Adhyaya 256

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे दायविभागो नाम पञ्चपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः सीमाविवादादिनिर्णयः अग्निर् उवाच सीम्नो विवादे क्षेत्रस्य सामन्ताः स्थविरा गणाः गोपाः सीमाकृषाणा ये सर्वे च वनगोचराः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ “ਦਾਇ-ਵਿਭਾਗ” ਨਾਮਕ ੨੫੫ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ੨੫੬ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ “ਸੀਮਾ-ਵਿਵਾਦ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਰਣਯ” ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸੀਮਾ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਖੇਤ ਦੇ ਪੜੋਸੀ ਭੂਮਿਧਰ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਭਾ, ਗੋਪਾਲ, ਸੀਮਾ-ਰੇਖਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸੀਮਾ-ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸਾਕਸ਼ੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 2

नयेयुरेते सीमानं स्थलाङ्गारतुषद्रुमैः सेतुवल्मीकनिम्नास्थिचैत्याद्यैर् उपलक्षिताम्

ਇਹ (ਅਧਿਕਾਰੀ/ਸਾਕਸ਼ੀ) ਉਸ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਤੂੜੀ/ਭੂਸੀ, ਦਰੱਖ਼ਤ, ਬੰਧ/ਸੇਤੂ, ਚੀਂਟੀ ਦਾ ਟੀਲਾ, ਨੀਚੇ ਥਾਂ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼, ਚੈਤ੍ਯ (ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ) ਆਦਿ।

Verse 3

सामन्ता वा समंग्रामाश् चत्वारो ऽष्टौ दशापि वा रक्तस्रग्वसनाः सीमान्नयेयुः क्षितिधारिणः

ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਾਮੰਤ, ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਹਵਾਸੀ—ਚਾਰ, ਅੱਠ ਜਾਂ ਦਸ ਵੀ—ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਸੀਮਾ-ਰੇਖਾ ਦਿਖਾਉਣ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ (ਸਾਕਸ਼ ਦੇ) ਧਾਰਕ ਹਨ।

Verse 4

अनृते तु पृथग्दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम् अभावे ज्ञातृचिह्नानां राजा सीम्नः प्रवत्तकः

ਪਰ ਝੂਠ ਹੋਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਵੱਖਰਾ ਦੰਡ ਦੇਵੇ—ਇਸ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਸਾਹਸ (ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਜੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ/ਸਾਕਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਆਪ ਸੀਮਾ-ਰੇਖਾ ਦਾ ਸਥਾਪਕ ਹੋਵੇ।

Verse 5

आरामायतनग्रामनिपानोद्यानवेश्मसु एष एव विधिर्ज्ञेयो वर्षाम्वुप्रवहेषु च

ਆਰਾਮ (ਉਪਵਨ), ਆਯਤਨ (ਦੇਵ-ਸਥਾਨ ਦਾ ਪਰਿਸਰ), ਪਿੰਡ, ਨਿਪਾਨ (ਪਾਣੀ ਦਾ ਥਾਂ), ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 6

मर्यादायाः प्रभेदेषु क्षेत्रस्य हरणे तथा मर्यादायाश् च दण्ड्याः स्युरधमोत्तममध्यमाः

ਹੱਦ-ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇੜਛਾੜ ਜਾਂ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਖੇਤ ਦੇ ਹਰਨ/ਅਤਿਕ੍ਰਮਣ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਨੀਵੀਂ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 7

न निषेध्यो ऽल्पबाधस्तु सेतुः कल्याणकारकः परभूमिं हरन् कूपः स्वल्पक्षेत्रो बहूदकः

ਜੋ ਸੇਤੂ (ਬੰਨ੍ਹ/ਮੇੜ) ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਅਸੁਵਿਧਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨਾਹੀਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਕੂਆਂ ਪਰਾਈ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰੇ—ਭਾਵੇਂ ਘੱਟ ਜਗ੍ਹਾ ਲਵੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਾਣੀ ਦੇਵੇ—ਉਹ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ।

Verse 8

स्वामिने यो ऽनिवेद्यैव क्षेत्रे सेतुं प्रकल्पयेत् उत्पन्ने स्वामिनो भोगस्तदभावे महीपतेः

ਜੋ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸੇਤੂ (ਬੰਨ੍ਹ/ਸਿੰਚਾਈ ਕੰਮ) ਬਣਾਏ—ਉਪਜ ਹੋਣ ’ਤੇ ਭੋਗ-ਅਧਿਕਾਰ ਮਾਲਕ ਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦਾ।

Verse 9

फालाहतमपि क्षेत्रं यो न कुर्यान्न कारयेत् चत्वारो ऽथ दशापि वेति ख , ग , ञ च स प्रदाप्यो ऽकृष्टफलं क्षेत्रमन्येन कारयेत्

ਹਲ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਖੇਤ ਵੀ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾ ਆਪ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਕਰਵਾਏ—(ਪਾਠਾਂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਜਾਂ ਦਸ) ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਸ਼ਤ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਫਲ (ਅੰਕਿਤ ਉਪਜ) ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਖੇਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 10

मासानष्टौ तु महिषी सत्यघातस्य कारिणी दण्डनीया तदर्धन्तु गौस्तदर्धमजाविकं

ਸੱਤਿਆਘਾਤ (ਸੱਚ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ) ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਇਹ ਹੈ—ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਮਹਿਲਸੀ (ਮਾਦਾ ਭੈਂਸ) ਦੰਡਨੀਯ/ਜ਼ਬਤ; ਉਸ ਦਾ ਅੱਧ ਗਾਂ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਅੱਧ ਬੱਕਰੀ ਜਾਂ ਭੇਡ।

Verse 11

भक्षयित्वोपविष्टानां यथोक्ताद् द्विगुणो दमः सममेषां विवीतेपि स्वराष्ट्रं महिषीसमम्

ਜੋ ਲੋਕ ਪੈਦਾਵਾਰ ਖਾ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਦੰਡ ਦੋਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ। ਵਿਵਾਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਨਾਲ, ਮਹਿਸ਼ੀ (ਭੈਂਸ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੁੱਲ ਅਨੁਸਾਰ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 12

यावत् सत्यं विनष्टन्तु तावत् क्षेत्री फलं लभेत् पालस्ताड्यो ऽथ गोस्वामी पूर्वोक्तं दण्डमर्हति

ਜਦ ਤੱਕ ਸੱਚਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਵੇ (ਤੱਥ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਾ ਹੋਣ), ਤਦ ਤੱਕ ਖੇਤ ਦਾ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਹੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਵੇ। ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਨੂੰ ਤਾਡਨਾ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਦੰਡ ਭੁਗਤੇ।

Verse 13

पथि ग्रामविवीतान्ते क्षेत्रे दोषो न विद्यते अकामतः कामचारे चौरवद्दण्डमर्हति

ਰਾਹ ਤੇ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਦੇ ਕੋਨੇ ਤੇ, ਜਾਂ ਖੇਤ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਬਿਨਾ ਲੋੜ ਦੂਜੇ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ।

Verse 14

महोत्क्षोत्सृष्टपशवः सूतिकागन्तुका च गौः पालो येषान्तु मोच्या दैवराजपरिप्लुताः

ਵੱਡੇ ਉਤਸਵ ਵੇਲੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਪਸ਼ੂ, ਨਵੀਂ ਬਿਆਈ (ਸੂਤਿਕਾ) ਗਾਂ, ਅਤੇ ਆਗੰਤੁਕ/ਭਟਕੀ ਗਾਂ—ਇਹ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਦੰਡ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਵੀ ਜਾਂ ਰਾਜਕੀ ਆਫ਼ਤ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਵੀ ਦੰਡ-ਮੁਕਤ ਹਨ।

Verse 15

यथार्पितान् पशून् गोपोः सायं प्रत्यर्पयेत्तथा प्रमादमृतनष्टांश् च प्रदाप्यः कृतवेतनः

ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗੋਪਾਲ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਓਹੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰੇ ਜਿਵੇਂ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਸਨ। ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਰ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਮਿਲਣ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਜਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ।

Verse 16

पालदोषविनाशे तु पाले दण्डो विधीयते अर्धत्रयोदशपणः स्वामिनो द्रव्यमेव च

ਜੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੱਖਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਦੰਡ ਹੈ—ਸਾਢੇ ਬਾਰ ਪਣ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਵਸਤੂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।

Verse 17

ग्रामेच्छया गोप्रचारो भूमिराजवशेन वा द्विजस्तृणैधःपुष्पाणि सर्वतः स्ववदाहरेत्

ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਗੋਚਰ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਦਵਿਜ ਘਾਹ, ਈਂਧਨ-ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਸਮਝ ਕੇ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 18

धनुःशतं परीणाहो ग्रामक्षेत्रान्तरं भवेत् द्वे शते खर्वटस्य स्यान्नगरस्य चतुःशतम्

ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਹੱਦ-ਪਰਿਧੀ ਸੌ ਧਨੁ ਹੋਵੇ; ਖਰਵਟ (ਹਾਟ-ਪਿੰਡ) ਲਈ ਦੋ ਸੌ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਚਾਰ ਸੌ ਧਨੁ ਹੋਵੇ।

Verse 19

स्वं लभेतान्यविक्रीतं क्रेतुर्दोषो ऽप्रकाशिते हीनाद्रहो हीनमूल्ये वेलाहीने च तस्करः

ਜੇ ਵਸਤੂ ਆਪਣੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਚੀ ਨਾ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਵੈਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ (ਦਾਵੇਦਾਰ) ਚੋਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

नष्टापहृतमासाद्य हर्तारं ग्राहयेन्नरम् देशकालातिपत्तौ वा गृहीत्वा स्वयमर्पयेत्

ਗੁੰਮ ਜਾਂ ਚੁਰਾਈ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੋਰ ਨੂੰ ਫੜਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜੇ ਢੁੱਕਵਾਂ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ (ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਮੌਕਾ) ਲੰਘ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰੀ/ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 21

विक्रेतुर्दर्शनाच्छुद्धिः स्वामी द्रव्यं नृपो दमम् क्रेता मूल्यं समाप्नोति तस्माद्यस्तत्र विक्रयी

ਵਿਕਰੇਤਾ ਦੇ ਕੇਵਲ ਅਧਿਕਾਰ ਅੱਗੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ-ਨਿਵਾਰਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵਸਤੂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਦੰਡ (ਜੁਰਮਾਨਾ) ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਆਪਣੀ ਕੀਮਤ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਜਿਸ ਨੇ ਵੇਚਿਆ, ਉਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।

Verse 22

आगमेनोपभोगेन नष्टं भाव्यमतो ऽन्यथा पञ्चबन्धो दमस्तस्य राज्ञे तेनाप्यभाविते

ਅਨਿਆਇਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ (ਆਗਮ) ਜਾਂ ਦੁਰੁਪਯੋਗ (ਉਪਭੋਗ) ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ/ਗੁੰਮ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੰਚਬੰਧ (ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੰਧਨ/ਨਿਗਰਾਨੀ) ਅਤੇ ਧਨ-ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਪਟਾਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਰਾਜਾ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਲਾਗੂ ਕਰੇ।

Verse 23

हृतं प्रनष्टं यो द्रव्यं परहस्तादवाप्नुयात् अनिवेद्य नृपे दण्ड्यः स तु षन्नयतिं पणान्

ਜੋ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚੋਂ ਚੁਰਾਇਆ ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋਇਆ ਮਾਲ ਵਾਪਸ ਲੱਭ ਲਏ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ (ਸੂਚਨਾ) ਨਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਛਿਆਨਵੇ ਪਣ (paṇa) ਹੈ।

Verse 24

शौल्किकैः स्थानपालैर् वा नष्टापहृतमाहृतं अर्वाक् संवत्सरात् स्वामी लभते परतो नृपः

ਜੇ ਚੁੰਗੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਥਾਣੇਦਾਰ/ਸਥਾਨਪਾਲ (ਸਥਾਨਕ ਰੱਖੇਵਾਲ) ਗੁੰਮ ਜਾਂ ਚੁਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਮਾਲ ਲਿਆ ਕੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਉਹ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

पणानेकशफे दद्याच्चतुरः पञ्च मानुषे महिषोष्ट्रगवां द्वौ द्वौ पादं पादमजाविके

ਇੱਕ ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਲਈ (ਆਧਾਰ) ਇੱਕ ਪਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਚਾਰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪੰਜ। ਭੈਂਸ, ਊਂਟ ਅਤੇ ਗਾਂ ਲਈ ਦੋ-ਦੋ; ਬੱਕਰੀ ਅਤੇ ਭੇਡ ਲਈ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ (ਪਾਦ) ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 26

स्वकुटुम्बाविरोधेन देयं दारसुतादृते नान्वये सति सर्वस्वं देयं यच्चान्यसंश्रुतम्

ਦਾਨ ਆਪਣੇ ਘਰ‑ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਟਕਰਾਅ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਿਨਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਤਨੀ‑ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਰਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਜਾਂ ਰਾਖਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵੀ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 27

प्रतिग्रहः प्रकाशः स्यात् स्थावरस्य विशेषतः देयं प्रतिश्रुतञ्चैव दत्वा नापहरेत् पुनः

ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਚਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ। ਅਤੇ ਜੋ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ।

Verse 28

दशैकपञ्चसप्ताहमासत्र्यहार्धमासिकं वीजायोवाह्यरत्नस्त्रीदोह्यपुंसां प्रतीक्षणम्

ਨਤੀਜੇ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਖਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ—ਦਸ ਦਿਨ, ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ, ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ ਮਾਸਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ। ਬੀਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਹਨ (ਗਰਭਧਾਰਣ/ਉਰਵਰਤਾ) ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਨਿਰੀਖਣ‑ਸਮੇਂ ਹਨ।

Verse 29

अग्नौ सुवर्णमक्षीणं द्विपलं रजते शते अष्टौ त्रपुणि सीसे च ताम्रे पञ्चदशायसि

ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਲਈ—ਅਖੰਡ ਸੋਨਾ ਦੋ ਪਲ; ਚਾਂਦੀ ਸੌ ਪਲ; ਟਿਨ (ਤ੍ਰਪੁ) ਅਤੇ ਸੀਸਾ ਅੱਠ‑ਅੱਠ ਪਲ; ਤਾਂਬਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ; ਅਤੇ ਲੋਹਾ ਪੰਦਰਾਂ ਪਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।

Verse 30

शते दशपलावृद्धिरौर्णे कार्पासिके तथा मध्ये पञ्चपला ज्ञेया सूक्ष्मे तु त्रिपला मता

ਉਨ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸੌ ਉੱਤੇ ਦਸ ਪਲ ਦਾ ਵਾਧਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਦਰਮਿਆਨੀ ਬਾਰੀਕੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਲ; ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਲ ਵਾਧਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 31

कार्मिके रोमबद्धे च त्रिंशद्भागः क्षयो मतः न क्षयो न च वृद्धिस्तु कौशेये वल्कलेषु च

ਕਾਰਮਿਕ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਰੋਮਬੱਧ (ਉਨ) ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਤੀਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਘਾਟਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਪਰ ਕੌਸ਼ੇਯ (ਰੇਸ਼ਮ) ਅਤੇ ਵਲਕਲ ਵਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪ/ਵਜ਼ਨ ਨਾ ਘਟੇ ਨਾ ਵਧੇ।

Verse 32

देशं कालञ्च भोगञ्च ज्ञात्वा नष्टे बलाबलम् द्रव्याणां कुशला ब्रूयुर्यत्तद्दाप्यमसंशयम्

ਦੇਸ਼, ਕਾਲ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਢੰਗ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਗੁੰਮ ਮਾਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਬਲਾਬਲ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਕਰ ਕੇ, ਵਸਤੂ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਣ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਯ ਹੈ।

Verse 33

बलाद्दासीकृतश् चौरैर् विक्रीतश्चापि मुच्यते स्वामिप्राणप्रदो भक्तत्यागात्तन्निष्क्रयादपि

ਚੋਰਾਂ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਾਸ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਚਿਆ ਵੀ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਦਾਸ ਛੁਡਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮਾਲਕ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਏ, ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਮਾਲਕ ਹੱਕ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਨਿਯਤ ਮੁਕਤੀ-ਮੁੱਲ ਅਦਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

प्रव्रज्यावसितो राज्ञो दास आमरणान्तिकः वर्णानामानुलोम्येन दास्यं न प्रतिलोमतः

ਜੋ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਆ (ਸੰਨਿਆਸ) ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਦਾਸ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਸਤਾ ਕੇਵਲ ਅਨੁਲੋਮ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹੈ, ਪ੍ਰਤਿਲੋਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

Verse 35

कृतशिल्पोपि निवसेत् कृतकालं गुरोर्गृहे अन्तेवासी गुरुप्राप्तभोजनस्त्रत्फलप्तदः

ਸ਼ਿਲਪ/ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸੇ। ਅੰਤੇਵਾਸੀ ਬਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭੋਜਨ ਹੀ ਖਾਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਭਾਗੀ/ਦਾਤਾ ਬਣੇ।

Verse 36

राजा कृत्वा पुरे स्थानं ब्राह्मणान्न्यस्य तत्र तु त्रैविद्यं वृत्तिमद्ब्रूयात् स्वधर्मः पाल्यतामिति

ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਢੁੱਕਵਾਂ ਥਾਂ ਬਣਾਕੇ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸਾਏ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਧਰਮੀ ਜੀਵਿਕਾ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹੇ—“ਆਪਣਾ ਸ੍ਵਧਰਮ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪਾਲੋ।”

Verse 37

निजधर्माविरोधेन यस्तु सामयिको भवेत् सो ऽपि यत्नेन संरक्ष्यो धर्मो राजकृतश् च यः

ਜੋ ਸਮਾਇਕ ਰਿਵਾਜ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ।

Verse 38

गणद्रव्यं हरेद्यस्तु संविदं लङ्घयेच्च यः सर्वस्वहरणं कृत्वा तं राष्ट्राद्विप्रवासयेत्

ਜੋ ਗਣ/ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਚੁਰਾਏ ਅਤੇ ਜੋ ਕਰਾਰ (ਸੰਵਿਦ) ਤੋੜੇ—ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 39

कर्तव्यं वचनं सर्वैः समूहहितवादिभिः यस्तत्र विपरीतः स्यात्स दाप्यः प्रथमं दमम्

ਸਮੁਦਾਇ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸਭ ਨੇ ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੰਡ (ਜੁਰਮਾਨਾ) ਵਸੂਲਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 40

समूहकार्यप्रहितो यल्लभेत्तत्तदर्पयेत् एकादशगुणं दाप्यो यद्यसौ नार्पयेत् स्वयम्

ਸਮੁਦਾਇਕ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਵੇ; ਜੇ ਉਹ ਆਪ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਗੁਣਾ ਵਸੂਲਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 41

वेदज्ञाः शुचयो ऽलुब्धा भवेयुः कार्यचिन्तकाः कर्तव्यं वचनं तेषां समूहहितवादिनां

ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ। ਜੋ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਕਰਤੱਬ ਸਮਝ ਕੇ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 42

श्रेणिनैगमपाखण्डिगणानामप्ययं विधिः भेदञ्चैषां नृपो रक्षेत् पूर्ववृत्तिञ्च पालयेत्

ਇਹੋ ਹੀ ਨਿਯਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ, ਨੈਗਮਾਂ (ਵਪਾਰੀ ਸਮੁਦਾਇਆਂ) ਅਤੇ ਪਾਖੰਡੀ ਟੋਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ।

Verse 43

गृहीतवेतनः कर्म त्यजन् द्विगुणमावहेत् अगृहीते समं दाप्यो भृत्यै रक्ष्य उपस्करः

ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਨੌਕਰ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਦੋਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭੁਗਤੇ। ਜੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨਾ ਲਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨੌਕਰ ਦੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 44

दाप्यस्तु दशमं भागं बाणिज्यपशुसस्यतः अनिश्चित्य भृतिं यस्तु कारयेत्स महीक्षिता

ਰਾਜਾ ਵਪਾਰ, ਪਸ਼ੂਧਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਤੋਂ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਕਰ ਵਜੋਂ ਲਵੇ। ਪਰ ਜੋ ਸ਼ਾਸਕ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਏ, ਉਹ ਅਨਿਆਈ ਰਾਜਾ ਹੈ।

Verse 45

देशं कालञ्च यो ऽतीयात् कर्म कुर्याच्च यो ऽन्यथा तत्र तु स्वामिनश्छन्दो ऽधिकं देयं कृते ऽधिके

ਜੇ ਕੋਈ ਢੁੱਕਵੇਂ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਢੰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਾਲਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਜੇ ਕੰਮ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਾਧੂ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 46

यो यावत् कुरुते कर्म तावत्तस्य तु वेतनम् उभयोरप्यसाध्यञ्चेत् साध्ये कुर्याद्यथाश्रुतम्

ਮਨੁੱਖ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਹੈ। ਜੇ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਉਹ ਸੁਣੀ/ਠਹਿਰਾਈ ਸ਼ਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 47

अराजदैविकन्नष्टं भाण्डं दाप्यस्तु वाहकः प्रस्थानविघ्नकृच्चैव प्रदाप्यो द्विगुणां भृतिम्

ਰਾਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂ ਦੈਵੀ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੇ ਮਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਹਕ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਰਵਾਨਗੀ/ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਏ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੋਗੁਣੀ ਭ੍ਰਿਤੀ (ਕਿਰਾਇਆ) ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 48

प्रक्रान्ते सप्तमं भागं चतुर्थं पथि संत्यजन् भृतिमर्धपथे सर्वां प्रदाप्यस्त्याजकोअपि च

ਜਦੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੱਤਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਤਿਆਗ ਕਰੇ ਉਹ ਵੀ ਅੱਧੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਭ੍ਰਿਤੀ (ਮਜ਼ਦੂਰੀ) ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਬਾਧ੍ਯ ਹੈ।

Verse 49

ग्लहे शतिकवृद्धेस्तु सभिकः पञ्चकं गतं गृह्णीयाद्धूर्तकितवादितराद्दशकं शतं

ਜਿੱਥੇ ਦਾਅ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਸਭਿਕ (ਜੂਆ-ਘਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ) ਪੰਜ (ਇਕਾਈ) ਫੀ ਲਵੇ। ਪਰ ਧੂਰਤ, ਕਿਤਵ (ਠੱਗ ਜੂਆਰੀ) ਆਦਿ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੌ ਦਸ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵਸੂਲ ਕਰੇ।

Verse 50

स सम्यक्पालितो दद्याद्राज्ञे भागं यथाकृतं जितमुद्ग्राहयेज्जेत्रे दद्यात्सत्यं वचः क्षमी

ਜੋ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਿੱਸਾ ਦੇਵੇ। ਜਿੱਤ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ ਜੇਤੂ ਵਸੂਲ ਕਰੇ; ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਖ਼ਿਮਾ ਵਾਲਾ ਰਹੇ।

Verse 51

प्राप्ते नृपतिना भागे प्रसिद्धे धूर्तमण्डले जितं सशभिके स्थाने दापयेदन्यथा न तु

ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਨਿਯਤ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜੂਆਰੀਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ/ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿੱਤੀ ਰਕਮ ਉਸੇ ਖੇਡ-ਥਾਂ ਤੇ ਸਭਿਕ (ਸਭਾ ਅਧਿਕਾਰੀ) ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਦਾ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 52

द्रष्टारो व्यवहाराणां साक्षिणश् च त एव हि राज्ञा सचिह्ना निर्वास्याः कूटाक्षोपधिदेविनः

ਵਿਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹ ਹਨ; ਜੇ ਉਹ ਝੂਠੇ ਗਵਾਹ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰ ਸੂਚਕ ਜਾਂ ਝੂਠੇ ਬਹਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾ ਕੇ ਨਿਰਵਾਸਿਤ ਕਰੇ।

Verse 53

द्यूतमेकमुखं कार्यं तस्करज्ञानकारणात् एष एव विधिर्ज्ञेयः प्राणिद्यूते समाह्वये

ਚੋਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਜੂਆ ਇਕ-ਕੇਂਦਰੀ/ਇਕ ਹੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀ ਦਿਊਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ।