Adhyaya 35

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३४// सगर उवाच मुने परमतत्त्वज्ञध्यानज्ञानार्थकोविद / भगवद्भक्तिसंलीनमानसानुग्रहः कुतः

ਸਗਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?

Verse 2

त्वयापि हि महाभाग यतः शंससि सत्कथाः / श्रुत्वा मृगमुखात्सर्वं भार्गवस्य विचेष्टितम्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਤੂੰ ਸਤਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮ੍ਰਿਗਮੁਖ ਤੋਂ ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 3

भूतं भवद्भविष्यं च नारायणकथान्वितम् / पुनः प्रपच्छ किं नाथ तन्मे वद सविस्तरम्

ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ—ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ-ਕਥਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ—ਹੇ ਨਾਥ! ਮੈਂ ਫਿਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 4

वसिष्ठ उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि मृगस्य चरितं महत् / यथा पृष्टं तया सो ऽस्यै वर्णयामास तत्त्ववित्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਮਹਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੱਤਵ-ਵਿਦ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ।

Verse 5

श्रुत्वा तु चरितं तस्य भार्गवस्य महात्मनः / भूयः प्रपच्छ तं कान्तं ज्ञानतत्त्वार्थमादरात्

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਭਾਰਗਵ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਤੱਤਵ ਦੇ ਅਰਥ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 6

मृग्युवाच साधुसाधु महाभाग कृतार्थस्त्वं न संशयः / यदस्य दर्शनात्ते ऽद्य जातं ज्ञानमतीद्रियम्

ਮ੍ਰਿਗੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ! ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੈਂ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 7

अथातश्चात्मनः सर्वं ममापि वद कारणम् / कर्मणा येन संप्राप्तावावां तिर्यग्जनिं प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਸਾਰਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਤਿਰਯਕ (ਪਸ਼ੂ) ਜਨਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ?

Verse 8

इति वाक्यं समाकर्ण्य प्रियायाः स मृगः स्वयम् / वर्णयामास चरितं मृग्यश्चैवात्मनस्तदा

ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਆਪ ਹੀ ਤਦੋਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗੀ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 9

मृग उवाच शृणु प्रिये महाभागे यथाऽवां मृगतां गतौ / संसारे ऽस्मिन्नमहाभागे भावो ऽस्य भवकारणम्

ਮ੍ਰਿਗ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਸੁਣ; ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਹੀ ਭਵ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 10

जीवस्य सदसभ्द्यां हि कर्मभ्यामागतः स्मृतिम् / पुरा द्रविडदेशे तु नानाऋद्धिसमाकुले

ਜੀਵ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਮਰਣ (ਸਮ੍ਰਿਤੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦ੍ਰਾਵਿਡ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਾ ਰਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਥਾਂ (ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਈ)।

Verse 11

ब्राह्मणानां कुले वाहं जातः कौशिकगोत्रिणाम् / पिता मे शिवदत्तो ऽभून्नाम्ना शास्त्रविशारदः

ਮੈਂ ਕੌਸ਼ਿਕ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਵਦੱਤ ਸੀ; ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਨ।

Verse 12

तस्य पुत्रा वयं जाताश्चत्वारो द्विजसत्तमाः / ज्येष्ठो रामो ऽनुजस्तस्य धमस्तस्यानु जः पृथुः

ਅਸੀਂ ਉਸ ਮਹਾਪੁਰਖ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ, ਜਨਮੇ। ਜੇਠਾ ਰਾਮ; ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਜ ਧਾਮ; ਅਤੇ ਧਾਮ ਦਾ ਅਨੁਜ ਪૃਥੁ ਸੀ।

Verse 13

चतुर्थो ऽहं प्रिये जातो सूरिरित्यभिविश्रुतः / उपनीय क्रमात्सर्वाञ्छिवदत्तो महायशाः

ਚੌਥਾ ਮੈਂ, ਪ੍ਰਿਏ, ‘ਸੂਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਿਆ। ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਸ਼ਿਵਦੱਤ ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦਾ ਉਪਨਯਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 14

वेदानध्यापयामास सांगांश्च सरहस्यकान् / चत्वारो ऽपि वयं तत्र वेदाध्ययनतत्पराः

ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਰਹੱਸਾਂ ਸਮੇਤ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਚਾਰੇ ਹੀ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ।

Verse 15

गुरुशुश्रूषणे युक्ता जाता ज्ञानपरायणाः / गत्वारण्यं फलान्यंबुसमित्कुशमृदो ऽन्वहम्

ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਕੇ ਅਸੀਂ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੰਗਲ ਜਾ ਕੇ ਫਲ, ਪਾਣੀ, ਸਮਿਧਾ, ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸੀ।

Verse 16

आनीय पित्रे दत्त्वाथ कुर्मो ऽध्ययनमेव हि / एकदा तु वयं सर्वे संप्राप्ता पर्वते वने

ਉਹ ਸਭ ਲਿਆ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਅਧਿਐਨ ਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

Verse 17

औद्भिदं नाम लोलक्षि कृतमालातटे स्थितम् / सर्वे स्नात्वा महानद्यामुषसि प्रीतमानसाः

ਹੇ ਲੋਲਾਕ੍ਸ਼ੀ! ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਔਦ੍ਭਿਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਮਹਾਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 18

दत्तार्घाः कृतजप्याश्च समारूढा नागोत्तमम् / शालस्तमालैः प्रियकैः पनसैः कोविदारकैः

ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਜਪ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗ—ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੇ। ਉਹ ਥਾਂ ਸ਼ਾਲ, ਤਮਾਲ, ਪ੍ਰਿਯਕ, ਪਨਸ ਅਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਸੀ।

Verse 19

सरलार्जुनपूगैश्च खर्जूरैर्नारिकेलकैः / जंबूभिः सहकारैश्च कट्फलैर्बृहतीद्रुमैः

ਉੱਥੇ ਸਰਲਾ, ਅਰਜੁਨ, ਪੂਗ (ਸੁਪਾਰੀ), ਖਜੂਰ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਸਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਬੂ, ਸਹਕਾਰ (ਆਮ) ਅਤੇ ਕਟਫਲ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸਨ।

Verse 20

अन्यैर्नानाविधैर्वृक्षैः परार्थप्रतिपादकैः / स्निग्धच्छायैः समाहृष्टनानापक्षिनिनादितैः

ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ, ਪਰਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਣੀ ਤੇ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਚਹਚਹਾਟ ਨਾਲ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।

Verse 21

शार्दूल हरिभिर्भल्लैर्गण्डकैर्मृगनाभिभिः / गचैन्द्रैः शारभाद्यैश्च सेवितं कन्दरागतैः

ਉਹ ਥਾਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਰਦੂਲ (ਬਾਘ), ਹਰੀ (ਸਿੰਘ), ਭੱਲ (ਭਾਲੂ), ਗੰਡਕ (ਗੈਂਡਾ), ਮ੍ਰਿਗਨਾਭਿ (ਕਸਤੂਰੀ ਮ੍ਰਿਗ), ਗਜੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਭ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 22

मल्लिकापाटलाकुन्दकर्णिकारकदंबकैः / सुगन्धिभिर्वृतं चान्यैर्वातोद्धूतपरगिभिः

ਉਹ ਥਾਂ ਮੱਲਿਕਾ, ਪਾਟਲਾ, ਕੁੰਦ, ਕਰਨਿਕਾਰ ਅਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡੇ ਪਰਾਗ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 23

नानामणिगणाकीर्णैर्नीलपीतसितारुणैः / शृङ्गैः समुल्लिखन्तं च व्योम कौतुकसं युतम्

ਨੀਲੇ, ਪੀਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਰੰਗ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਗ ਮਾਨੋ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਦਭੁਤ ਕੌਤਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ।

Verse 24

अत्युच्चपातध्वनिभिर्निर्झरैः कन्दरोद्गतैः / गर्ज्जतमिव संसक्तं व्यालाद्यैर्मृगपक्षिभिः

ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ; ਸੱਪ ਆਦਿ, ਮਿਰਗ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਮਾਨੋ ਗਰਜ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 25

तत्रातिकौतुकाहृष्टदृष्टयोभ्रातरो वयम् / नास्मार्ष्म चात्मनात्मानं वियुक्ताश्च परस्परम्

ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਭਰਾ ਬੇਹੱਦ ਕੌਤਕ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਗਏ; ਨਾ ਆਪਣਾ ਹੋਸ਼ ਰਿਹਾ, ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖ ਸਕੇ।

Verse 26

एतस्मिन्नन्तरे चैका मृगी ह्यगात्पिपासिता / निर्झरापात शिरसि पातुकामा जलं प्रिये

ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਪ੍ਰਿਏ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇੱਕ ਹਿਰਣੀ ਝਰਨੇ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 27

तस्याः पिबन्त्यास्तु जलं शार्दूलो ऽतिभयङ्करः / तत्र प्राप्तो यदृच्छातो जगृहे तां भयर्दिताम्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਬਾਘ ਅਚਾਨਕ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 28

