Adhyaya 21
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents (Pitāmaha-gṛha-gamana)
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਿਛਲੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਕਲਪ ਦੇ ਉਪਸੰਹਾਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ-ਕਥਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦ-ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਧਰਮਧਾਰਕ ਰਾਮ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੇ ਸੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹੀ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਲਾਲਸਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ-ਗ੍ਰਿਹ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਗਿਆ ਮੰਗਦੇ ਹਨ; ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਸੇਵਾ ਕਰੀਂ, ਉਚਿਤ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰੀਂ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਵੀਂ। ਅਧਿਆਇ ਪੁੱਤਰ-ਧਰਮ, ਪੀੜ੍ਹੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਵੰਸ਼-ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਚਾਰਕ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਕਥਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पो नाम विंशतितमो ऽध्यायः // २०// समाप्तश्चायं श्राद्धकल्पः / वसिष्ठ उवाच इत्थं प्रवर्त्तमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः / वर्षाणि कतिचिद्राजन्व्यतीयुरमितौजसः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ-ਪ੍ਰੋਕਤ ‘ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹਕਲਪ’ ਨਾਮਕ ਵੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਰਤਮਾਨ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ।
Verse 2
रामो ऽपि नृपशार्दूल सर्वधर्मभृतां वरः / वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਰਾਮ ਵੀ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ; ਉਹ ਵੇਦ-ਵੇਦਾਂਗ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ।
Verse 3
पित्रोश्चकार शुश्रूषां विनीतात्मा महामतिः / प्रीतिं च निजचेष्टाभिरन्वहं पर्यवर्त्तयत्
ਵਿਨੀਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਮਤੀ ਨੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਤਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਧਾਈ।
Verse 4
इत्थं प्रवर्त्तमानस्य वर्षाणि कतिचिन्नृप / पित्रोः शुश्रूषयानैषीद्रामो मतिमतां वरः
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਿਆਂ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘ ਗਏ; ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।
Verse 5
स कदाचिन्महातेजाः पितामह गुहं प्रति / गन्तुं व्यवसितो राजन्दैवेन च नियोजितः
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਇਕ ਵਾਰ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਦੈਵ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
Verse 6
निपीड्य शिरसा पित्रोश्चरणौ भृगुपुङ्गवः / उवाच प्राञ्जलिर्भूतवा सप्रश्रयमिदं वचः
ਭ੍ਰਿਗੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 7
कञ्चिदर्थमहं तात मातरं त्वां च साम्प्रतम् / विज्ञापयितुमिच्छामि मम तच्छ्रोतुमर्हथः
ਹੇ ਤਾਤ! ਮੈਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਸਮਝੋ।
Verse 8
पितामहमहं द्रष्टुमुत्कण्ठितमनाश्चिरम् / तस्मात्तत्पार्श्वमधुना गमिष्ये वामनुज्ञया
ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੋਂ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਕੰਠਿਤ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਵਾਮਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।
Verse 9
आहूतश्चासकृत्तात सोत्कण्ठं प्रीयमाणया / पितामह्या बहुमुखैरिच्छन्त्या मम दर्शनम्
ਹੇ ਤਾਤ, ਪਿਤਾਮਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਤਕੰਠਾ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਬੁਲਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
Verse 10
पितॄन्पितामहस्यापि प्रियमेव प्रदर्शनम् / सदीयं तेन तत्पार्श्वं गन्तुं मामनुजानत
ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।
Verse 11
वसिष्ठ उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा संभ्रान्तं समुदीरितम् / हर्षेण महता युक्तौ साश्रुनेत्रौ बभूवतुः
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਉਤਾਵਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈਆਂ।
Verse 12
तमालिङ्ग्य महाभागं मूर्ध्न्युपाघ्राय सादरम् / अभिनन्द्याशिषा तात ह्युभौ ताविदमाहतुः
ਉਸ ਮਹਾਭਾਗ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮ/ਸੂੰਘ ਕੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਤਾਤ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਹ ਬੋਲੇ।
Verse 13
पितामहगृहं तात प्रयाहि त्वं यथासुखम् / पितामहपितामह्योः प्रीतये दर्शनाय च
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਘਰ ਜਾ; ਪਿਤਾਮਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ।
Verse 14
तत्र गत्वा यथान्यायं तं शुश्रूषा परायणः / कञ्चित्कालं तयोर्वत्स प्रीतये वस तद्गृहे
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਰਹਿ; ਹੇ ਬੱਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ।
Verse 15
स्थित्वा नातिचिरं कालं तयोर्भूयो ऽप्यनुशय / अत्रागच्छ महाभाग क्षेमेणास्मद्दिदृक्षया
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾ ਟਿਕੀਂ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਆ; ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾ।
Verse 16
क्षणार्द्धमपि शक्ताः स्थो न विना पुत्रदर्शनम् / तस्मात्पितामह गृहे न चिरात्स्थातुमर्हसि
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਅੱਧ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਘਰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਟਿਕਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਹੀਂ।
Verse 17
तदाज्ञयाथ वा पुत्र प्रपितामहसन्निधिम् / गतो ऽपि शीघ्रमागच्छ क्रमेण तदनुज्ञया
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਰਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾ; ਪਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾ।
Verse 18
वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तौ परिक्रम्य प्रणम्य च महामतिः / पितरावप्यनुज्ञाप्य पितामहगृहं ततः
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਮਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਗਿਆ।
Verse 19
स गत्वा भृगुवर्यस्य ऋचीकस्य महात्मनः / प्रविवेशाश्रमं रामो मुनिशिष्योपशोभितम्
ਫਿਰ ਰਾਮ ਭ੍ਰਿਗੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਚੀਕ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
Verse 20
स्वाध्यायघोषैर्विपुलैः सर्वतः प्रतिनादितम् / प्रशान्तवैर सत्त्वाढ्यं सर्वसत्त्वमनोहरम्
ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਵਾਧਿਆਇ ਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਵੈਰ-ਰਹਿਤ, ਸੱਤਵ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 21
स प्रविश्यश्रमं रम्यमृचीकं स्थितमासने / ददर्श रामो राजेन्द्र स पितामहमग्रतः
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਉਹ ਸੁਹਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਰਿਚੀਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਪਾਇਆ।
Verse 22
जाज्वल्यमानं तपसा धिष्ण्यस्थमिव पावकम् / उपासितं सत्यवत्या यथा दक्षिणायऽध्वरम्
ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦਹਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਅਗਨੀ; ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਐਸੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 23
स्वसमीपमुपायान्तं राममालोक्य तौ नृप / सुचिरं तं विमर्शेतां समाज्ञापूर्वदर्शनौ
ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਪੁਰਖ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 24
को ऽयमेष तपोराशिः सर्वलत्रणपूजितः / बालो ऽयं बलवान्भातिगांभीर्यात्प्रश्रयेण च
ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ—ਤਪ ਦਾ ਪੁੰਜ, ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪੂਜਣਯੋਗ? ਇਹ ਬਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।
Verse 25
एवं तयोश्चिन्तयतोः सहर्षं हृदि कौतुकात् / आससाद शनै रामः समीपे विनयान्वितः
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਕੌਤਕ ਨਾਲ ਇਉਂ ਸੋਚ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਵਿਨਮ੍ਰ ਰਾਮ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 26
स्वनामगोत्रे मतिमानुक्त्वा पित्रोर्मुदान्वितः / संस्पृशंश्चरणौ मूर्ध्ना हस्ताभ्यां चाभ्यवादयत्
ਸਿਆਣਾ ਰਾਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੋਤ੍ਰ ਦੱਸ ਕੇ; ਫਿਰ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹੇ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 27
ततस्तौ प्रीतमनसौ समुथाप्य च सत्तमम् / आशीर्भिरभिनन्देतां पृथक् पृथगुभावपि
ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ।
Verse 28
तमाश्लिष्याङ्कमारोप्य हर्णाश्रुप्लुतलोचनौ / वीक्षन्तौ तन्मुखांभोजं परं हर्षमवापतुः
ਉਸ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 29
ततः सुखोपविष्टं तमात्मवंशसमुद्वहम् / अनामयमपृच्छेतां तावुभौ दंपती तदा
ਫਿਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਧਾਰਕ ਨੂੰ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੰਪਤੀ ਉਸ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।
Verse 30
पितरौ ते कुशलिनो वत्स किंभ्रातरस्तथा / अनायासेन ते वृत्तिर्वर्तते चाथ कर्हिचित्
ਵਤਸ, ਤੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਚੰਗੇ ਹਨ ਨਾ? ਤੇ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਵੀ? ਅਤੇ ਕੀ ਤੇਰੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਬਿਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ?
Verse 31
समस्ताभ्यां ततो राजन्नाचचक्षे यथोदितः / तथा स्वानुगतं पित्रोर्भ्रातॄणां चैव चेष्टितम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
Verse 32
एवं तयोर्महाराज सत्प्रीतिजनितैगुणैः / प्रीयमाणो ऽवसद्रामः पितुः पित्रोर्न्निवेशने
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 33
स तस्मिन्सर्वभूतानां मनोनयननन्दनः / उवास कतिचिन्मासांस्तच्छुश्रूषापरायणः
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ।
Verse 34
अथानुज्ञाप्य तौ राजन्भृगुवर्यो महामनाः / पितामहगुरोर्गन्तुमियेषाश्रयमाश्रमम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਿਤਾਮਹ-ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 35
स ताभ्यां प्रीतियुक्ताभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः / यथा चाभ्यां प्रदिष्टेन यया वौर्वाश्रमं प्रति
ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੌਰਵ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
Verse 36
तं नमस्कृत्य विधिवच्च्यवनं च महातपाः / सप्रहर्षं तदाज्ञातः प्रययावाश्रमं भृगोः
ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 37
स गत्वामुनिमुख्यस्य भृगोराश्रममण्डलम् / ददर्श शान्तचेतोभिर्मुनिभिः सर्वतो वृतम्
ਉਹ ਮੁਨੀ-ਮੁੱਖ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ-ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 38
सुस्निग्धशीतलच्छायैः सर्वर्तुकगुणान्वितैः / तरुभिः संवृतं प्रीतः फलपुष्पोत्तरान्वितैः
ਨਰਮ ਤੇ ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਫਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਸੀ।
Verse 39
नानाखगकुलारावैर्मनःश्रोत्रसुखावहैः / ब्रह्मघोषैश्च विविधैः सर्वतः प्रतिनादितम्
ਮਨ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਾਨਾ ਪੰਛੀ-ਟੋਲਿਆਂ ਦੇ ਕਲਰਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬ੍ਰਹਮਘੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 40
समन्त्राहुतिहोमोत्थधूमगन्धेन सर्वतः / निरस्तनिखिलाघौघं वनान्तरविसर्पिणा
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਹੁਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋਮ ਤੋਂ ਉਠੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਵਿਆਪ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ-ਸਮੂਹ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਸੀ।
Verse 41
समित्कुशाहरैर्दण्डमेखलाजिनमण्डितैः / अभितः शोभितं राजन्रम्यैर्मुनिकुमारकैः
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸਮਿਧਾ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਡੰਡ, ਮੇਖਲਾ ਅਤੇ ਅਜਿਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਸੁਹਣੇ ਮੁਨੀ-ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੋਭਾ ਦਿੱਤੀ।
Verse 42
प्रसूनजलसंपूर्मपात्रहस्ताभिरन्तरा / शोभितं मुनिकल्याभिश्चरन्तीभिरितस्ततः
ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਾਤਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਮੁਨੀ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
Verse 43
सपोतहरिणीयूथैर्विस्रंभादविशङ्किभिः / उटजाङ्गणपर्यन्ततरुच्छायास्वधिष्ठितम्
ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹਿਰਣੀਆਂ ਦੇ ਨਿਡਰ, ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ, ਝੋਂਪੜੀ ਦੇ ਆੰਗਣ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 44
रोमन्थतः परामृष्टियूथ साक्षिकमुत्प्रदैः / प्रारब्धताण्डवं केकीमयूरैर्मधुरस्वरैः
ਜੁਗਾਲੀ ਕਰਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਨੇਹੀ ਛੋਹ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੇ ਕੇਕੀ ਮੋਰਾਂ ਨੇ ਤਾਂਡਵ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਰਮਣੀਕ ਕੀਤਾ।
Verse 45
प्रविकीर्णकणोद्देशं मृगशब्दैः समीपगैः / अनालीढातपच्छायाशुष्यन्नीवारराशिभिः
ਨੇੜੇ ਦੇ ਮਿਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਛਿੱਟੇ ਪਏ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਇਲਾਕਾ, ਅਤੇ ਧੁੱਪ-ਛਾਂਹ ਤੋਂ ਅਛੁੱਤੇ ਸੁੱਕਦੇ ਨੀਵਾਰ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 46
हूयमानानलं काले पूज्यमानातिथिव्रजम् / अभ्यस्यमानच्छन्दौघं चिन्त्यमानगमोदितम्
ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਹੋਮ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ; ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਚੱਲਦਾ, ਅਤੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
Verse 47
पठ्यमानाखिलस्मार्त्तं श्रौतार्थप्रविचारणम् / प्रारब्धपितृदेवेज्यं सर्वभूतमनोहरम्
ਸਾਰੇ ਸਮਾਰਤ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ, ਸ਼੍ਰੌਤ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚੱਲਦੀ; ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਸੀ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਨਮੋਹਕ ਲੱਗਦਾ।
Verse 48
तपस्विजनभूयिष्ठमाकापुरुषसेवितम् / तपोवृद्धिकरं पुण्यं सर्वसत्त्वसुखास्पदम्
ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੇਵ-ਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ; ਤਪ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੀ।
Verse 49
तपोधनानन्दकरं ब्रह्मलोकमिवापरम् / प्रसूनसौरभभ्राम्यन्मधुपारावनादितम्
ਉਹ ਤਪੋਧਨ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਸੀ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਿੱਚ ਮੰਡਲਾਉਂਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ।
Verse 50
सर्वतो वीज्यमानेन विविधेन नभस्वता / एवंविधगुणोपेतं पश्यन्नाश्रममुत्तमम्
ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵਗਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਹੋਇਆ, ਐਸੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਉੱਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ (ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ)।
Verse 51
प्रविवेश विनीतात्मा सुकृतीवामरालयम् / संप्रविश्यश्रमोपान्तं रामः स्वप्रपितामहम्
ਵਿਨਮ੍ਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੁੰਨਵਾਨ ਦੇਵ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਤਿਵੇਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰ-ਪਰਦਾਦਾ ਕੋਲ ਗਿਆ।
Verse 52
ददर्श परितो राजन्मुनिशिष्यशतावृतम् / व्याख्यानवेदिकामध्ये निविष्टं कुशविष्टरे / सितश्मश्रुजटाकूर्चब्रह्मसूत्रोपशोभितम्
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮੁਨੀ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸੌ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਹ ਵਿਆਖਿਆਨ-ਵੇਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਚਿੱਟੀ ਦਾਢੀ, ਜਟਾ, ਕੁਸ਼ਕੂਰਚ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।
Verse 53
वामेतरोरुमध्यास्त वामजङ्घेन जानुना
ਉਹ ਸੱਜੀ ਜੰਘ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਜੰਘ ਨਾਲ ਘੁੱਟਣ ਨੂੰ ਟਿਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 54
योगपट्टेन संवीतस्वदेहमृषिपुङ्गवम् / व्याख्यानमुद्राविलसत्सव्यपाणितलांबुजम्
ਯੋਗਪੱਟ ਨਾਲ ਦੇਹ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਵਿਆਖਿਆਨ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
Verse 55
योगपट्टोपरिन्यस्तविभ्राजद्वामपाणिकम् / सम्यगारण्यवाक्यानां सूक्ष्मतत्त्वार्थसंहतिम्
ਯੋਗਪੱਟ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਚਮਕਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਰਣ੍ਯਕ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤਵ-ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਘਟਿਤ ਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 56
विवृत्य मुनिमुख्येभ्यः श्रावयन्तं तपोनिधिम् / पितुः पितामहं द्दष्ट्वा रामस्तस्य महात्मनः
ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਅਰਥ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਉਸ ਤਪੋਨਿਧੀ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਵਜੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।
Verse 57
शनैरिवमहाराज समीपं समुपागमत् / तमागतमुपालक्ष्य तत्प्रभावप्रधर्षिताः
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਮ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਭिभੂਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 58
शङ्कामवापुर्मुनयो दूरादेवाखिला नृप / तावदूभृगुरमेयात्मा तदागमनतोषितः
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਸ਼ੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਤਦ ਅਮੇਯ ਆਤਮਾ ਭ੍ਰਿਗੁ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 59
निवृत्तान्यकथालापस्तं पश्यन्नास पार्थिव / रामो ऽपि तमुपागम्य विनयावनताननः
ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ! ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ; ਰਾਮ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
Verse 60
अवन्दत यथान्ययमुपेन्द्र इव वेधसम् / अभिवाद्य यथान्यायं ख्यातिं च विनयान्वितः
ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਜਿਵੇਂ ਵੇਧਸ ਨੂੰ ਵੰਦਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਮ ਨੇ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖਿਆਤੀ ਵੀ ਪਾਈ।
Verse 61
तांश्च संभावयामास मुनीन्रामोयथावयः / तैश्च सर्वैर्मुदोपेतैराशीर्भिरभिवर्द्धितः
ਰਾਮ ਨੇ ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।
Verse 62
उपाविवेश मेधावी भूमौ तेषामनुज्ञया / उपविष्टं ततो राममाशीर्भिरभिनन्दितम्
ਮੇਧਾਵੀ ਰਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਬੈਠੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 63
पप्रच्छकुशलप्रश्नं तमालोक्य भृगुस्तदा / कुशलं खलु ते वत्स पित्रोश्च किमनामयम्
ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਮੰਗਲ-ਕੁਸ਼ਲ ਪੁੱਛਿਆ— “ਵਤ્સ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਨਿਰੋਗ ਹਨ?”
Verse 64
भ्रातॄणां चैव भवतःपितुः पित्रोस्तथैव च / किमर्थमागतो ऽत्र त्वमधुनामम सन्निधिम्
“ਤੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਸਭ ਚੰਗੇ ਹਨ? ਫਿਰ ਤੂੰ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈਂ?”
Verse 65
केनापि वा त्वमादिष्टः स्वयमेवाथवागतः / ततोरामो यथान्यायं तस्मै सर्वमशेषतः
“ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈਂ?” ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਘਾਟ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
Verse 66
कथयामास यत्पृष्टं तदा तेन महात्मना / पितुर्मातुश्च वृत्तान्त भ्रातॄणां च महात्मनाम्
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਦਾ ਹਾਲ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 67
पितुः प्रित्रोश्चकौशल्य दर्शनं च तयोर्नृप / एतदन्यच्च सकलं भृगोः सप्रश्रयं मुदा
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਮ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
Verse 68
न्यवेदयद्यथान्यायमात्मनश्च समीहितम् / श्रुत्वैतदखिलं राजन्रामेण समुदीरितम्
ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ।
Verse 69
तं च दृष्ट्वा विशेषेण भृगुः प्रीतो ऽभ्यनन्दत / एवं तस्य प्रियं कुर्वन्नुत्कृष्टैरात्मकर्मभिः
ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 70
तत्राश्रमे ऽवसद्रामो दिनानि कतिचिन्नृप / ततः कदाचिदेकान्ते रामं मुनिवरोत्तमः
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਕੁਝ ਦਿਨ ਵੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ (ਬੁਲਾਇਆ)।
Verse 71
वत्सागच्छेति तं राजन्नुपाह्वयदुपह्वरे / सो ऽभिगम्य तमासीनमभिवाद्य कृताञ्जलिः
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਉਪਹਵਰ ਵਿੱਚ ‘ਵਤਸ, ਆ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਹ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 72
तस्थौ तत्पुरतो रामः सुप्रीतेनान्तरात्मना / आशीर्भिरभिनन्द्याथ भृगुस्तं प्रीत मानसः
ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ।
Verse 73
प्राह नाधिगताशङ्कं राममालोक्य सादरम् / श्रुणु वत्स वचो मह्य यत्त्वां वक्ष्यामि सांप्रतम्
ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ੰਕ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ— ਵਤਸ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ; ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
Verse 74
हितार्थं सर्वलोकानां तव चास्माकमेव च / गच्छ पुत्र ममादेशाद्धिमवन्तं महागिरिम्
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਤੇ ਸਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ— ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹਿਮਵੰਤ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਜਾ।
Verse 75
अधुनैवाश्रमादस्मात्तपसे धृतमानसः / तत्रगत्वा महाभाग कृत्वाश्रमापदं शुभम्
ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਮਨ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ; ਮਹਾਭਾਗ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ਰਮ-ਵਾਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ।
Verse 76
आराधय महादेवं तपसा नियमेन च / प्रीतिमुत्पाद्य तस्य त्वं भक्त्यानन्यगया चिरात्
ਤਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਨਨ੍ਯ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਉਪਜਾ।
Verse 77
श्रेयो महदवाप्नोषि नात्र कार्या विजारणा / तरसा तव भक्त्या च प्रीतो भवति शङ्करः
ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਸ਼੍ਰੇਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ; ਇੱਥੇ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੀ ਤੀਬਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਛੇਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 78
करिष्यति च ते सर्वं मनसा यद्यदिच्छसि / तुष्टे तस्मिञ्जगन्नाथे शङ्करे भक्तवत्सले
ਜਦੋਂ ਭਕਤਵਤਸਲ ਜਗੰਨਾਥ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਤੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਚਾਹੇਂਗਾ ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
Verse 79
अस्त्रग्राममशेषं त्वं वणु पुत्र यथेप्सितम् / त्वया हितार्थं देवानां करणीयं सुदुष्करम्
ਹੇ ਵਣੁ-ਪੁੱਤਰ! ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਲੈ ਲੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।
Verse 80
विद्यते ऽभ्यधिकं कर्म शस्त्रसाध्यमनेकशः / तस्मात्त्वं देवदेवेशं समाराधय शङ्करम्
ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਕਰਮ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ।
Verse 81
भक्त्या परमया युक्तस्ततो ऽभीष्टमवाप्स्यसि
ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤਦ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਅਭੀਸ਼ਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
Frequently Asked Questions
The narrative centers on Jamadagni’s household and Rāma’s position within a Bhrgu-linked familial setting (bhṛgupuṅgava), highlighting intergenerational continuity through parents, paternal grandparents (pitāmaha/pitāmahī), and the ethics of lineage maintenance.
No. The sampled portion is ethical-narrative and rite-adjacent: it focuses on filial service, permission protocols, and family movement (visiting elders), rather than bhuvana-kośa descriptions or planetary distances.
No. The content shown is not Lalitopākhyāna/Śākta-yantra material; it is a dharma-illustrative family narrative following a śrāddha-related transition, with no explicit mantra/vidyā/yantra exposition in the provided verses.