Shloka 56
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
विवृत्य मुनिमुख्येभ्यः श्रावयन्तं तपोनिधिम् / पितुः पितामहं द्दष्ट्वा रामस्तस्य महात्मनः
Transliteration
vivṛtya munimukhyebhyaḥ śrāvayantaṃ taponidhim / pituḥ pitāmahaṃ ddaṣṭvā rāmastasya mahātmanaḥ
Translation
ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਅਰਥ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਉਸ ਤਪੋਨਿਧੀ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਵਜੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।
Word by Word
विवृत्यhaving explained
विवृत्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि+वृत् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund) = having explained/unfolded
मुनि-मुख्येभ्यःto the foremost sages
मुनि-मुख्येभ्यः:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः = to the chief sages
श्रावयन्तम्causing (them) to hear / reciting
श्रावयन्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) [णिच् causative: श्रावय]
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle) परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; causative = making (them) hear/reciting
तपो-निधिम्the treasure of austerity (great ascetic)
तपो-निधिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + निधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समासः = treasure of austerity (ascetic store)
पितुःof (his) father
पितुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
पितामहम्grandfather
पितामहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund) = having seen
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन