Adhyaya 22
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra (The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ (ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਧੁਨੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਗਾਰੇ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਨਾਦ ਐਸੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰਮਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਕੰਬਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਦੈਤ੍ਯ ਸੈਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇਕੱਠ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ—ਗਦਾ, ਮੁਸਲ, ਚੱਕਰ, ਪਰਸ਼ੂ, ਬਾਣ, ਪਾਸ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਘੋੜਿਆਂ-ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗਲੀਆਂ-ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਯੂਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਤ੍ਤਵਿਕ ਸੰਕੇਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੰਡਾਸੁਰ ਦਾ ‘ਅਹੰਕਾਰ’ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸੈਨਿਕ ਬਹੁਤਾਈ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਲਲਿਤਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਇਕਤਾਈ ਅਤੇ ਸਰਬਸੱਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੜੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ-ਚਿਤ੍ਰਣ ਅੰਦਰਲੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਜਗਤਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने भण्डासुराहङ्कारो नामैकविंशो ऽध्यायः अथ श्रीललितासेनानिस्साणप्रतिनिस्वनः / उच्चचालसुरेन्द्राणां योद्धतो दुन्दुभिध्वनिः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ‘ਭੰਡਾਸੁਰ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ’ ਨਾਮਕ ਇਕੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਤਦ ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ-ਪ੍ਰਤਿਨਾਦ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ; ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਸੁਰੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਦੁੰਦੁਭੀ ਧੁਨੀ ਉੱਚੀ ਹੋਈ।
Verse 2
तेन मर्दितदिक्केन क्षुभ्यद्गर्भपयोधिना / बधिरीकृतलोकेन चकम्पे जगतां त्रयी
ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕੁਚਲ ਗਈਆਂ, ਗਰਭ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਜਲ-ਰਾਸ਼ਿ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਬਹਿਰੇ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ; ਤਦ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਕੰਬ ਉਠੇ।
Verse 3
मर्दयन्ककुभां वृन्दं भिन्दन्भूधरकन्दराः / पुप्रोथे गगनाभोगे दैत्य निःसाणनिस्वनः
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਰੌਂਦਦਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਦੈਤ ਦਾ ਨਿਃਸਾਣ (ਯੁੱਧ-ਨਾਦ) ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਸੁਰ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ।
Verse 4
महानरहरिक्रुद्धहुङ्कारोद्धतिमद्ध्वनिः / विरसं विररासोच्चैर्विबुधद्वेषिझल्लरी
ਮਹਾਨ ਨਰਹਰਿ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੁੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉੱਤੇਜਿਤ ਧੁਨੀ ਵਾਲੀ, ਦੇਵ-ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ ਝੱਲਰੀ ਨੇ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਰੜਾ ਤੇ ਨੀਰਸ ਨਾਦ ਕੀਤਾ।
Verse 5
ततः किलकिलारावमुखरा दैत्यकोटयः / समनह्यन्त संक्रुद्धाः प्रति तां परमेश्वरीम्
ਫਿਰ ਕਿਲਕਿਲਾ-ਰਵ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਦੈਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਟੋਲੀਆਂ, ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਸਜ ਗਈਆਂ।
Verse 6
कश्चिद्रत्नविचित्रेण वर्मणाच्छन्नविग्रहः / चकाशे जङ्गम इव प्रोत्तुङ्गो रोहणाचलः
ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਛਿਤ੍ਰ ਕਵਚ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਯੋਧਾ, ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਰੋਹਣਾਚਲ ਵਾਂਗ ਮਾਨੋ ਚਲਦਾ ਪਹਾੜ ਬਣ ਕੇ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।
Verse 7
कालरात्रिमिवोदग्रां शस्त्रकारेण गोपिताम् / अधुनीत भटः कश्चिदतिधौतां कृपाणिकाम्
ਇੱਕ ਭਟ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ, ਉਗਰ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ, ਬਹੁਤ ਧੋ ਕੇ ਚਮਕਾਈ ਕ੍ਰਿਪਾਣਿਕਾ ਨੂੰ ਝੁਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 8
उल्ला सयन्कराग्रेण कुन्तपल्लवमेकतः / आरूढतुरगो वीथ्यां चारिभेदं चकार ह
ਉੱਲਾ ਨੇ ਯੰਕ-ਧ੍ਵਜ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕੁੰਤ-ਪੱਲਵ ਧਾਰਿਆ; ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰੰਗ ਚਾਲ ਦਾ ਭੇਦ ਵਿਖਾਇਆ।
Verse 9
केचिदारुरुहुर्योधा मातङ्गांस्तुङ्गवर्ष्मणः / उत्पात वातसंपातप्रेरितानिव पर्वतान्
ਕੁਝ ਯੋਧੇ ਉੱਚੇ ਡੌਲ ਵਾਲੇ ਮਾਤੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ; ਜਿਵੇਂ ਉਤਪਾਤੀ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਧੱਕੇ ਖਾਂਦੇ ਪਹਾੜ ਹੋਣ।
Verse 10
पट्टिशैर्मुद्गरैश्चैव भिदुरैर्भिण्डिपालकैः / द्रुहणैश्च भुशुण्डीभिः कुठारैर्मुसलैरपि
ਪੱਟਿਸ਼, ਮੁਦਗਰ, ਭੇਦਕ ਭਿੰਡਿਪਾਲਕ, ਦ੍ਰੁਹਣ, ਭੁਸ਼ੁੰਡੀ, ਕੁਠਾਰ ਅਤੇ ਮੁਸਲ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਜ्ज ਸਨ।
Verse 11
गदाभिश्च शतघ्नीभिस्त्रिशिखैर्विशिखैरपि / अर्धचक्रैर्महाचक्रैर्वक्राङ्गैरुरगाननैः
ਗਦਾ, ਸ਼ਤਘਨੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖ, ਵਿਸ਼ਿਖ, ਅਰਧਚੱਕਰ, ਮਹਾਚੱਕਰ, ਵਕਰਾਂਗ ਅਤੇ ਉਰਗਾਨਨ—ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਆਯੁਧ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਨ।
Verse 12
फणिशीर्षप्रभेदैश्च धनुर्भिः शार्ङ्गधन्विभिः / दण्डैः क्षेपणिकाशस्त्रैर्वज्रबाणैर्दृषद्वरैः
ਫਣੀ-ਸ਼ੀਰਸ਼ ਭੇਦਕ ਹਥਿਆਰ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੇ ਧਨੁਸ਼, ਡੰਡੇ, ਖੇਪਣਿਕਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਵਜ੍ਰ-ਬਾਣ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੱਥਰ-ਖੰਡ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਨ।
Verse 13
यवमध्यैर्मुष्टिमध्यैर्वललैः खण्डलैरपि / कटारैः कोणमध्यैश्च फणिदन्तैः परःशतैः
ਯਵ-ਮੱਧ, ਮੁੱਠੀ-ਮੱਧ, ਵਲਲ ਤੇ ਖੰਡਲ, ਅਤੇ ਕਟਾਰ ਤੇ ਕੋਣ-ਮੱਧ, ਫਣੀ-ਦੰਤ ਵਰਗੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਜ्ज ਸਨ।
Verse 14
पाशायुधैः पाशतुण्डैः काकतुण्डैः सहस्रशः / एवमादिभिरत्युग्रैरायुधैर्जीवहारिभिः
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਸ਼-ਆਯੁਧ, ਪਾਸ਼-ਤੁੰਡ ਅਤੇ ਕਾਕ-ਤੁੰਡ ਆਦਿ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ, ਪ੍ਰਾਣਹਾਰੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਲੈਸ ਸਨ।
Verse 15
परिकल्पितहस्ताग्रा वर्मिता दैत्यकोटयः / अश्वारोहा गजारोहा गर्दभारोहिणः परे
ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਜੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਵਚਧਾਰੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਸਨ; ਕੁਝ ਅਸ਼ਵਾਰੋਹੀ, ਕੁਝ ਗਜਾਰੋਹੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਗਰਦਭਾਰੋਹੀ ਸਨ।
Verse 16
उष्ट्रारोहा वृकारोहा शुनकारोहिणः परे / काकादिरोहिणो गृध्रारोहाः कङ्कादिरोहिणः
ਕੁਝ ਊਠਾਂ ਉੱਤੇ, ਕੁਝ ਭੇੜਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਕੁੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ; ਕੁਝ ਕਾਂ ਆਦਿ ਪੰਛੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਕੁਝ ਗਿਦ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੰਗ ਆਦਿ ਪੰਛੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ।
Verse 17
व्याघ्रादिरोहिणश्चान्ये परे सिंहादिरोहिणः / शरभारोहिणश्चान्ये भेरुण्डारोहिणः परे
ਹੋਰ ਕੁਝ ਵਿਆਘ੍ਰ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਉੱਤੇ; ਕੁਝ ਸ਼ਰਭ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਭੇਰੁੰਡ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ।
Verse 18
सूकरारोहिणो व्यालारूढाः प्रेतादिरोहिणः / एवं नानाविधैर्वाहवाहिनो ललितां प्रति
ਸੂਕਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਵਿਆਲਾਂ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਾਹਨ-ਵਾਹਿਨੀ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ।
Verse 19
प्रचेलुः प्रबलक्रोधसंमूर्च्छितनिजाशयाः / कुटिलं सैन्यभर्त्तारं दुर्मदं नाम दानवम् / दशाक्षौहिणिकायुक्तं प्राहिणोल्ललितां प्रति
ਪ੍ਰਚੰਡ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੂਟਿਲ, ਸੈਨਾ-ਭਰਤਾ, ‘ਦੁਰਮਦ’ ਨਾਮਕ ਦਾਨਵ ਨੂੰ—ਦਸ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ—ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 20
दिधक्षुभिरिवाशेषं विश्वं सह बलोत्कटैः / भटैर्युक्तः स सेनानी ललिताभिमुखे ययौ
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੋਵੇ, ਐਸੇ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸੈਨਾਪਤੀ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅਭਿਮੁਖ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 21
भिन्दन्पटहसंरावैश्चतुर्दश जगन्ति सः / अट्टहासान्वितन्वानो दुर्मदस्तन्मुखो ययौ
ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਘੋਰ ਨਾਦ ਨਾਲ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੱਟਹਾਸ ਫੈਲਾਂਦਾ ਦੁਰਮਦ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਵਧਿਆ।
Verse 22
अथ भण्डासुराज्ञप्तः कुटिलाक्षो महाबलः / शून्यकस्य पुरद्वारे प्रचीने समकल्पयत् / रक्षणार्थं दशाक्षौ हिण्युपेतं तालजङ्घकम्
ਫਿਰ ਭੰਡਾਸੁਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮਹਾਬਲੀ ਕੂਟਿਲਾਖ਼ ਨੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕ ਨਗਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਸ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਤਾਲਜੰਘਕ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ।
Verse 23
अवाचीने पुरद्वारे दशाक्षौहिणिकायुतम् / नाम्ना तालभुजं दैत्यं रक्षणार्थमकल्पयत्
ਨਗਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ‘ਤਾਲਭੁਜ’ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਨੂੰ ਦਸ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
Verse 24
प्रतीचीने पुरद्वारे दशाक्षौहिणिकायुतम् / तालग्रीवं नाम दैत्यं रक्षार्थं समकल्पयत्
ਨਗਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ‘ਤਾਲਗ੍ਰੀਵ’ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਨੂੰ ਦਸ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
Verse 25
उत्तरे तु पुरद्वारे तालकेतुं महा बलम् / आदिदेश स रक्षार्थं दशाक्षौहिणिकायुतम्
ਫਿਰ ਨਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਬਲੀ ‘ਤਾਲਕੇਤੁ’ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਸ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
Verse 26
पुरस्य सालवलये कपिशीर्षकवेश्मसु / मण्डलाकारतो वस्तुन्दशाक्षौहिणिमादिशत्
ਨਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ-ਵਲਯ ਵਿੱਚ, ਕਪਿਸ਼ੀਰਸ਼ਕ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ, ਮੰਡਲਾਕਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਡੇਰਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 27
एवं पञ्चाशता कृत्वाक्षौहिण्या पुररक्षणम् / शून्यकस्य पुरस्यैव तद्वृत्तं स्वामिने ऽवदत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਹ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀਆਂ ਨਾਲ ਨਗਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਨਗਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
Verse 28
कुटिलाक्ष उवाच देव त्वदाज्ञया दत्तं सैन्यं नगररक्षणे / दुर्मदः प्रेषितः पूर्वं दुष्टां तां ललितां प्रति
ਕੁਟਿਲਾਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵ! ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਗਰ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੋ ਸੈਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁਰਮਦ ਨੂੰ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 29
अस्मत्किङ्कर मात्रेण सुनिराशा हि साबला / तथापि राज्ञामाचारः कर्त्तव्यं पुररक्षणम्
ਸਾਡੇ ਇਕ ਸੇਵਕ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਫੌਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਪਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਗਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ।
Verse 30
इत्युक्त्वा भण्डदैत्येन्द्रं कुबिलाक्षो ऽतिगर्वितः / स्वसैन्यं सज्जयामास सेनापतिभिरन्वितः
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤਿ-ਅਹੰਕਾਰੀ ਕੁਟਿਲਾਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਭੰਡ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 31
दूतस्तु प्रेषितः पूर्वं कुटिलाक्षेण दानवः / स ध्वनन्ध्वजिनीयुक्तो ललितासैन्य मावृणोत्
ਕੁਟਿਲਾਖ਼ਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਦਾਨਵ-ਦੂਤ ਝੰਡਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸੈਨਾ ਲੈ ਕੇ ਚਲਿਆ ਅਤੇ ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
Verse 32
कृत्वा किलकिलारावं भटास्तत्र सहस्रशः / दोधूयमानैरसिभिर्निपेतुः शक्तिसैनिकैः
ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਟ ‘ਕਿਲਕਿਲਾ’ ਦਾ ਨਾਦ ਕਰਦੇ, ਹਿਲਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਸੈਨਿਕ ਬਣ ਕੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
Verse 33
ताश्च शक्त्य उद्दण्डाः स्फुरिताट्टहसस्वनाः / देदीप्यमानशस्त्राभाः समयुध्यन्त दानवैः
ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਦੰਡ ਹੋ ਕੇ ਅੱਟਹਾਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸਫੁਰਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਚਮਕਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਧਾਰ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਜੂਝ ਪਈਆਂ।
Verse 34
शक्तीनां दानवानां च संशोभितजगत्त्रयः / समवर्तत संग्रामो धूलिग्रामतताम्बरः
ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਉਸ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ; ਧੂੜ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।
Verse 35
रथवंशेषु मूर्च्छन्त्यः करिकण्ठैः प्रपञ्चिताः / अश्वनिःश्वासविक्षिप्ता धूलयः रवं प्रपेदिरे
ਰਥਾਂ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਘਣੀ ਹੋਈ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਨਾਲ ਉੱਛਲੀ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਫੁੰਕਾਰ ਨਾਲ ਛਿੱਟੀ ਧੂੜ ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਧੁਨੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 36
तमापतन्तमालोक्य दशाक्षौहिणिकावृतम् / संपत्सरस्वती क्रोधादभिदुद्राव संगरे
ਦਸ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਪਤਸਰਸਵਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਈ।
Verse 37
सम्पत्करीसमानाभिः शक्तिभिः समधिष्ठिताः / अश्वाश्च दन्तिनो मत्ता व्यमर्दन्दानत्रीं चमुम्
ਸੰਪਤਕਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨਮੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਕੇ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 38
अन्योन्यतुमुले युद्धे जाते किलिकिलारवे / धूलीषु धूयमानासु ताड्यमानासु भेरिषु
ਪਰਸਪਰ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜਿਆ, ਕਿਲਕਿਲਾਹਟ ਦਾ ਨਾਦ ਉਠਿਆ; ਧੂੜ ਉੱਡ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭੇਰੀਆਂ ਘਨਘੋਰ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
Verse 39
इतस्ततः प्रववृधे रक्तसिन्धुर्महीयसी / शक्तिभिः पात्यमानानां दानवानां सहस्रशः
ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਲਹੂ ਦੀ ਮਹਾਨਦੀ ਵਾਂਗ ਧਾਰ ਵਧ ਗਈ; ਸ਼ਕਤੀ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗਾਏ ਗਏ ਦਾਨਵ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਢਹਿ ਪਏ।
Verse 40
ध्वजानि लुठितान्यासन्विलूनानि शिलीमुखैः / विस्रस्ततत्तच्छिह्नानि समं छत्रकदम्बकैः
ਝੰਡੇ ਲੁੜਕ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛਿੱਟ ਗਏ ਅਤੇ ਛਤਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਢਹਿ ਪਏ।
Verse 41
रक्तारुणायां युद्धोर्व्यां पतितैश्छत्रमण्डलैः / आलंबि तुलना संध्यारक्ताभ्रहिमरोचिषा
ਲਹੂ-ਲਾਲ ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਛਤਰ-ਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਝੂਲਦੀ ਛਟਾ ਐਸੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਲਾਲ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਯੋਗ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
Verse 42
ज्वालाकपालः कल्पाग्निरिव चारुपयोनिधौ / दैत्यसैन्यानि निवहाः शक्तीनां पर्यवारयन्
ਜ੍ਵਾਲਾਕਪਾਲ ਮਾਨੋ ਕਲਪਾਗਨੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਰਮਣੀਕ ਯੁੱਧ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ; ਸ਼ਕਤੀ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਦੈਤ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਚੌਫੇਰੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।
Verse 43
शक्तिच्छन्दोज्ज्वलच्छस्त्रधारानिष्कृत्तकन्धराः / दानवानां रणतले निपेतुर्मुण्डराशयः
ਸ਼ਕਤੀ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਣ-ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਡਿੱਗ ਪਏ।
Verse 44
दष्टौष्ठैर्भ्रुकुटीक्रूरैः क्रोधसंरक्तलोचनैः / मुण्डैरखण्डमभवत्संग्रामधरणीतलम्
ਹੋਠ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਜਿਵੇਂ ਇਕਸਾਰ ਭਰ ਗਿਆ।
Verse 45
एवं प्रवृत्ते समये जगच्चक्रभयङ्करे / शक्तयो भृशसंक्रुद्धा दैत्यसेनाममर्दयन्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਚੱਲ ਪਿਆ; ਤਦੋਂ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
Verse 46
इतस्ततः शक्तिशस्त्रैस्ताडिता मूर्च्छिता इति / विनेशुर्दानवास्तत्र संपद्देवीबलाहताः
ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਸ਼ਕਤੀ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ‘ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ’ ਐਸੇ ਦਾਨਵ ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਹਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।
Verse 47
अथ भग्नं समाश्वास्य निजं बलमरिन्दमः / उष्ट्रमारुह्य सहसा दुर्मदो ऽभ्यद्रवच्चमुम्
ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਦਮਨ ਅਰਿੰਦਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਊਂਟ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ।
Verse 48
दीर्घग्रीवः समुन्नद्धः पृष्ठे निष्ठुरतोदनः / अधिष्ठितो दुर्मदेन वाहनोष्ट्रश्चचाल ह
ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਉਨਮੱਤ ਹੋਇਆ, ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਨਿਰਦਈ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੀ ਚੋਟ ਸਹਿੰਦਾ, ਦੁਰਮਦ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਹਨ-ਉਂਟ ਚੱਲ ਪਿਆ।
Verse 49
तमुष्ट्रवाहनं दुष्टमन्वीयुः क्रुद्धचेतसः / दानावनश्वसत्सर्वान्भीताञ्छक्तियुयुत्सया
ਕ੍ਰੋਧੀ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਉਂਟ-ਵਾਹਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਏ; ਦਾਨਵ ਸ਼ਕਤੀ-ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਭ ਡਰੇ ਹੋਇਆਂ ਉੱਤੇ ਫੁੰਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਟੁੱਟ ਪਏ।
Verse 50
अवाकिरद्दिशो भल्लैरुल्लसत्फलशालिभिः / संपत्करीचमूचक्रं वनं वार्भिरिवांबुदः
ਚਮਕਦੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਭੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਜਲ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੰਪਤਕਰੀ ਦੀ ਸੈਨਾ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਆਢ ਲਿਆ।
Verse 51
तेन दुःसहसत्त्वेन ताडिता बहुभिः शरैः / स्तंभितेवाभवत्सेना संपत्कर्याः क्षणं रणे
ਉਸ ਦੁੱਸਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤਾਡਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਸੰਪਤਕਰੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਜਮ੍ਹ ਗਈ ਹੋਵੇ।
Verse 52
अथ क्रोधारुणं चक्षुर्दधाना संपदंबिका / रणकोलाहलगजमारूढायुध्यतामुना
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੰਪਦਾਂਬਿਕਾ, ਰਣ-ਕੋਲਾਹਲ ਰੂਪੀ ਗਜ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 53
आलोलकङ्कणक्वाणरमणीयतरः करः / तस्याश्चाकृष्य कोदण्डमौर्वीमाकर्णमाहवे
ਕੰਗਣਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਹੋਰ ਵੀ ਮਨੋਹਰ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੋਦੰਡ ਦੀ ਜ੍ਯਾ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੰਨ ਤੱਕ ਤਾਣ ਦਿੱਤੀ।
Verse 54
लघुहस्ततयापश्यन्नाकृष्टन्न च मोक्षणम् / ददृशे घनुषश्चक्रं केवलं शरधारणे
ਉਸ ਦੀ ਫੁਰਤੀਲੀ ਹੱਥ-ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਖਿੱਚਣਾ ਦਿੱਸਿਆ, ਨਾ ਛੱਡਣਾ। ਕੇਵਲ ਤੀਰ ਧਾਰਨ ਵੇਲੇ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਣਾ ਹੀ ਦਿੱਸਿਆ।
Verse 55
आश्वर्काबरसंपर्कस्फुटप्रतिफलत्फलाः / शराः सम्पत्करीचापच्युताः समदहन्नरीन्
ਘੋੜੇ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਟੁੱਟਦੇ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤ ਕਰਦੇ ਉਹ ਤੀਰ, ਸੰਪਦ ਦੇਵੀ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਗਏ।
Verse 56
दुर्मदस्याथ तस्याश्च समभूद्युद्धमुद्धतम् / अभूदन्योन्यसंघट्टाद्विस्फुलिङ्गशिलीमुखैः
ਫਿਰ ਦੁਰਮਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਯੁੱਧ ਬਹੁਤ ਉਗਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ ਛਿਟਕਣ ਲੱਗੇ।
Verse 57
प्रथमं प्रसृतैर्बाणैः सम्पद्देवीसुरद्विषोः / अन्धकारः समभवत्तिरस्कुर्वन्नहस्करम्
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਪਦ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਅਸੁਰ-ਵੈਰੀ ਦੇ ਛੱਡੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਐਸਾ ਅੰਧਕਾਰ ਛਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਓਹਲੇ ਹੋ ਗਈ।
Verse 58
तदन्तरे च बाणानामतिसंघट्टयोनयः / विष्फुलिङ्गा विदधिरे दधिरे भ्रमचातुरीम्
ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਅਤੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚਤੁਰਾਈ ਰਚੀ ਗਈ।
Verse 59
तयाधिरूढः संश्रोण्यारणकोलाहलः करी / पराक्रमं बहुविधं दर्शयामास संगरे
ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਣ-ਕੋਲਾਹਲ ਨਾਲ ਗੱਜਦਾ ਉਹ ਹਾਥੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗਾ।
Verse 60
करेण कतिचिद्दैत्यान्पादघातेन कांश्चन / उदग्रदन्तमुसलघातैरन्यांश्च दानवान्
ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਕਈ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਪੈਰ ਦੇ ਘਾਤ ਨਾਲ ਕਈਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉੱਠੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਸੁੰਡ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
Verse 61
वालकाण्डहतैरन्यान्फेत्कारैरपरान्रिपून् / गात्रव्यामर्द्दनैरन्यान्नखघातैस्तथापरान्
ਕੁਝ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਫੇਤਕਾਰ ਗੱਜ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਦੇਹ-ਮਰਦਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਨਖਾਂ ਦੇ ਘਾਤ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ ਸੀ।
Verse 62
पृथुमानाभिघातेन कांश्चिद्दैत्यन्व्यमर्दयत् / चतुरं चरितं चक्रे संपद्देवीमतङ्गजः
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਕਈ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸੰਪਦ-ਦੇਵੀ ਵਰਗਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਗਜ ਬੜੀ ਚਤੁਰਾਈ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 63
सुदुर्मदः क्रुधा रक्तो दृढेनैकेन पत्रिणा / संपत्करीमुकुटगं मणिमेकमपाहरत्
ਅਤਿ ਮਦ ਨਾਲ ਉਨਮੱਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਦੁਰਮਦ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਬਾਣ ਨਾਲ ਸੰਪਤਕਰੀ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਵਿਚ ਜੜਿਆ ਇਕ ਮਣੀ ਖੋਹ ਲਿਆ।
Verse 64
अथ क्रोधारुणदृशा तया मुक्तैः शिलीमुखैः / विक्षतो वक्षसि क्षिप्रं दुर्मदो जीवितं जहौ
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅਰੁਣ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਛੱਡੇ ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਦੁਰਮਦ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।
Verse 65
ततः किलकिला रावं कृत्वा शक्तिचमूवरैः / तत्सैनिकवरास्त्वन्ये निहता दानवोत्तमाः
ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਕਿਲਕਿਲਾ ਨਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੈਨਿਕ—ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ—ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
Verse 66
हतावशिष्टा दैत्यास्तु शक्तिबाणैः खिलीकृताः / पलायिता रणक्षोण्याः शून्यकं पुरमाश्रयन्
ਜੋ ਦੈਤ ਬਚ ਰਹੇ ਸਨ ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਉਹ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਸੁੰਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠੇ।
Verse 67
तद्वृत्तान्तमथाकर्ण्य संक्रुद्धो दानवेश्वरः
ਉਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 68
प्रचण्डेन प्रभावेण दीप्यमान इवात्मनि / स पस्पर्श नियुद्धाय खड्गमुग्रविलोचनः / कुटिलाक्षं निकटगं बभाषे पृतनापतिम्
ਪ੍ਰਚੰਡ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦਿੱਪਦਾ ਹੋਇਆ ਉਗ੍ਰਨੇਤ੍ਰ ਯੋਧਾ ਯੁੱਧ ਲਈ ਖੜਗ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਕੁਟਿਲਾਖ਼ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।
Verse 69
कथं सा दुष्टवनिता दुर्मदं बलशालिनम् / निपातितवती युद्धे कष्ट एव विधेः क्रमः
ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਇਸਤਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਹੰਕਾਰੀ ਬਲਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਡਾਹ ਸਕੀ? ਹਾਏ, ਵਿਧੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਠੋਰ ਹੈ।
Verse 70
न सुरेषु न यक्षेषु नोरगेन्द्रेषु यद्बलम् / अभूत्प्रतिहतं सो ऽपि दुर्मदो ऽबलया हतः
ਜੋ ਬਲ ਦੇਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਰਾਜਿਤ ਸੀ, ਉਹੀ ਅਹੰਕਾਰੀ ਵੀ ਇੱਕ ਅਬਲਾ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
Verse 71
तां दुष्टवनितां जेतुमाक्रष्टुं च कचं हठात् / सेनापतिं कुरण्डाख्यं प्रेषयाहवदुर्मदम्
ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦੁರ್ಮਦ ਨੇ ‘ਕੁਰੰਡ’ ਨਾਮਕ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।
Verse 72
एति संप्रोषितस्तेन कुटिलाक्षो महापलम् / कुरण्डं चण्डदोर्द्दण्डमाजुहाव प्रभोः पुरः
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁਟਿਲਾਖ਼ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੰਡ ਭੁਜਾਦੰਡ ਵਾਲੇ ਕੁਰੰਡ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
Verse 73
स कुरण्डः समागत्य प्रणाम स्वामिने ऽदिशत् / उवाच कुटिलाक्षस्तं गच्छ सज्जय सैनिकान्
ਤਦ ਕੁਰੰਡ ਆ ਕੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਕੁਟਿਲਾਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਜਾ, ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ।”
Verse 74
मायायां चतुरो ऽसि त्वं चित्रयुद्धविशारद / कूटयुद्धे च निपुणस्तां स्त्रियं परिमर्दय
ਤੂੰ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਹੈਂ, ਅਦਭੁਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੈਂ। ਕੂਟ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੱਖ ਹੈਂ; ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰ।
Verse 75
इति स्वामिपुरस्तेन कुटिलाक्षेण देशितः / निर्जगाम पुरात्तूर्णं कुरण्डश्चण्डविक्रमः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਲਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਟਿਲਾਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਚੰਡ-ਵਿਕਰਮ ਕੁਰੰਡ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
Verse 76
विंशत्यक्षौहिणीभिश्च समन्तात्परिवारितः / मर्दयन्स महीगोलं हस्तिवाजिपदातिभिः / दुर्मदस्याग्रजश्चण्डः कुरण्डः समरं ययौ
ਵੀਹ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਾਥੀਆਂ-ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਪੈਦਲਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਰੌਂਦਦਾ, ਦੁਰਮਦ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਚੰਡ ਕੁਰੰਡ ਜੰਗ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 77
दूलीभिस्तुमुलीकुर्वन्दिगन्तं धीरमानसः / शोकरोषग्रहग्रस्तो जवनाश्वगतो ययौ
ਧੂੜ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹਲਚਲ ਮਚਾਉਂਦਾ, ਧੀਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 78
शार्ङ्गं धनुः समादाय घोरटङ्कारमुत्स्वनम् / ववर्ष शरधारभिः संपत्कर्या महाचमूम्
ਭਿਆਨਕ ਟੰਕਾਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਸੰਪਤਕਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੌਜ 'ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Verse 79
पापे मदनुजं हत्वा दुर्मदं युद्धदुर्मदम् / वृथा वहसि विक्रान्तिलवलेशं महामदम्
ਹੇ ਪਾਪਣ! ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਆਪਣੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਬਹਾਦਰੀ 'ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ।
Verse 80
इदानीं चैव भवतीमेतैर्नाराचमण्डलैः / अन्तकस्य पुरीमत्र प्रापयिष्यामि पश्य माम्
ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਨਗਰੀ ਭੇਜ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖ!
Verse 81
अतिहृद्यमतिस्वादु त्वद्वपुर्बिलनिर्गतम् / अपूर्वमङ्गनारक्तं पिबन्तु रणपूतनाः
ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਛੇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਸੁਆਦੀ, ਅਨੋਖੇ ਇਸਤਰੀ-ਖੂਨ ਨੂੰ ਰਣਭੂਮੀ ਦੀਆਂ ਚੁੜੇਲਾਂ ਪੀਣ।
Verse 82
ममानुजवधोत्थस्य प्रत्यवायस्य तत्फलम् / अधुना भोक्ष्यसे दुष्टे पश्य मे भुजयोर्बलम्
ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਹੁਣ ਤੂੰ ਭੋਗੇਂਗੀ। ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਔਰਤ! ਹੁਣ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਦੇਖ।
Verse 83
इति संतर्जयन्संपत्करीं करिवरस्थिताम् / सैन्यं प्रोत्साहयामास शक्तिसेनाविमर्दने
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੰਪਤਕਰੀ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰ ਕੇ, ਸ਼ਕਤਿਸੇਨਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 84
अथ तां पृतनां चण्डी कुरण्डस्य महौजसः / विमर्दयितुमुद्युक्ता स्वसैन्यं प्रोदसीसहत्
ਫਿਰ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁਰੰਡ ਦੀ ਚੰਡੀ ਉਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 85
अपुर्वाहवसंजातकौतुकाथ जगाद ताम् / अश्वरूढा समागत्य सस्नेहार्द्रमिदं वचः
ਫਿਰ ਅਦਭੁਤ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਉਹ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਈ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 86
सखि संपत्करि प्रीत्या मम वाणी निशम्यतम् / अस्य युद्धमिदं देहि मम कर्तुं गुणोत्तरम्
ਹੇ ਸਖੀ ਸੰਪਤਕਰੀ! ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ; ਇਹ ਯੁੱਧ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਰ ਸਕਾਂ।
Verse 87
क्षणं सहस्व समरे मयैवैष नियोत्स्यते / याचितासि सखित्वेन नात्र संशयमाचर
ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਧੀਰਜ ਧਰ; ਇਹ ਯੁੱਧ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਲੜਾਂਗਾ। ਸਖ਼ੀਪਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ।
Verse 88
इति तस्या वचः श्रुत्वा संपद्देव्या शुचिस्मिता / निवर्तयामास चमूङ्कुरुण्डाभिमुखोत्थिताम्
ਉਸ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੁਚਿਸਮਿਤਾ ਸੰਪੱਦ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੁਰੁੰਡ ਵੱਲ ਉਠੀ ਹੋਈ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 89
अथ बालार्कवर्णाभिः शक्तिभिः समधिष्ठिताः / तरङ्गा इव सैन्याब्धेस्तुरङ्गा वातरंहसः
ਫਿਰ ਬਾਲ-ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ, ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜੇ ਸੈਨਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸੇ।
Verse 90
खरैः खुरपुटैः क्षोणीमुल्लिखन्तो मुहुर्मुहुः / पेतुरेकप्रवाहेण कुरण्डस्य चमूमुखे
ਕਠੋਰ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਖੇੜਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇਕੋ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਕੁਰੁੰਡ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਮੋਹਰੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
Verse 91
वल्गाविभागकृत्येषु संवर्तनविवर्तने / घतिभेदेषु चारेषु पञ्चधा खुरपातने
ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਵੰਡ-ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਣ ਵਿੱਚ, ਗਤੀ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਤੇ ਚਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੁਰ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਪੁਣ ਸਨ।
Verse 92
प्रोत्साहने च संज्ञाभिः करपादाग्रयोनिभिः / चतुराभिस्तुरङ्गस्य हृदयज्ञाभिराहवे
ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਗੇਲੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
Verse 93
अश्वारूढांबिकासैन्यशक्तिभिः सह दानवाः / प्रोत्साहिताः कुरण्डेन समयुध्यन्त दुर्मदाः
ਅਸ਼ਵਾਰੂੜ੍ਹੀ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਸੈਨਾ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦਾਨਵ, ਕੁਰੰਡ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਟ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਲੜ ਪਏ।
Verse 94
एवं प्रवृत्ते समरे शक्तीनां च सुरद्विषाम् / अपराजितनामानं हयमारुह्य वेगिनम् / अभ्यद्रवद्दुराचारमश्वारूढाः कुरण्डकम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰ-ਦ੍ਵੈਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰ ਚੱਲ ਪਿਆ ਤਾਂ ਅਸ਼ਵਾਰੂੜ੍ਹ ਕੁਰੰਡਕ ‘ਅਪਰਾਜਿਤ’ ਨਾਮ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
Verse 95
प्रचलद्वेणिसुभगा शरच्चन्द्रकलोज्ज्वला / संध्यानुरक्तशीतांशुमण्डलीसुंदरानना
ਉਸ ਦੀ ਵੇਣੀ ਲਹਿਰਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਸੀ; ਸ਼ਰਦ-ਚੰਦ੍ਰ ਕਲਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਸੰਧਿਆ-ਰਾਗ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਮੰਡਲ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ।
Verse 96
स्मयमानेव समरे गृहीतमणिकार्मुका / अवाकिरच्छरासारैः कुरण्डं तुरगानना
ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਮਣਿਮਯ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਤੁਰਗਾਨਨਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਨਾਲ ਕੁਰੰਡ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ।
Verse 97
तुरगारूढयोत्क्षिप्ताः समाक्रामन्दिगन्तरान् / दिशो दश व्यानशिरे रुक्मपुङ्खाः शिलीमुखाः
ਤੁਰਗਾਰੂੜ੍ਹ ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ ਬਾਣ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਚੀਰਦੇ ਦੌੜੇ; ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਛਾ ਗਈਆਂ।
Verse 98
दुर्मदस्याग्रजः क्रुद्धः कुरण्डश्चण्डविक्रमः / विशिखैः शार्ङ्गनिष्ठ्यूतैरश्वारूढा मवाकिरत्
ਦੁਰਮਦ ਦਾ ਅਗਰਜ ਕੁਰੰਡ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ, ਚੰਡ ਵਿਕਰਮ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 99
चण्डैः खुरपुटैः सैन्यं खण्डयन्नतिवेगतः / अश्वारूढातुरङ्गो ऽपि मर्दयामास दानवान्
ਉਹ ਅਤਿ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ-ਫਾੜਦਾ, ਘੋੜਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਕੇ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 100
तस्या हेषारवाद्दूरमुत्पातांबुधिनिःस्वनः / अमूर्च्छयन्ननेकानि तस्यानीतानि वैरिणः
ਉਸ ਦੀ ਘੋੜੇ ਦੀ ਹਿਣਹਿਣਾਹਟ ਦੂਰ ਤੱਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਵੈਰੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
Verse 101
इतस्ततः प्रचलितैर्दैत्यचक्रे हयासना / निजं पाशायुधं दिव्यं मुमोच ज्वलिताकृति
ਇਧਰ-ਉਧਰ ਹਿਲਦੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ, ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਉਹ ਜਵਲਿਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਸ਼-ਆਯੁਧ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
Verse 102
तस्मात्पाशात्कोटिशो ऽन्ये पाशा भुजगभीषणाः / समस्तमपि तत्सैन्यं बद्ध्वाबद्ध्वा व्यमूर्छयन्
ਉਸ ਪਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਹੋਰ ਪਾਸ਼ ਨਿਕਲੇ, ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 103
थ सैनिकबन्धेन क्रुद्धः स च कुरण्डकः / सरेणैकेन चिच्छेद तस्या मणिधनुर्गुणम्
ਤਦੋਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕੁਰੰਡਕ ਨੇ ਇਕੋ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮਣਿਮਯ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ।
Verse 104
छिन्नमौर्वि धनुस्त्यक्त्वा भृशङ्क्रुद्धा हयासना / अङ्कुशं पातयामास तस्य वक्षसि दुर्मतेः
ਡੋਰੀ ਕੱਟੀ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਸੁੱਟ ਬੈਠੀ।
Verse 105
तेनाङ्कुशेन ज्वलता पीतजीवितशोणितः / कुरण्डो न्यपतद्भूमौ वज्ररुग्ण इव द्रुमः
ਉਸ ਜਲਦੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਲਹੂ ਜਿਵੇਂ ਚੁੱਸ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਕੁਰੰਡ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 106
तदङ्कुशविनिष्ठ्यूताः पुतनाः काश्चिदुद्भटाः / तत्सैन्यं पाशनिष्यन्दं भक्षयित्वा क्षयं गताः
ਉਸ ਅੰਕੁਸ਼ ਤੋਂ ਉਗਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਭਿਆਨਕ ਪੂਤਨਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Verse 107
इत्थं कुरुण्डे निहते विंशत्यक्षौहिणीपतौ / हतावशिष्टास्ते दैत्याः प्रपलायन्त वै द्रुतम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਹ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਕੁਰੂੰਡ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਦੈਤ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਭੱਜ ਨਿਕਲੇ।
Verse 108
कुरण्डं सानुजं युद्धे शक्तिसैन्यैर्निपातितम् / श्रुत्वा शून्यकनाथो ऽपि निशश्वास भुजङ्गवत्
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁਰੰਡ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕਨਾਥ ਵੀ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਭਰਿਆ।
Frequently Asked Questions
Ahaṅkāra is the ego-principle—self-assertion that fragments reality into “mine/other.” In Lalitopākhyāna, Bhaṇḍāsura embodies this metaphysical force; his military mobilization dramatizes how ego multiplies into aggression, noise, and disorder across the triloka.
It provides enumerative battlefield metadata: scale markers (three worlds trembling), directionality effects, and a dense inventory of weapons, mounts, and troop-types—useful for mapping Purāṇic martial taxonomy and Shākta mythic narrative structure.
The imagery treats sound and motion as cosmological forces—disturbing directions and shaking the triloka—while framing conflict as a metaphysical correction: Lalitā’s campaign restores cosmic order against the disintegrative principle symbolized by Bhaṇḍa’s ego.