Adhyaya 38

Verse 1

इति श्रीब्रहामाण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भर्गवचरिते सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३७// वसिष्ठ उवाच अन्तर्द्धानं गते कृष्णे रामस्तु सुमहायशाः / समुद्रिक्तमथात्मानं मेने कृष्णानुभावतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ (ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ) ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਗਵ-ਚਰਿਤ ਦਾ ਸੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸਮਝਿਆ।

Verse 2

अकृतव्रणसंयुक्तः प्रदीप्ताग्निरिव ज्वलन् / समायातो भार्गवो ऽसीपुरीं महिष्मतीं प्रति

ਬਿਨਾ ਘਾਵਾਂ ਦੇ, ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਭਾਰਗਵ ਅਸਿਪੁਰੀ ਮਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵੱਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 3

यत्र पापहरा पुण्या नर्मदा सरितां वरा / पुनाति दर्शनादेव प्राणिनः पापिनो ह्यपि

ਜਿੱਥੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ-ਹਾਰਣੀ ਨਰਮਦਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਹੀ ਪਾਪੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

पुरा त्रय हरेणापि निविष्टेन महात्मना / त्रिपुरस्य विनाशाय कृतो यत्नो महीपते

ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਹਰਿ ਨੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 5

तत्र किं वर्ण्यते पुण्यं नृणां देवस्वरूपिणाम् / सदृष्ट्वा नर्मदां भूप भर्गवः कुलनन्दनः

ਹੇ ਭੂਪ! ਉੱਥੇ ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਭਾਰਗਵ ਕੁਲਨੰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 6

नमश्चकार सुप्रीतः शत्रुसाधनतत्परः / नमो ऽस्तु नर्मदे तुभ्यं हरदेहसमुद्भवे

ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਦਮਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ—“ਹਰਿ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨਰਮਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।”

Verse 7

क्षिप्रं नाशय शत्रून्मे वरदा भव शोभने / इत्येवं स नमस्कृत्य नर्मदां पापनाशिनीम्

“ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ! ਮੇਰੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣ।” ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਪ-ਨਾਸਿਨੀ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 8

दूतं प्रस्थापयामास कार्त्तवीर्यार्जुनं प्रति / दूत राजात्वया वाच्यो यदहं वच्मि ते ऽनघ

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਾਰੱਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਕੋਲ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੂਤ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਉਹੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਹੀਂ।”

Verse 9

न संदेहस्त्वया कार्यो दूतः क्वापि न बध्यते / यद्बलं तु समाश्रित्य जमदग्निमुनिं नृपः

ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਦੂਤ ਕਿਤੇ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਸ ਬਲ ਦੇ ਆਸਰੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਮਦਗਨੀ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 10

तिरस्त्वं कृतवान्मूढ तत्पुत्रो योद्धुमागतः / शीघ्रं निर्गच्छ मन्दात्मन्युद्धं रामाय देहि तत्

ਹੇ ਮੂਰਖ! ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲੜਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮੰਦ-ਮਨ, ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਅਤੇ ਉਹ ਯੁੱਧ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇ।

Verse 11

भार्गवं त्वं समासाद्य गच्छ लोकान्तरं त्वरा / इत्येवमुक्त्वा राजानं श्रुत्वा तस्य वचस्तथा

‘ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੋਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੇ।

Verse 12

शीघ्रमागच्छ भद्रं ते विलंबो नेह शस्यते / तेनैवमुक्तो दूतस्तु गतो हैहयभूपतिम्

ਜਲਦੀ ਆ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਇੱਥੇ ਦੇਰੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ। ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੂਤ ਹੈਹਯ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।

Verse 13

रामोदितं तत्सकलं श्रावयामास संसदि / स राजात्रेयभक्तस्तु महाबलपराक्रमः

ਉਸ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣਾਏ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਅਤ੍ਰੇਯ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 14

चुक्रोध श्रुत्वा वाच्यं तद्दूतमुत्तरमावहत् / कार्त्तवीर्य उवाच मया भुजबलेनैव दत्तदत्तेन मेदिनी

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਲੈ ਕੇ ਭੇਜਿਆ। ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਬੋਲਿਆ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭੁਜਬਲ ਨਾਲ ਹੀ, ਦੱਤ ਦੇ ਦੱਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 15

जिता प्रसह्य भूपालान्बद्ध्वानीय निजं पुरम् / तद्बलं मयि वर्त्तेत युद्धं दास्ये तवाधुना

ਮੈਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਰਹੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 16

इत्युत्क्वा विससर्ज्जाशु दूतं हैहयभूपतिः / सेनाध्यक्षं समाहूय प्रोवाच वदतां वरः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹੈਹਯ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ।

Verse 17

सज्जं कुरु महाभाग सैन्यं मे वीरसंमतः / योत्स्ये रामेण भृगुणा विलंबो मा भवत्विति

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ! ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰ। ਮੈਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗਾ; ਦੇਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 18

एवमुक्तो महावीरः सेनाध्यक्षः प्रतापनः / सैन्यं सज्जं विधायाशु चतुरङ्ग न्यवेदयत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਮਹਾਵੀਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਚਤੁਰੰਗੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 19

सैन्यं सज्जं समाकर्ण्य कार्त्तवीर्यो नृपो मुदा / सूतोपनीतं स्वरथमारुरोह विशांपते

ਸੈਨਾ ਤਿਆਰ ਹੈ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ; ਸੂਤ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 20

तस्य राज्ञः समन्तात्तु सामन्ता मण्डलेश्वराः / अनेकाक्षौहिणीयुक्ताः परिवार्योपतस्थिरे

ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਾਮੰਤ ਅਤੇ ਮੰਡਲੇਸ਼ਵਰ ਅਨੇਕ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 21

नागास्तु कोटिशस्तत्र हयस्यन्दनपत्तयः / असंख्याता महाराज सैन्ये सागरसन्निभे

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਉਸ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਤਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਸਨ; ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਅਣਗਿਣਤ ਸਨ।

Verse 22

दृश्यन्ते तत्र भूपाला नानावंशसमुद्भवाः / महावीरा महाकाया नानायुद्धविशारदाः

ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭੂਪਾਲ ਦਿਸਦੇ ਸਨ—ਮਹਾਵੀਰ, ਮਹਾਕਾਯ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।

Verse 23

नानाशस्त्रास्त्रकुशला नानावाहगता नृपाः / नानालङ्कारसंयुक्ता मत्ता दानविभूषिताः

ਉਹ ਨਰੇਸ਼ ਅਨੇਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਨੇਕ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਜੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਸਤ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਗੁਣ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ।

Verse 24

महामात्रकृतेद्देशा भान्ति नागा ह्यनेकशः / नानाज्ञातिसमुत्पन्ना हयाः पवनरंहसः

ਮਹਾਮਾਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਜਾਏ ਦੇਸ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਨੇਕ ਹਾਥੀ ਦਿੱਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੁਲਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਪਵਨ-ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਸਨ।

Verse 25

प्लवन्तो भान्ति भूपाल सादिभिः कृतशिक्षणाः / स्यन्दनानि सुदीर्घाणि जवनाश्वयुतानि च

ਹੇ ਭੂਪਾਲ! ਸਾਰਥੀਆਂ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਾਏ ਘੋੜੇ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਰਥ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯਵਨ ਘੋੜੇ ਜੁਤੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 26

चक्रनिर्घोषयुक्तानि प्रावृण्मेघोपमानि च / पदातयस्तु राजन्ते खड्गचर्मधरा नृप

ਪਹੀਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਰਥ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 27

अहंपूर्वमहंपूर्वमित्यहंपूर्वकान्विताः / यदा प्रचलितं सैन्यं कार्त्तवीर्यार्जुनस्य वै

‘ਮੈਂ ਅੱਗੇ, ਮੈਂ ਅੱਗੇ’—ਇਸ ‘ਅਹੰਪੂਰਵ’ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਕਾਰਤ੍ਤਵੀਰ੍ਯਾਰਜੁਨ ਦੀ ਫੌਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਲ ਪਈ।

Verse 28

तदा प्राच्छादितं व्योम रजसा च दिशो दश / नानावादित्रनिर्घोषैर्हयानां ह्रेषितैस्तथा

ਤਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈਆਂ; ਨਾਨਾ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਣਹਿਣਾਹਟ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 29

गजानां बृंहितै राजन्व्याप्तं गगनमण्डलम् / मार्गे ददर्श राजेन्द्रो विपरीतानि भूपते

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੱਜ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਵਿਆਪ ਗਿਆ; ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇੰਦਰ ਨੇ, ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਉਲਟੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖੇ।

Verse 30

शकुनानि रणे तस्य मृत्युदौत्यकराणि च / मुक्तकेशां छिन्ननासां रुदतीं च दिगंबराम्

ਉਸ ਦੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੇ ਦੂਤ ਵਰਗੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੀ, ਕੱਟੀ ਨੱਕ ਵਾਲੀ, ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਦਿਗੰਬਰ ਇਸਤਰੀ ਵੀ ਦਿੱਸੀ।

Verse 31

कृष्णवस्त्रपरीधानां वनितां स ददर्श ह / कुचैलं पतितं भग्नं नग्नं काषायवाससम्

ਉਸ ਨੇ ਕਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਵੇਖੀ; ਅਤੇ ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਨੰਗਾ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਾਇ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 32

अङ्गहीनं ददर्शासौ नरं दुःशितमानसम् / गोधां च शशकं शल्यं रिक्तकुम्भं सरीमृपम्

ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਹੀਣ, ਦੂਸ਼ਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਗੋਧਾ, ਖਰਗੋਸ਼, ਸ਼ਲ੍ਯ (ਕੰਟਾ/ਤੀਰ), ਖਾਲੀ ਘੜਾ ਅਤੇ ਜਲਚਰ ਮ੍ਰਿਗ ਵੀ ਵੇਖੇ।

Verse 33

कार्पासं कच्छपं तैलं लवणं चास्थिखण्डकम् / स्वदक्षिणे शृगालं च कुर्वन्तं भैर्वं रवम्

ਉਸ ਨੇ ਕਪਾਹ, ਕੱਛਪ, ਤੇਲ, ਲੂਣ ਅਤੇ ਹੱਡੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਭੈਰਵ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਦਾ ਗਿੱਦੜ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 34

रोगिणं पुंल्कसं चैव वृषं च श्येनभल्लुकौ / दृष्ट्वापि प्रययौ योद्धुं कालपाशावृतो हझात्

ਰੋਗੀ, ਪੁੰਲਕਸ, ਬਲਦ ਅਤੇ ਸ਼੍ਯੇਨ ਤੇ ਭੱਲੂਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 35

नर्मदोत्तरतीरस्थो ह्यकृतव्रणसंयुतः / वटच्छायासमासीनो रामो ऽपश्यदुपागतम्

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ, ਬਿਨਾ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੇ, ਵਟ ਦੇ ਛਾਂਹ ਹੇਠ ਬੈਠੇ ਰਾਮ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 36

कार्त्तवीर्यं नृपवरं शतकोटिनृपान्वितम् / सहस्राक्षौहिणीयुक्तं दृष्ट्वा बभूव ह

ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਨੂੰ—ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 37

अद्य मे सिद्धिमायातं कार्यं चिरसमीहितम् / यद्दृष्टिगोचरो जातः कार्तवीर्यो नृपाधमः

ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਚਿਰਕਾਲ ਤੋਂ ਚਾਹਿਆ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨੀਚ ਰਾਜਾ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 38

इत्येवमुक्त्वा चोत्थाय धृत्वा परशुमायुधम् / व्यञ्जृभतारिनाशायसिंहः क्रुद्धो यथा तथा

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਵੈਰੀ-ਨਾਸ ਲਈ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧੀ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਗੱਜਿਆ।

Verse 39

दृष्ट्वा समुद्यतं रामं सैनिकानां वधाय च / चकंपिरे भृशं सर्वे मृत्योरिव शरीरिणः

ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ, ਬਹੁਤ ਕੰਬ ਉੱਠੇ।

Verse 40

स यत्र यत्रानिलरंहसं भृगुश्चिक्षेप रोषेण युतः परश्वधम् / ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकङ्घरा नागा हयाः शूरनरा निपेतुः

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਭ੍ਰਿਗੁਵੰਸ਼ੀ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਪਰਸ਼ੂ ਸੁੱਟਦਾ, ਓਥੇ ਓਥੇ ਕੱਟੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ-ਜੰਘਾਂ-ਕੰਧਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸੂਰਮੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ।

Verse 41

यथा गजेन्द्रो मदयुक्समन्ततो नालं वनं भर्द्दयति प्रधावन् / तथैव रामो ऽपि मनोनिलौजा विमर्द्दयामास नृपस्य सेनाम्

ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਗਜੇਂਦਰ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਨਲ-ਵਨ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਪਵਨ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

दृष्ट्वा तमित्थं प्रहरन्तमोजसा रामं रणे शस्त्रभृतां वरिष्ठम् / उद्यम्य चापं महदास्थितो रथं सृज्यं च कृत्वा किलमन्स्यराजः

ਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਨਸ੍ਯਰਾਜ ਨੇ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਬਾਣ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।

Verse 43

आकृष्य वाणाननलोग्रतेजसः समाकिरन्भार्गवमाससाद / दृष्ट्वा तमायान्तमथो महात्मा रामो गृहीत्वा धनुषं महोग्रम्

ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਉਗਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਉੱਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮਹਾ-ਉਗਰ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 44

वायव्यमस्त्रं विदधे रुषाप्लुतो निवारयन्मङ्गलबाणवर्षम् / स चापि राजातिबलो मनस्वी ससर्ज रामाय तु पर्वतास्त्रम्

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਯਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ, ਧੀਰ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਪਰਵਤ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਬੈਠਾ।

Verse 45

तस्तंभ तेनातिबलं तदस्त्रं वायव्यमिष्वस्त्रविधानदक्षः / रामो ऽपि तत्रातिबलं विदित्वा तं मत्स्यराजं विविधास्त्रपूगैः

ਵਾਯਵ੍ਯ ਅਤੇ ਇਸ਼ਵ-ਅਸਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਮਤਸ੍ਯਰਾਜ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਬੌਛਾਰ ਕੀਤੀ।

Verse 46

किरन्तमाजौ प्रसभं सुमोच नारायणास्त्रं विधिमन्त्रयुक्तम् / नारायणास्त्रे भृगुणा प्रयुक्ते रामेण राजन्नृपतेर्वधाय

ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬਾਣ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ ਵੈਰੀ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨਾਰਾਇਣ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਦੱਤ ਉਸ ਨਾਰਾਇਣ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 47

दिशस्तु सर्वाः सुभृशं हि तेजसा प्रजज्वलुर्मत्स्यपतिश्चकंपे / रामस्तु तस्याथ विलक्ष्य कम्पं बाणैश्चतुर्भिर्निजघान वाहान्

ਉਸ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਹਕ ਉਠੀਆਂ ਅਤੇ ਮਤਸ੍ਯਪਤੀ ਕੰਬ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕੰਬਣਾ ਵੇਖ ਕੇ ਚਾਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ।

Verse 48

शरेण चैकेन ध्वजं महात्मा चिच्छेद चापं च शरद्वयेन / बाणेन चैकेन प्रसह्य सारथिं निपात्य भूमौ रथमार्द्दयत्त्रिभिः

ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਧੁੱਜਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਛਿੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਥ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

त्यक्त्वा रथं भूमिगतं च मङ्गलं परश्वधेनाशु जघान मूर्द्धनि / स भिन्नशीर्षो रुधिरं वमन्मुहुर्मर्च्छामवाप्याथ ममार च क्षणात्

ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁਹਾੜੇ ਨਾਲ ਮੰਗਲ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਿਰ ਪਾਟਣ ਕਾਰਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੂਨ ਦੀ ਉਲਟੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿਚ ਮਰ ਗਿਆ।

Verse 50

तत्सैन्यमस्त्रेण च संप्रदग्धं विनाशमायादथ भस्मसात्क्षणात् / तस्मिन्निपतिते राज्ञि चन्द्रवंशसमुद्भवे

ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿਚ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ। ਚੰਦਰਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ...

Verse 51

मङ्गले नृपतिश्रेष्ठे रामो हर्षमुपागतः

ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਮੰਗਲ ਦੇ ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ) ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।