Adhyaya 382
Āgneya-Purāṇa-māhātmya (The Greatness and Self-Testimony of the Agni Purāṇa)
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਿਛਲੀ “ਯਮ-ਗੀਤਾ” ਦਾ ਉਪਸੰਹਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਅਗਨੀ-ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਰੂਪ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਪ੍ਰਪੰਚ (ਲੌਕਿਕ ਵਿਵਹਾਰ) ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਪੰਚ (ਪਰਮਾਰਥ) ਦੋਵੇਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਗਿਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਨਿਆਇ–ਮੀਮਾਂਸਾ, ਆਯੁਰਵੇਦ, ਰਾਜਧਰਮ-ਨੀਤੀ, ਧਨੁਰਵੇਦ, ਨਾਟ੍ਯ-ਗੀਤ ਆਦਿ ਕਲਾਵਾਂ—ਅਤੇ ਅਪਰਾਵਿਦਿਆ (ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਿਆਨ) ਤੇ ਪਰਾਵਿਦਿਆ (ਪਰਮ ਅਕਸ਼ਰ ਦੀ ਸਾਖਿਆਤਕਾਰਤਾ) ਦਾ ਭੇਦ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਸਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਗੋਵਿੰਦ/ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਧਿਆਨ, ਭਕਤੀ, ਕਥਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਪਾਪਹਰ, ਕਲੀਦੋਸ਼-ਸ਼ਾਮਕ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ, ਪਾਠ, ਲਿਖਣ, ਪੂਜਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥ ਰੱਖਣ ਤੱਕ ਦੇ ਰੱਖਿਆ-ਪਾਵਨ ਫਲ, ਰਿਤੂ/ਮਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ-ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਧਿਵਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਅਗਨੀ→ਵਸਿਸ਼ਠ→ਵਿਆਸ→ਸੂਤ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਵੇਦ-ਸੰਗਤਤਾ, ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ-ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਧਰਮ ਦਾ ਸਮਨ੍ਵਯ ਅਤੇ ਭੁਕਤੀ-ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਚਨ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਉਪਨਿਸ਼ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼—“ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ”—ਨੂੰ ਜਾਣੋ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे यमगीता नामैकाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्व्यशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आग्नेयपुराणमाहात्म्यं अग्निर् उवाच आग्नेयं ब्रह्मरूपन्ते पुराणं कथतं मया सप्रपञ्चं निष्प्रपञ्चं विद्याद्वयमयं महत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਯਮਗੀਤਾ’ ਨਾਮਕ 381ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ 382ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—‘ਅਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪ ਅਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਕਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪ੍ਰਪੰਚ ਤੇ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਪੰਚ—ਦੋਹਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਹਾਰ ਹੈ।
Verse 2
ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या विद्या विष्णुर्जगज्जनिः छन्दः शिक्षा व्याकरणं निघण्टुज्योतिराख्यकाः
ਰਿਗ, ਯਜੁਹ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵ—ਇਹ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਗਤ ਦਾ ਜਨਕ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਛੰਦ, ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ, ਵਿਆਕਰਨ, ਅਤੇ ਨਿਘੰਟੂ ਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਨਾਮਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ (ਸ਼ਾਮਲ) ਹਨ।
Verse 3
निरुक्तधर्मशास्त्रादि मीमांसान्यायविस्तराः आयुर्वेदपुराणाख्या धनुर्गन्धर्वविस्तराः
ਨਿਰੁਕਤ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ; ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਨਿਆਇ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ; ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ-ਵਿਦਿਆ; ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਤੇ ਗਾਂਧਰਵਵੇਦ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਕ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ (ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ)।
Verse 4
विद्या सैवार्थशास्त्राख्या देवान्तान्या हरिर्महान् इत्येषा चापरा विद्या परिविद्याक्षरं परं
ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆ ਦੇਵਾਂ ਤੱਕ ਅੰਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ—‘ਹਰੀ ਮਹਾਨ (ਪਰਮ) ਹੈ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਪਰਾ ਵਿਦਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਪਰਮ ਅਕਸ਼ਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਨਾਲ ਪਰਾ ਬੋਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
यस्य भावो ऽखिलं विष्णुस्तस्य नो बाधते कलिः अनिष्ट्वा तु महायज्ञानकृत्वापि पितृस्वधां
ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਾਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੀ ਨਹੀਂ ਸਤਾਂਦਾ। ਮਹਾਯੱਗ ਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਵਧਾ-ਅਰਪਣ ਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਕਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
कृष्णमभ्यर्चयन्भक्त्या नैनसो भाजनं भवेत् सर्वकारणमत्यन्तं विष्णुं ध्यायन्न सीदति
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।
Verse 7
अन्यतन्त्रादिदोषोत्थो विषयाकृष्टमानसः कृत्वापि पापं गोविन्दं ध्यायन्पापैः प्रमुच्यते
ਹੋਰ ਤੰਤਰ-ਮਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 8
तद्ध्यानं यत्र गोविन्दः स कथा यत्र केशवः तत् कर्म यत्तदर्थीयं किमन्यैर् बहुभाषितैः
ਜਿਸ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਿਆਨ ਹੈ; ਜਿਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਉਸੇ ਦੇ ਅਰਥ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਹੈ—ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?
Verse 9
न तत् पिता तु पुत्राय न शिष्याय गुरुर्द्विज परमार्थं परं ब्रूयाद्यदेतत्ते मयोदितं
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਨਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮ ਪਰਮਾਰਥ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਧਿਆਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 10
संसारे भ्रमता लभ्यं पुत्रदारधनं वसु सुहृदश् च तथैवान्ये नोपदेशो द्विजेदृशः
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਧਨ, ਜਾਇਦਾਦ, ਮਿੱਤਰ ਆਦਿ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਦਵਿਜ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਧਰਮਜ्ञ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।
Verse 11
किं पुत्रदारैर् मित्रैर् वा किं मित्रक्षेत्रवान्धवैः उपदेशः परो वन्धुरीदृशो यो विमुक्तये
ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਮਿੱਤਰ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀ? ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਏ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਸੱਚਾ ਬੰਧੂ ਹੈ।
Verse 12
द्विविधो भूतमार्गीयं दैव आसुर एव च विष्णुभक्तिपरो दैवो विपरीतस् तथासुरः
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ—ਦੈਵੀ ਅਤੇ ਆਸੁਰੀ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ ਉਹ ਦੈਵੀ; ਜੋ ਉਲਟ ਹਨ ਉਹ ਆਸੁਰੀ।
Verse 13
एतत् पवित्रमारोग्यं धन्यं दुःस्वप्ननाशनं सुखप्रीतिकरं नॄणां मोक्षकृद्यत्तवेरितं
ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਰੋਗ੍ਯਦਾਇਕ, ਮੰਗਲਮਈ, ਦੁੱਸੁਪਨੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਕਹੇ ਇਹ ਬਚਨ ਮੋਖਸ਼-ਦਾਤਾ ਹਨ।
Verse 14
येषां गृहेषु लिखितमाग्नेयं हि पुराणकं पुस्तकं स्थास्यति सदा तत्र नेशुरुपद्रवाः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ‘ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ’ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
Verse 15
किं तीर्थैर् गोप्रदानैर् वा किं यज्ञैः किमुपोषितैः आग्नेयं ये हि शृण्वन्ति अहन्यहनि मानवाः
ਤੀਰਥਾਂ ਜਾਂ ਗੋਦਾਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਯੱਗਾਂ ਜਾਂ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ? ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਗਨੀ-ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
Verse 16
ये ददाति तिलप्रस्थं सुवर्णस्य च माषकं शृणोति श्लोकमेकञ्च आग्नेयस्य तदाप्नुयात्
ਜੋ ਤਿਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਕ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਇਕੋ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਸੁਣੇ—ਉਹ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 17
अध्यायपठनञ्चास्य गोप्रदानाद् विशिष्यते अहोरात्रकृतं पापं श्रोतुमिच्छोः प्रणश्यति
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਪਾਠ ਗੋਦਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 18
कपिलानां शते दत्ते यद् भवेज्ज्येष्ठपुष्करे तदाग्नेयं पुराणं हि पठित्वा फलमाप्नुयात्
ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸੌ ਕਪਿਲਾ (ਤਾਂਬੇ ਰੰਗ) ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਗਨੀ-ਪੁਰਾਣ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 19
प्रवृत्तञ्च निवृत्तञ्च धर्मं विद्याद्वयात्मकं आग्नेयस्य पुराणस्य शास्त्रस्यास्य समं न हि
ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ—ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ—ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਹੀਂ।
Verse 20
पठन्नाग्नेयकं नित्यं शृण्वन् वापि पुराणकं भक्तो वशिष्ठ मनुजः सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠ! ਜੋ ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਆਗਨੇਯ (ਅਗਨੀ) ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 21
नोपसर्गा न चानर्था न चौरारिभयं गृहे तस्मन् स्याद् यत्र चाग्नेयपुराणस्य हि पुस्तकं
ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਆਫ਼ਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਬਦਕਿਸਮਤੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੋਰਾਂ ਜਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 22
न गर्भहारिणीभीतिर्न च बालग्रहा गृहे यत्राग्नेयं पुराणं स्यान्न पिशाचादिकं भयं
ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਗਰਭਹਾਰিণੀ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਬਾਲ-ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਆਦਿ ਦਾ ਭਯ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
Verse 23
शृण्वन्विप्रो वेदवित् स्यात् क्षत्रियः पृथिवीपतिः ऋद्धिं प्राप्नोति वैश्यश् च शूद्रश्चारोग्यमृच्छति
ਇਸ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਖੱਤਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਵੈਸ਼੍ਯ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਆਰੋਗ੍ਯ (ਰੋਗ-ਮੁਕਤੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 24
यः पठेत्शृणुयान्नित्यं समदृग्विष्णुमानसः ब्रह्माग्नेयं पुराणं सत्तत्र नश्यन्त्युपद्रवाः
ਜੋ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰੇ, ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੇ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 25
दिव्यान्तरीक्षभौमाद्या दुःस्वप्नाद्यभिचारकाः यच्चान्यद्दुरितं किञ्चित्तत्सर्वं हन्ति केशवः
ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਸੁਪਨੇ, ਅਭਿਚਾਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੋਈ ਪਾਪ ਜਾਂ ਅਨਿਸ਼ਟ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਭ ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
पठतः शृण्वतः पुंसः पुस्तकं यजतो महत् आग्नेयं श्रीपुराणं हि हेमन्ते यः शृणोति वै
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 27
प्रपूज्य गन्धपुष्पाध्यैर् अग्निष्टोमफलं लभेत् शिशिरे पुण्डरीकस्य वसन्ते चाश्वमेधजम्
ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਸਿਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪੁੰਡਰੀਕ ਵਿਧੀ ਦਾ, ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 28
ग्रीष्मे तु वाजपेयस्य राजसूयस्य वर्षति गोसहस्रस्य शरदि फलं तत्पठतो ह्य् ऋतौ
ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੂਯ ਦਾ ਫਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ—ਉਚਿਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਹੀ ਰੁੱਤੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 29
आग्नेयं हि पुराणं यो भक्त्याग्रे पठेते हरेः सो ऽर्चयेच्च वसिष्ठेह ज्ञानयज्ञेन केशवम्
ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠ! ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਿ ਦੇ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ-ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਹੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 30
यस्याग्नेयपुराणस्य पुस्तकं तस्य वै जयः लिखितं पूजितं गेहे भुक्तिर्मुक्तिः करे ऽस्ति हि
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜੈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣ ਨਾਲ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 31
इति कालाग्निरूपेण गीतं मे हरिणा पुरा आग्नेयं हि पुराणं वै ब्रह्मविद्याद्वयास्पदम् विद्याद्वयं वसिष्ठेदं भक्तेभ्यः कथयिष्यसि
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲਾਗਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਹਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਇਹ ਦੋਹਰੀ ਵਿਦਿਆ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵੇਂਗਾ।
Verse 32
वसिष्ठ उवाच व्यासाग्नेयपुराणं ते रूपं विद्याद्वयात्मकं कथितं ब्रह्मणो विष्णोरग्निना कथितं यथा
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਆਸ, ਤੂੰ ਜੋ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦੋਹਰੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
Verse 33
सार्धं देवैश् च मुनिभिर्मह्यं सर्वाथदर्शकं पुराणमग्निना गौतमाग्नेयं ब्रह्मसन्मितं
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਗਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੌਤਮ-ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਹਰ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੰਮਤ ਪੁਰਾਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 34
यः पठेच्छृणुयाद्ध्यास लिखेद्वा लेखयेदपि श्रावयेत्पाठयेद्वापि पूजयेद्धारयेदपि
ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਜਾਂ ਏਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾਂ ਲਿਖਵਾਏ; ਜਾਂ ਸੁਣਾਵੇ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਾਵੇ; ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਵੀ ਕਰੇ—
Verse 35
सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्रकामो दिवं व्रजेत् लेखयित्वा पुराणं यो दद्याद्विप्रेभ्य उत्तमं
ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਭੀਸ਼ਟ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪੁਰਾਣ ਲਿਖਵਾ ਕੇ (ਜਾਂ ਆਪ ਲਿਖ ਕੇ) ਉਹ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 36
स ब्रह्मलोकमाप्नोति कुलानां शतमुद्धरेत् एकं श्लोकं पठेद्यस्तु पापपङ्काद्विमुच्यते
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਇਕੋ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਦੇ ਕੀਚੜ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 37
तस्माद्व्यास सदा श्राव्यं शिष्येभ्यः सर्वदर्शनं शुकाद्यैर् मुनिभिः सर्धं श्रोतुकामैः पुराणकं
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਆਸ! ਸਭ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਸਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ ਆਦਿ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹੋਣ।
Verse 38
आग्नेयं पठितं ध्यातं शुभं स्याद् भुक्तिमुक्तिदं अग्नये तु नमस्तस्मै येन गीतं पुरानकं
ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਣ ਗਾਇਆ।
Verse 39
व्यास उवाच वसिष्ठेन पुरा गीतं सूतैतत्ते मयोदितं पराविद्यापराविद्यास्वरूपं परमं पदम्
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੂਤ! ਜੋ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ—ਪਰਾ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਅਪਰਾ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ (ਸਰਵੋੱਚ ਲਕਸ਼)।
Verse 40
आग्नेयं दुर्लभं रूपं प्राप्यते भाग्यसंयुतैः ध्यायन्तो ब्रह्म चाग्नेयं पुराणं हरिमागताः
ਦੁਰਲਭ ਆਗਨੇਯ ਰੂਪ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 41
विद्यार्थिनस् तथा विद्यां राज्यं राज्यार्थिनो गताः अपुत्राः पुत्रिणः सन्ति नाश्रया आश्रयं गताः
ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਸੰਤਾਨ ਸੰਤਾਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਆਸਰਾ ਆਸਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 42
सौभाग्यार्थी च सौभाग्यं मोक्षं मोक्षार्थिनो गताः लिखन्तो लेखयन्तश् च निष्पापश् च श्रियं गताः
ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਲਿਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 43
शुकपैलमुखैः सूत आग्नेयन्तु पुराणकं रूपं चिन्तय यातासि भुक्तिं मुक्तिं न संशयः
ਹੇ ਸੂਤ! ਸ਼ੁਕ ਅਤੇ ਪੈਲ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਇਸ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰ। ਤੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 44
श्रावय त्वञ्च शिष्येभ्यो भक्तेभ्यश् च पुराणकम् सूत उवाच व्यास प्रसादादाग्नेयं पुराणं श्रुतमादरात्
ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਵਾ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਆਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
Verse 45
आग्नेयं ब्रह्मरूपं हि मुनयः शौनकादयः भवन्तो नैमिषारण्ये यजन्तो हरिमीश्वरं
ਹੇ ਮੁਨੀਓ—ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ—ਤੁਸੀਂ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਯਜ्ञ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਗ્નਿਤੱਤ੍ਵ-ਸੰਬੰਧੀ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋ।
Verse 46
तिष्ठन्तः श्रद्धया युक्तास्तस्माद्वः समुदीरितम् अग्निना प्रोक्तमाग्नेयं पुराणं वेदसम्मितं
ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੋ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ—ਅਗਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਕਤ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹੈ।
Verse 47
ब्रह्मविद्याद्वयोपेतं भुक्तिदं मुक्तिदं महत् नास्मात्परतरः सारो नास्मात्परतरः सुहृत्
ਇਹ ਦੋਹਰੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਹਾਨ ਹੈ—ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਸੁਹਿਰਦ ਨਹੀਂ।
Verse 48
नास्मात्परतरो ग्रन्थो नास्मात्परतरो गतिः नास्मात्परतरं शास्त्रं नास्मात्परतरा श्रुतिः
ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕੋਈ ਗਤੀ/ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕੋਈ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨਹੀਂ।
Verse 49
नास्मात्परतरं ज्ञानं नास्मात्परतरा स्मृतिः नास्मात्परो ह्य् आगमो ऽस्ति नास्माद्विद्या परास्ति हि
ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੋਈ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਆਗਮ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ।
Verse 50
नास्मात्परः स्यात्सिद्धन्तो नास्मात्परममङ्गलम् नास्मात्परो ऽस्ति वेदान्तः पुराणं परमन्त्विदं
ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਮੰਗਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੋਈ ਵੇਦਾਂਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਹੀ ਪਰਮ ਹੈ।
Verse 51
नास्मात्परतरं भूमौ विद्यते वस्तु दुर्लभम् आग्नेये हि पुराणे ऽस्मिन् सर्वविद्याः प्रदर्शिताः
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਲੱਭ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
Verse 52
सर्वे मत्स्यावताराद्या गीता रामायणन्त्विह हरिवंशो भारतञ्च नव सर्गाः प्रदर्शिताः
ਇੱਥੇ ਮਤਸ੍ਯ ਅਵਤਾਰ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਗੀਤਾ, ਰਾਮਾਇਣ, ਹਰਿਵੰਸ਼, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨਵ-ਸਰਗ—ਸਭ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 53
आगमो वैष्णवो गीतः पूजादीक्षाप्रतिष्ठया पवित्रारोहणादीनि प्रतिमालक्षणादिकं
ਵੈਸ਼ਨਵ ਆਗਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਪੂਜਾ, ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਸਮੇਤ; ਪਵਿੱਤਰਾਰੋਹਣ ਆਦਿ ਕਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾ-ਲੱਛਣ ਆਦਿ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨਾਲ।
Verse 54
प्रासादलक्षणाद्यञ्च मन्त्रा वै भुक्तिमुक्तिदाः शैवागमस्तदर्थश् च शाक्तेयः सौर एव च
ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਲੱਛਣ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਤਪਰਯ ਸ਼ੈਵ ਆਗਮ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਤ ਤੇ ਸੌਰ ਆਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 55
मण्डलानि च वास्तुश् च मन्ताणि विविधानि च प्रतिसर्गश्चानुगीतो ब्रह्माण्डपरिमण्डलं
ਮੰਡਲਾਂ, ਵਾਸਤੁ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਰਣਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਰੂਪ ਅੰਡੇ ਦੀ ਮਾਪ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 56
गीतो भुवनकोषश् च द्वीपवर्षादिनिम्नगाः गयागङ्गाप्रयागादि तीर्थमाहात्म्यमीरितं
ਭੁਵਨਕੋਸ਼, ਦੀਪ-ਵਰਸ਼, ਨਦੀਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਿਆ, ਗੰਗਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 57
ज्योतिश् चक्रं ज्योतिषादि गीतो युद्धजयार्णवः मन्वन्तरादयो गीताः धर्मा वर्णादिकस्य च
ਜੋਤਿਸ਼-ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਆਦਿ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ; ‘ਯੁੱਧਜਯਾਰ্ণਵ’ ਵੀ ਗਾਇਆ ਗਿਆ; ਮਨਵੰਤਰ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਣ ਆਦਿ ਦੇ ਧਰਮ-ਨਿਯਮ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹਨ।
Verse 58
अशौचं द्रव्यशुद्धिश् च प्रायश्चित्तं प्रदर्शितं राजधर्मा दानधर्मा व्रतानि विविधानि च
ਅਸ਼ੌਚ, ਦ੍ਰਵ੍ਯ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜਧਰਮ, ਦਾਨਧਰਮ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 59
व्यवहाराः शान्तयश् च ऋग्वेदादिविधानकं सूर्यवंशः सोमवंशो धनुर्वेदश् च वैद्यकं
ਵਿਹਾਰਕ ਨਿਆਂ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ, ਰਿਗਵੇਦ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਧਾਨ, ਸੂਰਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸੋਮਵੰਸ਼, ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਤੇ ਵੈਦ੍ਯਕ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹਨ।
Verse 60
गान्धर्ववेदो ऽर्थशास्त्रं मीमांसा न्यायविस्तरः पुराणसंख्यामाहत्म्यं छन्दो व्यकरणं स्मृतं
ਗਾਂਧਰਵਵੇਦ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਨਿਆਇ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਤੰਤਰ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ, ਛੰਦ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ—ਇਹ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਸਮਰਿਤ ਹਨ।
Verse 61
अलङ्कारो विघण्डुश् च शिक्षाकल्प इहोदितः स्मृतः नैमित्तिकः प्राकृतिको लय आत्यन्तिकः
ਇੱਥੇ ਅਲੰਕਾਰ, ਵਿਘੰਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ-ਕਲਪ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਲਯ (ਪ੍ਰਲਯ) ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਰਿਤ ਹੈ—ਨੈਮਿੱਤਿਕ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਅਤੇ ਆਤ੍ਯੰਤਿਕ।
Verse 62
वेदान्तं ब्रह्मविज्ञानं योगो ह्य् अष्टाङ्ग ईरितः स्तोत्रं पुराणमाहात्म्यं विद्या ह्य् अष्टादश स्मृताः
ਵੇਦਾਂਤ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਗਿਆਨ, ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ; ਅਤੇ ਸਤੋਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣ-ਮਹਾਤਮ੍ਯ—ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਿਤ ਹਨ।
Verse 63
ऋग्वेदाद्याः परा ह्य् अत्र पराविद्याक्षरं परं सप्रपञ्चं निष्प्रपञ्चं ब्रह्मणो रूपमीरितं
ਇੱਥੇ ਰਿਗਵੇਦ ਆਦਿ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ‘ਪਰਾ’ (ਉੱਚ) ਵਿਦਿਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਪਰਮ ਅਕਸ਼ਰ ਪਰਾਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਹੈ—ਸਪ੍ਰਪੰਚ ਵੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਪੰਚ ਵੀ।
Verse 64
इदं पञ्चदशसोहस्रं शतकोटिप्रविस्तरं देवलोके दैवतैश् च पुराणं पठ्यते सदा
ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਕੋਟੀ ਤੱਕ (ਵਿਆਖਿਆਤ) ਹੈ; ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਸਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 65
लोकानां हितकामेन संक्षिप्योद्गीतमग्निना सर्वं ब्रह्मेति जानीध्वं मुनयः शौनकादयः
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਗਾਇਆ— “ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ,” ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਮੁਨੀਓ, ਇਹ ਜਾਣੋ।
Verse 66
शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि यः पठेत्पाठयेदपि लिखेल्लेखापयेद्वापि युजयेत्कीर्तयेदपि
ਜੋ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਸੁਣਾਵੇ; ਜੋ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕਰਾਵੇ; ਜੋ ਲਿਖੇ ਜਾਂ ਲਿਖਵਾਵੇ; ਜੋ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਕਰੇ— ਉਹ ਕਹੇ ਗਏ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 67
पुराणपाठकञ्चैव पूजयेत् प्रयतो नृपः गोभूहिरण्यदानाद्यैर् वस्त्रालङ्कारतर्पणैः
ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣ-ਪਾਠਕ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ— ਗਾਂ, ਧਰਤੀ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਤਰਪਣ ਆਦਿ ਨਾਲ।
Verse 68
तं संपूज्य लभेच्चैव पुराणश्रवणात् फलं पुराणान्ते च वै कुर्यादवश्यं द्विजभोजनं
ਉਸ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 69
निर्मलः प्राप्तसर्वार्थः सकुलः स्वर्गमाप्नुयात् शरयन्त्रं पुस्तकाय सूत्रं वै पत्रसञ्चयं
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਸ਼ਰਯੰਤਰ (ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਉਪਕਰਣ), ਧਾਗਾ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕਰੇ।
Verse 70
पट्टिकाबन्धवस्त्रादि दद्याद् यः स्वर्गमाप्नुयात् यो दद्याद्ब्रह्मलोकी स्यात् पुस्तकं यस्य वै गृहे
ਜੋ ਪੱਟਿਕਾ-ਬੰਧ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੈ।
Verse 71
तस्योत्पातभयं नास्ति भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् यूयं समरत चाग्नेयं पुराणं रूपमैश्वरं सूतो गतः पुजितस्तैः शौनकाद्या हरिं यायः
ਉਸ ਲਈ ਉਤਪਾਤਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ—ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਅਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਹਰੀ ਕੋਲ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
A structured taxonomy of knowledge: Vedas and Vedāṅgas (Śikṣā, Chandas, Vyākaraṇa, Nirukta/Nighaṇṭu, Jyotiṣa), plus śāstric systems (Nyāya, Mīmāṃsā, Dharmaśāstra), applied sciences (Ayurveda, Arthaśāstra, Dhanurveda, Gandharvaveda), and ritual-architectural domains (Āgamas, Pratimā-lakṣaṇa, Prāsāda-lakṣaṇa, Vāstu, Maṇḍala).
It defines parāvidyā as realization of the supreme Akṣara while positioning aparā disciplines as supportive; it then centers practice on Viṣṇu-bhakti—meditation on Govinda/Keśava—as the unifying sādhanā that purifies sin, protects from Kali, and culminates in bhukti and mukti.
Yes. It repeatedly asserts no text, doctrine, knowledge, or refuge is higher, while also claiming Veda-concordance (veda-sammita) and presenting the Purāṇa as an all-aim illuminator (sarvārtha-darśaka).