ਤੈਨੂੰ ‘ਆਕਾਸ਼’, ‘ਬ੍ਰਹਮ’, ‘ਸ਼ੂਨ੍ਯ’, ‘ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਿਰਗੁਣ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 38
यदन्तरा सर्वमिदं विभाति यदव्ययं निर्मलमेकरूपम् / किमप्यचिन्त्यं तव रूपमेतत् तदन्तरा यत्प्रतिभाति तत्त्वम्
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਅਵ੍ਯਯ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਏਕਰੂਪ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਚਿੰਤ੍ਯ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਤੱਤ ਸਤ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 39
योगेश्वरं रुद्रमनन्तशक्तिं परायणं ब्रह्मतनुं पवित्रम् / नमाम सर्वे शरणार्थिनस्त्वां प्रसीद भूताधिपते महेश
ਅਸੀਂ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ—ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਆਸਰੇ, ਬ੍ਰਹਮ-ਤਨੂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ—ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ।
Verse 40
त्वत्पादपद्मस्मरणादशेष- संसारबीजं विलयं प्रयाति / मनो नियम्य प्रणिधाय कायं प्रसादयामो वयमेकमीशम्
ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬੀਜ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਕੇ ਤੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਭਗਤੀ-ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਇਕੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 41
नमो भवायास्तु भवोद्भवाय कालाय सर्वाय हराय तुभ्यम् / नमो ऽस्तु रुद्राय कपर्दिने ते नमो ऽग्नये देव नमः शिवाय
ਭਵ ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਕਾਰਣ ਭਵੋਦਭਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਕਾਲ-ਸਰੂਪ, ਸਰਬ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਹਰ-ਸਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਕਪੜਦੀ ਰੁਦ੍ਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਦੇਵ ਅਗਨੀ, ਨਮਸਕਾਰ—ਮੁੜ ਮੁੜ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 42
ततः स भगवान् देवः कपर्दी वृषवाहनः / संहृत्य परमं रूपं प्रकृतिस्थो ऽभवद् भवः
ਫਿਰ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ—ਕਪੜਦੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਵਾਹਨ—ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਸੰਹਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਆਪਣੀ ਸਹਜ ਅੰਤਰਵਿਆਪੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
Verse 43
ते भवं भूतभव्येशं पूर्ववत् समवस्थितम् / दृष्ट्वा नारायणं देवं विस्मिता वाक्यमब्रुवन्
ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਈਸ਼ ਭਵ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਥਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਨੂੰ ਭਵ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 44
भगवन् भूतभव्येश गोवृषाङ्कितशासन / दृष्ट्वा ते परमं रूपं निर्वृताः स्म सनातन
ਹੇ ਭਗਵਨ! ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਈਸ਼, ਜਿਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਗਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹੈ—ਹੇ ਸਨਾਤਨ! ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।
Verse 45
भवत्प्रसादादमले परस्मिन् परमेश्वरे / अस्माकं जायते भक्तिस्त्वय्येवाव्यभिचारिणी
ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਡੋਲ, ਅਵ੍ਯਭਿਚਾਰিণੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 46
इदानीं श्रोतुमिच्छामो माहात्म्यं तव शङ्कर / भूयो ऽपि तव यन्नित्यं याथात्म्यं परमेष्ठिनः
ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮਹਾਤਮ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਨਿੱਤ ਯਥਾਰਥ ਸਰੂਪ—ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦਾ ਤੱਤ—ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 47
स तेषां वाक्यमाकर्ण्य योगिनां योगसिद्धिदः / प्राहः गम्भीरया वाचा समालोक्य च माधवम्
ਉਹਨਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੋਗਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ; ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਮਾਧਵ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।
Frequently Asked Questions
It frames true yogins as wakeful, breath-mastering, tranquil, and devoted; through inner concentration and remembrance of the Lord’s lotus-feet, ignorance-born fear and the seed of bondage are dissolved, culminating in realization of the self-luminous Brahman as the inner Self.
The sages praise the Lord as pure Consciousness abiding in the heart-cave as the inner Self (antaryāmin); realization is described as entering into the Supreme, indicating a Vedāntic identity/grounding of the self in Brahman while retaining devotional surrender as the means of purification and approach.