अहं तद्ग्रहणं पश्यन्भयेन प्रपलायितः / अत्युच्चवत्त्वात्पतितो मृतश्चैणीमनुस्मरन्

ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਪਿਆ; ਬਹੁਤ ਉੱਚਾਈ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਹਿਰਣੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਮਰ ਗਿਆ।

Verse 29

सा मृता त्वं मृगी जाता मृग स्त्वाहमनुस्मरन् / जातो भद्रे न जाने वै क्व गाता भ्रातरो ऽग्रजाः

ਉਹ ਮਰ ਗਈ; ਤੂੰ ਹਿਰਣੀ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਮ੍ਰਿਗ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮਿਆ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਕਿੱਥੇ ਗਏ।

Verse 30

एतन्मे स्मृतिमापन्नं चरितं तव चात्मतः / भूतं भविष्यं च तथा शृणु भद्रे वदाम्यहम्

ਤੇਰਾ ਤੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 31

यो ऽयं वा वृष्ठसंलग्नो व्याधो दूरस्थितो ऽभवत् / रामस्यास्य भयात्सो ऽपि भक्षितो हरिणा धुना

ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਦੂਰ ਖੜਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਰਾਮ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਹਿਰਣ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 32

प्राणांस्त्यक्त्वा विधानेन स्वर्गलोकं गमिष्यति / अवाभ्यां तु जलं पीतं मध्यमे पुष्करे त्विह

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਮੱਧ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਜਲ ਪੀਆ ਹੈ।

Verse 33

संदृष्टो भार्गवश्चायं साक्षाद्विष्णुस्वरूपधृक् / तेनानेकभवोत्पन्नं पातकं नाशमागतम्

ਇਹ ਭਾਰਗਵ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 34

अगस्त्यदर्शनं लब्ध्वा श्रुत्वा स्तोत्रं गतिप्रदम् / गमिष्यावः शुभांल्लोकान्येषु गत्वा न शोचति

ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਤੋਤਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 35

इत्येवमुक्त्वा स मृगः प्रियायै प्रियदर्शनः / विरराम प्रसन्नात्मा पश्यन्राममना तुरः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸੁਹਣਾ ਮ੍ਰਿਗ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਠਹਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 36

भर्गवः श्रुतवांश्चैव मृगोक्तं शिष्यसंयुतः / विस्मितो ऽभूच्च राजेन्द्र गन्तुं कृतमतिस्तथा

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 37

अकृतव्रमसंयुक्तो ह्यगस्त्यस्याश्रमं प्रति / स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा प्रतस्थे हर्षितो भृशम्

ਉਹ ਵਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿਤ੍ਯ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 38

रामेण गच्छता मार्गे दृष्टो व्याधो मृतस्तदा / सिंहस्य संप्रहारेम विस्मितेन महात्मना

ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੇ ਤਦ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 39

अध्यर्द्धयोजनं गत्वा कनिष्ठं पुष्करं प्रति / स्नात्वा माध्याह्निकीं सन्ध्यां चका रातिमुदान्वितः

ਡੇਢ ਯੋਜਨ ਤੁਰ ਕੇ ਉਹ ਕਨਿਸ਼ਠ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੱਧਾਹਨ ਸੰਧਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 40

हितं तदात्मनः प्रोक्तं मृगेण स विचारयन् / तावत्तत्पृष्ठसंलग्नं मृगयुग्ममुपागतम्

ਮ੍ਰਿਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਦੀ ਜੋ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਹੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 41

पुष्करे तु जलं पीत्वाभिषिच्यात्मतनुं जलैः / पश्यतो भार्गवस्यागादगस्त्याश्रमसंमुखम्

ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਕੇ, ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਵੇਖਦੇ-ਵੇਖਦੇ ਉਹ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 42

रामो ऽपि सन्ध्यां निर्वर्त्त्य कुंभजस्याश्रमं ययौ / विपद्गतं पुष्करं तु पश्यमानो महामनाः

ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਕਰਕੇ ਕੁੰਭਜ (ਅਗਸਤ੍ਯ) ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਪੱਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਮਹਾਮਨਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 43

विष्णोः पदानि नागानां कुण्डं सप्तर्षिसंस्थितम् / गत्वोपस्पृश्य शुच्यंभो जगामागस्त्यसंश्रयम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਦ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਕੁੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ—ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਆਸਰੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 44

यच्च ब्रह्मसुता राजन्समायाता सरस्वती / त्रीन्संपूरयितुं कुण्डानग्निहोत्रस्य वै विधेः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਕੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇ।

Verse 45

तत्र तीरे शुभं पुण्यं नानामुनिनिषेवितम् / ददर्श महदाश्चर्यं भार्गवः कुंभजाश्रमम्

ਉੱਥੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਥਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਮੁਨੀ ਸੇਵਦੇ ਸਨ। ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਕੁੰਭਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ।

Verse 46

मृगैः सिंहैः सहगतैः सेवितं शान्तमानसैः / कुटरैरर्जुनैर्निंबैः पारिभद्रधवेगुदैः

ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਹਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੰਹਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਕੁਟਰ, ਅਰਜੁਨ, ਨੀਮ, ਪਾਰਿਭਦ੍ਰ, ਧਵ ਤੇ ਗੂਦ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 47

खदिरासनखर्जूरैः संकुलं बदरीद्रुमैः / तत्र प्रविश्य वै रामो ह्यकृतव्रणसंयुतः

ਖਦਿਰ, ਆਸਨ, ਖਜੂਰ ਅਤੇ ਬਦਰੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਣੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾ ਜਖ਼ਮ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਉੱਥੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।

Verse 48

ददर्श मुनिमासीनं कुम्भजं शान्तमानसम् / स्तिमितोदसरः प्रख्यं ध्यायन्तं ब्रह्म शाश्वतम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁੰਭਜ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ—ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ, ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 49

कौश्यां वृष्यां मार्गकृत्तिं वसानं पल्लवोटजे / ननाम च महाराज स्वाभिधानं समुच्चरन्

ਪੱਲਵਾਂ ਦੀ ਝੋਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੌਸ਼ੇਯ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 50

रामो ऽस्मि जामदग्न्यो ऽहं भवन्तं द्रष्टुमागतः / ताद्विद्धि प्रणिपातेन नमस्ते लोकभावन

ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ, ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਣੋ—ਹੇ ਲੋਕ-ਭਾਵਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 51

इत्युक्तवन्तं रामं तु उन्मील्य नयने शनैः / दृष्ट्वा स्वागतमुच्चार्य तस्मायासनमादिशत्

ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ; ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ‘ਸੁਆਗਤ ਹੈ’ ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਲਈ ਆਸਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 52

मधुपर्कं समानीय शिष्येण मुनिपुङ्गवः / ददौ पप्रच्छ कुशलं तपसश्च कुलस्य च

ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਤੋਂ ਮਧੁਪਰਕ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਹ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਕੁਲ ਦਾ ਕੁਸ਼ਲ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 53

स पृष्टस्तेन वै रामो घटोद्भवमुवाच ह / भवत्संदर्शनादीश कुशलं मम सर्वतः

ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਘਟੋਦਭਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਈਸ਼! ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੁਸ਼ਲ-ਖੈਰ ਹੈ।

Verse 54

किं त्वङ्कं संशयं जातं छिन्धि स्ववचनामृतैः / मृगश्चैको मया दृष्टो मध्यमे पुष्करे विभो

ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠਿਆ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਬਚਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇ। ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੈਂ ਮੱਧ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਗ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।

Verse 55

तेनोक्तमखिलं वृत्तं मम भूतमनागतम् / तच्छूत्वा विस्मयाविष्टो भवच्छरणमागतः

ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 56

पाहि मां कृपया नाथ साधयन्त महामनुम् / शिवेन दत्तं कवच मम साधयतो गुरो

ਹੇ ਨਾਥ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ—ਮੈਂ ਮਹਾਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਗੁਰੂ, ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਕਵਚ ਮੇਰੀ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 57

कृष्मस्य समतीत तु साधिकं हि शरच्छतम् / न च सिद्धिमवाप्तो ऽहं तन्मे त्वं कृपया वद

ਕ੍ਰਿਸ਼ਮ ਰੁੱਤ ਲੰਘ ਕੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤਾਂ ਬੀਤ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।

Verse 58

वसिष्ठ उवाच एवं प्रश्नं समाकर्ण्य रामस्य सुमहात्मनः / क्षणं ध्यात्वा महाराज मृगोक्तं ज्ञातवान् हृदा

ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਕਹੇ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਿਆ।

Verse 59

मृगं चापि समायातं मृग्या सह निजाश्रमे / श्रोतुं कृष्णामृतं स्तोत्रं सर्वं तत्कारण मुनिः / विचार्याश्वासयामास भार्गवः स्ववचोमृतैः

ਮ੍ਰਿਗ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮ੍ਰਿਗੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਇਆ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਮ੍ਰਿਤ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੁਣਨ ਲਈ। ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਮੁਨੀ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।