Adhyaya 30
भण्डासुरवधोत्तरकृत्य-देवस्तुति (Aftermath of Bhaṇḍāsura’s Slaying and the Gods’ Hymn to Lalitā)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ਭੰਡਾਸੁਰ-ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਤੇ ਦੰਡਨਾਥ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਅਗਸਤ੍ਯ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਧ ਮਗਰੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ। ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਤੇ ਥੱਕੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਲਲਿਤਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ‘ਕਟਾਖ਼ਸ਼-ਅੰਮ੍ਰਿਤ’ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਕੇ ਪੁਨਰਜੀਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ, ਸਾਧ੍ਯ ਆਦਿ ਦੇਵਗਣ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧ, ਯਕਸ਼, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੈਤ ਵੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਦੇਵ-ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸਾਮਰਾਜ्ञੀ, ਵਰਦਾਇਨੀ, ਮੋਖ਼ਸ਼-ਪ੍ਰਦਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ/ਕਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਮਰਸਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने भण्डासुरवधो नामैकोनत्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच अश्वानन महाप्राज्ञ श्रुतमाख्यानमुत्तमम् / विक्रमो ललितादेव्या विशिष्टो वर्णितस्त्वया
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਲਲਿਤੋਪਾਖ੍ਯਾਨ ਵਿੱਚ ‘ਭੰਡਾਸੁਰਵਧ’ ਨਾਮ ਦਾ ਉਨੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਅਸ਼ਵਾਨਨ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਤੁਸੀਂ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਇਹ ਉੱਤਮ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣਿਆ।
Verse 2
चरितैरनघैर्देव्याः सुप्रीतो ऽस्मि हयानन / श्रुता सा महतीशक्तिर्मन्त्रिणीदण्डनाथयोः
ਹੇ ਹਯਾਨਨ! ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਥ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।
Verse 3
पश्चात्किमकरोत्तत्र युद्धानन्तरमंबिका / चतुर्थदिनशर्वर्यां विभातायां हयानन
ਹੇ ਹਯਾਨਨ! ਉਸ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਦੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਕੇ ਜਦੋਂ ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ?
Verse 4
हयग्रीव उवाच शृणु कुम्भज तत्प्राज्ञ यत्तया जगदंबया / पश्चादाचरितं कर्म निहते भण्डदानवे
ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਕੁੰਭਜ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਸੁਣੋ; ਜਗਦੰਬਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਭੰਡ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਨਿਹਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 5
शक्तीनामखिलं सैन्यं दैत्ययुधशतार्दितम् / मुहुराह्लादयामास लोचनैरमृताप्लुतैः
ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 6
ललितापरमेशान्याः कटाक्षामृतधारया / जहुर्युद्धपरिश्रान्तिं शक्तयः प्रीतिमानसाः
ਲਲਿਤਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਕਟਾਖ਼ਸ਼-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ।
Verse 7
अस्मिन्नवसरे देवा भण्डमर्दनतोषिताः / सर्वे ऽपि सेवितुं प्राप्ता ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः
ਇਸ ਵੇਲੇ ਭੰਡ ਦੇ ਮਰਦਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦੇਵਗਣ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ—ਸਾਰੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 8
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च शक्राद्यास्त्रिदशास्तथा / आदित्या वसवो रुद्रा मरुतः साध्यदेवताः
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ; ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਤ੍ਰਿਦਸ਼; ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰਗਣ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਵੀ।
Verse 9
सिद्धाः किंपुरुषा यक्षा निरृत्याद्या निशाचराः / प्रह्लादाद्या महादैत्याः सर्वे ऽप्यण्डनिवासिनः
ਸਿੱਧ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਯਕਸ਼, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਆਦਿ ਨਿਸ਼ਾਚਰ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਆਦਿ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਇਸ ਅੰਡ (ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ) ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।
Verse 10
आगत्य तुष्टुवुः प्रीत्या सिंहासनमहेश्वरीम्
ਉਹ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਿੰਘਾਸਨਾਸੀਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 11
ब्रह्माद्या ऊचुः नमोनमस्ते जगदेकनाथे नमोनमः श्रीत्रिपुराभिधाने / नमोनमो भण्डमहासुरघ्ने नमो ऽस्तु कामेश्वरि वामकेशि
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਜਗਤ ਦੀ ਇਕੋ ਨਾਥਾ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ, ਭੰਡ ਮਹਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਵਾਮਕੇਸ਼ੀ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 12
चिन्तामणे चिन्तितदानदक्षे ऽचिन्तये चिराकारतरङ्गमाले / चित्राम्बरे चित्रजगत्प्रसूते चित्राख्यनित्ये सुखदे नमस्ते
ਹੇ ਚਿੰਤਾਮਣੀ, ਮਨਚਾਹਾ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ, ਲੰਮੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਤਰੰਗਮਾਲਾ-ਸਰੂਪ; ਹੇ ਚਿਤ੍ਰਾਂਬਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਅਦਭੁਤ ਜਗਤ ਦੀ ਜਨਨੀ, ‘ਚਿਤ੍ਰਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਤ੍ਯ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 13
मोक्षप्रदे मुग्धशशाङ्कचूडे मुग्धस्मिते मोहनभेददक्षे / मुद्रेश्वरीचर्चितराजतन्त्रे मुद्राप्रिये देवि नमोनमस्ते
ਹੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਮਨੋਹਰ ਚੰਦਰ-ਚੂੜ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਮੋਹ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ; ਮੁਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰੀ ਵੱਲੋਂ ਚਰਚਿਤ ਰਾਜਤੰਤਰ-ਸਰੂਪ, ਮੁਦ੍ਰਾ-ਪ੍ਰਿਯ ਦੇਵੀ—ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 14
क्रूरान्तकध्वंसिनि कोमलाङ्गे कोपेषु कालीं तनुमादधाने / क्रोडानने पालितसैन्यचक्रे क्रोडीकृताशेषभये नमस्ते
ਹੇ ਕ੍ਰੂਰ ਅੰਤਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕੋਮਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ; ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਵਰਾਹ-ਮੁਖੀ, ਆਪਣੇ ਸੈਨਾ-ਚੱਕਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਸਾਰੇ ਭੈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲੈਣ ਵਾਲੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 15
षडङ्गदेवीपरिवारकृष्णे षडङ्गयुक्तश्रुतिवाक्यमृग्ये / षट्चक्रसंस्थे च षडूर्मियुक्ते षड्भावरूपे ललिते नमस्ते
ਹੇ ਛਡੰਗ ਦੇਵੀ-ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਛਡੰਗ-ਯੁਕਤ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਾਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ; ਛਟ ਚਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਛਡ ਊਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਛਡ ਭਾਵ-ਰੂਪ ਲਲਿਤਾ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 16
कामे शिवे मुख्यसमस्तनित्ये कान्तासनान्ते कमलायताक्षि / कामप्रदे कामिनि कामशंभोः काम्ये कलानामधिपे नमस्ते
ਹੇ ਕਾਮੇ, ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ, ਸਭ ਨਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ, ਪ੍ਰਿਯ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਕਮਲ-ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ! ਕਾਮਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਕਾਮਿਨੀ, ਕਾਮਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਅਧਿਪਤਿ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 17
दिव्यौषधाद्ये नगरौघरूपे दिव्ये दिनाधीशसहस्रकान्ते / देदीप्यमाने दयया सनाथे देवाधिदेवप्रमदे नमस्ते
ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਔਸ਼ਧੀ ਆਦਿ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪਵਤੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ! ਦਇਆ ਨਾਲ ਸਨਾਥ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ, ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਮਦਾ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 18
सदाणिमाद्यष्टकसेवनीये सदाशिवात्मोज्ज्वलमञ्चवासे / सभ्ये सदेकाल यपादपूज्ये सवित्रि लोकस्य नमोनमस्ते
ਹੇ ਸਦਾ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਸਭ੍ਯੇ, ਸਦਾ ਇਕ ਲਯ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ—ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 19
ब्राह्मीमुखैर्मातृगणैर्निषेव्ये ब्रह्मप्रिये ब्राह्मणबन्धमेत्रि / ब्रह्मामृतस्रोतसि राजहंसिब्रह्मेश्वरि श्रीललिते नमस्ते
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਆਦਿ ਮਾਤ੍ਰਿਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਬੰਧੁ-ਮਿਤ੍ਰੀ! ਬ੍ਰਹਮਾਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਹੰਸਨੀ, ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰੀ ਸ਼੍ਰੀਲਲਿਤੇ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 20
संक्षोभिणीमुख्यसमस्तमुद्रासंसेविते संसरणप्रहन्त्रि / संसारलीलाकृतिसारसाक्षि सदा नमस्ते ललिते ऽधिनाथे / नित्ये कलाषोडशकेन नामाकर्षिण्यधीशि प्रमथेन सेव्ये
ਹੇ ਸੰਖ੍ਸ਼ੋਭਿਣੀ ਆਦਿ ਸਭ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ, ਸੰਸਾਰ-ਭ੍ਰਮਣ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਸੰਸਾਰ-ਲੀਲਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਾਰ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਅਧਿਨਾਥਾ ਲਲਿਤੇ—ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਨਿਤ੍ਯੇ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ‘ਨਾਮਾਕਰਸ਼ਿਣੀ’ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ, ਪ੍ਰਮਥਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ—ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 21
नित्ये निरातङ्कदयाप्रपञ्चे नीलालकश्रेणि नमोनमस्ते / अनङ्गपुष्पादिभिरुन्नदाभिरनङ्गदेवीभिरजस्रसेव्ये / अभव्यहन्त्र्यक्षरराशिरूपे हतारिवर्गे ललिते नमस्ते
ਹੇ ਨਿਤ੍ਯੇ, ਨਿਰਾਤੰਕ ਦਇਆ-ਪ੍ਰਪੰਚੇ, ਨੀਲੇ ਅਲਕਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤੇ! ਤੈਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਨੰਗ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਦਿ ਨਾਲ ਉੱਨਤ, ਅਨੰਗ ਦੇਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਸ੍ਰ ਸੇਵਿਤੇ। ਅਭਵ੍ਯ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਕ੍ਸ਼ਰ-ਰਾਸ਼ੀ-ਰੂਪਾ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਰਗ ਸੰਹਾਰਣੀ ਹੇ ਲਲਿਤੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਤੇ।
Verse 22
संक्षोभिणीमुख्यचतुर्दशार्चिर्मालावृतोदारमहाप्रदीप्ते / आत्मानमाबिभ्रति विभ्रमाढ्ये शुभ्राश्रये शुभ्रपदे नमस्ते
ਹੇ ਸੰਕ੍ਸ਼ੋਭਿਣੀ ਆਦਿ ਮੁਖ ਚੌਦਾਂ ਜ੍ਵਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਉਦਾਰ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਦੀਪਤੇ! ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਵਿਭ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਆਸ਼੍ਰਯ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਪਦ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਤੇ।
Verse 23
सशर्वसिद्धादि कशक्तिवन्द्ये सर्वज्ञविज्ञातपदारविन्दे / सर्वाधिके सर्वगते समस्तसिद्धिप्रदे श्रीललिते नमस्ते
ਹੇ ਸ਼ਰਵਸਿੱਧ ਆਦਿ ਕ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤੇ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਗਏ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਵਾਲੀ! ਸਰਵਾਧਿਕੇ, ਸਰਵਗਤੇ, ਸਮਸਤ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤੇ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਤੇ।
Verse 24
सर्वज्ञजातप्रथमाभिरन्यदेवी भिरप्याश्रितचक्रभूमे / सर्वामराकाङ्क्षितपूरयित्रि सर्वस्य लोकस्य सवित्रि पाहि
ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਥਮ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਕ੍ਰ-ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ! ਸਭ ਅਮਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ—ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Verse 25
वन्दे वशिन्यादिकवाग्विभूते वर्द्धिष्णुचक्र द्युतिवाहवाहे / बलाहकश्यामकचे वचो ऽब्धे वरप्रदे सुंदरि पाहि विश्वम्
ਮੈਂ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਵਸ਼ਿਨੀ ਆਦਿ ਕਵੀ-ਵਾਣੀ ਦੀ ਵਿਭੂਤੀ ਨੂੰ, ਵਧਦੇ ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਦਿਉਤੀ ਢੋਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ। ਬਦਲ-ਸ਼ਿਆਮ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਾਣੀ-ਸਮੁੰਦਰ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ—ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Verse 26
बाणादिदिव्यायुधसार्वभौमे भण्डासुरानीकवनान्तदावे / अत्युग्रतेजोज्ज्वलितांबुराशे प्रसेव्यमाने परितो नमस्ते
ਹੇ ਬਾਣ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਆਯੁਧਾਂ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ, ਭੰਡਾਸੁਰ ਦੀ ਸੈਨਾ-ਰੂਪੀ ਵਨ ਨੂੰ ਦਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦਾਵਾਨਲ! ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਗਮਗ ਮਹਾਸਾਗਰ-ਸਰੂਪੇ, ਚੌਫੇਰ ਸੇਵਿਤੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 27
कामेशि वज्रेशि भगेश्यरूपे कन्ये कले कालविलोपदक्षे / कथाविशेषीकृतदैत्यसैन्ये कामेशयान्ते कमले नमस्ते
ਹੇ ਕਾਮੇਸ਼ੀ, ਵਜ੍ਰੇਸ਼ੀ, ਭਗੇਸ਼ਵਰੀ-ਰੂਪੇ; ਹੇ ਕੰਨਿਆ, ਹੇ ਕਲਾ, ਕਾਲ ਦੇ ਲੋਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖੇ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ-ਕਥਾ ਨਾਲ ਦੈਤ੍ਯ ਸੈਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਹਾਰਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਕਮਲੇ, ਕਾਮੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਸਥਾਨੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 28
बिन्दुस्थिते बिन्दुकलैकरूपे बिन्द्वात्मिके बृंहितचित्प्रकाशे / बृहत्कुचंभोजविलोलहारे बृहत्प्रभावे ललिते नमस्ते
ਹੇ ਬਿੰਦੂ-ਸਥਿਤੇ, ਬਿੰਦੂ-ਕਲਾ ਦੀ ਏਕ ਰੂਪੇ; ਬਿੰਦੂ-ਆਤਮਿਕੇ, ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਿਤ੍-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨੇ! ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੁਚ-ਕਮਲਾਂ ਉੱਤੇ ਝੂਲਦਾ ਹਾਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ ਲਲਿਤੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 29
कामेश्वरोत्संगसदानिवासे कालात्मिके देवि कृतानुकंपे / कल्पावसानोत्थित कालिरूपे कामप्रदे कल्पलते नमस्ते
ਹੇ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉਤਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕਾਲਾਤਮਿਕੇ ਦੇਵੀ, ਕਿਰਪਾਲੂ! ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਾਲੀ-ਰੂਪੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਲਪਲਤੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 30
सवारुणे सांद्रसुधांशुशीते सारङ्गशावाक्षि सरोजवक्त्रे / सारस्य सारस्य सदैकभूमे समस्तविद्येश्वरि संनतिस्ते
ਹੇ ਸਵਾਰੁਣੇ, ਘਣੇ ਚੰਦ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਰਗੀ ਸ਼ੀਤਲ; ਹੇ ਸਾਰੰਗ-ਸ਼ਾਵਕ ਅੱਖੀਂ ਵਾਲੀ, ਸਰੋਜ-ਮੁਖੀ! ਸਾਰ ਦਾ ਵੀ ਸਾਰ, ਸਦਾ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਆਧਾਰ; ਹੇ ਸਮਸਤ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਈਸ਼ਵਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 31
तव प्रभावेण चिदग्निजायां श्रीशंभुनाथप्रकडीकृतायाः / भण्डासुराद्याः समरे प्रचण्डा हता जगत्कण्टकतां प्रयाताः
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੰਭੁਨਾਥ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਚਿਦਗ્નਿਜਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੰਡ ਭੰਡਾਸੁਰ ਆਦਿ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਂਟੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।
Verse 32
नव्यानि सर्वाणि वपूंषि कृत्वा हि सांद्रकारुण्यसुधाप्लवैर्न्नः / त्वया समस्तं भुवनं सहर्षं सुजीवितं सुंदरि सभ्यलभ्ये
ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਲਭਣ ਵਾਲੀ! ਤੂੰ ਘਣੀ ਕਰੁਣਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਭ ਸਰੀਰ ਨਵੇਂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 33
श्रीशंभुनाथस्य महाशयस्य द्वितीयतेजः प्रसरात्मके यः / स्थाण्वाश्रमे कॢप्ततया विरक्तः सतीवियोगेन विरस्तभोगः
ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੰਭੁਨਾਥ ਮਹਾਸ਼ਯ ਦਾ ਦੂਜਾ ਤੇਜ ਬਣ ਕੇ ਫੈਲਿਆ, ਉਹ ਸਥਾਣੁ-ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤੀ-ਵਿਯੋਗ ਕਰਕੇ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 34
तेनाद्रिवंशे धृतजन्मलाभां कन्यामुमां योजयितुं प्रवृत्ताः / एवं स्मरं प्रेरितवन्त एव तस्यान्तिकं घोर तपःस्थितस्य
ਫਿਰ ਉਹ ਅਦ੍ਰੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਕੁੰਵਾਰੀ ਉਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਉੱਦਮਸ਼ੀਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਘੋਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 35
तेनाथ वैराग्यतपोविघातक्रोधेन लालाटकृशानुदग्धः / भस्मावशेषो मदनस्ततो ऽभूत्ततो हि भण्डासुर एष जातः
ਫਿਰ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਲਲਾਟ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਮਦਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ-ਮਾਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਤੋਂ ਇਹ ਭੰਡਾਸੁਰ ਜੰਮਿਆ।
Verse 36
ततो वधस्तस्य दुराशयस्य कृतो भवत्या रणदुर्मदस्य / अथास्मदर्थे त्वतनुस्सजातस्त्वं कामसंजीवनमाशुकुर्याः
ਤਦ ਤੂੰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਨਮੱਤ ਉਸ ਦੁਰਾਸ਼ਈ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਜੀਵਿਤ ਕਰ।
Verse 37
इयं रतिर्भर्तृवियोगखिन्ना वैधव्यमत्यन्तमभव्यमाप / पुनस्त्वदुत्पादितकामसंगाद्भविष्यति श्रीललिते सनाथा
ਇਹ ਰਤੀ ਪਤੀ-ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਅਤਿ ਅਸ਼ੁਭ ਵਿਧਵਾਪਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਪਰ ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਲਲਿਤੇ, ਤੇਰੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ ਕਾਮ-ਸੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਸਨਾਥ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 38
तया तु दृष्टेन मनोभवेन संमोहितः पूर्ववदिन्दुमौलिः / चिरं कृतात्यन्तमहासपर्या तां पार्वतीं द्राक्परिणेष्यतीशः
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਦਿਖਾਏ ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚੰਦਰਮੌਲੀ ਸ਼ਿਵ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਆਹ ਲੈਣਗੇ।
Verse 39
तयोश्च संगाद्भविता कुमारः समस्तगीर्वाणचमूविनेता / तेनैव वीरेण रणे निरस्य स तारको नाम सुरारिराजः
ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਤੋਂ ਕੁਮਾਰ ਜਨਮੇਗਾ, ਜੋ ਸਮੂਹ ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸੇ ਵੀਰ ਦੁਆਰਾ ਰਣ ਵਿੱਚ ਹਟਾ ਕੇ ‘ਤਾਰਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਦੇਵ-ਸ਼ਤ੍ਰੁ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 40
यो भण्डदैत्यस्य दुराशयस्य मित्रं स लोकत्रयधूमकेतुः / श्रीकण्ठपुत्रैण रणे हतश्चेत्प्राणप्रतिष्ठैव तदा भवेन्नः
ਜੋ ਦੁਰਾਸ਼ਈ ਭੰਡ ਦੈਤ੍ਯ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਧੂਮਕੇਤੂ ਵਾਂਗ ਉਪਦ੍ਰਵਕਾਰੀ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 41
तस्मात्त्वमंबत्रिपुरे जनानां मानापहं मन्मथवीरवर्यम् / उत्पाद्यरत्या विधवात्वदुःखमपाकुरु व्याकुलकुन्तलायाः
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅੰਬਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ! ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਨ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਮੰਮਥ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ ਨੂੰ ਰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰ, ਅਤੇ ਵਿਅਾਕੁਲ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੀ ਰਤੀ ਦਾ ਵਿਧਵਾਪਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ।
Verse 42
एषा त्वनाथा भवतीं प्रपन्ना भर्तृप्रणाशेन कृशाङ्गयष्टिः / नमस्करोति त्रिपुराभिधाने तदत्र कारुण्यकलां विधेहि
ਇਹ ਅਨਾਥ, ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਹ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਈ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਇਕ ਕਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ।
Verse 43
हयग्रीव उवाच इति स्तुत्वा महेशानी ब्रह्माद्या विबुधोत्तमाः / तां रतिं दर्शयमासुर्मलिनां शोककर्शितम्
ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਮਲਿਨ ਹੋਈ ਰਤੀ ਨੂੰ (ਦੇਵੀ ਦੇ) ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
Verse 44
सा पर्यश्रुमुखी कीर्णकुन्तला धूलिधूसरा / ननाम जगदंबां वै वैधव्यत्यक्तभूषणा
ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਸੀ, ਕੇਸ ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਧੂਸਰ ਸੀ; ਵਿਧਵਾਪਣ ਕਰਕੇ ਗਹਿਣੇ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੀ ਉਹ ਜਗਦੰਬਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 45
अथ तद्दर्शनोत्पन्नकारुण्या परमेश्वरी / ततः कटाक्षादुत्पन्नः स्मयमानसुखांबुजः
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਉਪਜੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਕਟਾਖ਼ ਤੋਂ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਸੁਖ-ਰੂਪੀ ਕਮਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 46
पूर्वदेहाधिकरुचिर्मन्मथो मदमेदुरः / द्विभुजः सर्वभूषाढ्यः पुष्पेषुः पुष्पकार्मुकः
ਪੂਰਵ ਦੇਹ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਮਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨਮਥ—ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਣ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 47
आनन्दयन्कटाक्षेण पूर्वजन्मप्रियां रतिम् / अथ सापि रतिर्देवी महत्यानन्दसागरे / मज्जन्ती निजभर्तारमवरोक्य मुदं गता
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਟਾਖ਼ ਨਾਲ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਰਤੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਰਤੀ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
Verse 48
आनन्दयन्कटाक्षेण पूर्वजन्मप्रियां रतिम् / अथ सापि रतिर्देवी महत्यानन्दसागरे / मज्जन्ती निजभर्तारमवलोक्य मुदं गता
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਟਾਖ਼ ਨਾਲ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਰਤੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਰਤੀ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
Verse 49
श्यामले स्नापयित्वैनां वस्त्रकाञ्च्यादिभूषणैः / अलङ्कृत्य यथापूर्वं शीघ्रमानीयतामिह
ਹੇ ਸ਼ਿਆਮਲੇ! ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਵਸਤ੍ਰ, ਕਾਂਚੀ ਆਦਿ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਜਾ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।
Verse 50
तदाज्ञां शिरसा धृत्वा श्यामा सर्वं तथाकरोत / ब्रह्मर्षिभिर्वसिष्ठाद्यैर्वैवाहि कविधानतः
ਉਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸੰਪੰਨ ਕਰਵਾਏ।
Verse 51
कारयामास दंपत्योः पाणिग्रहणमङ्गलम् / अप्सरोभिश्च सर्वाभिर्नृत्यगीतादिसंयुतम्
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੰਪਤੀ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ-ਮੰਗਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ; ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਗੀਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ।
Verse 52
एतद्दृष्ट्वा महेन्द्राद्या ऋषयश्च तपोधनाः / साधुसाध्विति शंसंतस्तुष्टुवुर्ललितांबिकाम्
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਅਤੇ ਤਪੋਧਨ ਰਿਸ਼ੀ ‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਲਿਤਾਂਬਿਕਾ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 53
पुष्पवृष्टिं विमुञ्चन्तः सर्वे सन्तुष्टमानसाः / बभूवुस्तौ महाभक्त्या प्रणम्य ललितेश्वरीम्
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਭਕਤੀ ਨਾਲ ਲਲਿਤੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 54
तत्पार्श्वे तु समागत्य बद्धाञ्जलिपुटौ स्थितौ / अथ कन्दर्पवीरो ऽपि नमस्कृत्य महेश्वरीम् / व्यज्ञापयदिदं वाक्यं भक्तिनिर्भरमानसः
ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਕੰਦਰਪਵੀਰ ਨੇ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
Verse 55
यद्दग्धमीशनेत्रेण वपुर्मे ललितांबिके / तत्त्वदीयकटाक्षस्य प्रसादात्पुनरागतम्
ਹੇ ਲਲਿਤਾਂਬਿਕੇ! ਈਸ਼ ਦੇ ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 56
तव पुत्रो ऽस्मि दासो ऽस्मि क्वापि कृत्ये नियुङ्क्ष्व माम् / इत्युक्ता परमेशानी तमाह मकरध्वजम्
ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਹਾਂ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨੀ ਨੇ ਮਕਰਧ੍ਵਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
Verse 57
श्रीदेव्युवाच वत्सागच्छ मनोजन्मन्न भयं तव विद्यते / मत्प्रसादाज्जगत्सर्वं मोहयाव्याहताशुग
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਵਤਸ, ਹੇ ਮਨੋਜਨਮਨ, ਆ; ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ; ਤੇਰਾ ਵੇਗ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇ।
Verse 58
तद्बाणपातनाज्जातधैर्यविप्लव ईश्वरः / पर्वतस्य सुतां गौरीं परिणेष्यति सत्वरम्
ਉਸ ਬਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਡੋਲਣ ਤੇ ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਗੌਰੀ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨਗੇ।
Verse 59
सहस्रकोटयः कामा मत्प्रसादात्त्वदुद्भवाः / सर्वेषां देहमाविश्य दास्यन्ति रतिमुत्तमाम्
ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰ-ਕੋਟਿ ਕਾਮ ਸਭ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਰਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣਗੇ।
Verse 60
मत्प्रसादेन वैराग्यात्संक्रुद्धो ऽपि स ईश्वरः / देहदाहं विधातुं ते न समर्थो भविष्यति
ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 61
अदृश्यमूर्तिः सर्वेषां प्राणिनां भवमोहनः / स्वभार्याविरहाशङ्की देहस्यार्धं प्रदास्यति / प्रयातो ऽसौ कातरात्मा त्वद्बाणाहतमानसः
ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਜੋ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਭਵ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਕਾਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਤੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ।
Verse 62
अद्य प्रभृति कन्दर्प मत्प्रसादान्महीयसः / त्वन्निन्दां ये करिष्यन्ति त्वयि वा विमुखाशयाः / अवश्यं क्लीबतैव स्यात्तेषां जन्मनिजन्मनि
ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਕੰਦਰਪ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਤੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਗੇ ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਮੁਖ ਚਿੱਤ ਹੋਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਲੀਬਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 63
ये पापिष्ठा दुरात्मानो मद्भक्तद्रोहिणश्च हि / तानगम्यासु नारीषु पातयित्वा विनाशय
ਜੋ ਅਤਿ ਪਾਪੀ, ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰੋਹੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗਮ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿਗਾ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇ।
Verse 64
येषां मदीय पूजासु मद्भक्तेष्वादृतं मनः / तेषां कामसुखं सर्वं संपादय समीप्सितम्
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮ-ਸੁਖ ਪੂਰੇ ਕਰ ਦੇ।
Verse 65
इति श्रीललितादेव्या कृताज्ञावचनं स्मरः / तथेति शिरसा बिभ्रत्सांजलिर्निर्ययौ ततः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਗਿਆ-ਵਚਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਗ੍ਯ ਸਮਰ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ। ‘ਤਥੇ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
Verse 66
तस्यानङ्गस्य सर्वेभ्यो रोमकूपेभ्य उत्थिताः / बहवः शोभनाकारा मदना विश्वमोहनाः
ਉਸ ਅਨੰਗ ਦੇ ਸਭ ਰੋਮਕੂਪਾਂ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਮਦਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 67
तैर्विमोह्य समस्तं च जगच्चक्रं मनोभवः / पुनः स्थाण्वाश्रमं प्राप चन्द्रमौलेर्जिगीषया
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਕੇ ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮਦੇਵ) ਚੰਦ੍ਰਮੌਲੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸਥਾਣੁ-ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 68
वसंतेन च मित्रेण सेनान्या शीतरोचिषा / रागेण पीठमर्देन मन्दानिलरयेण च
ਵਸੰਤ ਨਾਮਕ ਮਿੱਤਰ, ਸ਼ੀਤਰੋਚਿ ਨਾਮਕ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਰਾਗ ਨਾਮਕ ਪੀਠਮਰਦ ਅਤੇ ਮੰਦਾਨਿਲਰਯ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਸੀ।
Verse 69
पुंस्कोकिलगलत्स्वानकाहलीभिश्च संयुतः / शृङ्गारवीरसंपन्नो रत्यालिङ्गितविग्रहः
ਨਰ ਕੋਇਲਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਦੀ ਧੁਨ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਹਲੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਤੇ ਵੀਰ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਰਤੀ ਨਾਲ ਆਲਿੰਗਿਤ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸੀ।
Verse 70
जैत्र शरासनं धुन्वन्प्रवीराणां पुरोगमः / मदनारेरभिमुखं प्राप्य निभय आस्थितः
ਜਿੱਤ ਵਾਲਾ ਧਨੁਸ਼ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ (ਕਾਮਦੇਵ) ਮਦਨ-ਅਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਿਡਰ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 71
तपोनिष्ठं चन्द्रचूडं ताडयामास सायकैः / अथ कन्दर्पबाणौधैस्ताडितश्चन्द्रशेखरः / दूरीचकार वैराग्यं तपस्तत्त्याज दुष्करम्
ਤਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਚੰਦਰਚੂੜ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਆਘਾਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕੰਦਰਪ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਤਾਡਿਤ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪ ਵੀ ਤਿਆਗ ਬੈਠਾ।
Verse 72
नियमानखिलांस्त्यक्त्वा त्यक्तधैर्यः शिवः कृतः / तामेव पार्वतीं ध्यात्वा भूयोभूयः स्मरातुरः
ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਵੀ ਗੁਆ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਾਮਾਤੁਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 73
निशश्वास वहञ्शर्वः पाण्डुरं गण्डमण्डलम् / बाष्पायमाणो विरही संतप्तो धैर्यविप्लवात् / भूयोभूयो गिरिसुतां पूर्वदृष्टामनुस्मरन्
ਸ਼ਰਵ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਦੇ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਭਿੱਜ ਗਈਆਂ, ਧੀਰਜ ਡੋਲਣ ਕਾਰਨ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੀ ਗਿਰਿਸੁਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 74
अनङ्गबाणदहनैस्तप्यमानस्य शूलिनः / न चन्द्ररेखा नो गङ्गा देहतापच्छिदे ऽभवत्
ਅਨੰਗ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਸੜਨ ਨਾਲ ਤਪੇ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦਾ ਦੇਹ-ਤਾਪ ਕੱਟਣ ਲਈ ਨਾ ਚੰਦਰਰੇਖਾ ਕੰਮ ਆਈ, ਨਾ ਗੰਗਾ ਹੀ ਸਹਾਇਕ ਹੋਈ।
Verse 75
नन्दिभृङ्गिमहाकालप्रमुखैर्गणमण्डलैः / आहृते पुष्पशयने विलुलोठ मुहुर्मुहुः
ਨੰਦੀ, ਭ੍ਰਿੰਗੀ, ਮਹਾਕਾਲ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਲੋਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 76
नन्दिनो हस्तमालंब्य पुष्पतल्पान्तरात्पुनः / पुष्पतल्पान्तरं गत्वा व्यचेष्टत मुहुर्मुहुः
ਨੰਦੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਹਿਲਦਾ-ਡੁੱਲਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 77
न पुष्पशयनेनेन्दुखण्डनिर्गलितामृते / न हिमानीपयसि वा निवृत्तस्तद्वपुर्ज्वरः
ਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਨਾਲ, ਨਾ ਚੰਦ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਟਪਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਬਰਫ਼ ਵਰਗੇ ਠੰਢੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ—ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਜ਼ਵਰ ਨਹੀਂ ਉਤਰਾ।
Verse 78
स तनेरतनुज्वालां शमयिष्यन्मुहुर्मुहुः / शिलीभूतान्हिमपयः पट्टानध्यवसच्छिवः / भूयः शैलसुतारूपं चित्रपट्टे नखैर्लिखत्
ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁੱਖਮ ਜਵਾਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਬਰਫ਼ ਵਰਗੇ ਠੰਢੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਜਮੇ ਪੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਚਿੱਤਰ-ਪੱਟ ਉੱਤੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੈਲਸੁਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ।
Verse 79
तदालोकनतो ऽदूरमनङ्गार्तिमवर्धयत् / तामालिख्य ह्रिया नम्रां वीक्षमाणां कटाक्षतः
ਉਹ ਚਿੱਤਰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਅਨੰਗ ਦੀ ਪੀੜ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਝੁਕੀ, ਕਟਾਖ਼ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 80
तच्चित्रपट्टमङ्गेषु रोमहर्षेषु चाक्षिपत् / चिन्तासंगेन महता महात्या रतिसंपदा / भूयसा स्मरतापेन विव्यथे विषमेक्षणः
ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਚਿੱਤਰ-ਪੱਟ ਟਿਕਾ ਲਿਆ; ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰਤੀ-ਸੰਪਦਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਮਰ-ਤਾਪ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਮਨੇਤਰ ਸ਼ਿਵ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
Verse 81
तामेव सर्वतः पश्यंस्तस्यामेव मनो दिशन् / तथैव संल्लपन्सार्धमुन्मादेनोपपन्नया
ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ, ਮਨ ਵੀ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨਮਾਦ-ਸੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਈ ਉਸ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 82
तन्मात्रभूतहृदयस्तच्चित्तस्तत्परायणः / तत्कथासुधया नीतसमस्तरजनीदिनः
ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਚਿੱਤ ਵੀ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਬਣੀ; ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ-ਸੁਧਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਬੀਤਣ ਲੱਗ ਪਏ।
Verse 83
तच्छीलवर्णन रतस्तद्रूपालोकनोत्सुकः / तच्चारुभोगसंकल्पमालाकरसुमालिकः / तन्मयत्वमनुप्राप्तस्ततापातितरां शिवः
ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ-ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਗੂੰਥਣ ਵਾਲੇ ਮਾਲੀ ਵਰਗਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਤਨਮਯ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 84
इमां मनोभव रुजमचिकित्स्यां स धूर्जटिः / अवलोक्य विवाहाय भृशमुद्यमवानभूत्
ਧੂਰਜਟੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮ) ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਇਸ ਅਚਿਕਿਤਸ੍ਯ ਪੀੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ।
Verse 85
इत्थं विमोह्य तं देवं कन्दर्पो ललिताज्ञया / अथ तां पर्वतसुतामाशुगैरभ्यतापयत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਕੰਦਰਪ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਰਬਤ-ਸੁਤਾ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤਪਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 86
प्रभूतविरहज्वालामलिनैः श्वसितानलैः / शुष्यमाणाधरदलो भृशं पाण्डुकपोलभूः
ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ ਮਲੀਨ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ; ਹੋਠਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਸੁੱਕਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਗੱਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਫਿੱਕੇ ਪੈ ਗਏ।
Verse 87
नाहारे वा न शयने न स्वापे धृतिमिच्छति / मखीसहस्रैः सिषिचे नित्यं शीतोपचारकैः
ਨਾ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸੇਜ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਸੀ; ਠੰਢੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਸਿੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 88
पुनः पुनस्तप्यमाना पुनरेव च विह्वला / न जगाम रुजाशान्ति मन्मथाग्नेर्महीयसः
ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੜਦੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਹਵਲ ਹੋਂਦੀ, ਮਹਾਨ ਮਨਮਥ-ਅੱਗ ਦੀ ਪੀੜ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ।
Verse 89
न निद्रां पार्वती भेजे विरहेणोपतापिता / स्वतनोस्तापनेनासौ पितुः खेदमवर्धयत्
ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ; ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 90
अप्रतीकारपुरुषं विरहं तुहितुः शिवे / अवलोक्य स शैलेन्द्रो महादुःखमवाप्तवान्
ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ! ਧੀ ਦੇ ਉਸ ਬੇਉਪਾਇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ ਹਿਮਵਾਨ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ।
Verse 91
भद्रे त्वं तपसा देवं तोषयित्वा महेश्वरम् / भार्तारं तं समृच्छेति पित्रा सम्प्रेरिताथ सा
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ—ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਹ ਐਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 92
हिमवच्छैलशिखरे गौरीशिखरनामनि / वकार पतिलाभाय पार्वती दुष्करं तपः
ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ‘ਗੌਰੀ-ਸ਼ਿਖਰ’ ਨਾਮਕ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਪਤੀ-ਲਾਭ ਲਈ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 93
शिशिरेषु जलावासा ग्रीष्मे दहनमध्यगा / अर्के निविष्टदृष्टिश्च सुघोरं तप आस्थिता
ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਨਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਣਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।
Verse 94
तेनैव तपसा तुष्टः सान्निध्यं दत्तवाञ्छिवः / अङ्गीचकार तां भार्यां वैवाहिकविधानतः
ਉਸੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਵਿਆਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 95
अथाद्रिपतिना दत्तां तनयां नलिनेक्षणाम् / सप्तर्षिद्वारतः पूर्वं प्रार्थितामुदवोढ सः
ਫਿਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਕਮਲ-ਨੇਤਰੀ ਧੀ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀ-ਦੁਆਰ ਤੇ ਮੰਗਿਆ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ।
Verse 96
तया च रममाणो ऽसौ बहुकालं महेश्वरः / ओषधीप्रस्थनगरे श्वशुरस्य गृहे ऽवसत्
ਉਸ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਓਸ਼ਧੀਪ੍ਰਸਥ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੱਸੁਰ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸਿਆ।
Verse 97
पुनः कैलासमागत्य समस्तैः प्रमथैः सह / पार्वतीमानिनायाद्रिनाथस्य प्रीतिमावहत्
ਫਿਰ ਕੈਲਾਸ ਆ ਕੇ, ਸਭ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਨਿਨੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਨਾਥ (ਹਿਮਾਲਯ) ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਵਧਾਈ।
Verse 98
रममाणस्तया सार्थं कैलासे मन्दरे तथा / विन्ध्याद्रौ हेमशैले च मलये पारियात्रके
ਉਸ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਉਹ ਕੈਲਾਸ, ਮੰਦਰ, ਵਿਂਧਿਆਦ੍ਰਿ, ਹੇਮਸ਼ੈਲ, ਮਲਯ ਅਤੇ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 99
नानाविधेषु स्थानेषु रतिं प्राप महेश्वरः / अथ तस्यां ससर्जोग्रं वीर्यं सा सोढुमक्षमा
ਨਾਨਾ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਰਤੀ ਦਾ ਸੁਖ ਪਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਗ੍ਰ ਵੀਰਯ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਾ ਰਹੀ।
Verse 100
भुव्यत्यजत्सापि वह्नौ कृत्तिकासु स चाक्षिपत् / ताश्च गङ्गाजले ऽमुञ्चन्सा चैव शरकानने
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨিক্ষੇਪ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਉਹ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਕਾਨਨ (ਸ਼ਰਵਨ) ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਿਆ।
Verse 101
तत्रोद्भूतो महावीरो महासेनः षडाननः / गङ्गायाश्चान्तिकं नीतो धूर्जटिर्वृद्धि मागमत्
ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਵੀਰ ਮਹਾਸੇਨ ਛਡਾਨਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧੂਰਜਟੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
Verse 102
स वर्धमानो दिवसेदिवसे तीव्रविक्रमः / शिक्षितो निजतातेन सर्वा विद्या अवाप्तवान्
ਉਹ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੀਖੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੀਆਂ।
Verse 103
अथ तातकृतानुज्ञः सुरसैन्यपतिर्भवन् / तारकं मारयामास समस्तैः सह दानवैः
ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 104
ततस्तारकदैत्येन्द्रवधसन्तोषशालिना / शक्रेण दत्तां स गुहो देवसेनामुपानयत्
ਫਿਰ ਤਾਰਕ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦਰ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਜੋ ਦੇਵਸੇਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਹ (ਸਕੰਦ) ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ।
Verse 105
सा शक्रतनया देवसेना नाम यशस्विनी / आसाद्यरमणं स्कन्दमानन्दं मृशमादधौ
ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ, ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ‘ਦੇਵਸੇਨਾ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
Verse 106
इत्थं संमोहिताशेषविश्वचक्रो मनोभवः / देवकार्यं सुसम्पाद्य जगाम श्रीपुरं पुनः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੋਭਵ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਪੁਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 107
यत्र श्रीनगरे पुण्ये ललिता परमेश्वरी / वर्तते जगतामृद्ध्यै तत्र तां सेवितुं ययौ
ਜਿੱਥੇ ਪੁੰਨਯ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਲਲਿਤਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
This chapter is not primarily a vamśa-catalog; its metadata is theological and liturgical—framing Lalitā’s victory within the witness-assembly of devas and other cosmic beings rather than enumerating royal successions.
Instead of measurements (bhuvana-kośa), it presents a cosmological social-map: enumerated classes of devas and beings (Ādityas, Vasus, Rudras, Maruts, Sādhyas, siddhas, yakṣas, etc.) converging to acknowledge the Goddess’ sovereignty after cosmic disorder (daitya threat) is removed.
Kaṭākṣa-amṛta functions as Śākta restoration theology—grace that heals fatigue and reconstitutes power—while the devas’ stuti canonizes Lalitā’s identity (Tripurā/Kāmeśvarī, mokṣapradā) and converts military victory into a doctrinal affirmation of supreme Śakti.