Adhyaya 44

Verse 1

इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रिचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४३// वसिष्ठ उवाच राजन्नेवं भृगुर्विद्वान्पश्यञ्जनपदान्बहून् / समाजगाम धर्मात्माकृतव्रणसमन्वितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ (ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ) ਦੇ ਮੱਧਮ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਗਵ-ਚਰਿਤ ਦਾ ਤ੍ਰਿਚਤਵਾਰਿੰਸ਼ਤਮ ਅਧਿਆਇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਦਵਾਨ ਭ੍ਰਿਗੁ ਬਹੁਤੇ ਜਨਪਦ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਵਰਤ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 2

निलिल्युः क्षत्त्रियाः सर्वे यत्र तत्र निरीक्ष्य तम् / व्रजन्तं भार्गवं मार्गे प्राणरक्षणतत्पराः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰੀ ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਲੁਕ ਗਏ; ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਉਸ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹੇ।

Verse 3

अथाससाद राजेन्द्र रामः स्वपितुराश्रमम् / शान्तसत्त्वसमाकीर्णं वेदध्त्रनिनिनादितम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ—ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 4

यत्र सिंहा मृगा गावो नागमार्ज्जारमूषकाः / समं च रन्ति संहृष्टा भयं त्यक्त्वा सुदूरतः

ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੇਰ, ਹਿਰਨ, ਗਾਂਵਾਂ, ਸੱਪ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਚੂਹੇ—ਡਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।

Verse 5

यत्र धूमं समीक्ष्यैव ह्यग्निहोत्रसमुद्भवम् / उन्नदन्ति मयूराश्च नृत्यन्ति च महीपने

ਜਿੱਥੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਧੂੰਆ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਮੋਰ ਬੋਲ ਉਠਦੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।

Verse 6

यत्र सायन्तने काले सूर्यस्याभिमुखं द्विजैः / जलाञ्जलीन्प्रक्षिपद्भिः क्रियते भूर्चलाविला

ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਦ੍ਵਿਜ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਜਲਾਂਜਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਕੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 7

यत्रान्तेवासिभिर्नित्यं वेदाः शास्त्राणि संहिताः / अभ्यस्यन्ते मुदा युक्तैर्ब्रह्मचर्यव्रते स्थितैः

ਜਿੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅੰਤਿਵਾਸੀ ਨਿੱਤ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 8

अथ रामः प्रसन्नात्मा पश्यन्नाश्रमसंपदम् / प्रविवेश शनै राजन्नकृतव्रणसंयुतः

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਬਿਨਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਸੀ।

Verse 9

जयशब्दं नमःशब्दं प्रोच्चरद्भिर्द्विजात्मजैः / द्विजैश्च सत्कृतो रामः परं हर्षमुपागतः

ਦ੍ਵਿਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ‘ਜੈ’ ਅਤੇ ‘ਨਮਹ’ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੇ, ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 10

आश्रमाभ्यन्तरे तत्र संप्रविश्य निजं गृहम् / ददर्श पितरं रामो जमदग्निं तपोनिधिम्

ਉੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਤਪੋਨਿਧੀ ਪਿਤਾ ਜਮਦਗਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 11

साक्षाद्भृगुमिवासीनं निग्रहानुग्रहक्षमम् / पपात चरणोपान्ते ह्यष्टाङ्गालिङ्गितावनिः

ਭ੍ਰਿਗੂ ਵਾਂਗ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਬੈਠੇ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਉਸ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਕੋਲ ਉਹ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਲਿੰਗਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 12

रामो ऽहं तवा दासो ऽस्मि प्रोच्चरन्निति भूपते / जग्राह चरणौ चापि विधिवत्सज्जनाग्रणीः

“ਹੇ ਭੂਪਤੇ! ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਹਾਂ”—ਇਉਂ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਨ ਉਸ ਨੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ।

Verse 13

अथ मातुश्च चरणवभिवाद्य कृताञ्जलिः / उवाच प्रणतो वाक्यं तयोः संहर्षकारणम्

ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਐਸਾ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।

Verse 14

राम उवाच पितस्तव प्रभावेण तपसो ऽतिदुरासदः / कार्त्तवीर्यो हतो युद्धे समुत्रबलवाहनः

ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਪਿਤਾ ਜੀ! ਤੁਹਾਡੇ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਤਿ ਅਜਿੱਤ, ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਤੇ ਵਾਹਨ-ਬਲ ਵਾਲਾ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 15

यस्ते ऽपराधं कृतवान्दुष्टमन्त्रिप्रचोदितः / तस्य दण्डो मया दत्तः प्रसह्य मुनिपुङ्गव

“ਮੁਨੀਪੁੰਗਵ! ਦੁਸ਼ਟ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 16

भवन्तं तु नमस्कृत्य गतो ऽहं ब्रह्मणोंऽतिकम् / तं नमस्कृत्य विधिवत्स्वकार्यं प्रत्यवेदयम्

ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 17

समामुवाच भगवाञ्छ्रुत्वा वृत्तान्तमादितः / व्रज स्वकार्यसिद्ध्यर्थं शिवलोकं सनातनम्

ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਆਦ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸਨਾਤਨ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ।

Verse 18

श्रुत्वाहं तद्वयस्तात नमस्कृत्य पिता महम् / गतवाञ्छिवलोकं वै हरदर्शनकाङ्क्षया

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਤਾਤ, ਮੈਂ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 19

प्रविश्य तत्र भगवन्नुमया सहितः शिवः / नमस्कृतो मया देवो वाञ्छितार्थ प्रदायकः

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਭਗਵਨ, ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ ਵਿਦਮਾਨ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 20

तदग्रे निखिलः स्वीयो वृत्तान्तो विनिवेदितः / मया समाहितधिया स सर्वं श्रुतवानपि

ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਲਿਆ।

Verse 21

श्रुत्वा विचार्य त त्सर्वं ददौ मह्यं कृपान्वितः / त्रैलोक्यविजयं नाम कवचं सर्वसिद्धिदम्

ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਕਿਰਪਾਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ‘ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਜਯ’ ਨਾਮ ਦਾ ਕਵਚ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 22

तल्लब्ध्वा तं नमस्कृत्य पुष्करं समुपागतः / तत्राहं साधयित्वा तु कवचं हृष्टमानसः

ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਉਸ ਕਵਚ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰ ਕੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 23

कार्त्तवीर्यं निहत्याजौ शिवलोकं पुनर्गतः / तत्र तौ तु मया दृष्टौ द्वारे स्कन्दविनायकौ

ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਮੈਂ ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 24

तौनमस्कृत्य धर्मज्ञ प्रवेष्टुं चोद्यतो ऽभवम् / स मामवेक्ष्य गामपो विशन्तं त्वरयान्वितम्

ਹੇ ਧਰਮਜਾਣੂ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੱਕਿਆ।

Verse 25

वारयामास सहसा नाद्यावसर इत्यथ / मम तेन पितस्तत्र वाग्युद्धं हस्तकर्षणम्

ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ—‘ਅੱਜ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ’ ਕਹਿ ਕੇ। ਤਦ ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੋਲ-ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੱਥਾਪਾਈ ਵੀ ਹੋਈ।

Verse 26

सञ्जातपरशुक्षेममतो ऽभूद्भृगुनन्दन / स तज्ज्ञात्वा समुद्गृह्य मामधश्चोर्द्ध्वमेव च

ਤਦ ਭ੍ਰਿਗੁਨੰਦਨ ਦਾ ਪਰਸ਼ੂ ਸੁਖੀ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਉੱਪਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 27

करेण भ्रामयामास पुनश्चानीतवांस्ततः / तं दृष्ट्वातिक्रुधा क्षिप्तः कुठारो हि मया ततः

ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਘੁਮਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਭਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਓਥੇ ਹੀ ਕੁਠਾਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 28

दन्तो निपति,स्तस्य ततो देव उपागतः / पार्वती तत्र रुष्टाभूत्तदा कृष्णः समागतः

ਉਸ ਦਾ ਦੰਦ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਪਾਰਵਤੀ ਰੁੱਸ ਗਈ, ਤਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ ਆ ਗਏ।

Verse 29

राधया सहितस्तेन सानुनीता वरं ददौ / मह्यं कृष्मो जगामाथ तेन मैत्रीं विधाय च

ਰਾਧਾ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਕੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 30

ततः प्रणम्य देवेशौ पार्वतीपरमेश्वरौ / आगतस्तव सान्निध्यमकृतव्रणसंयुतः

ਫਿਰ ਦੇਵੇਸ਼ ਪਾਰਵਤੀ-ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 31

वसिष्ठ उवाच इत्यक्त्वा भार्गवो रामो विरराम च भूपते / जमदग्निरुवाचेदं रामं शत्रुनिबर्हणम्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਾਸਕ ਰਾਮ, ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ।

Verse 32

जमदग्निरुवाच क्षत्रहत्याभिभूतस्त्वं तावद्दोषोपशान्तये / प्रयश्चित्तं ततस्तावद्यथावत्कर्तुमर्हसि

ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਖੱਤਰੀ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਦੋਸ਼-ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਸਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰ।

Verse 33

इत्युक्तः प्राह पितरं रामो मतिमतां वरः / प्रायश्चित्तं तु तद्योग्यं त्वं मे निर्देष्टुमर्हसि

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 34

जमदग्निरुवाच व्रतैश्च नियमैश्चैव कर्षयन्देहमात्मनः / शाकमूलफलाहारो द्वादशाब्दं तपश्चर

ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ, ਸਾਗ-ਮੂਲ-ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰ।

Verse 35

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तः प्रणिपत्यैनं मातरं च भृगूद्वहः / प्रययौ तपसे राजन्नकृतव्रणसंयुतः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਤਪ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 36

स गत्वा पर्वत वरं महेन्द्रमरिकर्षणः / कृत्वाऽश्रमपदं तस्मिंस्तपस्तेपे सुदुश्चरम्

ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨਾਮਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਥਾਂ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 37

व्रतैस्तपोभिर्नियमैर्देवताराधनैरपि / निन्ये वर्षाणि कति चिद्रामस्तस्मिन्महामनाः

ਵ੍ਰਤਾਂ, ਤਪੱਸਿਆ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਮਹਾਮਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਬਿਤਾਏ।